Балдардын өнүгүүсүн баалоо куралдары, баланын когнитивдик, мотордук, тилдик, жүрүм-турумдук, социалдык-эмоциялык жана адаптивдик өнүгүү сыяктуу тармактарда жашына ылайык өнүгүү өзгөчөлүктөрүн көрсөтүп-көрсөтпөгөнүн аныктоо үчүн колдонулган скрининг же баалоо куралдары болуп саналат. Бул системалуу обзор жана мета-анализ төмөн, төмөн-орто жана жогорку-орто кирешелүү өлкөлөрдө жергиликтүү иштелип чыккан же маданий жактан ылайыкташтырылган өнүгүүнү баалоо куралдарынын валиддүүлүгүн, ишенимдүүлүгүн жана диагностикалык тактыгын изилдеген. Январь 1990–Май 2026 мезгилинен 22.658 жазуу каралып, 54 валидациялык изилдөө системалуу обзорго, сезгичтик/спецификалуулук маалыматтарын берген 20 изилдөө мета-анализге киргизилген. Мета-анализде бириктирилген сезгичтик 0,859, бириктирилген спецификалуулук 0,805 деп табылган.

Жыйынтыктар жергиликтүү куралдар көптөгөн шарттарда өнүгүү көйгөйлөрүн аныктоодо маанилүү диагностикалык натыйжалуулук көрсөтө аларын, бирок куралдар менен изилдөөлөрдүн арасында олуттуу айырмачылыктар бар экенин көрсөтөт. Айрыкча айрым куралдарда жогорку сезгичтик төмөнүрөөк спецификалуулук менен кошо байкалат. Бул мүмкүн болушунча көп өнүгүү кечигүүлөрүн аныктоого жардам бергени менен, өнүгүү көйгөйү жок айрым балдардын жалган оң деп классификациялануу коркунучун жогорулатышы мүмкүн.

Изилдөөнүн негизги билдирүүсү жөн гана “жергиликтүү куралдар иштейт” деген эмес. Негизги тыянак — балдардын өнүгүүсү маданияттан көз карандысыз бир гана өлчөө маселеси эмес. Тестти башка өлкөдө колдонуу үчүн жөн гана тилдик котормо жетишсиз; өнүгүү нормалары, кам көрүү практикалары, тил, социалдык күтүүлөр жана жергиликтүү жашоо шарттары да психометрикалык жактан кайра текшерилиши керек.

Ошол эле учурда изилдөө учурдагы далил базасы методологиялык жактан кемчиликсиз эмес экенин көрсөтөт. QUADAS-2 баалоосунда изилдөөлөрдүн олуттуу бөлүгүндө катышуучуларды тандоо, индекс-тест чектери жана референстик стандарттар боюнча жогорку же белгисиз ыктоо тобокелдиги бар. Ошондуктан бириктирилген сезгичтик жана спецификалуулук көрсөткүчтөрү бардык жергиликтүү куралдар ар бир өлкөдө бирдей ийгилик менен иштейт дегенди билдирбейт.

Балдардын Өнүгүү Тестин Жергиликтүү Тилге Которуу Жетиштүүбү?

Жок. Булакка ылайык тилдик котормо маданий валиддүүлүктү кепилдебейт. Өнүгүүнү баалоо куралы башка өлкөгө өткөрүлгөндө сөздөрдү которуу менен катар өнүгүү күтүүлөрү, кам көрүү практикалары, күнүмдүк жашоо тажрыйбалары, тилди колдонуу, социалдык нормалар, тапшырмалардын тааныштыгы жана зарыл болсо баалоо же өнүгүү баскычынын чектери да жергиликтүү контекстте текшерилиши керек.

Көптөгөн өнүгүүнү баалоо куралдары башында жогорку кирешелүү өлкөлөрдө, өзгөчө англис тилдүү чөйрөлөрдө иштелип чыккан. Аларды түздөн-түз башка маданиятка өткөрүү өлчөнүп жаткан жүрүм-турум баланын чыныгы өнүгүү мүмкүнчүлүгүнөн көрө тесттин маданий ылайыктуулугун көбүрөөк чагылдыруусуна алып келиши мүмкүн.

Ошондуктан маданий ылайыкташтыруу, жөн гана тилдик котормо эмес; өлчөө куралы максаттуу коомдо ошол эле психологиялык же өнүгүү конструкциясын маңыздуу түрдө өлчөйбү-жокпу текшерген көп баскычтуу процесс.

Эмне үчүн жергиликтүү куралдар керек?

Төмөн жана орто кирешелүү өлкөлөрдө өнүгүү кечигүүлөрүн эрте аныктоо өзгөчө маанилүү; бирок адистердин саны, убакыт, чыгым жана стандартташтырылган тесттерге жеткиликтүүлүк чектелүү болушу мүмкүн.

Жаңы тестти башынан иштеп чыгуу жана жаш курак нормаларын түзүү болсо өтө кымбат жана көп убакытты талап кылат. Ошондуктан учурдагы куралдарды жергиликтүү тилдерге жана маданияттарга ылайыкташтыруу же кыскараак жергиликтүү скрининг куралдарын иштеп чыгуу практикалык вариант болушу мүмкүн.

Бирок арзан же колдонууга ыңгайлуу болуу өзүнчө жетишсиз. Курал ошол эле учурда ишенимдүү, валиддүү жана жетиштүү диагностикалык тактыкка ээ болушу керек.

Сезгичтик жана Спецификалуулук Эмнени Билдирет?

Сезгичтик, чындап өнүгүү көйгөйү бар балдардын тест тарабынан туура оң деп аныкталуу үлүшүн; спецификалуулук болсо өнүгүү көйгөйү жок балдардын туура терс деп классификациялануу үлүшүн билдирет.

Мисалы, сезгичтиги жогору курал өнүгүү көйгөйү бар балдардын өтө азын өткөрүп жибериши мүмкүн. Бирок спецификалуулугу төмөн болсо, өнүгүү көйгөйү жок айрым балдарды да жаңылыш түрдө тобокелдүү деп классификациялашы мүмкүн.

Ошондуктан баалоо куралынын жөн гана “жогорку сезгичтикке” ээ болушу автоматтык түрдө идеалдуу дегенди билдирбейт. Скринингдин максаты, саламаттык сактоо системасынын мүмкүнчүлүгү жана жалган оң/жалган терс натыйжалардын чыгымы бирге бааланышы керек.

Обзордун негизги изилдөө максаты

Изилдөөнүн эки негизги максаты бар:

1. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө колдонулган жергиликтүү нейроөнүгүү баалоо куралдарынын глобалдык деңгээлде кабыл алынган референстик куралдарга салыштырмалуу валиддүүлүгүн баалоо.
2. Жергиликтүү иштелип чыккан же ылайыкташтырылган куралдардын күчтүү жана алсыз жактарын аныктоо.

Кайсы өнүгүү тармактары изилденген?

Обзорго киргизилген куралдар бир гана өнүгүү тармагы менен чектелбейт. Изилденген өлчөөлөрдүн арасында:

• когнитивдик өнүгүү,
• тил жана коммуникация,
• майда жана ири мотордук өнүгүү,
• жеке-социалдык өнүгүү,
• жүрүм-турум көйгөйлөрү,
• аткаруучу функциялар,
• сенсордук функциялар,
• адаптивдик жүрүм-турум,
• көрүү жана угуу,
• айрым куралдарда неврологиялык жана нейроөнүгүү кемчиликтери

бар.

Кайсы өлкөлөр жана киреше топтору камтылган?

Изилдөөлөр төмөн кирешелүү өлкөлөрдө (LIC), төмөн-орто кирешелүү өлкөлөрдө (LMIC) жана жогорку-орто кирешелүү өлкөлөрдө (UMIC) жүргүзүлгөн.

Булактын жалпы сүрөттөө бөлүмүндө 54 изилдөө үчүн 5 LIC, 28 LMIC жана 22 UMIC изилдөөсү көрсөтүлгөн. Бул сандардын суммасы 55 болушу бир эле учурда ар кандай киреше топторундагы өлкөлөрдү камтыган көп өлкөлүү изилдөөлөрдүн классификациясынан келип чыгышы мүмкүн; булак муну өзүнчө түшүндүрбөйт жана бул жерде сан өзгөртүлгөн эмес.

Үлгүлөрдүн көлөмү өтө кең: эң кичине изилдөө Бангладеште 30 баланы, эң чоң изилдөө Бразилияда 45.640 баланы камтыган.

Жергиликтүү ылайыкташтыруу кантип жүргүзүлгөн?

Изилдөөлөрдөгү кеңири колдонулган ылайыкташтыруу процесси:

1. тесттин максатын аныктоо,
2. учурдагы пункттарды тандоо же өзгөртүү,
3. которуу жана кайра которуу,
4. маданий ылайыкташтыруу,
5. адистин пикири,
6. жергиликтүү ата-энелердин же максаттуу популяциянын кайтарым байланышы,
7. пилоттук колдонуу,
8. ишенимдүүлүк жана валиддүүлүктү баалоо

баскычтарын камтыйт.

Бул процесстердин изилдөөдөн изилдөөгө бирдей сапатта колдонулбашы обзордогу психометрикалык гетерогендүүлүктүн маанилүү булактарынын бири.

Маданий контекст тесттин натыйжалуулугун эмне үчүн өзгөртө алат?

Белгилүү бир коомдо өнүгүү тапшырмасы күнүмдүк жашоонун табигый бөлүгү болсо, башка коомдо бала үчүн адаттан тыш болушу мүмкүн. Ошондой эле ата-энелердин балдардан күткөн өз алдынчалуулугу, тилди колдонуу, оюн, майда мотордук тапшырмалар же социалдык жүрүм-турум маданияттар арасында айырмаланышы мүмкүн.

Ошондуктан стандарттуу тесттеги төмөн көрсөткүч ар дайым чыныгы өнүгүү кечигүүсүн билдирбеши мүмкүн. Кээде өлчөөнүн өзү максаттуу контекстке жетиштүү ылайыкташтырылбаган болушу мүмкүн.

Жергиликтүү куралдардын потенциалдуу күчү өлчөөнү бала чындап жашаган маданий чөйрөгө жакындата алышында.

Жергиликтүү Балдардын Өнүгүү Куралдары Жалпысынан Канчалык Так?

Мета-анализде жергиликтүү ылайыкташтырылган же иштелип чыккан куралдардын бириктирилген сезгичтиги 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91), бириктирилген спецификалуулугу болсо 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87) деп табылган. Бул көрсөткүчтөр жалпысынан жетиштүү күчтүү диагностикалык натыйжалуулукту көрсөтсө да, куралдар менен изилдөөлөрдүн ортосундагы өзгөрмөлүүлүктөн улам бир тест ар бир контекстте бирдей натыйжа берет деп божомолдоого болбойт.

MDAT: күчтүү жергиликтүү куралдын мисалы

Malawi Developmental Assessment Tool (MDAT), айылдык Африка контексти үчүн түзүлгөн жана изилдөөдө күчтүү психометрикалык натыйжалуулук көрсөткөн мисалдардын бири.

Булакта MDAT үчүн:

Сезгичтик: %97
Спецификалуулук: %81

деп билдирилген.

Бул натыйжа контекстке ылайык курал иштеп чыгуу жөн гана “глобалдык стандарттын алсызыраак альтернативасы” эмес экенин; айрым шарттарда күчтүү психометрикалык курал түзүүгө болорун көрсөтөт.

Lucknow Developmental Screen

Индияда иштелип чыккан Lucknow Developmental Screen үчүн:

Сезгичтик: %95,7
Спецификалуулук: %72

деп билдирилген.

Бул курал өнүгүү көйгөйү бар балдардын чоң бөлүгүн аныктаса да, спецификалуулугу төмөнүрөөк болгондуктан жалган оң учурлардын саны көбөйүшү мүмкүн.

Ten Questions Questionnaire мисалы

Ten Questions Questionnaire куралынын айрым баалоолорунда өтө жогорку сезгичтик, бирок кыйла төмөн спецификалуулук байкалган. Булактагы талкууда мисал катары:

Сезгичтик: %100
Спецификалуулук: %25

берилген.

Бул кескин мисал өнүгүү скринингинде жөн гана “мүмкүн болушунча көп учурду аныктоо” стратегиясы эмне үчүн жетишсиз экенин көрсөтөт.

Куралдардын арасында эмне үчүн мынчалык чоң айырма бар?

20 мета-анализ изилдөөсүндө сезгичтик %25–%100, спецификалуулук болсо %25–%98 аралыгында өзгөргөн.

Бул өзгөрмөлүүлүк:

• колдонулган өнүгүү тармагы,
• тест чеги,
• балдардын жашы,
• өлкө жана маданият,
• үлгү алуу ыкмасы,
• референстик стандарт,
• тестти жүргүзүүчү,
• жергиликтештирүүнүн сапаты

сыяктуу факторлор менен байланыштуу болушу мүмкүн.

Мета-анализде сезгичтик үчүн изилдөөлөр аралык вариация 1,30 (%95 GA: 0,58–2,88), спецификалуулук үчүн 1,35 (%95 GA: 0,70–2,59) деп билдирилген жана булак муну орточо деңгээлдеги гетерогендүүлүккө шайкеш деп чечмелейт.

Поддомендик изилдөөлөрдү алып салуу жыйынтыкты өзгөрттүбү?

Үч изилдөө өнүгүүнүн белгилүү гана поддомендерин билдиргендиктен сезгичтик анализи жүргүзүлгөн жана бул изилдөөлөр алынып салынганда жалпы мета-анализ жыйынтыктарында маанилүү өзгөрүү байкалган эмес.

Бул жыйынтык негизги бириктирилген сезгичтик жана спецификалуулук баалоолору ошол үч изилдөөгө ашыкча көз каранды эмес экенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн Ыкмасы жана Жыйынтыктары

Системалуу обзордун дизайны

Обзор диагностикалык тактык изилдөөлөрүнө арналган PRISMA принциптерине ылайык жүргүзүлүп, Open Science Framework платформасында 10.17605/OSF.IO/GU28K номери менен катталган.

Маалымат базалары жана мезгил

Адабияттарды издөө төмөнкү маалымат базаларында жүргүзүлгөн:

• PsycINFO,
• PubMed,
• Cochrane,
• Embase.

Жарыялоо мезгили Январь 1990–Май 2026 деп белгиленген.

Катышуучулар

Киргизилген изилдөөлөр төрөлгөндөн 18 жашка чейинки балдарды жана өспүрүмдөрдү камтыйт.

Дени сак коомдук үлгүлөр да, клиникалык чөйрөлөр да киргизилген. Бирок мөөнөтүнөн мурда төрөлгөн балдардан же HIV, безгек/AIDS сыяктуу атайын топтордон гана турган жана жалпы популяцияны өкүлчүлүк кылбаган изилдөөлөр чыгарылып салынган.

Изилдөөлөрдү тандоо

Толук тексттен чыгаруунун себептери

Мета-анализ кантип жүргүзүлдү?

Диагностикалык тактык үчүн сезгичтик жана спецификалуулук көрсөткүчтөрү талданган. Изилдөөлөрдө түздөн-түз билдирилбеген учурда чыныгы оң, жалган оң, чыныгы терс жана жалган терс көрсөткүчтөр бар маалыматтардан эсептелген.

Forest plotтор Review Manager 5.4.1 менен даярдалган.

Бириктирилген диагностикалык тактык анализи үчүн STATA 18.5 программасында Metandi буйругу жана эки өзгөрмөлүү диагностикалык модель колдонулган; мындан тышкары иерархиялык Summary Receiver Operating Characteristic (HSROC) ийри сызыгы түзүлгөн.

Forest plot эмнени көрсөтөт?

17-беттеги 3-сүрөт мета-анализге киргизилген изилдөөлөрдүн ар биринин сезгичтигин жана спецификалуулугун %95 ишеним интервалдары менен көрсөтөт.

Графиктин илимий мааниси бардык жергиликтүү куралдар бирдей тактыкта эмес экенин ачык көрсөтүшүндө. Айрым куралдарда сезгичтик өтө жогору болсо, спецификалуулук төмөн; айрымдарында натыйжалуулук тең салмактуураак.

ROC/HSROC анализи эмнени көрсөтөт?

17-беттеги 4-сүрөт изилдөөлөрдүн жалпы диагностикалык натыйжалуулугун сезгичтик-спецификалуулук мейкиндигинде көрсөтөт.

HSROC вариация компоненттери:

σ²α = 2,33 (%95 GA: 1,13–4,81)
σ²θ = 0,74 (%95 GA: 0,37–1,48)

деп билдирилген. Булар тиешелүүлүгүнө жараша изилдөөлөр аралык диагностикалык тактык айырмачылыктарынын жана чек айырмачылыктарынын бар экенин көрсөтөт.

QUADAS-2 сапатты баалоо

Эки изилдөөчү иштерди QUADAS-2 менен өз алдынча баалаган. Ыктоонун төрт негизги тармагы каралган:

Агым жана убакыт сабында булакта билдирилген пайыздардын суммасы %103 түзөт. Бул көрсөткүчтөр бул жерде булакта берилген калыбында сакталган; мүмкүн болгон тегеректөө же отчеттук ката үнсүз оңдолгон эмес.

Катышуучуларды тандоо эмне үчүн негизги сапат көйгөйү?

Изилдөөлөрдүн болжол менен %70 бөлүгүндө convenience sampling же учур-контроль дизайны себептүү катышуучуларды тандоо боюнча жогорку ыктоо тобокелдиги табылган.

Бул тесттин натыйжалуулугу чыныгы коомдук скринингде байкалгандан жакшыраак же башкача көрүнүшүнө алып келиши мүмкүн. Тест өнүгүү бузулуусу бар экени мурда эле белгилүү балдарды ачык дени сак балдар менен салыштырганда, чыныгы жашоодогу чек ара учурларына караганда топторду ажыратуу оңой болушу мүмкүн.

Референстик стандарт көйгөйү

Референстик стандарт тармагында изилдөөлөрдүн %78 бөлүгүндө тобокелдик “белгисиз” деп бааланган. Бул колдонулган салыштыруу ыкмалары ар дайым жетиштүү ачык же стандарттуу түрдө билдирилбегенин билдирет.

Диагностикалык тактык изилдөөсүндө индекс тест эмне менен салыштырылганы чечүүчү мааниге ээ болгондуктан, бул белгисиздик бириктирилген натыйжалуулук бааларын этият чечмелөөнү талап кылат.

Сүрөттөмөлүү анализ: төмөн кирешелүү өлкөлөр

LIC тобунда Эфиопия, Малави жана бир нече Африка өлкөлөрүн камтыган изилдөөлөр бааланган. Колдонулган куралдардын арасында DDST, ылайыкташтырылган BSID-III жана IDELA бар.

Мотордук, тилдик, социалдык, физикалык жана когнитивдик өнүгүү тармактарында жалпысынан орто-жогорку баалоочулар аралык ишенимдүүлүк жана жакшы мазмундук валиддүүлүк билдирилген. Бирок айрым ылайыкташтырылган шкалаларда конвергенттик валиддүүлүк жаш топторуна жараша өзгөргөн.

Төмөн-орто кирешелүү өлкөлөр

LMIC изилдөөлөрү Кения, Бангладеш, Индия жана башка өлкөлөрдү камтыйт. ASQ, IBAS, RNDA, KDI, TIMP жана ар кандай жергиликтүү өнүгүү куралдары изилденген.

ASQ изилдөөлөрүндө ички ырааттуулук болжол менен 0,70–0,76 аралыгында; IBAS үчүн тест-кайра тест ишенимдүүлүгү 0,96 жана баалоочулар аралык ишенимдүүлүк 0,95 деп билдирилген.

RNDA изилдөөлөрүндө баалоочулар ортосундагы шайкештик тармактарга жараша болжол менен 0,76–0,93 аралыгында өзгөргөн.

Жогорку-орто кирешелүү өлкөлөр

UMIC тобунда Иран, Түштүк Африка, Бразилия, Кытай жана башка өлкөлөрдөн изилдөөлөр бар.

ASQнун маданий жактан ылайыкташтырылган версияларында Cronbach альфа көрсөткүчтөрү жашка жана поддомендерге жараша 0,31–0,96 аралыгында кең өзгөргөн. Бул табылга бир эле тест үй-бүлөсүнүн психометрикалык натыйжалуулугу ар башка өнүгүү тармактарында жана жаштарда бирдей эмес экенин көрсөтөт.

BRIEF үчүн α=0,98; TQ үчүн α=0,60; ELOM жана BRIEF үчүн тест-кайра тест ишенимдүүлүгү тиешелүүлүгүнө жараша болжол менен 0,80 жана 0,81 деп билдирилген.

Изилдөө колдогон жыйынтыктар

• Жергиликтүү ылайыкташтырылган же иштелип чыккан өнүгүү куралдары ресурсу чектелүү көптөгөн контексттерде колдонууга жарактуу диагностикалык натыйжалуулук көрсөтө алат.
• 20 изилдөөнүн мета-анализинде бириктирилген сезгичтик 0,859 жана спецификалуулук 0,805.
• Маданий жактан контекстке ылайыктуу куралдар жогорку кирешелүү өлкөлөрдөн түз көчүрүлгөн тесттерге маанилүү альтернатива бере алат.
• MDAT күчтүү сезгичтик жана спецификалуулук көрсөткөн мисалдардын бири.
• Жогорку сезгичтик айрым куралдарда төмөн спецификалуулук жана жалган оң тобокелдиги менен кошо байкалышы мүмкүн.
• Котормо өзүнчө маданий валиддүүлүктү камсыз кылбайт.
• Жергиликтүү кызыкдар тараптардын катышуусу жана пилоттоо контексттик ылайыктуулукту күчөтүшү мүмкүн.
• Учурдагы валидациялык адабиятта олуттуу методологиялык сапат көйгөйлөрү бар.

Изилдөө колдобогон жыйынтыктар

• Бардык жергиликтүү өнүгүү куралдары бирдей тактыкта экени көрсөтүлгөн эмес.
• 0,859 сезгичтик жана 0,805 спецификалуулук ар бир куралга өзүнчө тиешелүү эмес; бул 20 изилдөөнүн бириктирилген мета-аналитикалык баасы.
• Жогорку сезгичтик өзүнчө күчтүү жалпы тест натыйжалуулугун билдирбейт.
• Жергиликтүү тилге которулган ар бир шкала автоматтык түрдө валиддүү эмес.
• Бир өлкөдө валидацияланган курал башка өлкөдө кайра валидациясыз колдонулушу мүмкүн экени көрсөтүлгөн эмес.
• Жергиликтүү куралдар глобалдык референстик куралдардан бардык шартта жакшы экени көрсөтүлгөн эмес.
• Мета-анализ бардык өнүгүү тармактарында, жаш топторунда жана өлкөлөрдө бир гана өзгөрбөс тактык деңгээлин далилдебейт.
• Скринингдин жыйынтыгы клиникалык диагнозго барабар эмес.

Чектөөлөр

Обзордогу 54 изилдөөнүн ичинен 29 изилдөө валиддүүлүк же ишенимдүүлүк маалыматтарын гана бергендиктен негизги диагностикалык тактык мета-анализине киргизилген эмес.

QUADAS-2 жыйынтыктары айрыкча катышуучуларды тандоодо, референстик стандарттарда жана индекс-тест чектеринде маанилүү сапат көйгөйлөрү бар экенин көрсөтөт.

Изилдөөлөрдүн арасында:

• үлгү түзүлүшү,
• жаш топтору,
• өлкө жана аймак,
• тесттин түрү,
• референстик стандарт,
• ылайыкташтыруу процесси,
• статистикалык ыкма

боюнча олуттуу гетерогендүүлүк бар.

Айрым куралдар бир гана шаарда же тар жаш тобунда валидацияланган. Мисалы, OX-NDA Пелотас, Бразилияда гана бааланган; PEDS изилдөөсү болсо 3–12 айлык ымыркайлар менен чектелген. Ошондуктан жыйынтыктарды бүт өлкөгө же бардык жаштарга жайылтуу коопсуз эмес.

Келечектеги изилдөөлөр

Авторлор көбүрөөк стандартташкан жана маданий негизделген валидация алкактарын сунушташат.

Келечектеги изилдөөлөр:

• көбүрөөк өкүлчүлүктүү үлгүлөрдү колдонушу,
• жергиликтүү үй-бүлөлөрдү жана адистерди иштеп чыгуу процессине кошушу,
• тест чектерин алдын ала аныкташы,
• референстик стандарттарды ачык түрдө билдириши,
• ар башка жаштарда жана аймактарда кайра валидация жүргүзүшү,
• тесттердин божомолдоо күчүн узак мөөнөттүү баалашы,
• санарип баалоо куралдарынын ресурсу чектелүү чөйрөлөрдөгү колдонулушун жана тактыгын изилдеши керек.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Түпнуска изилдөө: Assessing Childhood Development: Systematic Review and Meta-Analysis on the Validation of Local Assessment Tools in the Context of Developing Countries

Авторлор: Seep Lassi; Maira Niaz; Zoya Navid Ansari; Hamza Iftikar; Shanzay Rizvi; Hamna Amir; Zain Hasnain; Sidra Kaleem Jafri; Jai K. Das.

Жооптуу автор: Jai K. Das.

Мекеме: Institute for Global Health and Development жана Department of Paediatrics and Child Health, Aga Khan University, Karachi, Pakistan.

Журнал: Psychology International.

Басма: MDPI, Basel, Switzerland.

Том / макала: 2026, 8, 35.

DOI: 10.3390/psycholint8020035

Тапшыруу: 13 Март 2026.

Ревизия: 18 Май 2026.

Кабыл алуу: 24 Май 2026.

Жарыялоо: 5 Июнь 2026.

Булак түрү: Системалуу обзор жана диагностикалык тактык мета-анализи.

Лицензия: Creative Commons Attribution (CC BY).

Протокол каттоосу: Open Science Framework; DOI 10.17605/OSF.IO/GU28K.

Отчеттоо стандарты: PRISMA — диагностикалык тактык изилдөөлөрү.

Издөө мезгили: Январь 1990–Май 2026.

Маалымат базалары: PsycINFO, PubMed, Cochrane жана Embase.

Баштапкы жазуулар: 22.658.

Киргизилген изилдөө: 54 валидациялык изилдөө.

Мета-анализ: Сезгичтик жана спецификалуулук билдирген 20 изилдөө.

Сүрөттөмөлүү анализ: 34 изилдөө.

Жаш аралыгы: Төрөлүү–18 жаш.

Негизги жыйынтык: Бириктирилген сезгичтик 0,859 (%95 GA: 0,78–0,91); бириктирилген спецификалуулук 0,805 (%95 GA: 0,71–0,87).

Ыктоо тобокелдиги куралы: QUADAS-2.

Мета-анализ программасы: Review Manager 5.4.1 жана STATA 18.5 Metandi; bivariate model жана HSROC.

Каржылоо: Изилдөө тышкы каржылоо алган эмес.

Маалыматтардын жеткиликтүүлүгү: Системалуу обзордо колдонулган маалыматтар жалпыга ачык жарыяланган изилдөөлөрдөн алынган жана бириктирилген баалоолор колдонулган.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор изилдөөгө таасир этиши мүмкүн болгон белгилүү каржылык кызыкчылык же жеке мамиле тууралуу билдиришкен эмес.

Авторлордун салымы: Концептуалдаштыруу J.K.D.; скрининг, издөө жана маалымат чыгаруу M.N., S.L., Z.N.A., H.I., S.R., H.A. жана Z.H.; методология M.N., S.L. жана Z.N.A.; программалык камсыздоо S.L., Z.N.A. жана M.N.; анализ S.L., Z.N.A. жана J.K.D.; түпнуска долбоор S.L. жана Z.N.A.; карап чыгуу/редакциялоо Z.N.A., S.L., S.K.J. жана J.K.D.; көзөмөл J.K.D.

Негизги илимий чектөө: Бириктирилген мета-аналитикалык тактык бардык жергиликтүү куралдар өзүнчө же бардык маданияттарда бирдей натыйжалуулук көрсөтөт дегенди билдирбейт. Изилдөөлөр арасында маанилүү методологиялык жана контексттик гетерогендүүлүк бар; айрым куралдарда жогорку сезгичтик төмөн спецификалуулук менен кошо байкалат. Скрининг куралдары клиникалык диагноздун ордун баспайт жана ар бир жаңы колдонуу контекстинде жетиштүү маданий жана психометрикалык валидацияны талап кылат.

Булак ичиндеги отчеттук эскертүү: Булак 54 изилдөө үчүн 5 LIC, 28 LMIC жана 22 UMIC изилдөөсүн билдирет; категориялардын суммасы 55 жана бул көрсөткүч бул жерде өзгөртүлгөн эмес. QUADAS-2 flow/timing тармагында %22 жогорку, %44 төмөн жана %37 белгисиз тобокелдик билдирилген; сумма %103 болгондуктан көрсөткүчтөр булакта берилген калыбында сакталган.