Ооруп калууга байланыштуу өргүү кызматкердин физикалык же психикалык ден соолук абалына байланыштуу пландалбаган түрдө жумушка келе албай калышы катары аныкталышы мүмкүн. Ооруканадагы медайымдык контекстте бул маселе кызматкердин ошол күнү жумушта болгону же болбогону менен гана чектелбейт. Медайымдын жумушка чыкпай калышы нөөмөттү пландоого, командадагы жүккө, кошумча иш сааттарына, убактылуу кадр колдонууга, кам көрүүнүн үзгүлтүксүздүгүнө, бейтап коопсуздугуна жана саламаттык сактоо мекемесинин чыгымдарына таасир этиши мүмкүн. Ошондуктан медайымдардын ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калышы жеке ден соолуктун көрсөткүчү болгондой эле мекеменин иштешин чагылдырган уюштуруучулук көрсөткүч болуп саналат.

Изилдөөнүн фонунда ооруканалардагы медайымдардын жумушка чыкпай калышынын экономикалык жана клиникалык натыйжалары бирге каралат. Медайымдын кыска мөөнөткө жок болушу да, айрыкча жумуштар бири-бирине катуу көз каранды жана кызматкерди тез алмаштыруу кыйын болгон оорукана шартында, анын маянасына кеткен чыгым менен эле бүтпөйт. Калган кызматкерлердин жумуш жүгү көбөйүшү, нөөмөттөр кайра түзүлүшү, ашыкча иш убактысы талап кылынышы, убактылуу кызматкерлер тартылышы жана командадагы кам көрүү координациясы бузулушу мүмкүн. Бейтап камынын үзгүлтүксүздүгү өтө маанилүү болгондуктан, unplanned absence, башкача айтканда пландалбаган жок болуу оорукана ишинде чынжыр сымал таасир жаратышы мүмкүн.

Бул изилдөөнүн негизги көйгөйү мындай: медайымдарда ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуу кеңири тараган көрүнүш экени белгилүү болгону менен, анын болгон-болбогонун гана эмес, канча күнгө созулганын да бир эле анализде караган жана жумуш чөйрөсү менен бул натыйжалардын ортосунда жумушка канааттануу менен кабыл алынган жалпы ден соолуктун ортомчулук ролун бирге изилдеген далилдер чектелүү. Изилдөөчүлөр бул боштукту толтуруу үчүн ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калууну эки өзүнчө натыйжа катары караган: жок болуу ыктымалдыгы жана жок болуунун узактыгы.

Бул айырма абдан маанилүү. Медайымдын жок дегенде бир күн оору өргүүсүн алуусу менен өргүүнүн 1 күн, 5 күн же 10 күнгө созулушу бир эле механизм менен түшүндүрүлбөшү мүмкүн. Жумушка чыкпай калуунун башталышы жумушка канааттануу, мотивация, жумуштан психологиялык алыстоо жана жумуш чөйрөсүн баалоо менен жакыныраак байланыштуу болушу мүмкүн. Ал эми жок болуунун узактыгы адамдын жалпы ден соолук абалы, калыбына келүү мүмкүнчүлүгү, физикалык жана психикалык чыдамкайлыгы, топтолгон чарчоо жана жумушка кайтуу жөндөмү менен күчтүүрөөк байланыштуу болушу мүмкүн. Бул изилдөө дал ушул эки механизмди бөлүп кароого аракет кылат.

Макала адабияттагы төмөнкү боштукка жооп издейт: жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу, кабыл алынган ден соолук жана ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуу ортосундагы байланыш түз гана эмес, ортомчулук жолдор аркылуу да түшүнүлүшү керек. Ыңгайсыз жумуш чөйрөсү медайымдын жумушка канааттануусун төмөндөтүшү мүмкүн. Ошол эле учурда физикалык жана психосоциалдык жүктү көбөйтүп, жалпы ден соолукка болгон баасын начарлатышы мүмкүн. Бул эки натыйжа тең жумушка чыкпай калуу жүрүм-турумуна таасир этиши мүмкүн. Ушундай караганда жумуш чөйрөсү ооруга байланыштуу жок болууга түз гана эмес, медайымдын ишке жана ден соолукка байланыштуу тажрыйбасы аркылуу кыйыр да байланыштуу болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн концептуалдык түзүлүшүн үч негизги жол менен түшүндүрүүгө болот. Бул көрсөтмө изилдөөдөгү ортомчу өзгөрмөнүн логикасын түшүндүрүү үчүн колдонулган негизги агым:

\[ \text{Çalışma ortamı} \rightarrow \text{İş doyumu} \rightarrow \text{Hastalık devamsızlığı olasılığı} \]

Бул байланышта жумуш чөйрөсү жакшыраак кабыл алынганда жумушка канааттануу жогору болушу мүмкүн; ал эми жогорку канааттануу ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуу ыктымалдыгынын төмөн болушу менен байланыштуу болушу мүмкүн. Изилдөөнүн жыйынтыктары жумушка канааттануу өзгөчө жок болуунун пайда болуу ыктымалдыгы үчүн күчтүү ортомчу роль ойной турганын көрсөтөт.

Экинчи негизги жол ден соолук аркылуу курулат:

\[ \text{Çalışma ortamı} \rightarrow \text{Algılanan genel sağlık} \rightarrow \text{Hastalık devamsızlığı olasılığı ve süresi} \]

Бул жерде кабыл алынган жалпы ден соолук жумушка чыкпай калуунун башталышы менен да, ал башталгандан кийин канча күнгө созулары менен да байланыштуу. Ошондуктан жалпы ден соолук жумушка канааттанууга караганда кеңири ортомчу механизм сыяктуу көрүнөт.

Изилдөөдө колдонулган ортомчу өзгөрмө анализи VanderWeele аныктаган контрфактуалдык себептик ортомчулук анализинин алкагына негизделген. Бул ыкма жалпы таасирди эки бөлүккө ажыратууга аракет кылат: түз таасир жана кыйыр таасир. Муну төмөнкүдөй көрсөтүүгө болот:

\[ \text{Toplam etki} = \text{Doğrudan etki} + \text{Dolaylı etki} \]

Бул жерде түз таасир жумуш чөйрөсүнүн ортомчу өзгөрмө аркылуу өтпөгөн байланыш бөлүгүн, кыйыр таасир болсо жумушка канааттануу же кабыл алынган жалпы ден соолук аркылуу өткөн байланышты билдирет. Бирок бул формула бул жерде концептуалдык түшүндүрүү үчүн берилген. Изилдөө өзү кесилиштик болгондуктан, бул таасирлер так себептик механизм катары эмес, структураланган байланыштарды бөлүп көрсөтүү катары окулушу керек.

Изилдөөнүн маалыматы Бельгияда 16 Сентябрь - 18 Октябрь 2024 аралыгында жүргүзүлгөн улуттук онлайн медайымдар сурамжылоосунан алынган. Сурамжылоо социалдык медиа, медайымдар федерациялары, кесиптик союздар, оорукана бирикмелери, кесиптик уюмдар жана Federal Public Service Health аркылуу жайылтылган. Максаттуу калк — Бельгия ооруканаларында бейтап камында иштеген медайымдар. Бейтап камында активдүү эмес, Бельгиядан тышкары иштеген, сурамжылоону толук бүтүрбөгөн жана оорукана секторунан тышкары иштегендер чыгарылгандан кийин 3.613 катышуучу анализге киргизилген.

Бул үлгү чоң жана Бельгиянын оорукана медайымдары жөнүндө маанилүү бир учурдагы көрүнүш берет. Бирок катышуу ыктыярдуу онлайн негизде болгондуктан, үлгү толугу менен кокустук жана өкүлчүлүктүү деп айтууга болбойт. Өзгөчө жумушка канааттануусу төмөн же жумуш чөйрөсүнө нааразы медайымдардын сурамжылоого катышуу мотивациясы башкача болушу мүмкүн. Ошондуктан жыйынтыктар күчтүү улуттук сурамжылоо маалыматы катары маанилүү, бирок тандоо ыктымалдуу калыстык коркунучу эске алынышы керек.

Ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуу эки жол менен өлчөнгөн. Биринчиден, медайымдардан акыркы 30 күндө физикалык ден соолук көйгөйү, психикалык ден соолук көйгөйү же экөөнүн айкалышы себептүү жок дегенде бир күн жумушка келбей калган-калбаганы суралган. Бул жооп жок болуу ыктымалдыгы үчүн экилик өзгөрмө катары каралган: такыр жок болуу жок же жок дегенде бир күн жок болуу бар. Экинчиден, жок болуу билдиргендерде жалпы узактык 1ден 30 күнгө чейин чогултулган.

Жумуш чөйрөсү бир гана пункттан турган суроо менен өлчөнгөн. Катышуучулар жумуш чөйрөсүнө абдан ыраазы, ыраазы, ыраазы эмес же такыр ыраазы эмес варианттарынын бирин тандаган. Анализде бул өзгөрмө оң жана терс жумуш чөйрөсү болуп экиге бөлүнгөн. Ушундай эле ыкма жумушка канааттануу жана кабыл алынган жалпы ден соолук үчүн да колдонулган. Жумушка канааттануу дагы төрт деңгээлдүү суроо менен өлчөнгөн. Жалпы ден соолук начар, орточо, жакшы жана мыкты варианттары менен бааланып; анализде начар/орточо жана жакшы/мыкты болуп экиге бөлүнгөн.

Бул өлчөө ыкмасы практикалык жана чоң сурамжылоолор үчүн ыңгайлуу, бирок чектөөсү бар. Жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу жана жалпы ден соолук көп өлчөмдүү түшүнүктөр. Бир пункттук суроолор катышуучунун жалпы баасын тез кармайт, бирок кадр жетиштүүлүгү, жетекчинин колдоосу, автономия, маяна, иш жүгү, физикалык шарт, командалык мамиле же эмоционалдык жүк сыяктуу бөлүктөрдү майда-чүйдөсүнө чейин ажырата албайт. Авторлор да жумуш чөйрөсү өзгөрмөсүн валиддүү шкала эмес, жалпы көрсөткүч катары чечмелөө керек экенин белгилешет.

Контролдук өзгөрмөлөр кеңири алынган. Демографиялык өзгөчөлүктөргө жыныс, үй-бүлөлүк абал жана билим деңгээли; кесиптик жана уюштуруучулук өзгөчөлүктөргө оорукана бөлүмү, оорукана түрү, тажрыйба жылы, кызмат орду, иш графиги, акыркы нөөмөттөгү бейтап/медайым катышы, кабыл алынган кам көрүү сапаты, кесиптештер менен мамиле, башка саламаттык сактоо адистери менен мамиле жана башкаруу колдоосу кирген. Бул оңдоолор жумуш чөйрөсү менен жумушка чыкпай калуунун байланышын мүмкүн болгон чаташтыруучулардан көз карандысызраак баалоого жардам берет.

Статистикалык анализде эки бөлүктүү моделдөө стратегиясы колдонулган. Мунун себеби — жок болуу маалыматында нөлдөр өтө көп. Медайымдардын көбү акыркы 30 күндө ооруга байланыштуу такыр жок болбогон, ал эми айрымдары 1ден 30 күнгө чейин жок болгон. Мындай маалыматта алгач “жок дегенде бир жолу жок болдубу?” деген суроо, андан кийин “болсо канча күнгө созулду?” деген суроо өзүнчө моделдер менен изилденет.

Жок болуу ыктымалдыгы үчүн логистикалык регрессия колдонулган. Бул модель жок дегенде бир күн жумушка чыкпай калуу ыктымалдыгынын жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу же ден соолук абалы менен байланышын odds ratio аркылуу баалайт. Узактылыгы үчүн болсо терс биномиалдык регрессия колдонулган. Бул ыкма күндөрдүн саны сыяктуу эсептик маалыматтарда жана ашыкча дисперсия болгондо ылайыктуу. Натыйжалар odds ratio, башкача айтканда ORa жана incidence rate ratio, башкача айтканда IRRa түрүндө берилген.

ORa маанисин төмөнкүдөй түшүнсө болот:

\[ ORa < 1 \Rightarrow \text{devamsızlık olasılığı daha düşük} \]

\[ ORa > 1 \Rightarrow \text{devamsızlık olasılığı daha yüksek} \]

Мисалы, жумуш чөйрөсү үчүн ORa болжол менен 0,68-0,69 болсо, жумуш чөйрөсүн жакшыраак баалаган медайымдарда ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуу ыктымалдыгы төмөн экени түшүнүлөт. Бул көрсөткүч себептик тобокелдик азайышы эмес, жөнгө салынган байланыш өлчөмү катары окулушу керек.

IRRa мааниси узактык үчүн төмөнкүдөй чечмеленет:

\[ IRRa < 1 \Rightarrow \text{devamsızlık süresi daha kısa} \]

\[ IRRa > 1 \Rightarrow \text{devamsızlık süresi daha uzun} \]

Мисалы, жалпы ден соолук үчүн IRRa 0,59 болсо, ден соолугун жакшы/мыкты деп баалаган медайымдарда жок болуу узактыгы кыскараак болушу менен күчтүү байланыш табылганын билдирет.

Сүрөттөөчү жыйынтыктар үлгүнүн маанилүү өзгөчөлүктөрүн көрсөтөт. Катышуучулардын медианалык жашы 43 жыл, медианалык кесиптик тажрыйбасы 20 жыл. Бул үлгү эрте карьерадагы медайымдардан гана эмес, кыйла тажрыйбалуу оорукана медайымдарынан турганын көрсөтөт. Катышуучулардын %69,6сы бакалавр даражасына ээ. %60ы салттуу жалпы ооруканаларда, %21,4ү университет ооруканаларында, %11,3ү университетке байланыштуу жалпы ооруканаларда иштейт.

Бөлүмдөрдүн бөлүштүрүлүшү да ар түрдүү: %25,2 курч кам көрүү бөлүмдөрүндө, %33,7 стандарттык бөлүмдөрдө, %20,1 медико-техникалык бөлүмдөрдө, %14,9 тез алмашуу же мобилдик командаларда, %5,9 башка тармактарда иштейт. Бул ар түрдүүлүк изилдөө бир гана интенсивдүү терапия же бир клиникалык тармак менен чектелбегенин көрсөтөт. Бирок ар башка бөлүмдө иш жүгү, бейтап профили, нөөмөт динамикасы жана оору өргүүсүнүн механизмдери өзгөрүшү мүмкүн; ошондуктан бөлүм түрү моделдерде контролдолгон.

Медайымдардын жумуш чөйрөсүнө баасы дээрлик экиге бөлүнгөн. Катышуучулардын %51,6сы чөйрөгө ыраазы же абдан ыраазы; %48,3ү ыраазы эмес же такыр ыраазы эмес. Жумушка канааттануу жакшыраак көрүнөт: %71,7 ыраазы же абдан ыраазы, %28,4 ыраазы эмес же такыр ыраазы эмес. Жалпы ден соолукта %63 жакшы же мыкты, %37 орточо же начар деп билдирген. Бул үч көрсөткүч бирге алганда, медайымдардын олуттуу бөлүгү өз жумушуна ыраазы болсо да, жумуш чөйрөсү жана ден соолук жагынан олуттуу кыйынчылыктарды баштан өткөрүп жатканын көрсөтөт.

Ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуунун көрсөткүчтөрү көңүл бурууга татыктуу. Акыркы 30 күндө жок дегенде бир күн оору өргүүсүн билдирген медайымдардын үлүшү %19,2. Бул болжол менен ар бешинчи оорукана медайымы акыркы төрт жумада ден соолукка байланыштуу жумушка келе албаганын билдирет. Жок болгон медайымдарда медианалык узактык 5 күн; демек, бул көбүнчө бир күндүк кыска үзгүлтүк эмес. Нөөмөттүн үзгүлтүксүздүгү үчүн беш күндүк медианалык жок болуу команда пландоого жана кам көрүүнүн үзгүлтүксүздүгүнө олуттуу иш жоготуусун алып келет.

Жок болуу деңгээли жумуш чөйрөсүн кабыл алууга жараша кескин өзгөргөн. Жумуш чөйрөсүнө абдан ыраазы медайымдарда %10,2 болсо, такыр ыраазы эмес медайымдарда %33,3кө жеткен. Ушундай эле градиент жумушка канааттанууда да бар: жумушуна абдан ыраазы болгондордо %11,8, такыр ыраазы эместерде %37,3. Жалпы ден соолукта айырма андан да күчтүү: ден соолугун мыкты деп баалагандарда %4,4, начар деп баалагандарда %47,6.

Бул градиенттер изилдөөнүн негизги идеясын так көрсөтөт. Ооруга байланыштуу жок болуу жөн эле “медайым жумушка келген жок” деген үстүртөн натыйжа эмес. Жумуш чөйрөсү начарлаган сайын, жумушка канааттануу төмөндөп, жалпы ден соолук баасы начарлаган сайын жок болуу ыктымалдыгы олуттуу өсөт. Бирок байланыштын багыты кесилиштик дизайндан улам так эмес. Начар жумуш чөйрөсү ден соолукту жана канааттанууну төмөндөтүшү мүмкүн; көп ооруп жок болгон медайымдар жумуш чөйрөсүн терс баалашы мүмкүн; же үчүнчү факторлор экөөнө тең таасир этиши мүмкүн.

Жок болуунун узактыгы да окшош өзгөргөн. Жумуш чөйрөсүнө абдан ыраазы болгондордо медиана 3 күн, ыраазы болгондордо 4 күн, ыраазы эместерде 5 күн жана такыр ыраазы эместерде 5 күн. Жумушка канааттануу боюнча да абдан ыраазы болгондордо 3 күн, ыраазы болгондордо 4 күн, ыраазы эместерде 5 күн, такыр ыраазы эместерде 5 күн. Жалпы ден соолукта айырма күчтүүрөөк: мыкты жана жакшы ден соолук билдиргендерде медиана 3 күн, орточо ден соолукта 5 күн, начар ден соолукта 7 күн.

Ортомчу өзгөрмө анализи бул байланыштарды структуралуу карайт. Биринчи моделде жумушка канааттануу ортомчу катары изилденген. Канааттандырарлык жумуш чөйрөсү төмөн жумуш канааттануусу ыктымалдыгынын кыйла төмөн болушу менен байланышкан; path A үчүн ORa 0,11. Төмөн жумуш канааттануусу болсо ооруга байланыштуу жок болуу ыктымалдыгынын жогору болушу менен байланышкан; path B үчүн ORa 1,69. Бул жумуш чөйрөсү жумушка канааттануу аркылуу жок болуу ыктымалдыгына байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Жумушка канааттануу аркылуу кыйыр таасир маанилүү. Кыйыр таасир ORa 0,74 болуп берилген жана жумуш чөйрөсү менен жок болуу ыктымалдыгынын жалпы байланышынын болжол менен %79у жумушка канааттануу аркылуу түшүндүрүлүшү мүмкүн экени айтылган. Бирок жумушка канааттануу жок болуунун узактыгы үчүн маанилүү ортомчу роль көрсөткөн эмес. Бул айырма жумушка канааттануу көбүрөөк жок болуунун башталышындагы психосоциалдык/мотивациялык бөлүк менен байланыштуу болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Экинчи моделде кабыл алынган жалпы ден соолук ортомчу катары каралган. Жакшы жумуш чөйрөсү жакшы/мыкты жалпы ден соолук билдирүү ыктымалдыгынын үч эседен көп жогору болушу менен байланышкан; path A үчүн ORa 3,18. Жакшы жалпы ден соолук ооруга байланыштуу жок болуу ыктымалдыгынын төмөн болушу менен күчтүү байланышта; path B үчүн ORa 0,36. Ошондой эле жакшы ден соолук жок болуунун узактыгы кыскараак болушу менен байланыштуу; IRRa 0,59.

Бул моделде кыйыр таасир жок болуу ыктымалдыгы жана узактыгы үчүн тең маанилүү болгон. Жалпы ден соолук аркылуу кыйыр таасир жок болуу ыктымалдыгы үчүн ORa 0,77, узактыгы үчүн IRRa 0,88. Ортомчулук үлүшү ыктымалдык үчүн %72, узактык үчүн %74. Бул кабыл алынган жалпы ден соолук жумушка келбей калуу ыктымалдыгын гана эмес, адам өзүн начар сезгенде жумушка кайтуу мөөнөтүн да таасир эте турган кеңири механизм болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн Сүрөт A.1 концептуалдык ортомчу моделдерди көрсөтөт. Бир моделде жумуш чөйрөсүнөн жумушка канааттанууга, андан ооруга байланыштуу жок болууга кеткен кыйыр жол бар. Экинчи моделде жумуш чөйрөсүнөн кабыл алынган жалпы ден соолукка, андан жок болууга жол көрсөтүлгөн. Ошол эле учурда жумуш чөйрөсүнөн жок болууга түз жол да бар. Контролдук өзгөрмөлөр жумуш чөйрөсүнө, ортомчу өзгөрмөлөргө жана натыйжага таасир эте турган чаташтыруучулар катары көрсөтүлөт. Бул сүрөт изилдөө жөнөкөй корреляция эмес, структураланган ортомчулук моделин курганын түшүндүрөт.

Сүрөт A.2 ортомчулук анализдин сандык жыйынтыктарын эки панелде берет. Panel Aда жумушка канааттануу ортомчу өзгөрмө катары турат. Бул жерде ал жок болуу ыктымалдыгы үчүн күчтүү, бирок узактык үчүн алсыз же ортомчу эмес роль ойнойт. Panel Bде жалпы ден соолук ортомчу. Бул жерде жалпы ден соолук жок болуу ыктымалдыгы жана узактыгы үчүн тең маанилүү жол түзөт. Сүрөт макаланын негизги илимий билдирүүсүн жыйынтыктайт: жумушка канааттануу көбүнчө жок болуунун башталышы менен, жалпы ден соолук болсо башталышы жана узактыгы менен байланыштуу.

Таблица A.1 катышуучулардын демографиялык жана кесиптик профилин көрсөтөт. Анда жаш, тажрыйба, билим, бөлүм түрү, кызмат орду жана жумуштагы мамилелер боюнча ар түрдүүлүк көрүнөт. Өзгөчө катышуучулардын %91,2си кесиптештер менен мамилеге ыраазы жана %85,1и башка саламаттык сактоо адистери менен мамилеге ыраазы экени адамдар аралык мамиле негизинен оң бааланарын көрсөтөт. Ал эми башкаруу колдоосуна ыраазы болгондор %53,7 гана; %46,3 нааразы. Бул уюштуруучулук колдоо медайымдардын тажрыйбасында маанилүү ажырым болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Таблица A.2 жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу жана жалпы ден соолук бөлүштүрүлүшүн берет. Жумуш чөйрөсүнө канааттануу дээрлик тең экиге бөлүнүшү оорукана медайымдыгында олуттуу уюштуруучулук нааразычылык бар экенин көрсөтөт. Ал эми жумушка канааттануу жакшыраак көрүнөт. Бул айырма маанилүү: медайымдар кесибине же ишинин маанисине ыраазы болушу мүмкүн, бирок мекеменин жумуш чөйрөсүнө ошондой деңгээлде ыраазы эмес. Бул интервенция стратегиялары үчүн маанилүү, анткени кесиптик мотивация начар жумуш шартын чексиз компенсация кыла албайт.

Таблица A.3 жок болуу деңгээли жана узактыгы жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу жана жалпы ден соолукка жараша кандай өзгөрөрүн көрсөтөт. Бул макаланын эң түшүнүктүү жыйынтыктарынын бири. Жумуш чөйрөсү, канааттануу жана ден соолук баасы начарлаган сайын жок болуу деңгээли өсүп, узактыгы узарат. Өзгөчө ден соолугун начар деп баалаган медайымдарда жок болуу %47,6га жетип, медианалык узактык 7 күн болушу медайым жумушчу күчүнүн туруктуулугу үчүн ден соолук канчалык маанилүү экенин көрсөтөт.

Тарыхый жактан изилдөө медайымдардын ооруга байланыштуу жок болушун жөнөкөй “жумушка келбөө деңгээлинен” чыгарып, эки өзүнчө өлчөмдө карайт: окуянын болушу жана узактыгы. Мурунку көп изилдөө жылдык жок болуу күндөрүн же жалпы деңгээлди караса, бул изилдөө акыркы 30 күндө жок дегенде бир жолу жок болуу жана анын канча күнгө созулганын өзүнчө талдаган. Бул кийлигишүүлөрдүн максаты да ар башка болушу мүмкүн экенин көрсөтөт. Жок болууну баштаган психосоциалдык процесс менен аны узарткан ден соолук жана калыбына келүү процесси бирдей болбошу мүмкүн.

Бүгүнкү күндө бул изилдөө оорукана башкаруусуна жана саламаттык сактоо саясатына маанилүү билдирүү берет. Медайымдардын жок болушун азайтуу үчүн жөн гана жок болууну көзөмөлдөө, текшерүү же жумушка кайтуу процедурасы жетишсиз болушу мүмкүн. Эгер жумуш чөйрөсү начар, иш жүгү жогору, башкаруу колдоосу алсыз, эс алуу жетишсиз, нөөмөт туруктуу эмес жана медайымдардын жалпы ден соолугу начарласа, жок болууну башкаруу себеп эмес, натыйжа менен гана иштейт. Изилдөө алдын алуу стратегиялары жумуш чөйрөсүн, жумушка канааттанууну жана ден соолук колдоосун бирге кароо керек экенин көрсөтөт.

Келечектеги эң маанилүү муктаждык — узак мөөнөттүү изилдөөлөр. Кесилиштик маалымат бир убакта өлчөнгөн өзгөрмөлөрдүн байланышын көрсөтөт, бирок убакыттык ырааттуулукту далилдебейт. Келечекте медайымдардын жумуш чөйрөсүн кабыл алуусу, канааттануусу, ден соолук абалы жана жок болуу жазуулары убакыт боюнча көзөмөлдөнсө, кайсы өзгөрмө биринчи өзгөрүп, кайсы механизм жок болууну баштап же узартканы күчтүүрөөк түшүнүлөт. Ошондой эле жок болуунун себептери физикалык, психикалык жана аралаш ден соолук себептери болуп бөлүнүшү керек.

Күнүмдүк оорукана практикасында медайымдын жок болушу калган командага да жүк түшүрөрүн эске алуу керек. Медайым ооруга байланыштуу жумушка келе албай калса, калган команда көбүрөөк бейтапты карап, нөөмөт алмаштырып, ашыкча иштеп же убактылуу кызматкер менен иштөөгө мажбур болушу мүмкүн. Бул жумуш чөйрөсүн андан да татаалдаштырып, канааттанууну азайтып, жалпы ден соолук жүгүн көбөйтөт. Ошентип, начар жумуш чөйрөсү, жок болуу жана күчөгөн жумуш жүгү бири-бирин азыктандырган цикл түзүшү мүмкүн.

Изилдөөнүн күчтүү жактарына чоң улуттук үлгү, оорукана медайымдарына басым, жок болуу ыктымалдыгы менен узактыгын ажыратуу, жумушка канааттануу жана жалпы ден соолукту өзүнчө ортомчу катары кароо, көп өзгөрмөлүү оңдоолор, маалыматка ылайыктуу терс биномиалдык моделдөө, bootstrap ишеним интервалдары жана сезимталдык анализи менен жыйынтыктын туруктуулугун текшерүү кирет.

Чектөөлөрү этият каралышы керек. Изилдөө кесилиштик, ошондуктан себептүүлүк аныкталбайт. Ортомчулук анализ контрфактуалдык алкакта жасалганы менен, убакыттык ырааттуулук белгисиз болгондуктан жыйынтыктар тастыкталган себептик механизм эмес, структураланган байланыш ажыратмасы. Жок болуу өзүн-өзү билдирүүгө негизделген жана акыркы 30 күндү гана камтыйт; узак мөөнөттүү же кайталанма жок болууну толук кармабай калышы мүмкүн. Жумуш чөйрөсү, канааттануу жана жалпы ден соолук бир пункт менен өлчөнгөн; бул түшүнүктөрдүн ички бөлүктөрүн майда талдоону чектейт. Ыктыярдуу онлайн катышуу тандоо калыстыгын жаратышы мүмкүн. Өлчөнбөгөн чаташтыруучулар да калуу мүмкүн.

Изилдөө айткан нерсе төмөнкүдөй: Бельгия ооруканаларында медайымдардын акыркы 30 күндөгү өзүн-өзү билдирген ооруга байланыштуу жок болушу кеңири тараган. Жакшы кабыл алынган жумуш чөйрөсү жок болуу ыктымалдыгынын төмөн жана узактыгынын кыска болушу менен байланышкан. Бул байланыштын чоң бөлүгү жумушка канааттануу жана кабыл алынган жалпы ден соолук аркылуу түшүндүрүлөт. Жумушка канааттануу көбүрөөк жок болуунун башталышы менен, жалпы ден соолук болсо башталышы жана узактыгы менен байланыштуу.

Изилдөө айтпаган нерсе да так. Бул изилдөө жакшы жумуш чөйрөсү өзү эле оору өргүүсүн сөзсүз азайтат деп далилдебейт. Жумушка канааттанууну жогорулаткан белгилүү бир кийлигишүү жок болууну азайтат деп көрсөтпөйт. Жалпы ден соолукту жакшырткан программа жумушка кайтуу мөөнөтүн кыскартат деп сынаган эмес. Ооруга байланыштуу жок болуунун себептерин физикалык жана психикалык диагноз деңгээлинде бөлбөйт. Жыйынтыктар рецензиядан өтпөгөн препринт жана кесилиштик өзүн-өзү билдирүү маалыматынан алынгандыктан этият чечмелениши керек.

Изилдөөнүн Методу жана Жыйынтыктары

Бул изилдөө Бельгия ооруканаларында иштеген медайымдардын улуттук онлайн кесилиштик сурамжылоосунун маалыматына негизделген. Максаты — ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калуунун жайылышын, узактыгын, жумуш чөйрөсү менен байланышын жана бул байланышта жумушка канааттануу менен кабыл алынган жалпы ден соолуктун ортомчулук ролун баалоо.

Изилдөөдөгү негизги ортомчу өзгөрмө логикасы төмөнкүдөй:

\[ \text{Çalışma ortamı} \xrightarrow{\text{Path A}} \text{Aracı değişken} \xrightarrow{\text{Path B}} \text{Hastalık devamsızlığı} \]

\[ \text{Path C} = \text{Çalışma ortamının toplam ilişkisi} \]

\[ \text{Path C'} = \text{Aracı değişken hesaba katıldıktan sonraki doğrudan ilişki} \]

Бул жерде ортомчу өзгөрмө бир моделде жумушка канааттануу, экинчи моделде кабыл алынган жалпы ден соолук. Изилдөө бул эки ортомчуну биринин артынан бирин сериялык моделде эмес, өз-өзүнчө караган; анткени кесилиштик маалымат жумушка канааттануу менен ден соолуктун убакыттык иретин аныктоого мүмкүндүк бербейт.

Изилдөөнүн негизги айырмасын төмөнкүдөй көрсөтүүгө болот:

Практика үчүн алынган сабактар төмөнкүдөй:

Техникалык жактан эң маанилүү жыйынтык — ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калууну бир эле натыйжа катары кароого болбойт. Жок болуу ыктымалдыгы жана узактыгы ар башка процесстерди чагылдырышы мүмкүн. Жумушка канааттануу жок болуунун башталышына жакын психосоциалдык механизм болушу мүмкүн, ал эми жалпы ден соолук башталышына да, узактыгына да таасир эткен кеңири ден соолук жана калыбына келүү мүмкүнчүлүгүнүн көрсөткүчү болуп көрүнөт.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Бул макала Giordano Bellaccomo, Nicolas Bouckaert, Koen Van den Heede жана Arnaud Bruyneel даярдаган “Self-reported sickness absence among hospital nurses in Belgium: associations with work environment, job satisfaction and general health in a cross-sectional mediation analysis” аттуу изилдөөгө негизделген.

Булак текст кесилиштик сурамжылоо түрүндөгү препринт изилдөө. Текстте ачык түрдө “Бул препринт изилдөө макаласы рецензиядан өткөн эмес” деп айтылат. Ошондуктан изилдөө рецензиядан өтө элек. Жыйынтыктар Бельгия ооруканаларында бейтап камында иштеген 3.613 медайымдын онлайн сурамжылоодо билдирген жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу, жалпы ден соолук жана акыркы 30 күндөгү ооруга байланыштуу жок болуу маалыматына негизделген.

Изилдөө клиникалык кийлигишүү, жумуш ордун жакшыртуу программасы, рандомизацияланган изилдөө же узак мөөнөттүү себептүүлүк изилдөөсү эмес. Жумушка канааттанууну жогорулаткан, жумуш чөйрөсүн жакшырткан же медайымдын ден соолугун колдогон белгилүү бир кийлигишүү ооруга байланыштуу жок болууну азайтат деп сынабайт. Негизги максат — кесилиштик маалыматта жумуш чөйрөсү менен жок болуунун байланышы жумушка канааттануу жана кабыл алынган жалпы ден соолук аркылуу кандай түзүлгөнүн изилдөө.

Бул мазмунга PDFде жок себептүүлүк дооматы, белгилүү оорукана саясаты сөзсүз ийгилик алып келет деген билдирүү, медайымдардын жок болушун жеке жоопкерчиликсиздик же кайдыгерлик катары түшүндүрүү же Бельгиядан тышкары бардык оорукана системаларына түз жалпылоо кошулган эмес. Изилдөө жок болуу жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу жана жалпы ден соолук менен тыгыз байланышта экенин көрсөтөт, бирок бул байланыштарды себеп катары ырастоо үчүн узак мөөнөттүү жана кийлигишүүгө багытталган изилдөөлөр керек экенин белгилейт.

Чектөөлөргө кесилиштик дизайндан улам себептүүлүктү аныктоо мүмкүн эместиги, жок болуу өзүн-өзү билдирүүгө негизделгени, акыркы 30 күн гана бааланганы, жумуш чөйрөсү, канааттануу жана жалпы ден соолук бир пункт менен өлчөнгөнү, ыктыярдуу онлайн катышуудан тандоо калыстыгы чыгышы мүмкүн экени жана өлчөнбөгөн чаташтыруучулар калышы мүмкүн экени кирет. Ошого карабастан чоң улуттук үлгү, эки бөлүктүү моделдөө, ортомчу анализ жана сезимталдык анализи жыйынтыктардын илимий маанисин күчөтөт.

Жыйынтыктап айтканда, изилдөө Бельгия ооруканаларында медайымдардын ооруга байланыштуу жумушка чыкпай калышы жогору экенин; ал жумуш чөйрөсү, жумушка канааттануу жана кабыл алынган жалпы ден соолук менен тыгыз байланышта экенин көрсөтөт. Жумушка канааттануу өзгөчө жок болуунун башталышы менен, жалпы ден соолук болсо башталышы жана узактыгы менен байланыштуу. Ошондуктан медайымдардын ооруга байланыштуу жок болушун азайтуу стратегиялары жөн гана жок болууну көзөмөлдөө менен чектелбестен, эмгек шарттарын, кесиптик канааттанууну жана медайымдардын физикалык-психикалык ден соолугун бирге колдоого тийиш.