Эко-доксология — айлана-чөйрөгө болгон жоопкерчиликти диний даңктоо, ибадат, шүгүр жана жаратылышты аманат катары сактоо түшүнүгү менен айкалыштырган экотеологиялык түшүнүк. Ikechukwu Monday Oseborдун эмгеги биологиялык ар түрдүүлүктүн жоголушуна каршы илимий жана укуктук чаралар менен катар диний жамааттар да маалымдуулукту күчөтө ала турган таасирдүү коомдук түзүмдөрдүн бири экенин жактайт.

Автордун негизги ою — табиятты жөн гана экономикалык ресурс же адамдын муктаждыктарын канааттандыруучу каражат катары кароого болбойт. Өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, микроорганизмдердин жана экосистемалардын ар түрдүүлүгү христиандык жаратуу теологиясы, Исламдагы халифа түшүнүгү жана Африканын өз ара байланыштуу экология салттары аркылуу моралдык баалуулукка ээ бир бүтүндүк катары каралат.

Эмгек айлана-чөйрө темасындагы дубаларды, диний ырларды, ырым-жырымдарды, туруктуу керектөөнү, токой жана бак-дарактарды кайра калыбына келтирүүнү, агроэкологияны жана жамаатка негизделген экологиялык иш-аракеттерди диний жашоонун бир бөлүгүнө айландыруу экологиялык маалымдуулукту жогорулата алат деп болжолдойт.

Бирок бул жыйынтык эксперимент аркылуу текшерилген эмес. Изилдөөдө диний жамааттарда кандайдыр бир кийлигишүү жүргүзүлгөн эмес, маалымдуулук же жүрүм-турумдагы өзгөрүү өлчөнгөн эмес жана биологиялык ар түрдүүлүктүн көрсөткүчтөрү көзөмөлдөнгөн эмес. Ошондуктан макала эко-доксологиянын таасирин далилдеген экологиялык илим эксперименти эмес; диний практикаларды экологиялык этика жана коомдук мотивация үчүн кантип пайдаланууга болору тууралуу философиялык сунуш.

Биологиялык ар түрдүүлүк эмне үчүн түрлөрдүн саны менен гана чектелбейт?

Биологиялык ар түрдүүлүк Жердеги өсүмдүктөрдүн, жаныбарлардын, козу карындардын жана микроорганизмдердин ар түрдүүлүгүн гана эмес, алардын ортосундагы генетикалык жана экологиялык айырмачылыктарды да камтыйт. Булак изилдөө бул ар түрдүүлүк экосистемалардын иштеши жана туруктуулугу үчүн негизги мааниге ээ экенин баса белгилейт.

Ар бир түр азык заттарынын айлануусу, чаңдашуу, уруктардын таралышы, суунун тазаланышы жана топурактын пайда болушу сыяктуу процесстердин бир бөлүгүнө салым кошот. Ошондуктан айрым түрлөрдүн жоголушу ошол түрдүн гана жок болушун билдирбеши мүмкүн; экосистеманын ичиндеги байланыштар боюнча чынжырлуу натыйжаларды жаратышы мүмкүн.

Автор өзгөчө экосистема үчүн негизги түрлөрдүн жоголушун мисал кылат. Жогорку деңгээлдеги жырткычтардын жок болушу чөп жегичтердин популяциясынын көбөйүшүнө, ашыкча жайылууга жана андан соң өсүмдүк катмарынын бузулушуна алып келиши мүмкүн болгон трофикалык таасирлерди жаратышы мүмкүн.

Эко-Доксология Деген Эмне?

Эко-доксология “эко”, башкача айтканда экология/айлана-чөйрө түшүнүгүн “doxology”, башкача айтканда Кудайды даңктоо жана улуктоо түшүнүгү менен бириктирет. Изилдөөдө бул түшүнүк жаратылыштын сулуулугун жана ыйыктыгын таануу менен катар табиятты коргоону ибадаттын жана диний жоопкерчиликтин бир бөлүгү катары кароо мамилесин билдирет.

Бул алкакта айлана-чөйрөнү коргоо жөн гана техникалык башкаруу маселеси эмес. Автор үчүн табиятка кам көрүү — Кудайдын жаратуусуна болгон урмат-сыйдын иш-аракетке айланган формасы.

Ошондуктан эко-доксология оозеки даңктоо менен гана чектелбейт. Булак айлана-чөйрөгө болгон жоопкерчиликтин күнүмдүк жашоого жана коомдук практикага өтүшүн түшүнүктүн зарыл бөлүгү деп эсептейт.

Литургияны экологиялык маалымдуулук үчүн кантип колдонсо болот?

Изилдөө диний ибадаттарды кеңири жамааттарга жете ала турган туруктуу маалымдуулук каналы катары карайт. Экологиялык маселелерди конференциялар же мамлекеттик саясат аркылуу гана түшүндүрүүнүн ордуна, аларды үзгүлтүксүз ибадат практикаларынын ичине киргизүү сунушталат.

Эко-Доксологиянын Христиан Теологиясындагы Негизи Эмне?

Изилдөө христиандык эко-доксологиянын негизин жаратылыш Кудайга таандык жана адам ага карата жоопкерчилик тартат деген ойдон табат. Забурларда асман менен табияттын Кудайдын улуулугун жарыялоосу табиятты даңктоонун жөн гана объектиси эмес, ошол эле учурда катышуучусу катары түшүндүргөн теологиялык негиз катары каралат.

Макала ошондой эле Sallie McFague, Denis Edwards, Thomas Berry, Jürgen Moltmann жана башка экотеология авторлорунун ойлорун колдонот. Бул адабиятта адам менен табияттын мамилеси жөн гана пайдалануу мамилеси катары эмес, Кудайдын жаратуусунун бүтүндүгүнүн ичинде этикалык жоопкерчилик жүктөлгөн мамиле катары чечмеленет.

Автордун мамилесинде жаратылышка кам көрүү Кудайга болгон урматтан бөлүнбөйт. Ошондуктан токойлорду, саздак жерлерди, тирүү организмдерди жана табигый ресурстарды коргоо диний практиканын сыртындагы секулярдык кошумча милдет катары эмес, ишенимдин этикалык натыйжаларынын бири катары каралат.

Исламдагы Халифа Түшүнүгү Экологиялык Этика Менен Кантип Байланыштырылат?

Макала эко-доксологияны христиандык түшүнүк катары гана кароого болбой турганын айтып, Исламдагы халифа түшүнүгүн айлана-чөйрөгө карата аманатчылык модели катары карайт.

Булакта халифа түшүнүгү адам Жердеги ресурстардын абсолюттук ээси эмес, тең салмакты сактоого жана бузулуунун алдын алууга жооптуу аманатчы деген мааниде чечмеленет. Ошентип, табиятка кам көрүү шүгүр жана ибадат менен байланыштырылат.

Макала ошондой эле Куранда асман, жер, дарыялар, тоолор жана өсүмдүктөр сыяктуу табигый көрүнүштөрдүн Кудайдын бар экендигин жана кудуретин көрсөтүүчү аяттар катары каралышын эко-доксология менен байланыштырат. Табиятты байкоо жана анын тартибин баалоо, автордун түшүндүрмөсүндө, айлана-чөйрөнү коргоо жоопкерчилигин колдой турган диний аң-сезимди түзөт.

Бул байланыштар изилдөөнүн теологиялык чечмелөөлөрү болуп саналат; Verianla тексти аларды Исламдын же христиан салттарынын баары үчүн жалгыз жана талашсыз чечмелөө катары көрсөтпөйт.

Африкалык Экологиялык Ой Эко-Доксологияга Эмне Кошот?

Osebor Африканын өз ара байланыштуу ой жүгүртүү салттарын эко-доксологиянын дагы бир философиялык негизи катары баалайт. Ubuntu, Ukama, native-centric ecology жана eco-communalism түшүнүктөрү адамды табияттан көз карандысыз бир жандык катары эмес, кеңири тирүү жана коомдук байланыштар тармагынын бир бөлүгү катары чечмелейт.

Булакта бул ой “адамдын жыргалчылыгы менен планетанын жыргалчылыгы бири-биринен бөлүнбөйт” деген идея менен байланышат. Табиятка келтирилген зыян сырткы дүйнөгө гана багытталган зыян эмес, адамзат жамаатынын жана келечек муундардын жашоо шарттарына келтирилген зыян катары каралат.

Бул мамиле эко-доксологияны жеке диний сезимдин деңгээлинен чыгарып, жамаат жана өз ара көз карандылык деңгээлине алып келет.

Экологиялык адилеттүүлүк өлчөмү

Макала айлана-чөйрөнүн бузулушунун таасири коом ичинде бирдей бөлүштүрүлбөй турганын да баса белгилейт. Таза абага, сууга жана ден-соолукка пайдалуу айлана-чөйрөгө жеткиликтүүлүк экологиялык адилеттүүлүктүн бир бөлүгү катары каралат.

Ошондуктан эко-доксология жандуу түрлөрдү коргоо менен гана чектелбестен, табигый ресурстарды пайдаланууда жана экологиялык чыгымдарды бөлүштүрүүдө адилеттүүлүк принцибин камтыган этикалык алкакка айландырылат.

Керектөө жана жөнөкөй жашоо

Изилдөө керектөөгө багытталган жашоо образдары экологиялык кризисти күчөтүшү мүмкүн деген ойго таянып, ченемдүүлүк, шүгүрчүлүк жана ресурстарды жоопкерчиликтүү пайдаланууну эко-доксологиянын практикалык натыйжаларынын катарына киргизет.

Калдыктарды азайтуу же жөнөкөй жашоо образын кабыл алуу бул алкакта жөн гана экологиялык жүрүм-турум эмес, диний шүгүрдүн жана жаратылышка болгон урматтын көрүнүшү катары түшүндүрүлөт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Изилдөө ыкмасы

Изилдөөнүн ыкмасы философиялык анализ. Автор биологиялык ар түрдүүлүк, экологиялык этика, экотеология, христиандык жаратуу ой-пикири, Исламдагы халифа түшүнүгү жана Африканын өз ара байланыштуу экология адабиятын бириктирип, эко-доксология түшүнүгүнүн нормативдик түзүлүшүн калыптандырат.

Изилдөөдө талаа изилдөөсү, эксперимент, сурамжылоо, фокус-топ, биологиялык үлгүлөрдү алуу же статистикалык модель жок.

Изилдөө Эко-Доксология Биологиялык Ар Түрдүүлүктүн Жоголушун Азайтарын Далилдейби?

Жок. Изилдөө эко-доксологияны колдонгон диний жамааттарда түрлөрдүн жоголушу же жашоо чөйрөсүнүн бузулушу азайганын көрсөткөн эмпирикалык кийлигишүү изилдөөсүн сунуштабайт. Автордун жыйынтыгы диний даңктоо жана ибадат практикасы экологиялык маалымдуулукту күчөтүү аркылуу коргоочу жүрүм-турумду колдой алат деген философиялык жана теологиялык аргумент.

Бул айырма маанилүү. Макалада сунушталган себептик чынжыр болжол менен мындай:

Эко-доксологиялык ибадат → экологиялык маалымдуулук → моралдык жоопкерчилик → айлана-чөйрөгө ылайыктуу жүрүм-турум → биологиялык ар түрдүүлүктү сактоого салым.

Изилдөө бул чынжырдын концептуалдык негиздемесин жактайт; анын ар бир бөлүгүн эксперимент аркылуу текшербейт.

Нигерия контекстиндеги жергиликтүү деңгээлдеги маалымдуулук

Булак Нигериянын Convention on Biological Diversity, Global Environment Facility жана United Nations Environment Programme менен байланышкан National Biodiversity Strategy and Action Plan иштерин эскерет.

Автордун баалоосу боюнча мындай институттук алкактар маанилүү, бирок экологиялык маалымдуулукту коомдун төмөнкү жана кеңири катмарларына жетиштүү деңгээлде жеткирбей калышы мүмкүн. Диний жамааттардын кеңири социалдык жеткиликтүүлүгү бул жерде толуктоочу каражат катары сунушталат.

Бул NBSAPтын натыйжасыздыгын өлчөгөн көз карандысыз саясаттык баалоонун жыйынтыгы эмес; автордун эко-доксология сунушун негиздөө үчүн берген баасы.

Эко-доксологиянын потенциалдуу күчтүү жактары

Эко-Доксологиянын Чектөөлөрү жана Сын-Пикирлери Кандай?

Макала мамиленин алдындагы айрым көйгөйлөрдү өзү да аныктайт. Алардын бири — теологиялык ар түрдүүлүк. Бардык диний салттар жаратуу, дүйнөнүн келечеги же адамдын табият менен мамилеси тууралуу бирдей көз карашта эмес.

Айрыкча дүйнө жакын арада аяктайт же материалдык дүйнө негизинен убактылуу деп баса белгилеген эсхатологиялык чечмелөөлөр узак мөөнөттүү айлана-чөйрөнү коргоо мотивациясын алсыратышы мүмкүн экени айтылат.

Институттук каршылык

Диний мекемелер айлана-чөйрө темаларын ибадаттын борбордук элементтеринин бири кылууга даяр болот деп болжолдоого болбойт. Изилдөөгө ылайык, салт, маалымдуулуктун жетишсиздиги же экологиялык маселелерди ибадаттын чегинен тышкары деп кароо өзгөрүүгө каршылык жаратышы мүмкүн.

Эко-доксологияны ишке ашыруу имараттардагы энергияны пайдалануу, калдыктарды башкаруу, иш-чараларды уюштуруу жана жамааттык программаларды өзгөртүү сыяктуу конкреттүү чыгымдарды жана институттук өзгөрүүлөрдү да талап кылышы мүмкүн.

Системалык көйгөйлөр

Автор жеке жана диний жүрүм-турумдар экологиялык кризисти өз алдынча чечүүгө жетишсиз экенин моюнга алат. Климаттын өзгөрүшү, булгануу, табигый ресурстарды пайдалануу жана экологиялык адилеттүүлүк экономикалык жана институттук түзүмдөр менен байланыштуу.

Ошондуктан эко-доксология булак текстте мамлекеттик саясаттын, илимий коргоонун же экологиялык башкаруунун альтернативасы катары эмес, аларды колдой ала турган маданий жана моралдык маалымдуулук мамилеси катары окууга көбүрөөк ылайыктуу.

Изилдөөнүн негизги далил чектөөлөрү

Макала төмөнкүлөрдү түздөн-түз өлчөбөйт: диний жамааттардын экологиялык жүрүм-турумундагы өзгөрүү; эко-доксологияга чейинки жана андан кийинки маалымдуулук; түр популяцияларындагы өзгөрүү; жашоо чөйрөсүн калыбына келтирүү; көмүртек чыгаруулары; калдыктардын азайыш көлөмү же диний ырым-жырымдардын коргоочу жүрүм-турумга тийгизген таасиринин өлчөмү.

Ошондуктан келечектеги эмпирикалык изилдөөлөр ушул эле концептуалдык сунушту жамаат деңгээлинде сынап, изилдөөнүн нормативдик тезисин өлчөнө турган гипотезаларга айландыра алат.

Изилдөөдөн чыгарууга боло турган эң коопсуз жыйынтык

Изилдөөнүн булакка эң туура келген күчтүү жыйынтыгы — диний практикалар айлана-чөйрөнү коргоо үчүн колдонулуп жаткан илимий жана укуктук каражаттарга кошумча маданий мотивация жана маалымдуулук каналын бере алат деген тезис.

“Эко-доксология колдонулганда биологиялык ар түрдүүлүктүн жоголушу азаят” деген жыйынтык изилдөөдө эксперимент аркылуу көрсөтүлгөн эмес.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска аталышы: Eco-Doxology: A Liturgical Awareness to Restraining Biodiversity Loss

Автор: Ikechukwu Monday Osebor

Мекеме: Department of Philosophy, University of Delta, Agbor, Nigeria

ORCID: 0000-0002-2642-662X

Журнал: NAJOP: Nasara Journal of Philosophy

Том / Сан: Volume 9, No. 1

Жарыяланган күнү: Июнь 2024

Беттер: Библиографиялык индекстеги жазууга ылайык 99–115.

Изилдөөнүн түрү: Философиялык анализ / экологиялык этика жана экотеология боюнча изилдөө.

Эмпирикалык изилдөө: Жок. Жаңы биологиялык же социалдык илим маалыматтары чогултулган эмес.

Статистикалык анализ: Жок.

Негизги түшүнүк: Eco-doxology — жаратылышка багытталган даңктоо жана ибадатты экологиялык аманатчылык жана коргоо жоопкерчилиги менен айкалыштырган мамиле.

Диний перспективалар: Христиандык экотеология, Исламдагы халифа/аманатчылык түшүнүгү жана Африканын өз ара байланыштуу экология салттары.

Негизги илимий чектөө: Эко-доксологиянын маалымдуулукка, экологиялык жүрүм-турумга же биологиялык ар түрдүүлүктүн көрсөткүчтөрүнө тийгизген таасири изилдөөдө эмпирикалык түрдө өлчөнгөн эмес.

Лицензия/автордук укук жөнүндө эскертүү: Берилген PDFте ачык Creative Commons же ага окшош кайра пайдалануу лицензиясы көрүнбөйт. Изилдөөнүн интернетте жеткиликтүү болушу ачык лицензия катары чечмеленген эмес.

Каржылоо / кызыкчылыктардын кагылышы: Берилген текстте өзүнчө каржылоо же кызыкчылыктардын кагылышы тууралуу билдирүү аныкталган эмес.

Verianla иштетүү ыкмасы: Булак макаланын киришүү, концептуалдык анализ, диний салттар, моралдык натыйжалар жана корутунду бөлүктөрү түз которулган эмес. Биологиялык ар түрдүүлүк көйгөйү, эко-доксологиянын аныктамасы, христиан/Ислам/Африка перспективалары, практикалык колдонмолор, нормативдик аргумент жана далил чектөөлөрү өзүнчө маалымат катмарларына бөлүнүп, көз карандысыз окутуучу түзүмдө кайра курулган.