Саламаттык сактоодо сапаттуу жардам бир гана кесиптик топ өз алдынча бере ала турган натыйжа эмес. Өзгөчө өнөкөт оорулар, улгайып жаткан калк, көп оорулуулук, бейтаптын коопсуздугуна байланышкан тобокелдиктер, саламаттык сактоо системаларындагы кадр жетишсиздиги жана санариптик саламаттык технологияларынын жайылышы ар кандай кесиптердин бирге иштөөсүн зарыл кылат. Медайымдар, дарыгерлер, физиотерапевттер, фармацевттер, социалдык кызматкерлер, кам көрүү координаторлору, маалыматтык технология адистери жана техникалык командалар бир эле кам көрүү процессинин ар кандай бөлүктөрүн аткара алышат. Ошондуктан кесиптер аралык кызматташтык саламаттык сактоо системаларында жөн гана жакшы ниеттүү баарлашуу эмес, коопсуз жана туруктуу кызмат көрсөтүүнүн негизги шарттарынын бири.

Бул изилдөөнүн баштапкы чекити да дал ушул кеңейип жаткан кызматташтык муктаждыгы. Макала кесиптер аралык кызматташтык бейтаптын коопсуздугу жана ден соолук натыйжалары үчүн маанилүү экенин белгилөө менен бирге, санариптик трансформация бул түшүнүктү кеңейтип жатканын баса белгилейт. Салттуу түрдө кесиптер аралык кызматташтык саламаттык сактоо адистеринин ортосундагы иш бөлүштүрүү жана командалык иш катары кабыл алынат. Бирок санариптик саламаттык системалары, жасалма интеллект колдогон клиникалык чечим куралдары, электрондук бейтап жазуулары, алыстан мониторинг технологиялары жана оорукана маалымат системалары медайымдардын техникалык жана санариптик кесиптер менен да иштөөсүн талап кылат. Бул кызматташтыкты кеңири “көп тараптуу иш” же көп мекемелүү координация маселесине айлантат.

Медайымдык билим берүү жагынан бул өнүгүү өзгөчө маанилүү. Анткени медайымдык студенттер өз кесибинин билимин жана көндүмдөрүн гана үйрөнбөстөн, башка кесиптер менен баарлашууну, бейтаптын кызыкчылыгы үчүн биргелешкен чечим кабыл алууну, ролдордун чегин таанууну, кесиптик автономия менен командалык жоопкерчиликтин ортосунда тең салмак түзүүнү жана белгисиз клиникалык кырдаалда кызматташууну баштоону да үйрөнүшү керек. Бул көндүмдөр жалпысынан кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү, башкача айтканда interprofessional collaboration competence деп аталат.

Макаланын негизги көйгөйү — бул компетенттүүлүк изилдөөлөрдө кантип моделденери жетиштүү так эмес. Башкача айтканда, изилдөөчүлөр медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн изилдегенде чындыгында эмнени өлчөп жатышат? Студенттердин мамилесинби, кызматташууга болгон мотивациясынбы, кесиптер аралык коммуникация билиминби, белгилүү клиникалык сценарийде кырдаалды байкоо жана чечмелөө жөндөмүнбү, чечим кабыл алуу процессинби же байкала турган командалык жүрүм-турумдуубу? Бул суроолор маанилүү, анткени “кызматташтык компетенттүүлүгү жогорулады” деп айтуу үчүн алгач компетенттүүлүктүн кайсы өлчөмү жогорулаганын билүү керек.

Изилдөө адабияттагы ушул боштукка жооп берүүгө аракет кылат. Мурунку серептер жана мета-анализдер кесиптер аралык билим берүү, симуляцияга негизделген окутуу, командалык иш, коммуникация же белгилүү баалоо куралдарына багытталышы мүмкүн. Бирок бул протоколдун авторлору ири маалымат базаларында жана каттоо платформаларында медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүнүн теориялык концептуалдаштырылышы жана операциялаштырылышына түз багытталган сереп таба албаганын билдиришет. Ошондуктан сунушталган scoping review тармактагы изилдөөлөрдү темасы боюнча гана эмес, компетенттүүлүктү кантип концептуалдаштырганы боюнча да картага түшүрүүнү көздөйт.

Ушул жерден эмне үчүн scoping review тандалганы түшүнүктүү болот. Мындай серептер белгилүү бир тармактагы изилдөө түзүмүн, түшүнүктөрдү, методдорду, боштуктарды жана далилдердин бөлүштүрүлүшүн картага түшүрүү үчүн колдонулат. Алар белгилүү бир кийлигишүүнүн таасирин сандык түрдө бириктирген мета-анализден айырмаланат. Бул жерде максат “кайсы ыкма эң натыйжалуу?” деген суроодон көрө “бул тармакта кандай изилдөөлөр бар, түшүнүктөр кандай колдонулат, кайсы аймактар жетишсиз?” деген суроого жооп берүү. Протокол ушул себептен scoping review дизайнын колдонот.

Изилдөөнүн теориялык негизи компетенттүүлүк түшүнүгүн үзгүлтүксүз континуум катары кароого негизделген. Авторлор Blömeke жана кесиптештеринин компетенттүүлүк моделине таянышат. Бул ыкма компетенттүүлүктү эки учтуу жөнөкөй бөлүнүү катары көрбөйт. Бир учунда адамдын салыштырмалуу туруктуу когнитивдик, эмоционалдык жана мотивациялык сапаттары турат. Экинчи учунда белгилүү кырдаалда байкалган жүрүм-турум же аткаруу бар. Бул эки учтун ортосунда кырдаалга мүнөздүү когнитивдик процесстер орун алат: кабыл алуу, чечмелөө жана чечим кабыл алуу.

Бул байланыш концептуалдык түрдө төмөнкүдөй жыйынтыкталат:

\[ \text{Eğilimler ve bilgi} \rightarrow \text{Algılama} \rightarrow \text{Yorumlama} \rightarrow \text{Karar verme} \rightarrow \text{Gözlenebilir performans} \]

Бул билдирүү изилдөөдө математикалык теңдеме катары берилген эмес; PID моделин окурманга түшүнүктүү кылуу үчүн колдонулган түшүндүрмө агым. Моделде perception кабыл алуу, interpretation чечмелөө, decision-making чечим кабыл алуу дегенди билдирет. Бул үч аралык процесс адамдын туруктуураак сапаттары менен чыныгы дүйнөдө байкала турган жүрүм-турумдун ортосунда байланыш түзөт.

Медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн ушул модель менен караганда, “студент командалык ишке оң мамиле кылабы?” деген суроо жетишсиз. Студент клиникалык кырдаалда кайсы кесип кайсы маалыматка ээ экенин байкай алабы? Ролдордун чегин жана бейтап коопсуздугунун тобокелдиктерин түшүнөбү? Командадагы белгисиздикти туура чечмелей алабы? Кайсы учурда кайсы кесиптин өкүлү менен байланышуу керектигин чече алабы? Бул чечимди чыныгы жүрүм-турумга айландыра алабы? Мындай суроолор компетенттүүлүктү тереңирээк жана процесс негизинде түшүнүүгө жардам берет.

Протоколдун маанилүү салымдарынын бири — изилдөөлөр ушул компетенттүүлүк континуумунун кайсы бөлүктөрүнө көңүл бурганын аныктоо. Мисалы, айрым изилдөөлөр студенттердин кызматташууга болгон мамилесин гана өлчөшү мүмкүн. Айрымдары симуляциядан кийин өзүн-өзү билдирүү сурамжылоолорун колдонушу мүмкүн. Башкалары байкала турган командалык жүрүм-турумду коддошу мүмкүн. Дагы башкалары студенттердин белгилүү клиникалык кырдаалда кабыл алуу, чечмелөө жана чечим кабыл алуу процесстерин изилдеши мүмкүн. Сунушталган сереп ушул ар кандай басымдарды картага түшүрүп, тармактын күчтүү жана жетишсиз жактарын аныктоону максат кылат.

Изилдөөдө ачык берилген негизги суроо: медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн эмпирикалык изилдөөлөрдө моделдөөдө кандай жетишсиздиктер бар? Бул суроо өлчөө куралын тандоо менен эле чектелбейт. Ал теориялык концептуалдаштыруу, компетенттүүлүктүн өлчөмдөрүн операциялаштыруу, изилдөө дизайндары, контексттер, теорияны колдонуу жана тармактагы көрүнбөгөн сокур чекиттер менен да байланыштуу.

Бул суроого жооп берүү үчүн изилдөө JBI сунуштаган PCC алкагын колдонот. PCC; Population, Concept жана Context сөздөрүнүн баш тамгаларынан турат. Кыргызча бул калк/топ, түшүнүк жана контекст деп түшүнүлөт. Бул протоколдо Population — медайымдык студенттер. Concept — компетенттүүлүк континуумунун бардык өлчөмдөрү менен кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү. Context — жогорку билим берүү, кесиптик билим берүү, үзгүлтүксүз билим берүү жана башка ар түрдүү окуу чөйрөлөрүн кеңири камтыйт.

Киргизүү критерийлери кең түзүлгөн. Протокол сапаттык, сандык жана аралаш методдогу эмпирикалык изилдөөлөрдү; байкоочу, эксперименттик же узак мөөнөттүү ар кандай дизайндарды; журнал макалалары жана конференция баяндамалары сыяктуу ар түрдүү жарыяларды камтууну пландайт. Англис жана немис тилдеринде толук тексти бар изилдөөлөр бааланат. Географиялык аймак же жарыяланган жыл боюнча чектөө жок. Бул кең ыкма scoping review-дун картага түшүрүү логикасына шайкеш келет.

Ошол эле учурда чектөөлөр бар. Англис жана немис тилдеринен башка жарыяларды киргизбөө тиешелүү иштердин өткөрүлүп кетишине жана географиялык катачылыкка алып келиши мүмкүн. Боз адабият баштапкы издөөдө камтылбайт. Изилдөөчүлөр муну ири академиялык маалымат базалары тармактагы негизги изилдөө багыттарын кармоого жетиштүү болушу мүмкүн деген жүйө менен түшүндүрүшөт. Бирок электрондук кең издөө өтө аз ылайыктуу иш берсе, боз адабият кийин каралат. Бул протокол өзү тааныган маанилүү чектөө.

Издөө стратегиясы абдан кең. Негизги издөө сабы interprofessional, multiprofessional, interdisciplinary, crossprofessional, transprofessional жана crossdisciplinary сыяктуу көптөгөн кызматташтык терминдерин; collaboration, cooperation, collaborative жана cooperative сыяктуу варианттарды; competence, capacity, capability, ability жана skill сыяктуу компетенттүүлүк/жөндөм терминдерин; ошондой эле nurs* түбүн камтыйт. Бул кең терминдик тор кесиптер аралык кызматташтык түшүнүгү адабиятта ыраатсыз колдонулушу мүмкүн болгондуктан тандалган.

Пландалган жети маалымат базасы жана алдын ала издөө жыйынтыктары көңүл бурууга арзыйт. Scopus’та 1.907, MEDLINE’да 1.654, Web of Science Core Collection’да 1.570, ProQuest’те 355, Education Source’та 194, Cochrane Library’де 77 жана APA PsycArticles’та 3 жазуу табылган. Жалпысынан кайталанган жазуулар алынып салынганга чейин 5.776 жазуу алынган. Бул акыркы киргизиле турган изилдөөлөрдүн саны эмес. Бул издөө стратегиясы маалымат базаларында берген чийки жазуу көлөмү гана.

Бул айырма абдан маанилүү. Протоколдогу 5.776 жазуу “5.776 изилдөө талданды” дегенди билдирбейт. Алгач бул жазуулар Zotero’до кайталанган жазуулар боюнча тазаланат, андан кийин аталыш жана аннотация скринингинен, кийин толук текст баалоосунан өтөт. Акыркы киргизилген изилдөөлөрдүн саны scoping review бүткөндө PRISMA агым диаграммасында көрсөтүлөт.

Изилдөөлөрдү тандоо процесси эки баскычта пландалган. Биринчи этапта эки көз карандысыз баалоочу аталыштарды жана аннотацияларды карайт. Экинчи этапта ылайыктуу көрүнгөн изилдөөлөрдүн толук тексттери алынып, киргизүү критерийлери боюнча кайра бааланат. Ар бир этапка чейин пилоттук скрининг жүргүзүлөт: аталыш-аннотация үчүн туш келди 30 жазуу, толук текст үчүн 15 жазуу колдонулат. Бул пилоттук этап баалоочулар критерийлерди бирдей түшүнүшүн жана скрининг ырааттуу жүрүшүн камсыз кылууга жардам берет.

Тандоо процессиндеги пикир келишпестиктер адегенде талкуу аркылуу чечилет. Макулдашуу болбосо, үчүнчү көз карандысыз изилдөөчү чечим чыгаруучу катары кошулат. Бул системалуу жана scoping review-ларда кеңири колдонулган сапатты камсыз кылуу ыкмасы. Натыйжалар PRISMA агым диаграммасы менен көрсөтүлөт. Ал канча жазуу табылганын, канчасы четтетилгенин, канча толук текст бааланганын жана акырында канча изилдөө киргизилгенин ачык көрсөтөт.

Маалыматтарды чыгаруу баскычында бир изилдөөчү маалыматты чыгарат, экинчи изилдөөчү тактыгын текшерет. Пландалган категориялардын ичинде авторлор жана жарыяланган жыл, изилдөө дизайны, максаты, популяция жана үлгү көлөмү, өлкө, билим берүү контексти, каралган компетенттүүлүк өлчөмдөрү, колдонулган өлчөө куралы, кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн моделдөөгө байланыштуу сапаттык жыйынтыктар жана теорияны колдонуу деңгээли бар.

Акыркы категория — теорияны колдонуу деңгээли — протоколдун өзгөчө айырмаланган бөлүктөрүнүн бири. Изилдөөчүлөр киргизилген иштерде теория канчалык маңыздуу колдонулганын баалоо үчүн “theory talk” схемасынын өзгөртүлгөн түрүн колдонушат. Бул схемада теорияны колдонуу болжол менен үч деңгээлде каралат: жок же жөн гана алкак деңгээлинде, төмөн деңгээлде жана жогорку деңгээлде. Төмөн деңгээл теориянын атын гана атаган же бош түрдө байланыштырган учурларды камтышы мүмкүн. Жогорку деңгээл болсо теорияны чыныгы колдонуу же жаңы теорияны өнүктүрүү менен байланыштуу.

Бул ыкма кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү изилдөөлөрүндө көп кездешүүчү көйгөйдү көрсөтүшү мүмкүн. Изилдөө “кызматташтык компетенттүүлүгү” түшүнүгүн колдонушу, кандайдыр бир алкакка шилтеме бериши же шкала колдонушу мүмкүн; бирок бул компетенттүүлүк теориялык жактан терең моделденди дегенди билдирбейт. Компетенттүүлүк кайсы бөлүктөрдөн турат, алар кантип байланышат, кайсы процесстер аткарууга айланат жана өлчөө моделди канчалык чагылдырат деген суроолор так болбосо, изилдөө теориялык жактан алсыз бойдон калышы мүмкүн.

Протокол салттуу мааниде сапаттык баалоо жүргүзбөй турганын айтат. Бул scoping review үчүн күтүлгөн көрүнүш. Анткени негизги максат далилдердин методологиялык сапатына жараша күчтүү же алсыз корутунду чыгаруу эмес, тармактагы изилдөө түзүмүн картага түшүрүү. Бирок методологиялык сапат бааланбаса да, теорияны колдонуу деңгээли каралат. Бул протокол теориялык өлчөмгө өзгөчө маани берерин көрсөтөт.

Маалымат талдоосу бүткөндөн кийин натыйжалар таблицалар, графиктер, сүрөттөр жана баяндоочу синтез менен берилет. Таблицалар менен графиктер киргизилген иштердин чөйрөсүн, методдорун, контексттерин, компетенттүүлүк өлчөмдөрүн жана колдонулган куралдарды көрсөтөт. Баяндоочу синтез бул жыйынтыктарды изилдөө суроосу менен байланыштырып, медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү кандай моделденгениндеги жетишсиздиктерди талкуулайт.

Бул изилдөөдө “жыйынтык” катары окула турган нерселер серептин жыйынтыктары эмес, протокол пландаган методологиялык түзүм жана негиздемелер. Мисалы, изилдөө “медайымдык студенттерде кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү мындай жетишсиздиктер менен моделденет” деп айтпайт. Анткени мындай жыйынтык али алынган эмес. Туурараак айтканда, авторлор учурдагы тармакта ушундай жетишсиздиктер болушу мүмкүн деп мурдагы иштерине жана адабияттык байкоолоруна таянып болжолдошот жана муну системалуу изилдөө үчүн scoping review протоколун сунушташат.

Бул айырма илимий чынчылдык үчүн абдан маанилүү. Протоколдук иштер келечекте жүргүзүлө турган изилдөөнүн планын түшүндүрөт, бирок жыйынтык чыгарбайт. Ошондуктан бул макаланы бүткөн системалуу сереп же мета-анализ катары окууга болбойт. Макала изилдөө суроосун жана методун ачык көрсөтүп, келечектеги серептин ишенимдүүлүгүн жогорулатууга багытталган.

Изилдөөнүн тарыхый мааниси кесиптер аралык билим берүү изилдөөлөрүндө көптөн бери колдонулган “компетенттүүлүк”, “көндүм”, “жөндөм” жана “кызматташтык” сыяктуу түшүнүктөр кээде өтө жалпы болуп каларын көрсөтүшү. Эгер компетенттүүлүк жакшы моделденбесе, билим берүү кийлигишүүлөрүнүн таасирин чечмелөө кыйын. Мисалы, симуляциялык окутуудан кийин студенттердин өзүн-өзү билдирүү упайы көбөйүшү мүмкүн, бирок бул клиникалык кырдаалда кызматташтык жүрүм-турумуна чындап айланабы? Студент мамилесин гана өзгөрттүбү же кабыл алуу жана чечим кабыл алуу жөндөмү өнүктүбү? Мындай суроолорго жакшы концептуалдык моделдөө аркылуу гана жооп берүүгө болот.

Азыркы учурда бул теманын мааниси саламаттык сактоо системалары санариптешип, кызматташтык тармактары кеңейген сайын өсүүдө. Медайымдык студенттер эми салттуу клиникалык командада гана эмес, санариптик куралдар, оорукана маалымат системалары, техникалык колдоо командалары жана көп мекемелүү кам көрүү чынжырлары менен иштөөгө даяр болушу керек. Ошондуктан кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү “команда менен жакшы мамиледе болуу” деген тар көндүмдөн алда канча кең. Студент татаал кырдаалда кайсы маалымат кайсы кесиптен келерин, кайсы технологиялык система иш агымына таасир этерин жана кайсы учурда кызматташтыкты баштоо керектигин түшүнүшү зарыл.

Келечекте бул протокол медайымдык билим берүү изилдөөлөрүндө күчтүүрөөк компетенттүүлүк моделдери керек экенин көрсөтүшү мүмкүн. Эгер сереп учурдагы иштердин көбү мамиле же өзүн-өзү билдирүү деңгээлинде гана калганын көрсөтсө, байкала турган аткаруу, кырдаалга мүнөздүү чечим кабыл алуу жана реалисттик симуляциядагы жүрүм-турум көбүрөөк изилдениши мүмкүн. Эгер теорияны колдонуу алсыз болсо, кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүнө ачыгыраак теориялык моделдер керек болушу мүмкүн. Эгер айрым контексттер же окутуу түрлөрү аз көрсөтүлсө, жаңы изилдөөлөр ошол боштуктарга багытталышы мүмкүн.

Күнүмдүк саламаттык сактоо жагынан бул изилдөө кыйыр, бирок маанилүү билдирүү берет. Бейтапка кам көрүүдөгү кызматташтыктын жетишсиздиги адистер бири-бирин жактырбаганы же сүйлөшпөгөнү менен гана түшүндүрүлбөйт. Билим берүү процессинде кайсы компетенттүүлүктөр окутулат, алар кантип өлчөнөт, кайсы кырдаалда аткарууга айланары кандай изилденет жана студенттер реалдуу клиникалык татаалдыкка кантип даярдалат — мунун баары келечектеги бейтап коопсуздугуна таасир этиши мүмкүн. Ошондуктан медайымдык билим берүүдө кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн туура моделдөө коопсуз жана координацияланган кам көрүү системалары үчүн негиз түзүшү мүмкүн.

Изилдөөнүн күчтүү жактарына протоколдун алдын ала катталышы, JBI жана PRISMA-ScR сыяктуу таанылган методологиялык көрсөтмөлөргө таянуусу, кең маалымат базасын издөө планы, дисциплиналар аралык издөө терминдеринин колдонулушу, эки көз карандысыз баалоочу жана үчүнчү калыс механизми, маалымат чыгаруу категорияларын алдын ала аныктоо жана теорияны колдонуу деңгээлин өзүнчө талдоо планы кирет.

Чектөөлөрү да ачык көрсөтүлгөн. Англис жана немис тилдеринен башка жарыяларды киргизбөө айрым өлкөлөрдөгү иштердин өткөрүлүп кетишине алып келиши мүмкүн. Боз адабият баштапкы этапта камтылбайт; демек диссертациялар, отчеттор жана мекемелик документтер сыяктуу айрым булактар алгач сыртта калат. Scoping review мүнөзүнө байланыштуу киргизилген изилдөөлөрдүн методологиялык сапаты толук бааланбайт. Бул далил базасынын күчү жөнүндө сандык же так корутунду чыгарууну чектейт.

Изилдөөнүн айтканы мындай: медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү саламаттык сактоо үчүн негизги билим берүү натыйжасы болуп саналат; бирок бул компетенттүүлүк эмпирикалык изилдөөлөрдө кантип концептуалдаштырылып, операциялаштырылганы системалуу түрдө картага түшүрүлүшү керек. Сунушталган scoping review компетенттүүлүктү континуум катары караган PID модели жана теорияны колдонуу талдоосу менен тармактагы изилдөө боштуктарын аныктоону көздөйт.

Изилдөөнүн айтпаганы да так. Бул протокол медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүндө так кайсы жетишсиздиктер бар экенин али көрсөтө элек. Белгилүү бир билим берүү кийлигишүүсү натыйжалуу экенин далилдебейт. Студенттер, окуу программалары же өлчөө куралдары тууралуу акыркы салыштырма натыйжа бербейт. Ошондой эле сереп али бүтпөгөндүктөн, киргизилген изилдөөлөрдүн акыркы саны, өзгөчөлүктөрү жана жыйынтыктары азырынча маалым эмес.

Изилдөөнүн Методу жана Жыйынтыктары

Бул иш бүткөн эмпирикалык изилдөө же бүткөн сереп эмес, scoping review протоколу. Ошондуктан “метод” бөлүгү келечектеги сереп кантип жүргүзүлөрүн түшүндүрөт; “жыйынтыктар” болсо азырынча алынган натыйжалар эмес, протокол пландаган чыгыштар, алдын ала издөө көлөмү жана методологиялык чечимдер.

Протоколдун PCC түзүмү төмөнкүдөй жыйынтыкталат:

Издөө стратегиясы жети маалымат базасын камтыйт. Алдын ала издөө жыйынтыктары төмөнкүдөй:

Изилдөөлөрдү тандоо процесси төмөнкү кадамдар менен пландалган:

Маалымат чыгаруу куралы библиографиялык маалыматтар менен гана чектелбестен, компетенттүүлүктү моделдөө үчүн маанилүү маалыматтарды да чогултууну көздөйт:

Теорияны колдонуу деңгээлин баалоо протоколдун эң айырмаланган методологиялык элементтеринин бири:

Протокол пландаган талдоо жана сунуштоо чыгыштары төмөнкүдөй:

Бул протоколдун методологиялык логикасы медайымдык билим берүү изилдөөлөрүндө түшүнүктөрдүн үстүртөн колдонулушун алдын алууга багытталган. Эгер кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү жалпы мамиле шкалалары менен гана өлчөнсө, студенттин чыныгы клиникалык кырдаалда кандай кабыл алары, кантип чечмелери, кандай чечим чыгарары жана кандай аракет кылаары белгисиз бойдон калышы мүмкүн. Ошондуктан сунушталган сереп компетенттүүлүк изилдөөлөрүн жыйынтыгына гана эмес, компетенттүүлүктү кайсы теориялык катмарларда караганына жараша да баалоону көздөйт.

Протоколдо азырынча эмпирикалык жыйынтык жок болгондуктан, бул иштен чыгарууга боло турган эң туура корутунду мындай: изилдөөчүлөр медайымдык студенттерде кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгүн моделдөө боюнча адабиятты системалуу картага түшүрүү үчүн ачык, катталган жана теориялык негизделген сереп планын сунушташат. Акыркы жетишсиздиктер scoping review аяктагандан кийин гана билдирилет.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Бул макала Aldin Striković, Eveline Wittmann, Johannes Krell жана Ferdinand Osterhammer даярдаган “Shortcomings of modeling interprofessional collaboration competence in nurse education: A protocol for a scoping review of empirical research” аттуу изилдөөнүн негизинде даярдалган.

Булак текст preprint scoping review протоколу. Анда “Бул preprint изилдөө макаласы рецензиядан өткөн эмес” деген билдирүү ачык көрсөтүлгөн. Демек иш рецензиядан өткөн эмес. Текст бүткөн scoping review жыйынтыктарын эмес, келечекте жүргүзүлө турган серептин изилдөө суроосун, теориялык алкагын, киргизүү критерийлерин, издөө стратегиясын, изилдөө тандоосун, маалымат чыгаруу планын жана талдоо ыкмасын түшүндүрөт.

Изилдөө жаңы клиникалык изилдөө, бейтап маалыматтарын талдоо, медайымдык билим берүү кийлигишүүсү, симуляциялык окутуу сыноосу же бүткөн системалуу сереп эмес. Ошондуктан медайымдык студенттердин кесиптер аралык кызматташтык компетенттүүлүгү учурда канчалык жогору, кайсы окутуу ыкмасы эң натыйжалуу же кайсы өлчөө куралы мыкты деген жыйынтыктарды бул протоколдон чыгарууга болбойт.

Бул мазмунга PDF-де жок жыйынтык, таасир дооматы же бүткөн серептин жыйынтыгы кошулган эмес. Протоколдогу 5.776 жазуу — жети маалымат базасындагы алдын ала издөөдөн алынган, кайталанган жазуулар өчүрүлө элек чийки сан; бул акыркы киргизилген изилдөөлөрдүн саны эмес. Акыркы киргизилген изилдөөлөр, алардын өзгөчөлүктөрү жана изилдөө боштуктары сереп бүткөндө гана билдирилет.

Изилдөөнүн күчтүү жактарына OSF каттоосу, JBI жана PRISMA-ScR методологиялык көрсөтмөлөрүнө кармануу, кең маалымат базасын издөө, дисциплиналар аралык издөө терминдери, эки көз карандысыз баалоочу менен тандоо процесси, пилоттук скрининг планы, структураланган маалымат чыгаруу куралы жана теорияны колдонуу деңгээлин өзүнчө талдоо ниети кирет.

Чектөөлөрүнө англис жана немис тилдеринен башка изилдөөлөрдү киргизбөө, боз адабиятты баштапкы издөөдөн чыгаруу, scoping review мүнөзүнө байланыштуу киргизилген изилдөөлөрдүн методологиялык сапатын толук баалабоо жана протокол азырынча жыйынтык чыгарбай турганы кирет. Ошондуктан макаланы тармактагы акыркы далил катары эмес, ал далилди кантип системалуу картага түшүрүү керектигин көрсөткөн метод планы катары окуу керек.