Bu tədqiqat bir universitetlə bir bələdiyyənin fəaliyyətdə olan müəllimlər üçün magistr proqramını birlikdə layihələndirib həyata keçirərkən üzləşdiyi institusional gərginlikləri araşdırır. Hadisəni qeyri-adi edən əsas xüsusiyyət bələdiyyə nümayəndələrinin yalnız kənardan rəy bildirən məsləhətçilər kimi qalmaması; adətən universitetin öz daxilində həyata keçirdiyi proqram layihələndirməsi, dərslərin formalaşdırılması və icra proseslərinin “pərdə arxasına” çıxış əldə edərək akademik təhsilin yaradılmasında fəal rol üstlənməsidir.

Araşdırılan əməkdaşlıq 2015–2021 dövrünü əhatə edir. Municipality X fəaliyyətdə olan müəllimlərin elmi səriştələrini gücləndirmək məqsədilə University Y ilə ortaq işə başlamış; bələdiyyənin elmi rəhbəri Monica və universitetdən tədqiqatçılar Helen və Hansdan ibarət işçi qrup yaradılmışdır. Hazırlıq ilində proqramın məzmunu və təhsil yanaşması hazırlanmış, yerli dəstəyi artırmaq üçün bələdiyyə məktəb sisteminin müxtəlif hissələrindən nümayəndələrin daxil olduğu məsləhət qrupu yaradılmış və ilk dərs 2016-cı ilin payızında başlamışdır. İlk tələbə qrupu 2020-ci ildə məzun olmuşdur.

Tədqiqatın əsas nəticəsi göstərir ki, universitet–bələdiyyə əməkdaşlığı yalnız xoş niyyət və ya ortaq məqsədlərlə irəliləmir. İki qurumun fərqli qaydaları, səlahiyyət sahələri, təşviq sistemləri və bilik anlayışları davamlı gərginlik yaratmışdır. Universitet akademik təhsilin layihələndirilməsində təbii institusional üstünlüyə malik olduğu halda, bələdiyyə yerli məktəb inkişafı ehtiyacları və müəllimlərin peşə təcrübələri vasitəsilə prosesə fərqli bilik və səlahiyyət mənbəyi gətirmişdir.

Tədqiqatda üç əsas nəticə mövzusu ortaya çıxmışdır: güc, mövqe və bərabərlik axtarışı; struktur məhdudiyyətlər daxilində işləmək; və məhdud kontekstlərdə toqquşan motivlər arasında fəaliyyət qabiliyyəti formalaşdırmaq. Bu mövzular tərəfdaşlığın sadəcə bir təhsil proqramı hazırlamaq işi olmadığını; nəzarət, etibar, peşə statusu, akademik səlahiyyət, resurslar və institusional məqsədlər arasında davamlı danışıqlar tələb etdiyini göstərir.

Əməkdaşlığın irəliləməsində xüsusilə “boundary spanner” kimi müəyyən edilən sərhədlərarası aktorlar mühüm rol qazanmışdır. Municipality X-dəki Monica-nın həm bələdiyyə, həm də akademik mühitin dilini və iş üsullarını bilməsi iki qurum arasında əlaqə yaratmasına imkan vermişdir. Araşdırmada University Y-də professor Olle-nin akademik mövqeyi də təşəbbüsə universitet daxilində legitimlik və etibar qazandıran mühüm amil kimi şərh edilir.

Tədqiqat həmçinin əməkdaşlıqda iştirak edən şəxslərin gərginlikləri sadəcə qəbul etmədiyini; tərcümə, vasitəçilik və müqavimət strategiyalarından şüurlu şəkildə istifadə etdiyini göstərir. Akademik və bürokratik dili müxtəlif kontekstlərdə işlətmək, rəsmi qaydalara formal olaraq uyğunlaşarkən proqramın məqsədləri üçün fəaliyyət sahəsi yaratmaq, uğurları görünən etmək, alternativ narrativlər qurmaq və lazım gəldikdə mövqedən qaynaqlanan səlahiyyətdən istifadə etmək bu strategiyalar sırasındadır.

Tədqiqatın mühüm xəbərdarlıqlarından biri də əməkdaşlığın ayrı-ayrı şəxslərdən həddindən artıq asılı hala gələ bilməsidir. Universitetdə əməkdaşlığı irəli aparmaq üçün aydın institusional vəzifə və səlahiyyətə malik ekvivalent mövqenin olmaması tərəfdaşlığın müəyyən şəxslərin motivasiyası və münasibətləri sayəsində davam etməsinə səbəb olmuşdur. Müəllif bunu əməkdaşlıq diskursu ilə əməkdaşlığı həqiqətən mümkün edəcək maliyyə, zaman, təşviq və institusional struktur arasındakı boşluğun göstəricisi kimi qiymətləndirir.

Türkiyə baxımından qiymətləndirmə: Tədqiqat İsveçin ali təhsil və bələdiyyə məktəb sisteminə xas tək bir hadisəni araşdırdığından, tədqiqatdakı proqram strukturu və ya idarəetmə modeli Türkiyədəki universitet və bələdiyyələrə birbaşa köçürülməməlidir. Bununla belə, universitet–yerli idarəetmə, universitet–məktəb və ya universitet–peşə təcrübəsi tərəfdaşlıqlarında qarşıya çıxa biləcək səlahiyyət bölgüsü, institusional təşviqlər, etibar, ortaq qərarvermə və qurumlar arasında hərəkət edə bilən əlaqələndirici şəxslər kimi mövzular Türkiyədəki oxşar təşəbbüslər üçün araşdırıla biləcək suallar təqdim edir. Türkiyədə tətbiqolunma qiymətləndiriləcəksə, yerli ali təhsil qanunvericiliyi, bələdiyyələrin səlahiyyətləri, müəllimlərin peşə inkişafı strukturları, maliyyələşmə və qurumlararası məsuliyyət bölgüsü ayrıca araşdırılmalıdır.

Tədqiqat hansı boşluğu araşdırır?

Universitetlərin əsas vəzifələri ənənəvi olaraq tədris və tədqiqat kimi müəyyənləşdirilsə də, universitetin cəmiyyətlə bilik və ekspertiza mübadiləsinə daxil olması çox vaxt “third mission”, yəni üçüncü missiya başlığı altında nəzərdən keçirilir. Universitetlərin məktəb sistemləri və digər xarici aktorlarla birlikdə tədqiqat aparması getdikcə daha görünən hala gəlsə də, akademik proqramın birbaşa xarici aktorlarla birlikdə hazırlanması və həyata keçirilməsi daha az araşdırılmış sahədir.

Xarici aktorlar akademik proqramlara məsləhət şuraları, qonaq mühazirələri, təcrübələr, hadisə araşdırmaları və ya əmək həyatına keçid fəaliyyətləri vasitəsilə töhfə verə bilərlər. Lakin akademik təhsilin real qərar proseslərinin necə işlədiyi barədə məlumatları məhdud olduqda, bu aktorların proqram məzmunu və strukturu üzərində həqiqi təsir yaratması çətinləşə bilər.

Sara Viklundun tədqiqatı məhz bu boşluğa yönələrək bələdiyyənin sadəcə fikir bildirən xarici maraqlı tərəf olmadığı, magistr proqramının yaradılmasında və həyata keçirilməsində birbaşa iştirak etdiyi hadisəni araşdırır.

Tədqiqatın iki əsas sualı

1. Fərqli təşkilati rasionallıqlar əməkdaşlıq prosesinə necə təsir edir?
2. Aktorlar ortaya çıxan gərginliklərdə yol tapmaq üçün tərcümə, vasitəçilik və müqavimət strategiyalarından necə istifadə edirlər?

CHAT çərçivəsi nəyi izah edir?

Tədqiqatın nəzəri əsası üçüncü nəsil Cultural-Historical Activity Theory, yəni Mədəni-Tarixi Fəaliyyət Nəzəriyyəsinə (CHAT) əsaslanır. Tədqiqatda Municipality X və University Y iki ayrı fəaliyyət sistemi kimi modelləşdirilir.

Hər fəaliyyət sistemi altı əsas elementdən ibarətdir:

• Subject: fəaliyyəti həyata keçirən əsas aktorlar,
• Instruments: istifadə olunan dil, üsul, sənədlər, bilik və digər vasitələr,
• Object: dəyişdirilməyə çalışılan ortaq obyekt,
• Rules: fəaliyyəti məhdudlaşdıran və ya istiqamətləndirən qaydalar,
• Community: əlaqədar institusional icma,
• Division of labour: səlahiyyət və vəzifələrin bölgüsüdür.

İki sistemin qismən paylaşdığı ortaq obyekt magistr proqramıdır. Tədqiqatın əsas fərziyyəsi budur ki, iki qurum eyni proqrama töhfə versə də, proqrama eyni qaydalar, məqsədlər, ekspertiza anlayışları və əmək bölgüsü prizmasından yanaşmır. Buna görə sistemlərin daxilində və arasında yaranan ziddiyyətlər əməkdaşlığın necə inkişaf etdiyini anlamaq üçün analitik baxımdan vacibdir.

Transformative Agency by Double Stimulation niyə istifadə edildi?

Tədqiqat aktorların institusional maneələr qarşısında yalnız passiv reaksiya vermədiyini izah etmək üçün Transformative Agency by Double Stimulation (TADS) yanaşmasından istifadə edir.

Bu çərçivədə bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən və fəaliyyəti çətinləşdirən motivlər “birinci stimul” kimi düşünülə bilər. Aktorların bu çıxılmaz vəziyyəti aşmaq üçün şüurlu şəkildə istifadə etdiyi alətlər və ya strategiyalar isə “ikinci stimul” funksiyasını yerinə yetirə bilər. Beləliklə, şəxs yalnız mövcud strukturun sərhədləri daxilində hərəkət edən biri olmaqdan çıxaraq prosesi dəyişdirməyə çalışan aktora çevrilir.

Boundary spanner nədir?

“Boundary spanner” anlayışı fərqli qurumlar və ya peşə dünyaları arasında hərəkət edə bilən, hər iki tərəfin dilini və iş məntiqini anlaya bilən şəxsləri ifadə edir. Belə bir şəxs sadəcə mesaj daşıyan vasitəçi deyil; qurumların bir-birini anlamasına, anlaşılmazlıqların azalmasına, münasibətlərin qurulmasına və ortaq fəaliyyətin davam etdirilməsinə töhfə verə bilər.

Araşdırılan hadisədə bu rolu Monica yerinə yetirmişdir. Municipality X-də elmi rəhbər işləməklə yanaşı University Y ilə də əlaqəsinin olması ona akademik və bələdiyyə kontekstləri arasında hərəkət etmək imkanı vermişdir. Tədqiqatdakı bütün iştirakçılar onun struktur maneələrə baxmayaraq prosesi irəli aparmaqda mərkəzi rol oynadığını vurğulamışdır.

Əməkdaşlıq necə başladı?

Municipality X yerli müəllimlərin elmi səriştələrini artırmaq məqsədilə 2015-ci ildə daha əvvəl də əməkdaşlıq etdiyi University Y-yə müraciət etmişdir. Monica ilə universitetdən Helen və Hansın daxil olduğu işçi qrup yaradılmış, bir illik hazırlıq dövründə magistr təhsilinin məzmunu və ideoloji əsası üzərində işlənmişdir.

Bələdiyyə daxilində müxtəlif məktəb aktorlarından ibarət məsləhət qrupu da Monica-ya yerli dəstək vermək məqsədilə yaradılmışdır. Proqramın bələdiyyə daxilində yerləşdirilməsi, müəllimlərin marağının formalaşdırılması və akademik dərslərin layihələndirilməsi prosesləri paralel şəkildə irəliləmişdir.

İlk dərs 2016-cı ilin payızında başlamış, işçi qrup mövcud dərs davam edərkən növbəti dərsləri hazırlamağa davam etmişdir. İlk tələbə qrupu 2020-ci ildə məzun olmuşdur.

Birinci mövzu: Güc, mövqe və bərabərlik axtarışı

Magistr proqramı universitetin əsas fəaliyyətlərindən biri olduğu üçün University Y əməkdaşlığa ilkin olaraq struktur üstünlüklə daxil olur. Akademik proqram hazırlamaq və həyata keçirmək normal şəraitdə universitetin öz səlahiyyət sahəsidir.

Həqiqi tərəfdaşlıq yaradıla bilməsi üçün universitetin bu xüsusi səlahiyyət sahəsinin bir hissəsini xarici aktora açması tələb olunmuşdur. Məqalədə bu vəziyyət bələdiyyə nümayəndələrinin akademik təhsilin “backstage”, yəni pərdəarxası qərar və müzakirə proseslərinə çıxış əldə etməsi kimi izah edilir.

Bu çıxış etibar tələb etmişdir. Tədqiqatda Olle-nin professor mövqeyi təşəbbüsün universitet daxilində legitim və etibarlı görünməsinə töhfə vermişdir. Monica-nın izahına görə onun dəstəyi həm bələdiyyə, həm də universitet baxımından mühüm təminat yaratmışdır.

Güc məsələsi yalnız iki qurum arasındakı münasibətlə məhdudlaşmır. Proqramın ideoloji yanaşması müəllimlərin öz peşə biliklərinin istehsalındakı mövqelərini gücləndirməyi də hədəfləmişdir. İşçi qrup müəllimləri yalnız akademik bilik istehlakçıları kimi görmək əvəzinə, tədqiqat və məktəb inkişafı proseslərində daha fəal aktorlara çevirmək istəmişdir.

Müəllimlər “tələbə”dir, yoxsa “tədqiqatçı”?

Bu yanaşma dil baxımından da problem yaratmışdır. Magistr təhsilində iştirak edən şəxslər akademik sistem baxımından tələbə idilər; lakin eyni zamanda uzun müddətdir peşəsini icra edən müəllimlər idilər və öz tədris mühitləri üzrə elmi işlər aparmaları gözlənilirdi.

İşçi qrup yalnız “student” etiketinin müəllimlərin peşə təcrübəsini dəyərsizləşdirə biləcəyini düşündüyü üçün bu şəxsləri sərt şəkildə müəyyənləşdirməkdən çəkinmişdir. Kiçik görünən bu terminoloji seçim akademik və peşə bilikləri arasındakı güc münasibətinin proqram layihələndirməsinə necə əks olunduğunu göstərən nümunələrdən biridir.

Proqram niyə müəllimlər üçün fərdi layihəyə çevrilə bildi?

Məktəb direktorları müəllimlərin elmi səriştələrinin artırılmasına ümumi ehtiyac ifadə etsələr də, proqramın gündəlik məktəb təşkilatına yerləşdirilməsi asan olmamışdır. Direktorların iş vaxtının və peşə inkişafı fəaliyyətlərinin təşkilində mühüm səlahiyyətləri var idi.

Proqram üçün müəyyən iştirak şərtləri müəyyənləşdirilsə də, praktik imkanlar müəllimlər arasında fərqlənmişdir. Tədqiqatdakı bir çox müəllim proqram tapşırıqlarını iş saatlarında tamamlamanın əvəzinə öz boş vaxtından istifadə etməli olmuşdur.

Tədqiqatçının şərhinə görə, bürokratik və maliyyə idarəetmə mexanizmlərinin magistr proqramını müəllimin məktəb daxilindəki işinin təbii hissəsi kimi yetərincə dəstəkləməməsi proqramın institusional məktəb inkişafı təşəbbüsü olmaqdan çıxaraq qismən fərdi layihəyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur.

İkinci mövzu: Struktur məhdudiyyətlər daxilində işləmək

Municipality X ilə University Y daha əvvəl birlikdə çalışmış olsalar da, bu miqyasda ortaq akademik təhsil inkişaf etdirməyə hazır strukturlar mövcud deyildi.

Universitet daxilində əməkdaşlıq haqqında müsbət diskurs olsa da, tədqiqatdakı aktorlar bunun hər zaman institusional təşviqlərə çevrilmədiyini bildirmişlər. Əməkdaşlıq fəaliyyəti akademik karyera baxımından aşağı statuslu görülə bilmiş; ortaq dərs hazırlamaq üçün lazım olan zaman, səfər və digər xərclər hər zaman əlavə resurslarla dəstəklənməmişdir.

Bu vəziyyət institusional məsuliyyətin fərdi akademiklərin tədqiqat vaxtına, şəxsi marağına və motivasiyasına ötürülməsi riskini yaratmışdır.

Constructive Alignment necə məhdudiyyət yaratdı?

University Y-də dərs layihələndirilməsində istifadə olunan Constructive Alignment yanaşması ölçülə bilən öyrənmə məqsədlərinin və təhsil nəticələrinin müəyyənləşdirilməsini tələb edən hazır strukturlar təqdim etmişdir.

İşçi qrup daha fərqli və müəllimi gücləndirən təhsil yanaşması yaratmaq istəyərkən bu formal strukturlar fəaliyyət sahəsini məhdudlaşdırmışdır. Qrup qaydaları tamamilə rədd etmək əvəzinə, tələb olunan dərs məqsədlərini mövcud akademik dil daxilində formalaşdıraraq icra mərhələsində nəzərdə tutduqları yanaşma üçün mümkün qədər geniş sahə saxlamağa çalışmışdır.

Bu nümunə tədqiqatda tərcümə və uyğunlaşdırmanın yalnız kommunikasiya texnikası olmadığını; təşkilati sərhədlər daxilində fəaliyyət göstərə bilməyin vasitəsi olduğunu göstərir.

Üçüncü mövzu: Toqquşan motivlər arasında fəaliyyət qabiliyyəti

Tədqiqat işçi qrupun qarşılaşdığı gərginlikləri altı toqquşan motiv cütü şəklində sintez edir:

Bu gərginliklər tədqiqatda aradan qaldırılmalı sadə səhvlər kimi görülmür. Əksinə, işçi qrup bu ziddiyyətlər daxilində hərəkət etmək üçün müəyyən strategiyalar inkişaf etdirmişdir.

Tərcümə strategiyası

Aktorlar akademik və bürokratik dil arasında keçid etmişlər. Dərs planlarının və digər sənədlərin şərhə açıq ifadələrlə hazırlanması rəsmi tələblərə əməl etməklə yanaşı proqramın nəzərdə tutduğu fəaliyyət sahəsinin qorunmasına kömək etmişdir.

Dildən istifadə bəzi həssas mövzularda tərəfləri çıxılmaz vəziyyətə sala biləcək qəti mövqelərdən yayınmağa da imkan vermişdir.

Vasitəçilik strategiyası

Monica-nın hər iki institusional kontekstə bələd olması erkən mərhələdə bələdiyyə ilə universitet arasındakı müqavimətin azalmasına kömək etmişdir. Beləliklə, bir qurumda istifadə olunan anlayışlar, gözləntilər və narahatlıqlar digər quruma ötürülə bilmişdir.

Bu vəziyyət tədqiqatda sərhədlərarası şəxsin əməkdaşlığı davam etdirən əsas mexanizmlərdən biri olduğunu göstərir.

Görünürlük strategiyası və əks-narrativ

İşçi qrup proqram fəaliyyətlərinin qurum daxilində görünən hala gətirilməsinə xüsusi önəm vermişdir. Uğurların və həyata keçirilmiş işlərin fəal şəkildə paylaşılması proqramın bələdiyyənin təhsilin inkişafı kimliyinin bir hissəsinə çevrilməsinə kömək etmişdir.

Bu görünürlük eyni zamanda ilkin mərhələdə ehtiyatla yanaşan məktəb rəhbərlərinin müəllimlərin yerli məktəblərdə praktikaya yönəlmiş işlər apardığını görməsinə imkan vermişdir.

Tədqiqatda bu yanaşma yalnız tanıtım fəaliyyəti kimi deyil, ölçülə bilən qısamüddətli nəticələri mərkəzə alan mövcud diskursa qarşı məktəb inkişafını elmi səriştə və peşə fəaliyyət qabiliyyəti ilə əlaqələndirən “counter-narrative” yaratmaq cəhdi kimi şərh edilir.

Müqavimət nə deməkdir?

Buradakı müqavimət qurumun qaydalarını tamamilə rədd etmək və ya münaqişəni böyütmək demək deyil. İşçi qrupun davranışı çox vaxt mövcud qaydaların zahirən qəbul edilməsi, lakin bu sərhədlər daxilində fərqli məqsədlər üçün sahə yaradılması formasındadır.

Tədqiqat tərcümə və vasitəçiliyi neytral proseslər kimi deyil, müəllimi gücləndirməyə yönəlmiş müəyyən yanaşmanı davam etdirə bilmək üçün istifadə olunan vasitələr kimi qiymətləndirir.

Nəzarət–etibar gərginliyi

Tədqiqatın müzakirə hissəsində universitet–bələdiyyə əməkdaşlığının əsas ziddiyyətlərindən biri nəzarətlə etibar arasındakı gərginlik kimi müəyyən edilir.

Həqiqi tərəfdaşlığın qurulması üçün hər iki qurumun adətən təkbaşına nəzarət etdiyi bəzi sahələrdə qarşı tərəfə fəaliyyət sahəsi buraxması lazım olmuşdur. Universitet akademik proqram layihələndirməsindəki müstəsna mövqeyini qismən açdığı halda, bələdiyyə də məktəb inkişafı prosesinin müəyyən istiqamətlərində universitet tərəfdaşlığına yer vermişdir.

Bu etibar öz-özünə yaranmamışdır. Boundary spanner rolu, professor statusundan gələn akademik legitimlik, görünürlük fəaliyyəti, çeviklik və rəsmi qaydalara strateji uyğunlaşma etibarın qurulmasında təsirli olmuşdur.

Tədqiqatın ən mühüm institusional xəbərdarlığı

Əməkdaşlığın uğurunun müəyyən şəxslərin şəxsi motivasiyasından həddindən artıq asılı olması kövrəklik yaradır. Monica kimi qurum sərhədləri arasında hərəkət edə bilən şəxsin mövcudluğu prosesi irəli aparsa da, eyni vəziyyət həmin şəxs olmadıqda tərəfdaşlığın davamlılığını qeyri-müəyyən edə bilər.

Buna görə tədqiqatın nəticəsi sadəcə “düzgün insanları tapın” deyil. Müəllif hər iki qurumda rəsmi şəkildə müəyyənləşdirilmiş sərhədlərarası vəzifələrin olmasının ortaq layihələri asanlaşdıra biləcəyini; əməkdaşlığın həmçinin kifayət qədər zaman, maliyyə, institusional səlahiyyət və təşviqlərlə dəstəklənməli olduğunu bildirir.

Tədqiqat nəyi dəstəkləyir?

• Universitetdən kənar aktorların akademik proqrama mənalı təsir göstərə bilməsi üçün yalnız məsləhətçilik deyil, proqramı formalaşdıran proseslərə real çıxışın lazım ola biləcəyini göstərir.
• Fərqli qurumların ortaq məqsədə malik olmasının güc və səlahiyyət problemlərini avtomatik aradan qaldırmadığını göstərir.
• Boundary spanner rolundakı şəxslərin institusional dillər və mədəniyyətlər arasındakı məsafəni azalda biləcəyini göstərir.
• Rəsmi əməkdaşlıq diskursu kifayət qədər zaman, resurs və təşviqlərlə dəstəklənmədikdə tərəfdaşlığın şəxsi motivasiyadan asılı hala gələ biləcəyini göstərir.
• Tərcümə, vasitəçilik, strateji görünürlük və müqavimət kimi fəaliyyətlərin institusional sərhədlər daxilində dəyişiklik yaratmaq üçün istifadə edilə bildiyini göstərir.

Tədqiqat nəyi sübut etmir?

• Universitet–bələdiyyə tərəfdaşlığı ilə hazırlanmış proqramların ənənəvi magistr proqramlarından daha təsirli olduğunu sübut etmir.
• Proqramın tələbə nailiyyətini və ya müəllimlərin məktəb performansını kəmiyyət baxımından artırdığını göstərmir.
• Araşdırılan əməkdaşlıq modelinin başqa bələdiyyə, universitet və ya ölkələrdə eyni nəticəni verəcəyini göstərmir.
• Boundary spanner olan bütün tərəfdaşlıqların uğurlu olacağını göstərmir.
• Tədqiqat dörd müsahibə iştirakçısı və konkret hadisə çərçivəsindəki sənədlərdən kənara çıxan statistik ümumiləşdirmə təqdim etmir.
• İsveçdəki institusional strukturların başqa ölkələrdə eynilə mövcud olduğunu fərz etmir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat dizaynı

Tədqiqat bir universitet–bələdiyyə tərəfdaşlığının dərindən araşdırıldığı keyfiyyət tədqiqatıdır. Tədqiqatın empirik materialı iki əsas mənbədən formalaşdırılmışdır: əməkdaşlıq zamanı yaradılan sənədlər və 2021-ci ildə həyata keçirilən yarı-strukturlaşdırılmış müsahibələr.

Sənəd məlumat dəsti

İşçi qrup iclas qeydləri prosesi irəli aparmaq və iştirakçıların yaddaşını dəstəkləmək məqsədilə hazırlanmışdır. Tədqiqatçı bu sənədlərin uzlaşdırıcı üsluba malik olması səbəbindən prosesdəki gərginliklərin həmişə birbaşa yazılı şəkildə əks olunmadığını; bəzi gərginliklərin analiz zamanı dolayı yolla çıxarıldığını bildirir.

Müsahibə iştirakçıları

Müsahibələrin üçü COVID-19 pandemiyası səbəbindən Zoom üzərindən, biri telefonla həyata keçirilmişdir. Müsahibələr İsveç dilində aparılmış, qeydə alınmış, transkripsiya edilmiş və ingilis dilinə tərcümə olunmuşdur.

Analiz üsulu

Məlumatlar Braun və Clarke yanaşmasına əsaslanan reflexive thematic analysis ilə analiz edilmişdir. Tədqiqatçı əvvəlcə sənədləri və müsahibə transkriptlərini dəfələrlə oxuyaraq məlumat dəsti ilə yaxından tanış olmuşdur.

Daha sonra sistematik və iterativ kodlaşdırma aparılmış; analiz həm induktiv, həm də deduktiv elementləri əhatə etmişdir. Tədqiqat sualları proses boyunca mərkəzdə saxlanmış və CHAT anlayışlarından tədqiqat fokusuna uyğun olduqları hallarda istifadə edilmişdir.

Xüsusilə gərginliyə işarə edən məlumat hissələrinə diqqət yetirilmiş, təkrarlanan nümunələr ilkin mövzulara çevrilmiş, kodlar bu mövzular altında qruplaşdırılmış və mövzular bütün məlumat dəsti ilə yenidən müqayisə edilərək son formasına gətirilmişdir.

Üç yekun mövzu

Etik yanaşma və tədqiqatçının mövqeyi

Tədqiqatda İsveç qaydalarına görə bu tədqiqat növü üçün etik komitə baxışının tələb olunmadığı bildirilir. Buna baxmayaraq Swedish Research Council etik prinsiplərinə əməl edilmiş və bütün iştirakçılardan məlumatlandırılmış razılıq alınmışdır.

Tədqiqatçı öz mövqeyini də metodoloji risk kimi müzakirə edir. Sara Viklund araşdırılan magistr proqramını fəaliyyətdə olan müəllim kimi tamamlamış; Municipality X və University Y mühitlərində işləmiş və müsahibə edilən şəxsləri əvvəlcədən tanımışdır.

Bu yaxınlıq iş mühitini ətraflı anlama üstünlüyü təmin etsə də, analitik məsafənin qorunması, mövcud fərziyyələrin analizə daşınması, məxfilik və iştirakçıların tədqiqatda iştirakdan imtina etmək və ya tənqidi danışmaq baxımından özlərini nə qədər sərbəst hiss etməsi ilə bağlı risklər yaradır.

Yaddaş qərəzi

Müsahibələr 2021-ci ildə aparılmış, lakin əməkdaşlığın layihələndirmə prosesi illər əvvəl başlamışdır. Tədqiqatçı bu zaman fərqinin iştirakçıların bəzi təcrübələri xatırlamasını çətinləşdirə biləcəyini və ya daha yaxın dövr təcrübələrinin köhnə xatirələri kölgədə qoya biləcəyini açıq şəkildə bildirir.

Digər tərəfdən, zaman fərqinin prosesin bütövlüyünə daha retrospektiv və tamamlanmış perspektivdən baxmaq imkanı verdiyi də müzakirə olunur.

Əsas nəticə

Tədqiqatın sintezinə görə mənalı universitet–bələdiyyə əməkdaşlığı sadəcə ortaq iş çağırışları və ya siyasət sənədləri ilə yaranmır. Xarici aktorların akademik təhsilə həqiqətən töhfə verə bilməsi üçün universitetdəki qərar, planlaşdırma və müzakirə proseslərinə kifayət qədər çıxışı olmalıdır.

Eyni zamanda hər iki qurum öyrəşdiyi nəzarətin bir hissəsindən imtina etməli və qarşı tərəfə etibar etməlidir. Bu etibarın formalaşmasında qurum sərhədlərini keçə bilən şəxslər, rəsmi səlahiyyət, qarşılıqlı dialoq, çeviklik və müxtəlif təşkilati dilləri bir-birinə tərcümə etmək qabiliyyəti əhəmiyyətlidir.

Müəllif hər iki qurumda rəsmi boundary-spanning vəzifələrin olmasının ortaq layihələri asanlaşdıra biləcəyi nəticəsinə gəlir. Bunun əksinə, kifayət qədər zaman, maliyyə və təşviqlər olmadıqda əməkdaşlıq müəyyən şəxslərin ideoloji bağlılığına və ya şəxsi marağına bağlı qala bilər.

Məhdudiyyətlər

• Tədqiqat tək bir universitet–bələdiyyə hadisəsinə əsaslanır.
• Müsahibə nümunəsi dörd əsas aktorla məhdudlaşır.
• Müsahibələr əməkdaşlığın ilkin mərhələlərindən illər sonra aparıldığı üçün yaddaş qərəzi mümkündür.
• İclas qeydlərinin uzlaşdırıcı xarakteri bəzi gərginliklərin sənədlərdə birbaşa görünməməsinə səbəb olmuşdur.
• Tədqiqatçının proqrama və qurumlara şəxsi yaxınlığı həm kontekstual üstünlük, həm də analitik məsafə baxımından risk yaradır.
• Hadisə İsveçin özünəməxsus ali təhsil və bələdiyyə məktəb sistemi daxilində baş vermişdir.
• Araşdırılan tərəfdaşlığın mühüm hissəsi COVID-19 pandemiyasından və generativ süni intellektin geniş istifadəsindən əvvəl həyata keçirilmişdir; müəllif oxşar müasir əməkdaşlıqların fərqli şəraitdə inkişaf edə biləcəyini bildirir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam orijinal tədqiqat adı: Joining forces: developing postgraduate education for teachers through university–municipality collaboration

Müəllif: Sara Viklund.

Müəllifin qurumu: Department of Creative Studies, Umeå University, Umeå, Sweden.

Məsul müəllif: Sara Viklund.

Bərabər töhfə/bərabər birinci müəllif: Tək müəllifli tədqiqat olduğu üçün tətbiq edilmir.

Jurnal: Higher Education Research & Development.

Nəşriyyat: Informa UK Limited, trading as Taylor & Francis Group.

DOI: 10.1080/07294360.2026.2655393.

Rəsmi nəşr bağlantısı: https://doi.org/10.1080/07294360.2026.2655393

Nəşr prosesi: Məqalə 28 iyul 2025-ci ildə qəbul edilmiş, 13 mart 2026-cı ildə qəbul qərarı verilmiş və 24 aprel 2026-cı ildə onlayn yayımlanmışdır.

Mənbə növü və resenziya statusu: Resenziyalı tədqiqat məqaləsi. Tədqiqat keyfiyyət, tək-hadisə əsaslı ali təhsil və təhsil tərəfdaşlığı araşdırmasıdır.

Lisenziya: Creative Commons Attribution License (CC BY 4.0). Mənbə müvafiq istinad verilməsi şərtilə yenidən istifadəyə, yaymağa və çoxaltmağa imkan verən açıq giriş şərtləri ilə yayımlanmışdır.

Tədqiqat mövzusu: Municipality X ilə University Y-nin fəaliyyətdə olan müəllimlər üçün magistr proqramını birgə layihələndirməsi və həyata keçirməsi zamanı yaranan institusional dinamikalar.

Nəzəri çərçivə: Üçüncü nəsil Cultural-Historical Activity Theory (CHAT), Transformative Agency by Double Stimulation (TADS), boundary spanners və boundary objects anlayışları.

Məlumat mənbələri: 2014–2019 dövrünə aid bələdiyyə strategiyası, işçi qrup və məsləhət qrupu iclas qeydləri, niyyət məktubu, proqramın ilkin şərtləri və əməkdaşlıq sazişi; həmçinin 2021-ci ildə dörd əsas aktorla aparılmış yarı-strukturlaşdırılmış müsahibələr.

Analiz: Reflexive thematic analysis; induktiv və deduktiv kodlaşdırmanın birlikdə istifadə edildiyi iterativ mövzu inkişafı prosesi.

Etika: Mənbə tədqiqatında İsveç qaydalarına görə bu tədqiqat növünün rəsmi etik komitə baxışına tabe olmadığı, bununla belə Swedish Research Council etik prinsiplərinə əməl edildiyi və bütün iştirakçılardan məlumatlandırılmış razılıq alındığı bildirilir.

Maliyyələşmə: Mənbə tədqiqatında ayrıca maliyyələşmə bəyanatı bildirilməmişdir.

Maraqların toqquşması: Müəllif potensial maraqların toqquşması bildirməmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca Data Availability Statement yoxdur. Empirik məlumat dəstinin növü və əhatəsi metod bölməsində açıqlanır, lakin müsahibə transkriptləri və institusional sənədlər üçün açıq məlumat deposu bağlantısı verilmir.

Anonimlik qeydi: Araşdırılan qurumlar mənbədə Municipality X və University Y kimi anonimləşdirilmişdir. Bu Verianla məzmununda qurumların həqiqi kimliyi barədə nəticə çıxarılmamışdır.

Əsas elmi məhdudiyyət: Nəticələr tək bir İsveç universitet–bələdiyyə tərəfdaşlığından, dörd müsahibə iştirakçısından və əlaqəli institusional sənədlərdən əldə edilmişdir. Tədqiqat statistik ümumiləşdirmə, proqram effektivliyinin müqayisəsi və ya müəllim/tələbə nailiyyətinə təsirin ölçülməsini təqdim etmir. Nəticələrin əsas dəyəri müəyyən bir tərəfdaşlıqda güc, struktur, etibar, boundary-spanning və fəaliyyət qabiliyyəti mexanizmlərinin keyfiyyət baxımından necə ortaya çıxdığını göstərməsidir.

Bu Verianla məzmunundakı tədqiqat sualları, nəzəri anlayışlar, empirik məlumatlar, nəticələr, şərhlər və məhdudiyyətlər yalnız göstərilən mənbə tədqiqatına əsaslanır. Tədqiqata kənardan yeni empirik nəticə və ya kəmiyyət təsir göstəricisi əlavə edilməmişdir.