Бул изилдөө университет менен муниципалитет иштеп жаткан мугалимдер үчүн магистрдик программаны биргелешип иштеп чыгып жана ишке ашырып жатканда туш болгон институционалдык чыңалууларды карайт. Бул учурду өзгөчө кылган негизги жагдай — муниципалитеттин өкүлдөрү сырттан гана пикир билдирген кеңешчилер бойдон калбастан, адатта университеттин өз ичинде жүргүзүлүүчү программаны долбоорлоо, сабактарды калыптандыруу жана ишке ашыруу процесстеринин “көшөгө артына” кирип, академиялык билим берүүнү түзүүгө активдүү катышкандыгы.

Каралган кызматташтык 2015–2021 мезгилин камтыйт. Municipality X иштеп жаткан мугалимдердин илимий компетенциясын күчөтүү максатында University Y менен биргелешкен ишти баштаган; муниципалитеттин илимий жетекчиси Monica жана университеттин изилдөөчүлөрү Helen менен Hansтан турган жумушчу топ түзүлгөн. Даярдык жылында программанын мазмуну жана билим берүү ыкмасы иштелип чыккан, жергиликтүү колдоону күчөтүү үчүн муниципалитеттеги мектеп системасынын ар түрдүү бөлүктөрүнүн өкүлдөрүн камтыган кеңеш берүүчү топ түзүлүп, биринчи курс 2016-жылдын күзүндө башталган. Биринчи студенттик топ 2020-жылы бүтүргөн.

Изилдөөнүн негизги жыйынтыгы университет–муниципалитет кызматташтыгы жакшы ниет же жалпы максаттар менен гана алдыга жылбай турганын көрсөтөт. Эки мекеменин ар башка эрежелери, ыйгарым укук чөйрөлөрү, стимул системалары жана билим тууралуу түшүнүктөрү туруктуу чыңалууну жараткан. Университет академиялык билим берүүнү долбоорлоодо табигый институционалдык артыкчылыкка ээ болсо, муниципалитет жергиликтүү мектепти өнүктүрүү муктаждыктары жана мугалимдердин кесиптик тажрыйбасы аркылуу процесске башкача билим жана ыйгарым укук булагын алып келген.

Изилдөөдө үч негизги жыйынтык темасы аныкталган: бийлик, позиция жана теңчиликке умтулуу; структуралык чектөөлөрдүн ичинде иштөө; жана чектелген контексттерде карама-каршы мотивдердин арасында агенттикти өнүктүрүү. Бул темалар өнөктөштүк жөн гана билим берүү программасын даярдоо иши эмес экенин; көзөмөл, ишеним, кесиптик статус, академиялык бийлик, ресурстар жана институционалдык максаттардын ортосунда үзгүлтүксүз сүйлөшүүлөрдү талап кыларын көрсөтөт.

Кызматташтыктын өнүгүшүндө өзгөчө “boundary spanner” деп аныкталган чек арадан өтүүчү акторлор маанилүү болгон. Municipality Xтеги Monica муниципалдык да, академиялык да чөйрөнүн тилин жана иштөө ыкмаларын билгендиктен, эки мекеменин ортосунда байланыш түзө алган. Изилдөөдө University Yдеги профессор Olleнин академиялык позициясы да демилгеге университет ичинде легитимдүүлүк жана ишеним берген маанилүү фактор катары чечмеленет.

Изилдөө ошондой эле кызматташууга катышкан адамдар чыңалууларды жөн гана кабыл албастан, котормо, ортомчулук жана каршылык стратегияларын аң-сезимдүү колдонгонун көрсөтөт. Академиялык жана бюрократиялык тилди ар башка контексттерде колдонуу, расмий эрежелерге формалдуу түрдө баш ийүү менен бирге программанын максаттары үчүн аракет мейкиндигин түзүү, ийгиликтерди көрүнүктүү кылуу, альтернативдүү баяндарды түзүү жана керек учурда позициялык бийликке таянуу ушул стратегиялардын катарына кирет.

Изилдөөнүн маанилүү эскертүүлөрүнүн бири — кызматташтык айрым адамдарга өтө көз каранды болуп калышы мүмкүн. Университетте кызматташтыкты алдыга жылдырууга так институционалдык милдети жана ыйгарым укугу бар теңдеш позициянын жоктугу өнөктөштүктүн белгилүү адамдардын мотивациясы жана мамилелери аркылуу уланышына алып келген. Автор муну кызматташтык тууралуу дискурс менен кызматташтыкты чындап мүмкүн кылчу каржылоо, убакыт, стимулдар жана институционалдык түзүмдүн ортосундагы ажырымдын көрсөткүчү катары баалайт.

Түркия жагынан баалоо: Изилдөө Швециянын жогорку билим берүү жана муниципалдык мектеп системасына мүнөздүү бир гана учурду карагандыктан, андагы программа түзүмү же башкаруу модели Түркиядагы университеттерге жана муниципалитеттерге түздөн-түз көчүрүлбөшү керек. Ошол эле учурда университет–жергиликтүү башкаруу, университет–мектеп же университет–кесиптик практика өнөктөштүктөрүндө кездешиши мүмкүн болгон ыйгарым укук бөлүштүрүү, институционалдык стимулдар, ишеним, биргелешкен чечим кабыл алуу жана мекемелердин ортосунда жүрө алган байланыштыруучу адамдар сыяктуу маселелер Түркиядагы окшош демилгелер үчүн изилдене турган суроолорду сунуштайт. Түркияда колдонуу мүмкүнчүлүгү бааланса, жергиликтүү жогорку билим берүү мыйзамдары, муниципалитеттердин ыйгарым укуктары, мугалимдердин кесиптик өнүгүү түзүмдөрү, каржылоо жана мекемелер аралык жоопкерчиликти бөлүштүрүү өзүнчө изилдениши керек.

Изилдөө кайсы боштукту карайт?

Университеттердин негизги милдеттери салттуу түрдө окутуу жана изилдөө деп аныкталса да, университеттин коом менен билим жана экспертиза алмашуусу көбүнчө “third mission”, башкача айтканда үчүнчү миссия деген аталышта каралат. Университеттердин мектеп системалары жана башка тышкы акторлор менен бирге изилдөө жүргүзүүсү барган сайын көрүнүктүү болуп жатканы менен, академиялык программаны тышкы акторлор менен түздөн-түз биргелешип долбоорлоо жана ишке ашыруу азыраак изилденген тармак бойдон калууда.

Тышкы акторлор академиялык программаларга кеңеш берүүчү кеңештер, конок лекциялар, практикалар, кейс-изилдөөлөр же эмгек рыногуна өтүү иш-чаралары аркылуу салым кошо алышат. Бирок академиялык билим берүүнүн чыныгы чечим кабыл алуу процесстери кантип иштээри тууралуу билими чектелүү болгондо, бул акторлордун программанын мазмунуна жана түзүмүнө реалдуу таасир көрсөтүүсү кыйын болушу мүмкүн.

Sara Viklundдун изилдөөсү дал ушул боштукка көңүл буруп, муниципалитет жөн гана пикир айткан тышкы кызыкдар тарап болбостон, магистрдик программаны түзүүгө жана жүргүзүүгө түздөн-түз катышкан учурду изилдейт.

Изилдөөнүн эки негизги суроосу

1. Ар башка уюштуруучулук рационалдуулуктар кызматташуу процессине кандай таасир этет?
2. Акторлор пайда болгон чыңалууларда жол табуу үчүн котормо, ортомчулук жана каршылык стратегияларын кантип колдонушат?

CHAT алкагы эмнени түшүндүрөт?

Изилдөөнүн теориялык негизи үчүнчү муундагы Cultural-Historical Activity Theory, башкача айтканда Маданий-Тарыхый Ишмердик Теориясына (CHAT) негизделет. Изилдөөдө Municipality X жана University Y эки өзүнчө ишмердик системасы катары моделденет.

Ар бир ишмердик системасы алты негизги элементтен турат:

• Subject: ишмердикти жүргүзгөн негизги акторлор,
• Instruments: колдонулган тил, ыкмалар, документтер, билим жана башка куралдар,
• Object: өзгөртүүгө аракет кылынган жалпы объект,
• Rules: ишмердикти чектеген же багыттаган эрежелер,
• Community: тиешелүү институционалдык коомчулук,
• Division of labour: ыйгарым укуктар менен милдеттердин бөлүштүрүлүшү.

Эки система жарым-жартылай бөлүшкөн жалпы объект — магистрдик программа. Изилдөөнүн негизги божомолу боюнча, эки мекеме бир программага салым кошкону менен, ага бирдей эрежелер, максаттар, эксперттик түшүнүктөр жана эмгек бөлүштүрүү аркылуу мамиле кылбайт. Ошондуктан системалардын ичинде жана ортосунда пайда болгон карама-каршылыктар кызматташтыктын кандай өнүккөнүн түшүнүү үчүн аналитикалык жактан маанилүү.

Transformative Agency by Double Stimulation эмне үчүн колдонулган?

Изилдөө акторлор институционалдык тоскоолдуктарга жөн гана пассивдүү жооп бербестигин түшүндүрүү үчүн Transformative Agency by Double Stimulation (TADS) ыкмасын колдонот.

Бул алкакта бири-бирине карама-каршы келип, аракетти кыйындаткан мотивдерди “биринчи стимул” катары кароого болот. Акторлор бул туюктан чыгуу үчүн аң-сезимдүү колдонгон куралдар же стратегиялар болсо “экинчи стимул” милдетин аткара алат. Ошентип адам учурдагы түзүмдүн чектеринде гана аракет кылган субъект болуудан чыгып, процессти өзгөртүүгө аракет кылган акторго айланат.

Boundary spanner деген эмне?

“Boundary spanner” түшүнүгү ар башка мекемелердин же кесиптик дүйнөлөрдүн ортосунда жүрө алган, эки тараптын тең тилин жана иштөө логикасын түшүнө алган адамдарды билдирет. Мындай адам жөн гана билдирүү жеткирген ортомчу эмес; мекемелердин бири-бирин түшүнүүсүнө, жаңылыш түшүнүүлөрдүн азайышына, мамилелердин түзүлүшүнө жана жалпы ишмердиктин уланышына көмөк көрсөтө алат.

Каралган учурда бул ролду Monica аткарган. Municipality Xте илимий жетекчи болуп иштеп, ошол эле учурда University Y менен байланышы болгондугу анын академиялык жана муниципалдык контексттердин ортосунда жүрүүсүнө шарт түзгөн. Изилдөөнүн бардык катышуучулары анын структуралык тоскоолдуктарга карабай процессти алдыга жылдырууда борбордук роль ойногонун баса белгилешет.

Кызматташтык кантип башталган?

Municipality X жергиликтүү мугалимдердин илимий компетенциясын жогорулатуу максатында 2015-жылы мурда да кызматташып келген University Yге кайрылган. Monica, Helen жана Hans катышкан жумушчу топ түзүлүп, бир жылдык даярдык мезгилинде магистрдик билим берүүнүн мазмуну жана идеологиялык негизи иштелип чыккан.

Муниципалитеттеги ар кандай мектеп акторлорунан турган кеңеш берүүчү топ Monicaга жергиликтүү колдоо көрсөтүү максатында да түзүлгөн. Программаны муниципалитеттин ичинде жайгаштыруу, мугалимдердин кызыгуусун арттыруу жана академиялык курстарды долбоорлоо процесстери параллелдүү жүргөн.

Биринчи курс 2016-жылдын күзүндө башталган, жумушчу топ учурдагы курс өтүп жатканда кийинки курстарды долбоорлоону уланткан. Биринчи студенттик топ 2020-жылы бүтүргөн.

Биринчи тема: Бийлик, позиция жана теңчиликке умтулуу

Магистрдик программа университеттин негизги ишмердиктеринин бири болгондуктан, University Y кызматташтыкка башынан структуралык артыкчылык менен кирген. Академиялык программаны долбоорлоо жана жүргүзүү кадимки шартта университеттин өз ыйгарым укук чөйрөсү болуп саналат.

Чыныгы өнөктөштүк түзүлүшү үчүн университет бул өзгөчө ыйгарым укук чөйрөсүнүн бир бөлүгүн тышкы акторго ачышы керек болгон. Макалада бул муниципалитет өкүлдөрүнүн академиялык билим берүүнүн “backstage”, башкача айтканда көшөгө артындагы чечим жана талкуу процесстерине кирүүсү катары түшүндүрүлөт.

Мындай кирүү ишенимди талап кылган. Изилдөөдө Olleнин профессордук позициясы демилгенин университет ичинде мыйзамдуу жана ишенимдүү көрүнүшүнө жардам берген. Monicaнын айтымында, анын колдоосу муниципалитет үчүн да, университет үчүн да маанилүү кепилдик болгон.

Бийлик маселеси эки мекеменин ортосундагы мамиле менен гана чектелбейт. Программанын идеологиялык ыкмасы мугалимдердин өз кесиптик билимин өндүрүүдөгү позициясын күчөтүүнү да көздөгөн. Жумушчу топ мугалимдерди академиялык билимдин керектөөчүлөрү катары гана көрбөстөн, изилдөө жана мектепти өнүктүрүү процесстеринде активдүү актор кылууга аракеттенген.

Мугалимдер “студентпи” же “изилдөөчүбү”?

Бул ыкма тилдик көйгөйдү да жараткан. Магистрдик билим берүүгө катышкандар академиялык система жагынан студенттер болчу; ошол эле учурда алар көп жылдан бери өз кесибинде иштеген мугалимдер болуп, өз окутуу чөйрөсү тууралуу илимий изилдөө жүргүзүшү күтүлгөн.

Жумушчу топ “student” деген гана энбелги мугалимдердин кесиптик тажрыйбасын төмөндөтүшү мүмкүн деп эсептеп, бул адамдарды катуу категорияга салуудан качкан. Бир караганда кичинекей көрүнгөн бул терминологиялык тандоо академиялык жана кесиптик билимдин ортосундагы бийлик мамилеси программаны долбоорлоого кандайча чагылдырылганын көрсөтөт.

Эмне үчүн программа мугалимдер үчүн жеке долбоорго айланып калышы мүмкүн эле?

Мектеп директорлору мугалимдердин илимий компетенциясын жогорулатууга жалпы муктаждык бар экенин билдиришсе да, программаны мектептин күнүмдүк уюштуруусуна киргизүү оңой болгон эмес. Директорлор иш убактысын жана кесиптик өнүгүү иш-чараларын уюштурууда маанилүү ыйгарым укукка ээ болушкан.

Программага катышуу үчүн белгилүү шарттар коюлганы менен, практикалык мүмкүнчүлүктөр мугалимдер арасында айырмаланган. Изилдөөдөгү көптөгөн мугалимдер программанын тапшырмаларын жумуш убактысында аткаруунун ордуна өз бош убактысын колдонууга аргасыз болушкан.

Изилдөөчүнүн чечмелөөсү боюнча, бюрократиялык жана каржылык башкаруу механизмдери магистрдик программаны мугалимдин мектептеги ишинин табигый бөлүгү катары жетиштүү колдобогондуктан, программа институционалдык мектеп өнүктүрүү демилгесинен чыгып, жарым-жартылай жеке долбоорго айланган.

Экинчи тема: Структуралык чектөөлөрдүн ичинде иштөө

Municipality X менен University Y мурда да бирге иштегенине карабай, мындай масштабдагы биргелешкен академиялык билим берүүнү өнүктүрүүгө даяр структуралар болгон эмес.

Университет ичинде кызматташуу тууралуу оң дискурс бар болсо да, изилдөөгө катышкан акторлор бул ар дайым институционалдык стимулдарга айланбаганын белгилешкен. Кызматташтык иштери академиялык карьера үчүн төмөн статус катары кабылданышы мүмкүн болгон; биргелешкен курс иштеп чыгууга кеткен убакыт, сапар жана башка чыгымдар ар дайым кошумча ресурстар менен камсыздалган эмес.

Бул институционалдык жоопкерчиликтин жеке академиктердин изилдөө убактысына, жеке кызыгуусуна жана мотивациясына жылып кетүү тобокелдигин жараткан.

Constructive Alignment кандай чектөө жаратты?

University Yнин курс долбоорлоосунда колдонулган Constructive Alignment ыкмасы өлчөнө турган окуу максаттарын жана билим берүү натыйжаларын аныктоону талап кылган даяр түзүмдөрдү берген.

Жумушчу топ башкача жана мугалимди күчтөндүргөн билим берүү ыкмасын түзүүгө аракеттенгенде, бул формалдуу түзүмдөр аракет мейкиндигин чектеген. Топ эрежелерди толугу менен четке какпай, талап кылынган курс максаттарын учурдагы академиялык тилдин ичинде формулировкалап, ишке ашыруу этабында өздөрү көздөгөн ыкма үчүн мүмкүн болушунча орун калтырууга аракет кылган.

Бул мисал изилдөөдө котормо жана ыңгайлаштыруу жөн гана байланыш техникасы эмес экенин; уюштуруучулук чектердин ичинде аракеттенүүнүн куралы экенин көрсөтөт.

Үчүнчү тема: Карама-каршы мотивдердин арасында агенттик

Изилдөө жумушчу топ туш болгон чыңалууларды алты карама-каршы мотив жуптары катары синтездейт:

Бул чыңалуулар изилдөөдө жоюлушу керек болгон жөнөкөй каталар катары каралбайт. Тескерисинче, жумушчу топ ушул карама-каршылыктардын ичинде аракеттенүү үчүн белгилүү стратегияларды иштеп чыккан.

Котормо стратегиясы

Акторлор академиялык жана бюрократиялык тилдин ортосунда өтүп турушкан. Курс пландарын жана башка документтерди чечмелөөгө ачык формулировкалар менен даярдоо расмий талаптарга шайкеш келүү менен бирге программанын максаттары үчүн аракет мейкиндигин сактоого жардам берген.

Тилди колдонуу айрым сезимтал маселелерде тараптарды туюкка алып келчү катуу позициялардан качууга да мүмкүнчүлүк берген.

Ортомчулук стратегиясы

Monicaнын эки институционалдык контекстти тең билүүсү алгачкы этапта муниципалитет менен университеттин ортосундагы каршылыктарды азайтууга жардам берген. Ошентип бир мекемеде колдонулган түшүнүктөр, күтүүлөр жана кооптонуулар башка мекемеге жеткирилген.

Бул изилдөөдө чек арадан өтүүчү адам кызматташтыкты улантып турган негизги механизмдердин бири экенин көрсөтөт.

Көрүнүктүүлүк стратегиясы жана каршы баян

Жумушчу топ программанын ишмердиктерин мекеме ичинде көрүнүктүү кылууга өзгөчө көңүл бурган. Ийгиликтерди жана аткарылган иштерди активдүү көрсөтүү программанын муниципалитеттин билим берүүнү өнүктүрүү иденттүүлүгүнүн бир бөлүгүнө айланышына жардам берген.

Бул көрүнүктүүлүк башында этият мамиле кылган мектеп жетекчилерине мугалимдер жергиликтүү мектептерде практикага багытталган иштерди жүргүзүп жатканын көрүүгө да мүмкүнчүлүк берген.

Изилдөөдө бул ыкма жөн гана жарнамалык иш катары эмес, өлчөнө турган кыска мөөнөттүү жыйынтыктарды борборго койгон учурдагы дискурска каршы мектеп өнүгүүсүн илимий компетенция жана кесиптик агенттик менен байланыштырган “counter-narrative” түзүү аракети катары чечмеленет.

Каршылык эмнени билдирет?

Бул жердеги каршылык мекеменин эрежелерин толук четке кагуу же конфликтти күчөтүү дегенди билдирбейт. Жумушчу топтун жүрүм-туруму көбүнчө учурдагы эрежелерди сырткы көрүнүштө кабыл алуу, бирок ошол чектердин ичинде башка максаттар үчүн мейкиндик түзүү формасында болгон.

Изилдөө котормо жана ортомчулукту нейтралдуу процесстер катары эмес, мугалимди күчтөндүрүүгө багытталган белгилүү ыкманы улантуу үчүн колдонулган куралдар катары баалайт.

Көзөмөл–ишеним чыңалуусу

Изилдөөнүн талкуусунда университет–муниципалитет кызматташтыгынын негизги карама-каршылыктарынын бири көзөмөл менен ишенимдин ортосундагы чыңалуу катары аныкталат.

Чыныгы өнөктөштүк түзүлүшү үчүн эки мекеме тең адатта өздөрү гана көзөмөлдөгөн айрым чөйрөлөрдө экинчи тарапка аракет мейкиндигин берүүгө тийиш болгон. Университет академиялык программа долбоорлоодогу өзгөчө позициясын жарым-жартылай ачса, муниципалитет да мектепти өнүктүрүү процессинин айрым бөлүктөрүндө университеттик өнөктөштүккө орун берген.

Бул ишеним өзүнөн-өзү пайда болгон эмес. Boundary spanner ролу, профессордук статустан келген академиялык легитимдүүлүк, көрүнүктүүлүк иштери, ийкемдүүлүк жана расмий эрежелерге стратегиялык ыңгайлашуу ишенимди түзүүдө таасирдүү болгон.

Изилдөөнүн эң маанилүү институционалдык эскертүүсү

Кызматташтыктын ийгилигинин белгилүү адамдардын жеке мотивациясына өтө көз каранды болушу морттукту жаратат. Monica сыяктуу мекеме чектеринин ортосунда жүрө алган адамдын болушу процессти алдыга сүрөгөнү менен, ал адам жок болгондо өнөктөштүктүн туруктуулугу белгисиз болуп калат.

Ошондуктан изилдөөнүн жыйынтыгы жөн гана “туура адамдарды табуу” эмес. Автор эки мекемеде тең расмий аныкталган boundary-spanning милдеттердин болушу биргелешкен долбоорлорду жеңилдете аларын; кызматташтык жетиштүү убакыт, каржылоо, институционалдык ыйгарым укук жана стимулдар менен да колдоого алынышы керектигин белгилейт.

Изилдөө эмнени колдойт?

• Университеттен тышкаркы акторлор академиялык программага олуттуу таасир бере алышы үчүн кеңеш берүү гана эмес, программаны калыптандырган процесстерге реалдуу кирүү да талап кылынышы мүмкүн экенин көрсөтөт.
• Ар башка мекемелердин жалпы максатка ээ болушу бийлик жана ыйгарым укук көйгөйлөрүн автоматтык түрдө жойбой турганын көрсөтөт.
• Boundary spanner ролундагы адамдар институционалдык тилдер менен маданияттардын ортосундагы аралыкты азайта аларын көрсөтөт.
• Расмий кызматташтык дискурсу жетиштүү убакыт, ресурс жана стимулдар менен колдоого алынбаса, өнөктөштүк жеке мотивацияга көз каранды болуп калышы мүмкүн экенин көрсөтөт.
• Котормо, ортомчулук, стратегиялык көрүнүктүүлүк жана каршылык сыяктуу аракеттер институционалдык чектердин ичинде өзгөрүү жаратуу үчүн колдонулушу мүмкүн экенин көрсөтөт.

Изилдөө эмнени далилдебейт?

• Университет–муниципалитет өнөктөштүгү менен даярдалган программалар салттуу магистрдик программалардан натыйжалуураак экенин далилдебейт.
• Программа студенттердин жетишкендигин же мугалимдердин мектептеги натыйжаларын сандык түрдө жогорулатканын көрсөтпөйт.
• Каралган кызматташтык модели башка муниципалитеттерде, университеттерде же өлкөлөрдө ушундай эле жыйынтык берерин көрсөтпөйт.
• Boundary spanner бар бардык өнөктөштүктөр ийгиликтүү болот дегенди көрсөтпөйт.
• Изилдөө төрт маектеш жана белгилүү бир учурга тиешелүү документтерден тышкары статистикалык жалпылоону бербейт.
• Швециядагы институционалдык түзүмдөр башка өлкөлөрдө да дал ошондой бар деп эсептебейт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө дизайны

Изилдөө бир университет–муниципалитет өнөктөштүгүн терең караган сапаттык изилдөө болуп саналат. Эмпирикалык материал эки негизги булактан түзүлгөн: кызматташтык учурунда өндүрүлгөн документтер жана 2021-жылы жүргүзүлгөн жарым-структураланган маектер.

Документтик маалымат топтому

Жумушчу топтун жыйын протоколдору процессти алдыга жылдыруу жана катышуучулардын эс тутумун колдоо максатында даярдалган. Изилдөөчү бул документтердин компромисстик стили болгондуктан, процесстеги чыңалуулар ар дайым түз жазылбаганын; айрым чыңалуулар талдоо учурунда кыйыр түрдө чыгарылганын белгилейт.

Маек катышуучулары

Маектердин үчөө COVID-19 пандемиясына байланыштуу Zoom аркылуу, бирөө телефон аркылуу жүргүзүлгөн. Маектер швед тилинде өткөрүлүп, жаздырылган, текстке түшүрүлгөн жана англис тилине которулган.

Талдоо ыкмасы

Маалыматтар Braun жана Clarke ыкмасына негизделген reflexive thematic analysis менен талданган. Изилдөөчү алгач бардык документтерди жана маек транскрипттерин кайра-кайра окуп, маалымат топтому менен жакындан таанышкан.

Андан кийин системалуу жана итеративдүү коддоо жүргүзүлгөн; талдоо индуктивдүү жана дедуктивдүү элементтерди камтыган. Изилдөө суроолору процесс бою борбордо кармалып, CHAT түшүнүктөрү изилдөө багытына тиешелүү болгон учурларда колдонулган.

Өзгөчө чыңалууга ишара кылган маалымат бөлүктөрүнө көңүл бурулуп, кайталанган үлгүлөр баштапкы темаларга айландырылган, коддор ошол темалардын алдында топтолгон жана темалар бүт маалымат топтомуна карата кайра бааланып, акыркы формасына келтирилген.

Үч акыркы тема

Этикалык ыкма жана изилдөөчүнүн позициясы

Изилдөөдө Швециянын эрежелерине ылайык мындай изилдөө түрү үчүн этикалык кеңештин кароосу талап кылынбай турганы көрсөтүлгөн. Ошого карабай Swedish Research Council этикалык принциптери сакталган жана бардык катышуучулардан маалыматтуу макулдук алынган.

Изилдөөчү өзүнүн позициясын да методологиялык тобокелдик катары талкуулайт. Sara Viklund каралган магистрдик программаны иштеп жаткан мугалим катары аяктаган; Municipality X жана University Y чөйрөлөрүндө иштеген жана маекке алынган адамдарды мурда эле тааныган.

Бул жакындык иш чөйрөсүн майда-чүйдөсүнө чейин түшүнүүгө артыкчылык бериши мүмкүн, бирок аналитикалык аралыкты сактоо, мурдагы божомолдорду талдоого алып кирүү, купуялуулук жана катышуучулардын изилдөөгө катышуудан баш тартууда же сынчыл сүйлөөдө өздөрүн канчалык эркин сезиши жагынан тобокелдиктерди жаратат.

Эс тутумдагы кыйшаюу

Маектер 2021-жылы жүргүзүлгөн, бирок кызматташтыкты долбоорлоо процесси бир нече жыл мурда башталган. Изилдөөчү бул убакыт айырмасы катышуучуларга айрым тажрыйбаларды эстөөнү кыйындатышы мүмкүн экенин же жакыныраак мезгилдеги тажрыйбалар эски эскерүүлөрдү көлөкөдө калтырышы мүмкүн экенин ачык белгилейт.

Экинчи жагынан, убакыт айырмасы процессти бүтүн жана жыйынтыкталган көз караштан ретроспективдүү кароого мүмкүнчүлүк берери да талкууланат.

Негизги жыйынтык

Изилдөөнүн синтезине ылайык, маанилүү университет–муниципалитет кызматташтыгы биргелешип иштөөгө чакырыктар же саясат документтери менен гана түзүлбөйт. Тышкы акторлор академиялык билим берүүгө чындап салым кошо алышы үчүн университеттеги чечим, пландоо жана талкуу процесстерине жетиштүү кирүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болушу керек.

Ошол эле учурда эки мекеме тең көнүп калган көзөмөлүнүн бир бөлүгүн бошотуп, экинчи тарапка ишениши керек. Бул ишенимди өнүктүрүүдө мекеме чектеринен өтө алган адамдар, расмий ыйгарым укук, өз ара диалог, ийкемдүүлүк жана ар башка уюштуруучулук тилдерди бири-бирине которо билүү жөндөмү маанилүү.

Автор эки мекемеде тең расмий boundary-spanning милдеттердин болушу биргелешкен долбоорлорду жеңилдете алат деген жыйынтыкка келет. Бирок жетиштүү убакыт, каржылоо жана стимулдар жок болсо, кызматташтык айрым адамдардын идеологиялык берилгендигине же жеке кызыгуусуна көз каранды болуп калышы мүмкүн.

Чектөөлөр

• Изилдөө бир гана университет–муниципалитет учуруна негизделет.
• Маек үлгүсү төрт негизги актор менен чектелген.
• Маектер кызматташтыктын алгачкы этаптарынан бир нече жыл өткөндөн кийин жүргүзүлгөндүктөн, эс тутумдагы кыйшаюу мүмкүн.
• Жыйын протоколдорунун компромисстик мүнөзү айрым чыңалуулардын документтерде түз көрүнбөй калышына алып келген.
• Изилдөөчүнүн программага жана мекемелерге жеке жакындыгы контекстти жакшы түшүнүүдө артыкчылык да, аналитикалык аралык жагынан тобокелдик да жаратат.
• Бул учур Швециянын өзгөчө жогорку билим берүү жана муниципалдык мектеп системасынын ичинде болгон.
• Каралган өнөктөштүктүн олуттуу бөлүгү COVID-19 пандемиясынан жана генеративдик жасалма интеллекттин кеңири колдонулушунан мурда болгон; автор азыркы окшош кызматташуулар башка шарттарда өнүгүшү мүмкүн экенин белгилейт.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Толук оригиналдуу изилдөө аталышы: Joining forces: developing postgraduate education for teachers through university–municipality collaboration

Автор: Sara Viklund.

Автордун мекемеси: Department of Creative Studies, Umeå University, Umeå, Sweden.

Жооптуу автор: Sara Viklund.

Тең салым/тең биринчи автор: Изилдөө бир авторлуу болгондуктан колдонулбайт.

Журнал: Higher Education Research & Development.

Басма: Informa UK Limited, trading as Taylor & Francis Group.

DOI: 10.1080/07294360.2026.2655393.

Расмий жарыя шилтемеси: https://doi.org/10.1080/07294360.2026.2655393

Жарыя процесси: Макала 28-июль 2025-жылы алынган, 13-март 2026-жылы кабыл алынган жана 24-апрель 2026-жылы онлайн жарыяланган.

Булак түрү жана рецензия абалы: Рецензияланган изилдөө макаласы. Изилдөө сапаттык, бир учурга негизделген жогорку билим берүү жана билим берүү өнөктөштүгү изилдөөсү.

Лицензия: Creative Commons Attribution License (CC BY 4.0). Булак тиешелүү шилтеме берилген шартта кайра колдонууга, таратууга жана көчүрүүгө уруксат берген ачык жеткиликтүүлүк шарттарында жарыяланган.

Изилдөө темасы: Municipality X менен University Yнин иштеп жаткан мугалимдер үчүн магистрдик программаны биргелешип долбоорлоосу жана жүргүзүүсү учурунда пайда болгон институционалдык динамикалар.

Теориялык алкак: Үчүнчү муундагы Cultural-Historical Activity Theory (CHAT), Transformative Agency by Double Stimulation (TADS), boundary spanners жана boundary objects түшүнүктөрү.

Маалымат булактары: 2014–2019 мезгилиндеги муниципалитет стратегиясы, жумушчу топ жана кеңеш берүүчү топ жыйын протоколдору, ниет каты, программага катышуу шарттары жана кызматташтык келишими; ошондой эле 2021-жылы төрт негизги актор менен өткөрүлгөн жарым-структураланган маектер.

Талдоо: Reflexive thematic analysis; индуктивдүү жана дедуктивдүү коддоо бирге колдонулган итеративдүү тема өнүктүрүү процесси.

Этика: Булак изилдөөдө Швециянын эрежелерине ылайык мындай изилдөө түрү расмий этикалык кеңеш кароосуна муктаж эместиги, бирок Swedish Research Council этикалык принциптери сакталгандыгы жана бардык катышуучулардан маалыматтуу макулдук алынгандыгы көрсөтүлгөн.

Каржылоо: Булак изилдөөдө өзүнчө каржылоо тууралуу билдирүү берилген эмес.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Автор мүмкүн болгон кызыкчылыктардын кагылышын билдирген эмес.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Булакта өзүнчө Data Availability Statement жок. Эмпирикалык маалымат топтомунун түрү жана көлөмү метод бөлүмүндө түшүндүрүлөт, бирок маек транскрипттери жана институционалдык документтер үчүн ачык маалымат репозиторийинин шилтемеси берилген эмес.

Анонимдүүлүк эскертүүсү: Каралган мекемелер булакта Municipality X жана University Y деп анонимдештирилген. Бул Verianla мазмунунда мекемелердин чыныгы кимдиги тууралуу жыйынтык чыгарылган эмес.

Негизги илимий чектөө: Жыйынтыктар бир гана Швециядагы университет–муниципалитет өнөктөштүгүнөн, төрт маектештен жана тиешелүү институционалдык документтерден алынган. Изилдөө статистикалык жалпылоону, программанын натыйжалуулугун салыштырууну же мугалим/студент жетишкендигине таасирди өлчөөнү сунуштабайт. Жыйынтыктардын негизги баалуулугу — конкреттүү өнөктөштүктө бийлик, түзүм, ишеним, boundary-spanning жана агенттик механизмдери сапаттык түрдө кантип көрүнгөнүн көрсөтүүдө.

Бул Verianla мазмунундагы изилдөө суроолору, теориялык түшүнүктөр, эмпирикалык маалымат, жыйынтыктар, чечмелөөлөр жана чектөөлөр көрсөтүлгөн булак изилдөөгө гана негизделет. Изилдөөгө сырттан жаңы эмпирикалык жыйынтык же сандык таасир көрсөткүчү кошулган эмес.