Бул изилдөө Индиянын Андаман жана Никобар аралдарынын айланасындагы жээк сууларынан алынган, коммерциялык жана азыктык жактан маанилүү Atule mate, башкача айтканда сары куйруктуу scad балыгындагы микропластик булганышын изилдейт. Микропластиктер өлчөмү 5 mmден кичине болгон пластик бөлүкчөлөр деп аныкталат. Бул бөлүкчөлөрдү деңиз организмдери табигый азык бөлүкчөлөрү деп жаңылыш кабыл алышы мүмкүн, алар желбезек беттери менен байланышта болушу же азык чынжыры боюнча бир организмден экинчисине өтүшү мүмкүн.

Изилдөөдө балыктын үч ар башка бөлүгү каралган: желбезектер, ичеги-карын системасы жана булчуң тканы. Желбезек менен ичеги айлана-чөйрө жана азыктануу аркылуу микропластиктерге түздөн-түз дуушар болгон бөлүктөр. Булчуң тканы болсо адам керектөөсү жагынан өзгөчө маанилүү, анткени балыктын жегенге жарактуу бөлүгүн билдирет. Изилдөөдө жалпы 11 балык үлгүсүнөн 193 микропластик бөлүкчө бөлүнүп алынган.

Жыйынтыктар боюнча микропластиктин эң жогорку тыгыздыгы ичегиде табылган: 1,93 бөлүкчө/g. Андан кийин 1,82 бөлүкчө/g менен желбезектер келген. Булчуң тканында болсо азыраак, бирок дагы эле көңүл бурууга татыктуу 0,82 бөлүкчө/g өлчөнгөн. Орган боюнча жалпы бөлүкчө бөлүштүрүлүшү ичегиде %40, желбезекте %38 жана ткандарда %22 деп берилген. Сүрөттөр жана таблицалар микропластиктер сиңирүү системасы менен гана чектелбестен, желбезектерде жана булчуң тканында да табылганын көрсөтөт.

Морфологиялык жактан эң үстөм микропластик түрү — filament. Filamentтер жалпы микропластиктердин болжол менен %41 үлүшүн түзгөн. Булалар %37, мончок сымал бөлүкчөлөр болсо %22 болгон. Түс бөлүштүрүлүшүндө кызыл микропластиктер ачык үстөм; жалпы 193 бөлүкчөнүн 104 бөлүкчөсү кызыл деп катталган. Raman спектроскопиясы менен полимерди аныктоодо полиэтилен, башкача айтканда PE, негизги полимер түрү болгон. Мындан тышкары PET, PP, PS жана нейлон түрлөрү да ар башка балык органдарында табылган.

Изилдөөнүн негизги билдирүүсү мындай: Андаман жээктериндеги коммерциялык балык түрүндө микропластиктер сиңирүү каналында гана эмес, желбезектерде жана жегенге жарактуу булчуң тканында да табылган. Бул табылга деңиз булганышы, балык чарбасы, жээк коомдорунун азык-түлүк коопсуздугу жана адамдын узак мөөнөттүү таасирленүүсү жагынан кылдат көзөмөлдөөнү талап кылган эскертүү болуп саналат. Бирок изилдөө рецензиядан өтпөгөн preprint, үлгү саны чектелүү жана адам ден соолугуна түз тобокел сандык түрдө эсептелген эмес. Ошондуктан жыйынтыктар акыркы токсикологиялык өкүм эмес, аймактык мониторинг жана алдын алуу зарылдыгын көрсөткөн баштапкы маалымат катары окулушу керек.

Пластик заманбап жашоодо эң кеңири колдонулган материалдардын бири. Жеңил, бышык, арзан, оңой калыптануучу жана көп тармакта колдонууга жарактуу болгондуктан, таңгактоодон текстилге, электроникадан транспортко чейин кеңири пайдаланылат. Бирок мындай кеңири колдонуунун олуттуу экологиялык баасы бар. Пластик калдыктар туура жыйналбаса, кайра иштетилбесе же көзөмөлсүз айлана-чөйрөгө ташталса, кургактыкта, таза сууда жана деңиз экосистемаларында узак убакыт сакталат.

Пластиктер жаратылышта көп учурда толук жоголбойт; күн нуру, температура өзгөрүүлөрү, механикалык эскирүү, толкун кыймылы, биологиялык таасирлер жана химиялык процесстер аркылуу майда бөлүкчөлөргө бөлүнөт. Өлчөмү 5 mmден кичине пластик бөлүкчөлөр микропластик деп аталат. Андан да майда масштабдагы бөлүкчөлөр нанопластик катары талкууланат. Микропластиктер түздөн-түз майда өлчөмдө өндүрүлгөн бөлүкчөлөрдөн да, чоң пластик калдыктардын майдаланышынан да пайда болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн кириш бөлүгүндө микропластиктердин көптөгөн булактары бар экени баса белгиленет. Косметикалык азыктардагы микромончоктор, синтетикалык текстилден кир жууганда бөлүнүп чыккан булалар, өнөр жай пластик пеллеттери, автоунаа дөңгөлөктөрүнүн эскирүү бөлүкчөлөрү, боёк сыныктары, балык уулоо жабдыктарынан үзүлгөн бөлүктөр, таңгак калдыктары жана шаардык жер үстүндөгү агын суулар деңизге микропластик алып келиши мүмкүн. Деңиз чөйрөсүндө бул бөлүкчөлөр калкып жүрүшү, суунун бетинде сүзүшү, убакыт өткөн сайын биофильм пайда болуп оорлошуп түбүнө чөгүшү же организмдер тарабынан кабыл алынышы мүмкүн.

Микропластиктердин экологиялык жактан кооптуу болушунун негизги себеби — кичине өлчөмү үчүн организмдер аларды азык деп кабыл алышы мүмкүн. Балыктар, зоопланктон, кош кабыктуулар жана башка деңиз организмдери микропластиктерди түз жутуп алышы мүмкүн. Фильтрлеп азыктанган организмдер суудан калкыган бөлүкчөлөрдү ажыратканда микропластиктерди да кармайт. Балыктар болсо планктон, майда рак сымалдар, органикалык бөлүкчөлөр же жумурткага окшош түстүү бөлүкчөлөрдү жаңылыш жеп алышы мүмкүн. Бул процесс микропластиктердин азык торуна киришине жана трофикалык өтүү ыктымалдыгына алып келет.

Бул изилдөө Андаман жана Никобар аралдарынын деңиз экосистемасы үчүн маанилүү суроого көңүл бурат: жергиликтүү калк жеген жана коммерциялык мааниси бар Atule mate балыгы микропластиктер менен канчалык булганган жана бул бөлүкчөлөр балыктын кайсы органдарында кездешет?

Atule mate, англисче Yellowtail Scad, тропикалык жана субтропикалык деңиздерде кездешкен, коммерциялык түрдө кармалып, азык катары пайдаланылган балык. Изилдөөдө бул түрдү тандоо Андаман жана Никобар аралдарындагы жергиликтүү калктын деңиз азыктарына болгон керектөө талабы менен байланыштырылган. Жээк коомдорунда балык белок булагы гана эмес, жашоо каражаты, балыкчылык экономикасы жана маданий тамактануу адаттары үчүн да маанилүү.

Изилдөө үлгүлөрү Sri Vijaya Puram, башкача айтканда Port Blair аймагындагы Junglighat балык түшүрүү борборунан чогултулган. Изилдөөдөгү жайгашуу картасы үлгү алуу аймагынын Түштүк Андаман аралынын жээк байланышын көрсөтөт. Бул сүрөт изилдөө жөн гана абстракттуу лабораториялык иш эмес, белгилүү балыкчылык пункту жана жергиликтүү деңиз азык-түлүк системасы менен байланышканын көрсөтөт.

Үлгүлөр чогултулгандан кийин пластик менен булгануу тобокелин азайтуу үчүн ар бир балык алюминий фольгага оролуп, муз пакеттери бар изоляцияланган идиште лабораторияга жеткирилген. Лабораторияда балыктардын gastrointestinal системасы, башкача айтканда ичеги/ички сиңирүү бөлүгү, желбезектери жана болжол менен 5 g булчуң тканы стерилдүү кайчы жана пинцет менен бөлүнгөн. Ар бир ткань түрү өзүнчө, алдын ала тазаланган айнек идишке салынган. Бул бөлүү изилдөөнүн негизги логикасы үчүн маанилүү, анткени ичеги, желбезек жана булчуң тканы микропластикке дуушар болуунун ар башка жолдорун билдирет.

Ичеги микропластиктердин азыктануу жолу менен түз кабыл алынган негизги бөлүгү катары каралышы мүмкүн. Балык суу менен кошо майда бөлүкчөлөрдү, планктонду, органикалык заттарды жана жемин жутканда микропластиктерди да кабыл алышы мүмкүн. Желбезектер болсо суумен үзгүлтүксүз байланышта болгон дем алуу бети. Суу кычкылтек алмашуу үчүн желбезектерден өткөндө калкыма микропластик бөлүкчөлөр желбезек тканына кармалышы мүмкүн. Булчуң тканы болсо тышкы чөйрө менен түз байланышпайт; демек бул жерде микропластик табылышы бөлүкчөлөр же алардын өтө майда фракциялары биологиялык тоскоолдуктардан өтүп ички ткандарга жетиши мүмкүн деген ыктымалды жаратат. Бирок бул изилдөө өтүү механизмин түз эксперимент менен далилдебейт; булчуң тканында микропластик бар экенин гана билдирет.

Микропластиктерди ткандардан бөлүп алуу үчүн химиялык сиңирүү ыкмасы колдонулган. Ар бир ткань үлгүсүнө %10 калий гидроксиди, башкача айтканда KOH эритмеси кошулган. KOH көлөмү ткань көлөмүнөн кеминде үч эсе көп тандалган. Үлгүлөр 60°Cде 24 саат же толук сиңирүү болгонго чейин инкубацияланган. Бул процесс органикалык ткандын эришин жана туруктуу пластик бөлүкчөлөрдүн калуусун көздөйт.

Бул ыкманы күнүмдүк салыштыруу менен түшүндүрсөк, балык тканынын ичинен өтө майда пластик бөлүктөрүн издөө чөп үймөгүнөн ийне издегенге окшош. Ткандын өзү микроскоп алдында өтө татаал органикалык түзүлүш түзөт. KOH сиңирүүсү бул органикалык “чөп үймөгүн” негизинен эритип, оңой көрүнгөн бөлүкчөлөрдү калтырат. Бирок бул учурда лабораториялык пластик контаминациясын алдын алуу өзгөчө маанилүү; болбосо үлгүгө сырттан микропластик аралашышы мүмкүн.

Изилдөөдө контаминацияны азайтуу үчүн айнек жана металл материалдар гана колдонулуп, пластиктен качылган. Фильтрлер алюминий фольга менен жабылган, балыктар да алюминий фольгага оролгон. Бул чаралар маанилүү болгону менен, микропластик изилдөөлөрүндө контаминацияны көзөмөлдөө дайыма критикалык чектөө болуп саналат. Абадагы булалар, лабораториялык кийимдер, колдонулган суу, фильтрлер же айланадагы чаң жыйынтыкка таасир этиши мүмкүн. Ошондуктан микропластик анализдеринде бош көзөмөл үлгүлөрү жана стандартташкан ыкмалар да маанилүү; текстте негизги контаминацияга каршы чаралар көрсөтүлгөн.

Сиңирүүдөн кийин эритмелер 0,7 µm тешик өлчөмүндөгү целлюлоза нитрат фильтрлер аркылуу вакуум менен чыпкаланган. Фильтрлер бөлмө температурасында кургатылып, стереомикроскоп астында каралган. Стереомикроскопия менен бөлүкчөлөрдүн саны, түсү, формасы жана жалпы морфологиясы аныкталган. Изилдөөдөгү микроскопиялык сүрөттөрдө ар башка түстөгү жана формадагы бөлүкчөлөр көрүнөт. Айрым панелдерде бөлүкчөлөрдүн узундугу микрометр масштабында өлчөнгөнү көрсөтүлгөн. Бул сүрөттөр микропластиктер жылаңач көз менен эмес, чоңойтуу алдында бааланган майда бөлүкчөлөр экенин окурманга конкреттүү көрсөтөт.

Изилдөөдө микропластиктин молдугу тканьдын нымдуу салмагынын бирдигине бөлүкчө саны катары эсептелген. Колдонулган негизги эсептөө төмөнкүдөй берилет:

\[ A_{MP} = \frac{N_{MP}}{W_{tissue}} \]

Бул жерде \(A_{MP}\) микропластиктин молдугун, башкача айтканда бир грамм тканга туура келген бөлүкчө санын билдирет. \(N_{MP}\) аныкталган микропластик бөлүкчө санын, \(W_{tissue}\) болсо талданган ткань үлгүсүнүн грамм менен салмагын көрсөтөт. Бирдик адатта бөлүкчө/g деп жазылат. Бул формула ар башка салмактагы ткань үлгүлөрүн салыштырууга мүмкүндүк берет.

Изилдөөдө жалпы 11 Atule mate үлгүсү талданган. Балыктардын орточо салмагы 102,2 g, минималдуу салмагы 82,29 g жана максималдуу салмагы 113,73 g деп берилген. Жалпы 193 микропластик бөлүкчө аныкталган. Алардын 78 бөлүкчөсү ичегиде, 73 бөлүкчөсү желбезектерде жана 42 бөлүкчөсү булчуң тканында табылган. Пайыздык бөлүштүрүүдө ичеги %40, желбезек %38 жана булчуң тканы %22 үлүшкө ээ.

Бул бөлүштүрүү маанилүү. Ичегидеги жогорку үлүш балык микропластиктерди азык жана суу аркылуу кабыл алганын көрсөтөт. Желбезектердеги ичегиге жакын жогорку үлүш болсо суу колоннасындагы калкыма микропластиктер дем алуу беттери менен интенсивдүү байланышта экенин көрсөтөт. Булчуң тканындагы төмөнүрөөк үлүш биологиялык тоскоолдуктар микропластиктердин ички ткандарга өтүшүн чектеши мүмкүн экенин көрсөтүшү ыктымал; бирок нөл болбошу азык-түлүк коопсуздугу үчүн көңүл бурууга татыктуу.

Бир граммга бөлүкчө тыгыздыгы боюнча ичеги 1,93 бөлүкчө/g менен эң жогорку мааниге ээ. Желбезектерде 1,82 бөлүкчө/g, булчуң тканында 0,82 бөлүкчө/g табылган. Ичеги менен желбезектин маанилеринин жакын болушу эки башка таасир жолунун — жутуу жана желбезек бетинде кармалып калуунун — бирге иштеши мүмкүн экенин көрсөтөт. Булчуң тканындагы төмөн, бирок бар болгон маани керектөөчү үчүн өзгөчө маанилүү, анткени көп учурда балык жегенде сиңирүү системасы алынып салынса да, булчуң тканы желет.

Морфологиялык классификация микропластиктер форма боюнча үч негизги топко бөлүнөрүн көрсөтөт: filament, була жана мончок сымал бөлүкчөлөр. Жалпы бөлүштүрүүдө filamentтер %41 менен үстөм болгон. Булалар %37, мончоктор %22 үлүшкө ээ. Орган боюнча желбезектерде 32 filament, 31 була жана 10 мончок; ичегиде 34 filament, 20 була жана 24 мончок; булчуң тканында 13 filament, 20 була жана 9 мончок катталган.

Filamentтердин үстөм болушу бөлүкчөлөрдүн олуттуу бөлүгү чоң пластик материалдардын майдаланышынан же була сымал/узун пластик булактардан келип чыгышы мүмкүн экенин көрсөтөт. Балык уулоочу жиптер, торлор, таңгак бөлүктөрү, текстил булалары же деңизде эскирген пластик материалдар мындай формаларга салым кошушу мүмкүн. Бирок изилдөөнүн маалыматтары ар бир бөлүкчөнүн так булагын өзүнчө аныктабайт. Форма, түс жана полимер түрү булак тууралуу болгону белгилерди берет.

Түс бөлүштүрүлүшүндө кызыл микропластиктер эң көңүл бурарлык топ. Жалпы 193 бөлүкчөнүн 104 бөлүкчөсү кызыл деп классификацияланган. Андан кийин 43 көк, 32 кара, 6 күрөң, 4 кызгылт көк, 3 сары жана 1 ак бөлүкчө келген. Изилдөөдөгү түс бөлүштүрүү графиги кызыл бөлүкчөлөр башка түстөргө караганда кыйла үстөм экенин ачык көрсөтөт.

Кызыл бөлүкчөлөрдүн үстөм болушун бир нече жол менен чечмелөөгө болот. Биринчиден, изилденген деңиз чөйрөсүндө кызыл түстөгү пластик булактар көбүрөөк болушу мүмкүн. Алар балык уулоочу жиптер, түстүү таңгактар, боёк калдыктары, текстил булалары же майдаланган керектөөчү пластиктер болушу ыктымал. Экинчиден, балыктар айрым түстөрдү табигый азык бөлүкчөлөрүнө окшоштуруп оңой жутушу мүмкүн. Кызыл же ачык түстөгү бөлүкчөлөр планктон, жумуртка же органикалык бөлүкчөлөр менен чаташтырылышы мүмкүн. Бирок бул изилдөө түстү тандоо жүрүм-турумун эксперименталдык түрдө текшербейт; учурдагы үлгүлөрдөгү түс бөлүштүрүлүшүн гана билдирет.

Микропластикти аныктоодо микроскоптук көрүнүш гана жетишсиз. Анткени айрым табигый бөлүкчөлөр, органикалык булалар же минерал бөлүктөрү пластикке окшош көрүнүшү мүмкүн. Ошондуктан изилдөөдө Raman спектроскопиясы колдонулган. Raman спектроскопиясы молекулалардын жарык менен өз ара аракеттенүүсүнө негизделген ыкма жана полимерлердин химиялык “манжа изине” окшош спектрдик тилкелерин көрсөтөт. Ар бир пластик түрү белгилүү толкун сандарында мүнөздүү пиктерди берет. Бул пиктер бөлүкчө PE, PET, PP, PS же нейлон сыяктуу кайсы полимерге окшош экенин аныктоого жардам берет.

Изилдөөдө Raman спектроскопиясы менен беш полимер түрү аныкталган: полиэтилен — PE, полиэтилен терефталат — PET, полипропилен — PP, полистирол — PS жана нейлон. PE жалпы алганда үстөм полимер түрү болгон. Бул экологиялык жактан таң калыштуу эмес, анткени PE таңгак пленкаларында, пакеттерде, идиштерде жана көптөгөн күнүмдүк пластик буюмдарда кеңири колдонулган төмөн же жогорку тыгыздыктагы полимерлер үй-бүлөсү.

Органдар боюнча полимер бөлүштүрүлүшү ар башка. Желбезектерде PE эң үстөм полимер; андан кийин PS, нейлон, PP жана PET келет. Ичегиде PE жана PET үстөм; андан кийин PP жана PS келет. Булчуң тканында болсо PE жана PET гана табылган. Органдар арасындагы бул айырма бардык полимерлер балык организминде бирдей кармалбай же ташылбай турганын көрсөтөт. Полимердин тыгыздыгы, бөлүкчө өлчөмү, беттик химиясы, формасы жана биологиялык тоскоолдуктар менен өз ара аракеттенүүсү бул бөлүштүрүлүшкө таасир этиши мүмкүн.

Raman спектрлерин көрсөткөн сүрөт чийки спектрлердин иштетилип, аныкталган спектрлер менен кантип дал келтирилгенин көрсөтөт. Иштетилген спектрлерде PE, PET жана PS сыяктуу полимерлерге таандык мүнөздүү пиктер белгиленген. Мисалы PE үчүн 1295 жана 1440 cm^-1 сыяктуу тилкелер; PET үчүн 1615 жана 1725 cm^-1 сыяктуу тилкелер; PS үчүн 1001 cm^-1 сыяктуу мүнөздүү сигналдар полимерди аныктоодо колдонулган. Бул график изилдөө визуалдык бөлүкчө саноо менен гана чектелбестен, химиялык полимер ырастоосун да бергенин көрсөтөт.

Изилдөөнүн маанилүү табылгаларынын бири — микропластиктердин булчуң тканында аныкталышы. Балык керектөөдө адатта ичеги жана желбезек алынат; ошондуктан сиңирүү системасында гана болгон микропластиктер түздөн-түз керектөөчүгө өтпөшү мүмкүн. Бирок булчуң тканында микропластик табылышы жегенге жарактуу бөлүк аркылуу адамдын таасирленүү ыктымалдыгын көтөрөт. Бул азык-түлүк коопсуздугу үчүн маанилүү, бирок түздөн-түз “бул балык адам ден соолугуна сөзсүз зыян келтирет” деген жыйынтыкты билдирбейт. Адам ден соолугунун тобокелин баалоо үчүн бөлүкчө өлчөмү, керектөө жыштыгы, полимер түрү, химиялык кошулмалар, уулуу заттарды ташуу жөндөмү жана организмдеги биологиялык таасирлер өзүнчө каралышы керек.

Азык-түлүк коопсуздугу жагынан эң туура чечмелөө мындай: Atule mate сыяктуу коммерциялык балыктын жегенге жарактуу тканында микропластик табылышы адамдын потенциалдуу таасирленүүсүн изилдөө керек экенин көрсөтөт. Бул айрыкча деңиз азыктарына көп көз каранды жээк коомдору үчүн маанилүү. Андаман жана Никобар сыяктуу арал коомдорунда балык күнүмдүк тамактанууда да, тиричилик экономикасында да борбордук роль ойнойт. Ошондуктан микропластик булганышы экологиялык маселе гана эмес, жергиликтүү азык-түлүк системасы жана коомдук саламаттык менен байланышкан тема.

Экологиялык жактан Atule mate балыгында табылган микропластиктер деңиз азык торундагы кеңири көйгөйдү чагылдырышы мүмкүн. Балыктар микропластиктерди кабыл алганда, аларды андан чоң жырткычтар жеши мүмкүн. Эгер микропластиктер майда организмдерден балыктарга, балыктардан ири организмдерге жана акырында адамдарга чейин өтсө, бул процесс трофикалык өтүү деп аталат. Изилдөө бул өтүү чынжырын түз өлчөбөйт, бирок коммерциялык балыкта микропластик бар болушу мындай чынжырды көзөмөлдөө керек экенин көрсөтөт.

Микропластиктердин дагы бир маанилүү өзгөчөлүгү — алар жөн гана физикалык бөлүкчө эмес. Айрым микропластиктер өндүрүштө кошулган кошумча заттарды алып жүрүшү мүмкүн. Мындан тышкары деңиз чөйрөсүндө оор металлдар, туруктуу органикалык булгоочу заттар жана башка гидрофобдук химиялык кошулмалар микропластик бетине жабышышы мүмкүн. Ошондуктан микропластиктер потенциалдуу түрдө булгоочу заттарды ташуучу вектор сыяктуу иштей алат. Бирок бул изилдөөдө микропластик бетиндеги химиялык булгоочулар, оор металлдар же уулуу кошумчалар өлчөнгөн эмес. Ошондуктан химиялык уулуулук тууралуу түз жыйынтык чыгарууга болбойт.

Изилдөөнүн күчтүү жактарынын бири — балыктын ар башка анатомиялык бөлүктөрүн өзүнчө кароо. Ошентип микропластиктерди “балыкта бар/жок” деп гана эмес, кайсы жерде топтолгону боюнча баалоого мүмкүн болгон. Ичеги жана желбезектерде жогорку тыгыздык таасир жолдорун түшүнүүгө жардам берет. Булчуң тканындагы азыраак, бирок бар болгон микропластик көлөмү азык-түлүк коопсуздугу боюнча талкууну маанилүүрөөк кылат.

Дагы бир күчтүү жагы — стереомикроскопия менен морфологиялык классификация Raman спектроскопиясы менен полимерди аныктоо аркылуу колдоого алынган. Микропластик изилдөөлөрүндө визуалдык аныктоо жалгыз колдонулса ката тобокели бар. Raman ырастоосу бөлүкчөлөр чыныгы пластик полимерлерге таандык экенин бекемдейт. Изилдөөдөгү полимер ар түрдүүлүгү Андаман айланасындагы булганыш бир эле булактан эмес, таңгак, текстиль, балыкчылык жана башка адам иш-аракеттери сыяктуу аралаш булактардан келиши мүмкүн экенин көрсөтөт.

Ошол эле учурда чектөөлөр да ачык. Изилдөө рецензиядан өтпөгөн preprint. Үлгү саны 11 балык менен чектелет. Маалымат бир түр жана белгилүү балык түшүрүү борбору боюнча гана берилген. Ошондуктан жыйынтыктарды бүт Андаман деңиз экосистемасына, бардык балык түрлөрүнө же жыл бою бирдей деңгээлге жалпылоого болбойт. Мезгилдик өзгөрүү, агымдар, жаан-чачын, туризм, балыкчылык интенсивдүүлүгү, калдыктарды башкаруу жана үлгү алуу убактысы микропластик деңгээлин өзгөртө алат.

Мындан тышкары микропластиктердин өлчөм бөлүштүрүлүшү, бөлүкчөлөрдүн тканга кантип өтөрү, адамдын сиңирүү системасында канчалык биологиялык жеткиликтүү экени жана узак мөөнөттүү саламаттык таасирлери бул изилдөөдө түз текшерилген эмес. Булчуң тканында микропластик бар болушу маанилүү эскертүү, бирок тобокелди баалоо үчүн керектөө көлөмү, бөлүкчө өлчөмү, химиялык кошумчалар жана токсикологиялык жооптор сыяктуу кошумча маалымат керек.

Тарыхый жактан бул изилдөө микропластик булганышы дүйнөлүк пластик өндүрүшүнүн өсүшү жана калдыктарды башкаруу көйгөйлөрү менен байланыштуу экенин эске салат. Пластик өндүрүшү 1950-жылдардан бери кескин көбөйүп, анын олуттуу бөлүгү кайра иштетүү системасынан тышкары калган. Бүгүн микропластиктер деңиз суусунда, чөкмөлөрдө, планктондо, моллюскаларда жана балыктарда табылууда. Келечек үчүн бул изилдөө Андаман жана Никобар аралдары сыяктуу арал экосистемаларында туруктуу мониторинг программаларына муктаждык бар экенин көрсөтөт.

Күнүмдүк жашоого байланыштуу билдирүү абдан конкреттүү. Пластик баштык, таңгак, синтетикалык була же балык уулоочу жабдык деңизге түшкөндө, убакыт өтүп көзгө араң көрүнгөн бөлүкчөлөргө бөлүнүшү мүмкүн. Бул бөлүкчөлөр планктондон балыкка, балыктан дасторконго чейин жеткен экологиялык айланууга кириши мүмкүн. Ошондуктан микропластик маселеси “деңиз булганып жатат” деген сүйлөм менен эле чектелбейт; калдыктарды башкаруу, бир жолку пластиктерди азайтуу, туруктуу балыкчылык, канализацияны тазалоо, текстиль булалары, жээкти тазалоо жана азык-түлүк коопсуздугу менен бирге каралышы керек.

Изилдөө айткан нерсе мындай: Түштүк Андаман жээктеринен алынган Atule mate үлгүлөрүндө микропластиктер желбезек, ичеги жана булчуң тканында табылган; ичеги менен желбезек эң жогорку жүктү алып жүрсө, булчуң тканында да төмөн, бирок олуттуу өлчөмдө микропластик болгон; кызыл түстөгү жана filament формасындагы бөлүкчөлөр үстөм; Raman спектроскопиясы PE негизги полимер экенин жана PET, PP, PS менен нейлон да бар экенин көрсөткөн.

Изилдөө айтпаган нерсе болсо мындай: бул балыктарды жеш адамда сөзсүз оору жаратат, Андамандагы бардык балыктар бирдей деңгээлде булганган же бардык микропластиктер булчуң тканына активдүү өтөт деген нерсе далилденген эмес. Ошондуктан жыйынтыктар азык-түлүк коопсуздугу жана экосистема саламаттыгы үчүн олуттуу мониторинг жана алдын алуу чакырыгы катары окулуп, акыркы тобокел баасы үчүн кеңири үлгүлүү, көп түрдүү, мезгилдик, химиялык жана токсикологиялык изилдөөлөр менен толукталышы керек.

Изилдөөнүн методу жана жыйынтыктары

Изилдөөнүн методу коммерциялык маанидеги Atule mate балыгынын ар башка анатомиялык бөлүктөрүнөн микропластиктерди бөлүп алуу, саноо, морфологиялык классификациялоо жана Raman спектроскопиясы менен полимер түрлөрүн аныктоого негизделген.

Үлгү алуу жана изилдөө аймагы:

Каралган балык бөлүктөрү:

• Желбезектер: Суу колоннасындагы калкыма бөлүкчөлөр менен түз байланышкан дем алуу бети.
• Ичеги/gastrointestinal система: Азыктануу жолу менен кабыл алынган микропластиктердин эң ыктымал топтолуу жери.
• Булчуң тканы: Адам керектөөсү үчүн эң маанилүү жегенге жарактуу бөлүк.

Лабораториялык иштер:

Контаминацияны көзөмөлдөө:

• Анализде пластик материалдарды колдонбоого аракет жасалган.
• Айнек жана металл материалдар артык көрүлгөн.
• Балык үлгүлөрү жана фильтрлер алюминий фольга менен корголгон.
• Бул чаралар сырттан пластик була аралашуу тобокелин азайтуу үчүн колдонулган.

Микропластик молдугун эсептөө:

\[ A_{MP} = \frac{N_{MP}}{W_{tissue}} \]

Бул жерде \(A_{MP}\) бир грамм тканга микропластик молдугун, \(N_{MP}\) табылган микропластик бөлүкчө санын, \(W_{tissue}\) болсо ткань үлгүсүнүн салмагын билдирет. Жыйынтыктар бөлүкчө/g менен берилген.

Органдар боюнча микропластик көлөмү:

Морфологиялык бөлүштүрүү:

Органдар боюнча морфология:

Түс бөлүштүрүлүшү:

Raman спектроскопиясы менен аныкталган полимерлер:

Органдар боюнча полимер тартиби:

• Желбезек: PE > PS > Nylon > PP > PET.
• Ичеги: PE > PET > PP > PS.
• Булчуң тканы: PE > PET.

Raman мүнөздөөнүн мааниси:

• PE үчүн 1063, 1128, 1295, 1416, 1440, 2848 жана 2880 cm^-1 айланасындагы тилкелер аныктоодо колдонулган.
• PET үчүн 632, 860, 1000, 1095, 1290, 1615 жана 1725 cm^-1 айланасындагы тилкелер көрсөтүлгөн.
• PS үчүн 620, 1001, 1031, 1155, 1450, 1602 жана 3050 cm^-1 айланасындагы тилкелер колдонулган.
• Raman спектрлери микроскоп астында көрүнгөн бөлүкчөлөр химиялык жактан пластик полимерлер менен шайкеш экенин колдойт.

Сүрөттөрдүн жана таблицалардын мааниси:

• Изилдөө аймагынын картасы, Junglighat балык түшүрүү борборунун Андаман жана Никобар аралдарындагы ордун көрсөтөт. Бул табылгалар белгилүү бир жээк балыкчылык аймагы менен байланыштуу экенин көрсөтөт.
• Микроскоптук бөлүкчө сүрөттөрү, фильтрлерден ар башка түстөгү жана формадагы микропластиктер бөлүнүп алынганын көрсөтөт. Айрым бөлүкчөлөрдүн микрометр масштабындагы өлчөөлөрү берилген.
• Орган боюнча бөлүштүрүү графиги, микропластиктердин %40 бөлүгү ичегиде, %38 бөлүгү желбезекте жана %22 бөлүгү булчуң тканында экенин жыйынтыктайт.
• Морфология графиги, filamentтер %41 менен эң үстөм микропластик түрү, булалар %37 жана мончоктор %22 үлүштө экенин көрсөтөт.
• Түс бөлүштүрүү графиги, кызыл бөлүкчөлөр 104 даана менен эң үстөм түс тобу экенин көрсөтөт.
• Raman спектр графиги, PE, PET жана PS сыяктуу полимерлер мүнөздүү спектрдик белгилер менен ырасталганын көрсөтөт.
• Полимер таблицасы, ар бир полимердин химиялык формуласын, кайталануучу бирдигин, мүнөздүү Raman пиктерин жана кайсы органда табылганын жыйынтыктайт.

Изилдөөнүн негизги табылгалары:

• Atule mate үлгүлөрүнүн желбезек, ичеги жана булчуң тканында микропластик табылган.
• Жалпы 193 микропластик бөлүкчө бөлүнүп алынган.
• Эң жогорку микропластик тыгыздыгы ичегиде 1,93 бөлүкчө/g болгон.
• Желбезектерде 1,82 бөлүкчө/g микропластик табылган.
• Булчуң тканында 0,82 бөлүкчө/g микропластик болгон.
• Жалпы бөлүкчөлөрдүн %40 бөлүгү ичегиде, %38 бөлүгү желбезекте, %22 бөлүгү булчуң тканында.
• Filamentтер эң үстөм морфологиялык түр.
• Кызыл түстөгү микропластиктер эң кеңири түс тобу.
• PE үстөм полимер; PET, PP, PS жана нейлон да табылган.
• Булчуң тканында PE жана PET табылышы жегенге жарактуу бөлүк аркылуу адамдын потенциалдуу таасирленүүсү тууралуу талкууну маанилүү кылат.

Жалпы техникалык жыйынтык: Изилдөө Түштүк Андаман жээктериндеги коммерциялык балык түрүндө микропластик булганышы бир нече органда кездешкенин көрсөтөт. Ичеги менен желбезек жогорку жүк алып жүрсө, булчуң тканында да микропластик табылышы азык-түлүк коопсуздугу үчүн көбүрөөк мониторинг жана тобокел баалоо керек экенин көрсөтөт.

Булак жана метод боюнча эскертүү

Бул макала Kanti Singha, K. A. Jayaraj, Raj Kiran Lakra жана Dilip Kumar Jha тарабынан даярдалган “Microplastic Pollution in a Commercially Important Fish, Atule mate (Yellowtail Scad) from the Coastal Waters of the South Andaman Islands, India: Occurrence and Characterisation” аттуу изилдөөгө негизделип даярдалган. Изилдөө Андаман жана Никобар аралдарынын жээктеринде коммерциялык мааниге ээ Atule mate балыгындагы микропластиктин бар экенин, органдар боюнча бөлүштүрүлүшүн, морфологиялык касиеттерин жана полимер курамын карайт.

Булактын түрү SSRN платформасында жеткиликтүү болгон preprint изилдөө макаласы. Текстте ачык түрдө “This preprint research paper has not been peer reviewed” деген билдирүү болгондуктан, изилдөө рецензиядан өтпөгөн. Ошондуктан табылгалар акыркы рецензияланган басылманын такталган жыйынтыгы катары эмес, аймактык микропластик булганышына байланыштуу баштапкы маалымат берген preprint катары бааланышы керек.

Бул мазмун изилдөөдө берилген үлгү алуу аймагына, балык түрүнө, ткань даярдоо ыкмасына, KOH сиңирүүсүнө, фильтрацияга, стереомикроскоптук кароого, Raman спектроскопиясына, микропластик молдугун эсептөөгө, органдар боюнча бөлүкчө сандарына, түс жана морфология бөлүштүрүлүшүнө, полимер аныктоолоруна жана талкуу жыйынтыктарына таянып даярдалган. PDFде жок адам ден соолугуна так таасир, токсикологиялык тобокел көрсөткүчү, оору менен байланыш же бардык Андаман балыктарына жалпылана турган так булганыш деңгээли сыяктуу дооматтар кошулган эмес.

Изилдөөнүн чектөөлөрү маанилүү. Үлгү саны 11 балык менен чектелген. Изилдөө бир гана балык түрүнө жана белгилүү балык түшүрүү борборунан алынган үлгүлөргө негизделген. Мезгилдик өзгөрүү, ар башка кармоо аймактары, балыктын жашы, ар башка түрлөр жана керектөө адаттары бул изилдөөдө кеңири салыштырылган эмес. Мындан тышкары микропластиктер адам организминде канчалык сиңе турганы, кайсы химиялык кошумчаларды ташыганы же узак мөөнөттүү ден соолук таасирлери бул изилдөөнүн алкагында өлчөнгөн эмес.

Ошондуктан изилдөө азык-түлүк коопсуздугу жана деңиз экосистемасы үчүн маанилүү эскертүү болуп саналат. Табылгалар Андаман жана Никобар аралдары сыяктуу деңиз азыктарына көз каранды жээк аймактарында микропластик мониторинг программаларын, пластик калдыктарын башкарууну, бир жолку пластиктерди азайтууну, туруктуу балыкчылык ыкмаларын жана коомдук маалымдуулукту күчөтүү керек экенин көрсөтөт.