Ushbu tadqiqot universitet va munitsipalitet amaldagi o‘qituvchilar uchun magistratura dasturini birgalikda loyihalash va amalga oshirish jarayonida duch kelgan institutsional tarangliklarni o‘rganadi. Holatni noodatiy qiladigan asosiy jihat shundaki, munitsipalitet vakillari faqat tashqaridan fikr bildiruvchi maslahatchilar bo‘lib qolmagan; odatda universitetning o‘z ichida olib boriladigan dastur dizayni, kurslarni shakllantirish va amalga oshirish jarayonlarining “sahna orti”ga kirib, akademik ta’limni yaratishda faol rol olgan.

O‘rganilgan hamkorlik 2015–2021 yillarni qamrab oladi. Municipality X amaldagi o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini kuchaytirish maqsadida University Y bilan hamkorlikni boshlagan; munitsipalitetning ilmiy rahbari Monica hamda universitet tadqiqotchilari Helen va Hansdan iborat ishchi guruh tuzilgan. Tayyorgarlik yilida dastur mazmuni va ta’lim yondashuvi ishlab chiqilgan, mahalliy qo‘llab-quvvatlashni oshirish uchun munitsipalitet maktab tizimining turli qismlaridan vakillar qatnashgan maslahat guruhi tuzilgan va birinchi kurs 2016-yil kuzida boshlangan. Birinchi talabalar guruhi 2020-yilda bitirgan.

Tadqiqotning asosiy xulosasi universitet–munitsipalitet hamkorligi faqat yaxshi niyat yoki umumiy maqsadlar bilan oldinga siljimasligini ko‘rsatadi. Ikki institutning turli qoidalari, vakolat doiralari, rag‘bat tizimlari va bilim haqidagi qarashlari doimiy taranglik yaratgan. Universitet akademik ta’limni loyihalashda tabiiy institutsional ustunlikka ega bo‘lgan bo‘lsa, munitsipalitet mahalliy maktab rivoji ehtiyojlari va o‘qituvchilarning kasbiy tajribasi orqali jarayonga boshqa turdagi bilim va vakolat manbasini olib kirgan.

Tadqiqotda uchta asosiy natija mavzusi ajratilgan: kuch, mavqe va tenglikka intilish; tuzilmaviy cheklovlar doirasida ishlash; va chegaralangan kontekstlarda qarama-qarshi motivlar orasida agentlikni rivojlantirish. Ushbu mavzular hamkorlik faqat ta’lim dasturini tayyorlash vazifasi emasligini; nazorat, ishonch, kasbiy maqom, akademik vakolat, resurslar va institutsional maqsadlar o‘rtasida doimiy muzokarani talab qilishini ko‘rsatadi.

Hamkorlikning rivojlanishida ayniqsa “boundary spanner” deb ta’riflangan chegaralararo aktorlar muhim ahamiyat kasb etgan. Municipality Xdagi Monica munitsipal va akademik muhitning tilini hamda ish usullarini bilishi tufayli ikki institut o‘rtasida bog‘lanish yaratgan. Tadqiqotda University Ydagi professor Olle’ning akademik mavqei ham tashabbusga universitet ichida legitimlik va ishonch beruvchi muhim omil sifatida talqin qilinadi.

Tadqiqot, shuningdek, hamkorlikda ishtirok etgan shaxslar tarangliklarni shunchaki qabul qilmaganini; tarjima, vositachilik va qarshilik strategiyalaridan ongli ravishda foydalanganini ko‘rsatadi. Akademik va byurokratik tilni turli kontekstlarda qo‘llash, rasmiy qoidalarga shaklan moslashgan holda dastur maqsadlari uchun harakat maydonini yaratish, yutuqlarni ko‘rinadigan qilish, muqobil narrativlar yaratish va zarur bo‘lganda mavqe vakolatidan foydalanish ushbu strategiyalar qatoriga kiradi.

Tadqiqotning muhim ogohlantirishlaridan biri hamkorlik shaxslarga haddan tashqari bog‘liq bo‘lib qolishi mumkinligidir. Universitetda hamkorlikni rivojlantirish uchun aniq institutsional vazifa va vakolatga ega teng darajadagi lavozim bo‘lmagani sababli sheriklik ma’lum shaxslarning motivatsiyasi va aloqalari orqali davom etgan. Muallif bu holatni hamkorlik haqidagi diskurs bilan hamkorlikni amalda mumkin qiladigan moliyalashtirish, vaqt, rag‘batlar va institutsional tuzilma o‘rtasidagi bo‘shliqning ko‘rsatkichi sifatida baholaydi.

Turkiya nuqtai nazaridan baholash: Tadqiqot Shvetsiyaning oliy ta’lim va munitsipal maktab tizimiga xos bitta holatni o‘rganganligi sababli, undagi dastur tuzilmasi yoki boshqaruv modeli Turkiyadagi universitet va munitsipalitetlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirilmasligi kerak. Biroq universitet–mahalliy boshqaruv, universitet–maktab yoki universitet–kasbiy amaliyot hamkorliklarida uchrashi mumkin bo‘lgan vakolat taqsimoti, institutsional rag‘batlar, ishonch, birgalikda qaror qabul qilish va institutlar o‘rtasida harakatlana oladigan bog‘lovchi shaxslar kabi masalalar Turkiyadagi o‘xshash tashabbuslar uchun tadqiq qilinadigan savollarni taqdim etadi. Turkiyada qo‘llash imkoniyati baholansa, mahalliy oliy ta’lim qonunchiligi, munitsipalitetlarning vakolatlari, o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanish tuzilmalari, moliyalashtirish va institutlararo mas’uliyat taqsimoti alohida o‘rganilishi kerak.

Tadqiqot qaysi bo‘shliqni ko‘rib chiqadi?

Universitetlarning asosiy vazifalari an’anaviy ravishda ta’lim va tadqiqot sifatida belgilansa-da, universitetning jamiyat bilan bilim va ekspertiza almashishi ko‘pincha “third mission”, ya’ni uchinchi missiya doirasida ko‘rib chiqiladi. Universitetlarning maktab tizimlari va boshqa tashqi aktorlar bilan birgalikda tadqiqot olib borishi tobora ko‘rinadigan bo‘lsa-da, akademik dastur tashqi aktorlar bilan bevosita birga loyihalanishi va amalga oshirilishi kamroq o‘rganilgan sohadir.

Tashqi aktorlar akademik dasturlarga maslahat kengashlari, mehmon ma’ruzalar, amaliyot, keys tadqiqotlari yoki mehnat hayotiga o‘tish faoliyatlari orqali hissa qo‘shishi mumkin. Ammo akademik ta’limdagi real qaror jarayonlari qanday ishlashi haqidagi bilimlari cheklangan bo‘lsa, bu aktorlarning dastur mazmuni va tuzilmasiga haqiqiy ta’sir ko‘rsatishi qiyinlashadi.

Sara Viklund tadqiqoti aynan shu bo‘shliqqa e’tibor qaratib, munitsipalitet faqat fikr bildiruvchi tashqi manfaatdor tomon bo‘lmay, magistratura dasturini yaratish va amalga oshirishda bevosita qatnashgan holatni o‘rganadi.

Tadqiqotning ikki asosiy savoli

1. Turli tashkiliy ratsionalliklar hamkorlik jarayoniga qanday ta’sir qiladi?
2. Aktorlar yuzaga kelgan tarangliklarda yo‘l topish uchun tarjima, vositachilik va qarshilik strategiyalaridan qanday foydalanadi?

CHAT doirasi nimani tushuntiradi?

Tadqiqotning nazariy asosi uchinchi avlod Cultural-Historical Activity Theory, ya’ni Madaniy-Tarixiy Faoliyat Nazariyasiga (CHAT) tayangan. Tadqiqotda Municipality X va University Y ikkita alohida faoliyat tizimi sifatida modellashtiriladi.

Har bir faoliyat tizimi oltita asosiy unsurdan iborat:

• Subject: faoliyatni amalga oshiruvchi asosiy aktorlar,
• Instruments: qo‘llanadigan til, usullar, hujjatlar, bilim va boshqa vositalar,
• Object: o‘zgartirilishga qaratilgan umumiy obyekt,
• Rules: faoliyatni cheklovchi yoki yo‘naltiruvchi qoidalar,
• Community: tegishli institutsional hamjamiyat,
• Division of labour: vakolat va vazifalarning taqsimlanishidir.

Ikki tizim qisman ulashadigan umumiy obyekt magistratura dasturidir. Tadqiqotning asosiy farazi shuki, ikki institut bir xil dasturga hissa qo‘shsa ham, dasturga bir xil qoidalar, maqsadlar, ekspertiza tushunchalari va mehnat taqsimoti orqali yondashmaydi. Shu sababli tizimlar ichida va ular o‘rtasida yuzaga keladigan ziddiyatlar hamkorlik qanday rivojlanishini tushunish uchun analitik jihatdan muhimdir.

Transformative Agency by Double Stimulation nima uchun qo‘llanildi?

Tadqiqot aktorlar institutsional to‘siqlarga faqat passiv javob bermasligini tushuntirish uchun Transformative Agency by Double Stimulation (TADS) yondashuvidan foydalanadi.

Ushbu doirada bir-biriga zid bo‘lgan va harakatni qiyinlashtiruvchi motivlarni “birinchi stimul” deb ko‘rish mumkin. Aktorlar bu boshi berk vaziyatni yengish uchun ongli ravishda foydalanadigan vositalar yoki strategiyalar esa “ikkinchi stimul” vazifasini bajarishi mumkin. Shu tariqa shaxs faqat mavjud tuzilma chegaralarida harakat qiluvchi subyekt bo‘lib qolmay, jarayonni o‘zgartirishga urinuvchi aktorga aylanadi.

Boundary spanner nima?

“Boundary spanner” tushunchasi turli institutlar yoki kasbiy olamlar o‘rtasida harakatlana oladigan, har ikki tomonning tilini va ish mantiqini tushuna oladigan shaxslarni anglatadi. Bunday shaxs shunchaki xabar tashuvchi vositachi emas; institutlarning bir-birini tushunishiga, noto‘g‘ri tushunishlar kamayishiga, munosabatlar qurilishiga va umumiy faoliyat davom etishiga hissa qo‘shishi mumkin.

O‘rganilgan holatda bu rolni Monica bajargan. Municipality Xda ilmiy rahbar bo‘lib ishlashi bilan birga University Y bilan ham aloqasi bo‘lgani unga akademik va munitsipal kontekstlar o‘rtasida harakatlanish imkonini bergan. Tadqiqotdagi barcha ishtirokchilar uning tuzilmaviy to‘siqlarga qaramay jarayonni oldinga siljitishda markaziy rol o‘ynaganini ta’kidlaydi.

Hamkorlik qanday boshlandi?

Municipality X mahalliy o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini oshirish maqsadida 2015-yilda avval ham hamkorlik qilgan University Yga murojaat qilgan. Monica hamda universitetdan Helen va Hans ishtirok etgan ishchi guruh tuzilgan, bir yillik tayyorgarlik davrida magistratura ta’limining mazmuni va g‘oyaviy asosi ustida ishlangan.

Munitsipalitet ichidagi turli maktab aktorlaridan iborat maslahat guruhi ham Monicaga mahalliy qo‘llab-quvvatlash berish uchun tashkil etilgan. Dasturni munitsipalitet ichiga joylashtirish, o‘qituvchilarda qiziqish uyg‘otish va akademik kurslarni loyihalash jarayonlari parallel ravishda olib borilgan.

Birinchi kurs 2016-yil kuzida boshlangan, ishchi guruh amaldagi kurs o‘tilayotgan paytda keyingi kurslarni loyihalashni davom ettirgan. Birinchi talabalar guruhi 2020-yilda bitirgan.

Birinchi mavzu: Kuch, mavqe va tenglikka intilish

Magistratura dasturi universitetning asosiy faoliyatlaridan biri bo‘lgani uchun University Y hamkorlikka boshida tuzilmaviy ustunlik bilan kirgan. Akademik dastur yaratish va yuritish odatiy sharoitda universitetning o‘z vakolat doirasidir.

Haqiqiy sheriklikni yaratish uchun universitet ushbu maxsus vakolat sohasining bir qismini tashqi aktorga ochishi kerak bo‘lgan. Maqolada bu holat munitsipalitet vakillarining akademik ta’limning “backstage”, ya’ni sahna ortidagi qaror va muhokama jarayonlariga kirishi sifatida tushuntiriladi.

Bunday kirish ishonchni talab qilgan. Tadqiqotda Olle’ning professorlik mavqei tashabbus universitet ichida legitim va ishonchli ko‘rinishiga hissa qo‘shgan. Monica bayoniga ko‘ra, uning ko‘magi ham munitsipalitet, ham universitet uchun muhim kafolat bo‘lgan.

Kuch masalasi faqat ikki institut o‘rtasidagi munosabat bilan cheklanmaydi. Dasturning g‘oyaviy yondashuvi o‘qituvchilarning o‘z kasbiy bilimini yaratishdagi mavqeini kuchaytirishni ham maqsad qilgan. Ishchi guruh o‘qituvchilarni faqat akademik bilim iste’molchilari sifatida ko‘rish o‘rniga, tadqiqot va maktab rivoji jarayonlarida faolroq aktorlarga aylantirishni istagan.

O‘qituvchilar “talaba”mi yoki “tadqiqotchi”mi?

Ushbu yondashuv til bilan bog‘liq muammo ham tug‘dirgan. Magistratura ta’limida qatnashgan shaxslar akademik tizim nuqtai nazaridan talabalar edi; shu bilan birga ular uzoq yillardan buyon o‘z kasbini bajarayotgan o‘qituvchilar bo‘lib, o‘z ta’lim muhitlari haqida ilmiy ish olib borishlari kutilgan.

Ishchi guruh faqat “student” yorlig‘i o‘qituvchilarning kasbiy tajribasini qadrsizlantirishi mumkin deb hisoblagani uchun bu shaxslarni qat’iy tarzda ta’riflashdan qochgan. Bir qarashda kichik bo‘lgan ushbu terminologik tanlov akademik va kasbiy bilim o‘rtasidagi kuch munosabati dastur dizayniga qanday aks etganini ko‘rsatadigan misollardan biridir.

Nega dastur o‘qituvchilar uchun individual loyihaga aylanishi mumkin edi?

Maktab direktorlarida o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini oshirishga umumiy ehtiyoj mavjud bo‘lsa-da, dasturni kundalik maktab tashkilotiga singdirish oson bo‘lmagan. Direktorlar ish vaqtini va kasbiy rivojlanish faoliyatlarini tashkil etishda muhim vakolatlarga ega edi.

Dastur uchun muayyan qatnashish shartlari belgilangan bo‘lsa-da, amaliy imkoniyatlar o‘qituvchilar orasida farq qilgan. Tadqiqotdagi ko‘plab o‘qituvchilar dastur topshiriqlarini ish vaqtida bajarish o‘rniga o‘z bo‘sh vaqtlaridan foydalanishga majbur bo‘lgan.

Tadqiqotchining talqiniga ko‘ra, byurokratik va moliyaviy boshqaruv mexanizmlari magistratura dasturini o‘qituvchining maktabdagi vazifasining tabiiy qismi sifatida yetarli darajada qo‘llab-quvvatlamagani dastur institutsional maktab rivoji tashabbusi bo‘lishdan chiqib, qisman individual loyihaga aylanishiga olib kelgan.

Ikkinchi mavzu: Tuzilmaviy cheklovlar doirasida ishlash

Municipality X va University Y avval ham birga ishlagan bo‘lsa-da, bu miqyosda birgalikdagi akademik ta’limni ishlab chiqish uchun tayyor tuzilmalar mavjud emas edi.

Universitet ichida hamkorlik haqidagi ijobiy diskurs mavjud bo‘lsa-da, tadqiqot aktorlari bu har doim ham institutsional rag‘batlarga aylanmaganini bildirgan. Hamkorlik faoliyati akademik martaba nuqtai nazaridan past maqomli deb ko‘rilishi mumkin edi; qo‘shma kurs yaratish uchun zarur vaqt, safar va boshqa xarajatlar har doim qo‘shimcha resurslar bilan ta’minlanmagan.

Bu holat institutsional mas’uliyat individual akademiklarning tadqiqot vaqti, shaxsiy qiziqishi va motivatsiyasi zimmasiga o‘tishi xavfini tug‘dirgan.

Constructive Alignment qanday cheklov yaratdi?

University Yning kurs dizaynida qo‘llanadigan Constructive Alignment yondashuvi o‘lchanadigan o‘quv maqsadlari va ta’lim natijalarini belgilashni talab qiladigan tayyor tuzilmalarni taqdim etgan.

Ishchi guruh boshqacha va o‘qituvchini kuchaytiruvchi ta’lim yondashuvini yaratishga harakat qilganida, ushbu formal tuzilmalar harakat maydonini cheklagan. Guruh qoidalarni butunlay rad etish o‘rniga, zarur kurs maqsadlarini mavjud akademik til doirasida shakllantirib, amaliyot bosqichida ko‘zlagan yondashuv uchun imkon qadar maydon qoldirishga harakat qilgan.

Bu misol tadqiqotda tarjima va moslashtirish faqat kommunikatsiya texnikasi emasligini; tashkiliy chegaralar ichida harakat qila olish vositasi ekanini ko‘rsatadi.

Uchinchi mavzu: Qarama-qarshi motivlar orasida agentlik

Tadqiqot ishchi guruh duch kelgan tarangliklarni oltita qarama-qarshi motiv juftligi sifatida umumlashtiradi:

Ushbu tarangliklar tadqiqotda yo‘q qilinishi kerak bo‘lgan oddiy xatolar sifatida ko‘rilmaydi. Aksincha, ishchi guruh ushbu ziddiyatlar ichida harakat qilish uchun muayyan strategiyalar ishlab chiqqan.

Tarjima strategiyasi

Aktorlar akademik va byurokratik til o‘rtasida o‘tishgan. Kurs rejalari va boshqa hujjatlarni talqinga ochiq iboralar bilan tayyorlash rasmiy talablarga rioya qilgan holda dastur maqsad qilgan harakat maydonini saqlashga yordam bergan.

Tildan foydalanish ayrim nozik masalalarda tomonlarni boshi berk ko‘chaga olib kelishi mumkin bo‘lgan qat’iy pozitsiyalardan qochishga ham imkon bergan.

Vositachilik strategiyasi

Monicaning har ikki institutsional kontekstni bilishi dastlabki bosqichlarda munitsipalitet va universitet o‘rtasidagi qarshiliklarni kamaytirishga yordam bergan. Shu tariqa bir institutdagi tushunchalar, kutilmalar va xavotirlar boshqasiga yetkazilgan.

Bu holat tadqiqotda chegaralararo shaxs hamkorlikni davom ettiruvchi asosiy mexanizmlardan biri ekanini ko‘rsatadi.

Ko‘rinish strategiyasi va qarshi narrativ

Ishchi guruh dastur faoliyatlarini institut ichida ko‘rinadigan qilishga alohida ahamiyat bergan. Yutuqlar va amalga oshirilgan ishlarni faol ravishda namoyish etish dastur munitsipalitetning ta’limni rivojlantirish identitetining bir qismiga aylanishiga yordam bergan.

Ushbu ko‘rinish dastlab ehtiyotkorlik bilan yondashgan maktab rahbarlariga o‘qituvchilarning mahalliy maktablarda amaliyotga yo‘naltirilgan ish olib borayotganini ko‘rish imkonini ham bergan.

Tadqiqotda bu yondashuv faqat targ‘ibot faoliyati sifatida emas, balki o‘lchanadigan qisqa muddatli natijalarni markazga qo‘ygan mavjud diskursga qarshi maktab rivojini ilmiy kompetensiya va kasbiy agentlik bilan bog‘laydigan “counter-narrative” yaratish urinishidek talqin qilinadi.

Qarshilik nimani anglatadi?

Bu yerda qarshilik institut qoidalarini butunlay rad etish yoki mojaroni kuchaytirish degani emas. Ishchi guruh xatti-harakati ko‘pincha mavjud qoidalarni tashqi ko‘rinishda qabul qilish, biroq shu chegaralar ichida boshqa maqsadlar uchun joy yaratish shaklida bo‘lgan.

Tadqiqot tarjima va vositachilikni neytral jarayonlar sifatida emas, o‘qituvchini kuchaytirishga qaratilgan muayyan yondashuvni davom ettirish uchun qo‘llanadigan vositalar sifatida baholaydi.

Nazorat–ishonch tarangligi

Tadqiqot muhokamasida universitet–munitsipalitet hamkorligining asosiy ziddiyatlaridan biri nazorat va ishonch o‘rtasidagi taranglik sifatida ta’riflanadi.

Haqiqiy hamkorlikni shakllantirish uchun har ikki institut odatda o‘zi nazorat qiladigan ayrim sohalarda ikkinchi tomonga harakat maydoni berishi kerak bo‘lgan. Universitet akademik dastur dizaynidagi eksklyuziv mavqeini qisman ochgan bo‘lsa, munitsipalitet ham maktab rivoji jarayonining ayrim tomonlarida universitet hamkorligiga joy bergan.

Bu ishonch o‘z-o‘zidan shakllanmagan. Boundary spanner roli, professorlikdan keladigan akademik legitimlik, ko‘rinish faoliyatlari, moslashuvchanlik va rasmiy qoidalarga strategik moslashish ishonchni shakllantirishda muhim bo‘lgan.

Tadqiqotning eng muhim institutsional ogohlantirishi

Hamkorlik muvaffaqiyatining muayyan shaxslarning shaxsiy motivatsiyasiga haddan tashqari bog‘liq bo‘lishi mo‘rtlik yaratadi. Monica kabi institut chegaralari o‘rtasida harakatlana oladigan shaxs jarayonni oldinga olib borgan bo‘lsa-da, ayni holat bu shaxs bo‘lmaganida hamkorlikning barqarorligini noaniq qiladi.

Shu sababli tadqiqot xulosasi shunchaki “to‘g‘ri odamlarni toping” emas. Muallif har ikki institutda rasmiy ravishda belgilangan boundary-spanning vazifalar bo‘lishi qo‘shma loyihalarni osonlashtirishi mumkinligini; hamkorlik yetarli vaqt, moliyalashtirish, institutsional vakolat va rag‘batlar bilan ham qo‘llab-quvvatlanishi kerakligini ta’kidlaydi.

Tadqiqot nimani qo‘llab-quvvatlaydi?

• Universitetdan tashqaridagi aktorlar akademik dasturga mazmunli ta’sir ko‘rsatishi uchun faqat maslahat emas, dasturga shakl beruvchi jarayonlarga haqiqiy kirish ham kerak bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Turli institutlar umumiy maqsadga ega bo‘lishi kuch va vakolat muammolarini avtomatik ravishda bartaraf etmasligini ko‘rsatadi.
• Boundary spanner rolidagi shaxslar institutsional tillar va madaniyatlar o‘rtasidagi masofani kamaytirishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Rasmiy hamkorlik diskursi yetarli vaqt, resurs va rag‘batlar bilan qo‘llab-quvvatlanmasa, hamkorlik shaxsiy motivatsiyaga bog‘liq bo‘lib qolishi mumkinligini ko‘rsatadi.
• Tarjima, vositachilik, strategik ko‘rinish va qarshilik kabi harakatlar institutsional chegaralarda o‘zgarish yaratish uchun ishlatilishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Tadqiqot nimani isbotlamaydi?

• Universitet–munitsipalitet hamkorligida tayyorlangan dasturlar an’anaviy magistratura dasturlaridan samaraliroq ekanini isbotlamaydi.
• Dastur talabalar muvaffaqiyati yoki o‘qituvchilarning maktabdagi natijalarini miqdoriy jihatdan oshirganini ko‘rsatmaydi.
• O‘rganilgan hamkorlik modeli boshqa munitsipalitet, universitet yoki mamlakatlarda ayni natijani berishini ko‘rsatmaydi.
• Boundary spanner mavjud barcha hamkorliklar muvaffaqiyatli bo‘lishini ko‘rsatmaydi.
• Tadqiqot to‘rt intervyu ishtirokchisi va muayyan holat doirasidagi hujjatlardan tashqarida statistik umumlashtirish bermaydi.
• Shvetsiyadagi institutsional tuzilmalar boshqa mamlakatlarda aynan mavjud deb faraz qilmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot bitta universitet–munitsipalitet hamkorligini chuqur o‘rganuvchi sifat tadqiqotidir. Empirik material ikki asosiy manbadan tuzilgan: hamkorlik davomida ishlab chiqilgan hujjatlar va 2021-yilda o‘tkazilgan yarim tuzilgan intervyular.

Hujjatli ma’lumotlar to‘plami

Ishchi guruh yig‘ilish qaydlari jarayonni oldinga siljitish va ishtirokchilar xotirasini qo‘llab-quvvatlash uchun tayyorlangan. Tadqiqotchi bu hujjatlar murosaga yo‘naltirilgan uslubga ega bo‘lgani sababli jarayondagi tarangliklar har doim bevosita yozilmaganini; ayrim tarangliklar tahlil davomida bilvosita chiqarilganini ta’kidlaydi.

Intervyu ishtirokchilari

Intervyularning uchtasi COVID-19 pandemiyasi sabab Zoom orqali, bittasi telefon orqali o‘tkazilgan. Intervyular shved tilida olib borilgan, yozib olingan, matnga ko‘chirilgan va ingliz tiliga tarjima qilingan.

Tahlil usuli

Ma’lumotlar Braun va Clarke yondashuviga tayangan reflexive thematic analysis yordamida tahlil qilingan. Tadqiqotchi avval hujjatlar va intervyu transkriptlarining barchasini qayta-qayta o‘qib, ma’lumotlar to‘plami bilan chuqur tanishgan.

Keyin tizimli va iterativ kodlash amalga oshirilgan; tahlil induktiv va deduktiv elementlarni birgalikda o‘z ichiga olgan. Tadqiqot savollari butun jarayon davomida markazda saqlangan va CHAT tushunchalaridan tadqiqot yo‘nalishi bilan bog‘liq bo‘lgan joylarda foydalanilgan.

Ayniqsa taranglikka ishora qiluvchi ma’lumot qismlariga e’tibor qaratilgan, takrorlanuvchi naqshlar dastlabki mavzularga aylantirilgan, kodlar shu mavzular ostida guruhlangan va mavzular butun ma’lumotlar to‘plamiga nisbatan qayta baholanib yakuniy shaklga keltirilgan.

Uch yakuniy mavzu

Etik yondashuv va tadqiqotchining pozitsiyasi

Tadqiqotda Shvetsiya qoidalariga ko‘ra ushbu tadqiqot turi uchun etik kengash ko‘rigi talab etilmasligi ko‘rsatilgan. Shunga qaramay, Swedish Research Council etik tamoyillariga amal qilingan va barcha ishtirokchilardan xabardor rozilik olingan.

Tadqiqotchi o‘z pozitsiyasini ham metodologik xavf sifatida muhokama qiladi. Sara Viklund o‘rganilgan magistratura dasturini amaldagi o‘qituvchi sifatida tugatgan; Municipality X va University Y muhitlarida ishlagan hamda intervyu qilingan shaxslarni avvaldan tanigan.

Ushbu yaqinlik ish muhitini batafsil tushunish afzalligini bersa-da, analitik masofani saqlash, mavjud taxminlarni tahlilga olib kirish, maxfiylik va ishtirokchilarning tadqiqotda qatnashishni rad etish yoki tanqidiy gapirishda o‘zlarini qanchalik erkin his qilishi nuqtai nazaridan xavflarni tug‘diradi.

Xotira og‘ishi

Intervyular 2021-yilda o‘tkazilgan, biroq hamkorlikni loyihalash jarayoni yillar avval boshlangan. Tadqiqotchi bu vaqt tafovuti ishtirokchilarga ayrim tajribalarni eslashni qiyinlashtirishi yoki yaqinroq davrdagi tajribalar eski xotiralarni soyalashi mumkinligini ochiq ta’kidlaydi.

Boshqa tomondan, vaqt tafovuti jarayonning yaxlitligiga retrospektiv va yakunlangan nuqtai nazardan qarash imkonini bergani ham muhokama qilinadi.

Asosiy xulosa

Tadqiqot sinteziga ko‘ra mazmunli universitet–munitsipalitet hamkorligi faqat qo‘shma ishga chaqiriqlar yoki siyosat hujjatlari orqali yuzaga kelmaydi. Tashqi aktorlar akademik ta’limga haqiqatan hissa qo‘sha olishi uchun universitetdagi qaror, rejalashtirish va muhokama jarayonlariga yetarli darajada kirish imkoniga ega bo‘lishi kerak.

Shuningdek, har ikki institut o‘zi o‘rgangan nazoratning bir qismini bo‘shatishi va ikkinchi tomonga ishonishi kerak. Ushbu ishonchni rivojlantirishda institut chegaralaridan o‘ta oladigan shaxslar, rasmiy vakolat, o‘zaro dialog, moslashuvchanlik va turli tashkiliy tillarni bir-biriga tarjima qila olish qobiliyati muhimdir.

Muallif har ikki institutda rasmiy boundary-spanning vazifalar bo‘lishi qo‘shma loyihalarni osonlashtirishi mumkin degan xulosaga keladi. Aksincha, yetarli vaqt, moliyalashtirish va rag‘bat bo‘lmasa, hamkorlik muayyan shaxslarning g‘oyaviy sadoqati yoki shaxsiy qiziqishiga bog‘liq bo‘lib qolishi mumkin.

Cheklovlar

• Tadqiqot bitta universitet–munitsipalitet holatiga asoslangan.
• Intervyu namunasi to‘rt asosiy aktor bilan cheklangan.
• Intervyular hamkorlikning ilk bosqichlaridan yillar o‘tib o‘tkazilganligi sababli xotira og‘ishi ehtimoli mavjud.
• Yig‘ilish qaydlarining murosaga yo‘naltirilgan xususiyati ayrim tarangliklar hujjatlarda to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rinmasligiga sabab bo‘lgan.
• Tadqiqotchining dastur va institutlarga shaxsiy yaqinligi ham kontekstual afzallik, ham analitik masofa nuqtai nazaridan xavf tug‘diradi.
• Holat Shvetsiyaning o‘ziga xos oliy ta’lim va munitsipal maktab tizimi doirasida yuz bergan.
• O‘rganilgan hamkorlikning muhim qismi COVID-19 pandemiyasi va generativ sun’iy intellekt keng qo‘llanilishidan oldin yuz bergan; muallif o‘xshash zamonaviy hamkorliklar boshqa sharoitlarda rivojlanishi mumkinligini ta’kidlaydi.

Manba va Usul Haqida Izoh

To‘liq original tadqiqot nomi: Joining forces: developing postgraduate education for teachers through university–municipality collaboration

Muallif: Sara Viklund.

Muallif muassasasi: Department of Creative Studies, Umeå University, Umeå, Sweden.

Mas’ul muallif: Sara Viklund.

Teng hissa/teng birinchi muallif: Tadqiqot bitta muallifli bo‘lgani uchun qo‘llanilmaydi.

Jurnal: Higher Education Research & Development.

Nashriyot: Informa UK Limited, trading as Taylor & Francis Group.

DOI: 10.1080/07294360.2026.2655393.

Rasmiy nashr havolasi: https://doi.org/10.1080/07294360.2026.2655393

Nashr jarayoni: Maqola 28-iyul 2025-yilda qabul qilingan, 13-mart 2026-yilda maqbul deb topilgan va 24-aprel 2026-yilda onlayn nashr etilgan.

Manba turi va taqriz holati: Taqrizdan o‘tgan tadqiqot maqolasi. Tadqiqot sifat, bitta holatga asoslangan oliy ta’lim va ta’lim hamkorligi tadqiqotidir.

Litsenziya: Creative Commons Attribution License (CC BY 4.0). Manba tegishli iqtibos keltirish sharti bilan qayta foydalanish, tarqatish va ko‘paytirishga ruxsat beruvchi ochiq kirish shartlarida nashr etilgan.

Tadqiqot mavzusi: Municipality X va University Yning amaldagi o‘qituvchilar uchun magistratura dasturini birgalikda loyihalashi va amalga oshirishi jarayonida yuzaga kelgan institutsional dinamikalar.

Nazariy doira: Uchinchi avlod Cultural-Historical Activity Theory (CHAT), Transformative Agency by Double Stimulation (TADS), boundary spanners va boundary objects tushunchalari.

Ma’lumot manbalari: 2014–2019 davriga oid munitsipalitet strategiyasi, ishchi guruh va maslahat guruhi yig‘ilish qaydlari, niyat xati, dasturga kirish shartlari va hamkorlik kelishuvi; shuningdek 2021-yilda to‘rt asosiy aktor bilan o‘tkazilgan yarim tuzilgan intervyular.

Tahlil: Reflexive thematic analysis; induktiv va deduktiv kodlash birga qo‘llangan iterativ mavzu ishlab chiqish jarayoni.

Etika: Manba tadqiqotida Shvetsiya qoidalariga ko‘ra ushbu tadqiqot turi rasmiy etik kengash ko‘rigiga muhtoj emasligi, shunga qaramay Swedish Research Council etik tamoyillariga amal qilingani va barcha ishtirokchilardan xabardor rozilik olingani ko‘rsatilgan.

Moliyalashtirish: Manba tadqiqotida alohida moliyalashtirish bayonoti bildirilmagan.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Muallif potensial manfaatlar to‘qnashuvini bildirmagan.

Ma’lumotlarning mavjudligi: Manbada alohida Data Availability Statement mavjud emas. Empirik ma’lumotlar to‘plamining turi va qamrovi metod bo‘limida tushuntiriladi, biroq intervyu transkriptlari va institutsional hujjatlar uchun ochiq ma’lumot ombori havolasi berilmagan.

Anonimlik qaydi: O‘rganilgan institutlar manbada Municipality X va University Y sifatida anonimlashtirilgan. Ushbu Verianla mazmunida institutlarning haqiqiy shaxsi haqida xulosa chiqarilmagan.

Asosiy ilmiy cheklov: Natijalar bitta Shvetsiya universitet–munitsipalitet hamkorligi, to‘rt intervyu ishtirokchisi va tegishli institutsional hujjatlardan olingan. Tadqiqot statistik umumlashtirish, dastur samaradorligini solishtirish yoki o‘qituvchi/talaba muvaffaqiyatiga ta’sirni o‘lchashni taqdim etmaydi. Natijalarning asosiy qiymati muayyan hamkorlikda kuch, tuzilma, ishonch, boundary-spanning va agentlik mexanizmlari sifat jihatdan qanday namoyon bo‘lganini ko‘rsatishidir.

Ushbu Verianla mazmunidagi tadqiqot savollari, nazariy tushunchalar, empirik ma’lumotlar, natijalar, talqinlar va cheklovlar faqat ko‘rsatilgan manba tadqiqotiga asoslanadi. Tadqiqotga tashqaridan yangi empirik topilma yoki miqdoriy ta’sir natijasi qo‘shilmagan.