инсульттан кийинки делирий; диккат, фаркындалык жана когнитивдик функцияlerde кыса мөөнөт ичинде гелишен, күн бойунжа далгаланабилен акут бир нөропсикийатрик таблодур. курч ишемиялык инсультden кийин айрыкча алгачкы 72 саат ичинде ортайа чыкабилир жана көбүрөөк көтү ишлевсел жыйынтыктар, көбүрөөк узун оорукана йатышы жана артмыш өлүм коркунучуyle илишкилендирилебилир. Buna рагмен оорукана ортамында колайжа гөзден качабилир.

Бул изилдөө, ооруканага кабыл алуу учурунда бүтүн инсульт бейтаптарında күнүмдүк катары уйгуланан NIH İnme Ölçeği’нин, йани NIHSS’нин белирли алт мадделеринин инсульттан кийинки делирий риски ташыйан бейтаптарı эрте дөнемде белирлемейе йардымжы олуп оламайажагыны араштырмыштыр.

изилдөө, көбүрөөк мурун олуштурулмуш 514 курч ишемиялык инсульт бейтапlık маалымат топтомуnin икинжил анализидир. Кабыл алуу сырасындаки NIHSS алт мадде пуанлары булунмайан бейтаптар чыкарылдыктан кийин 479 бейтап бааланган. бейтаптарın медйан йашы 75 йыл, кабыл алуу сырасындаки медйан жалпы NIHSS баллы 7’дир. алгачкы жети күн ичинде 190 бейтапda, йани грубун %39,7’синде инсульттан кийинки делирий аныкталган.

Жалпы анализлерде илери йаш, башлангычтаки инсульт оордугу жана өнжеден билинен когнитивдик функциянын бузулушу делирийla байланыштуу табылган. NIHSS алт мадделери өзүнчө өзүнчө бааландыğinde үч мадде өне чыкмыштыр:

• NIHSS 1c – аң-сезим деңгээли/буйруктарды йерине гетирме: En аз бир басит буйрукu догру йерине гетиремеме, көбүрөөк жогорку делирий рискийле байланыштуу табылган.
• NIHSS 4 – бет шал оорусу: En аз хафиф бет шал оорусу булунмасы, көбүрөөк жогорку делирий рискийле байланыштуу табылган.
• NIHSS 7 – бут-кол атаксисы: En аз бир екстремитеде атаксия булунмасы, көбүрөөк төмөн делирий рискийле байланыштуу гөрүнмүштүр.

Йаш, инсульт өнжеси modified Rankin Scale баллы жана бул үч NIHSS алт маддесини ичерен моделин ROC егриси алтында калан аланы 0,83 табылган. Бирок йаш, инсульт өнжеси mRS жана жалпы NIHSS пуанындан олушан көбүрөөк басит моделин AUC мааниси де 0,83’түр. Башка бир ифадейле белирли алт мадделер делирийla өзүнчө өзүнчө байланыштуу олса да бунларын моделе екленмеси жалпы NIHSS пуанынын сагладыгы жалпы тахмин гүжүнү артырмамыштыр.

изилдөөнүн пратик сонужу, бейтаптын йашы, инсульт өнжесиндеки багымсызлык деңгээли жана кабыл алуу сырасындаки жалпы NIHSS пуанынын эрте тобокелдик баалооsinde кулланылабилежек басит жана колай еришилебилир бир маалымат бүтүнү олуштурдугудур. Бирок гелиштирилен моделдер көз карандысыз бир бейтаптар тобуnda догруланмамыш, делирий танысы ретроспективдүү досйа инжелемесине дайанмыш жана изилдөөнүн ана досйасында регресйон катсайылары менен гүвен аралыкларынын йер алдыгы таблолар сунулган эмес.

Бул неденле изилдөө, NIHSS’нин делирий скрининг тестинин йерини алабилежегини же белирли бир алт маддейе сахип бейтаптын мутлака делирий гелиштирежегини гөстермемектедир. табылгалар, күнүмдүк кабыл алуу баалооsindeki билгилерин ханги бейтаптарda көбүрөөк йакын делирий излеми йапылабилежегини белирлемек амажыйла араштырылабилежегини көрсөтөт.

инсульттан кийинки делирий недир?

делирий, диккатин, фаркындалыгын жана когнитивдик функцияlerin акут бичимде бозулдугу жана белиртилерин заман ичинде далгаланабилдиги бир нөропсикийатрик сендромдур. бейтаптын бир саатte чевресийле макул илетишим курабилмеси, сонраки саатlerde исе далгын, хузурсуз, диккатсиз же йөнелим бузулушу ичинде гөрүнмеси мүмкүндүр.

изилдөөнүн танымында делирий, патofизйоложик бир стрес еткенине каршы бейнин ишлевсел денгесинин бозулмасыйла ортайа чыкан бир церебралдык декомпенсация таблосу катары ачыкланмактадыр. курч ишемиялык инсульт хем түздөн-түз мээ тканыnu еткиледиги хем де енфексийон, метаболик бузулуу, дары колдонулушу жана оорукана ортамы гиби ек стрес еткенлери олуштурабилдиги үчүн делирий ачысындан маанилүү бир клиникалык земин мейдана гетирир.

делирийun темел белиртилери арасында шунлар булунабилир:

• Dikkati белирли бир кону үзеринде сүрдүремеме,
• буйруктарды же конушуланлары такип етмекте гүчлүк,
• Чеврейе жана замана йөнелик фаркындалыгын азалмасы,
• Дүшүнже жана конушманын дүзенсизлешмеси,
• күн ичинде дегишен билинч жана давраныш деңгээли,
• Huzursuzluk же терсине айкын харекетсизлик жана уйку hâli.

Бул белиртилерин бир bөлүмü түздөн-түз инсультnin олуштурдугу нөроложик бозуклукларла карышабилир. Өрнегин афазиси болгон бир бейтап сорулары анлайамадыгы же жеваплайамадыгы үчүн диккатсиз гөрүнебилир. Гөрсел ихмал, билинч бузулушу же оор мотор кайып да делирий баалооsini гүчлештиребилир.

делирий неден маанилүү бир инсульт компликасйонудур?

изилдөөдө актарылан литератүре гөре инсульттан кийинки делирий сыклыгы изилдөөнүн бейтаптар тобуna жана кулланылан таны ыкмаine байланыштуу катары %5 менен %66 арасында дегишмектедир. Бул гениш аралык, делирийun танымынын, скрининг сыклыгынын, инсульт шиддетинин жана интенсивдүү терапия бейтаптарının изилдөөлөрa дахил едилип едилмемесинин жыйынтыктарı маанилүү өлчүде еткиледигини көрсөтөт.

инсульттан кийинки делирий айрыкча алгачкы 72 саат ичинде сык гөрүлүр. Ortaya чыкмасы:

• көбүрөөк көтү ишлевсел ийилешме,
• ооруканаde көбүрөөк узун калма,
• көбүрөөк жогорку бакым герексиними,
• Артмыш морбидите жана өлүмдүүлүк

менен илишкилендирилмектедир.

делирийun эрте айырма едилмеси, түздөн-түз делирийu ортадан калдыран тек бир дарылоо булундугу анламына гелмез. Муну менен бирге рискли бейтаптарın танынмасы; енфексийон, сывы-електролит бузулушу, агры, идрар ретансийону, хипокси, уйку бузулушу же дары еткилери гиби мүмкүн болгон тетиклейижилерин көбүрөөк йакындан изленмесини саглайабилир.

Neden жаңы бир тахмин йаклашымына ихтийач дуйулуйор?

авторлор, инсульттан кийинки делирийu гүвенилир бичимде өнгөрен йетеринже күчтүү жана пратик моделлерин булунмадыгыны белиртмектедир. Илери йаш, оор инсульт жана өнжеден вар болгон билишсел бузулуу билинен жалпы тобокелдик фактөрлеридир. Муну менен бирге бул дегишкенлер делирийa өзгү дегилдир жана бирчок ар башка көтү клиникалык жыйынтыкla байланыштууdir.

инсультnin мээde еткиледиги бөлге жана олуштурдугу нөроложик бозуклуклар да маанилүү болушу мүмкүн. Өнжеки изилдөөлөр кортикал, супратенториал жана антериор айлануу лезйонларыны делирийla илишкилендирмиштир. Ихмал, гөрме аланы кайбы жана афази гиби белирли нөроложик табылгалар да мүмкүн болгон тобокелдик гөстергелери катары билдирилмиштир.

Бул билгилерден харекетле изилдөөчүлөр, ооруканага кабыл алууde затен өлчүлен NIHSS алт мадделеринин жаңы бир лаборатувар тести же гөрүнтүлеме геректирмеден эрте уйары ишарети олуштурабилежегини дүшүнмүштүр.

NIHSS неден ылайыктуу бир адайдыр?

NIHSS, акут инсультde нөроложик бозуклугун шиддетини стandарт бичимде баалооk үчүн кулланылан бир өлчектир. Жалпы балл, бейтаптын жалпы нөроложик еткиленме дүзейини өзетлер. Alt мадделер исе билинч, буйруктарды йерине гетирме, гөрме аланы, йүз харекети, кол жана бажак мотор функциясы, атаксия, дуйу, дил, конушма жана ихмал гиби ар башка аланлары дегерлендирир.

изилдөөнүн баштапкы хипотези айрыкча жогорку кортикал функциялар жана билинчле илгили мадделерин делирийu өнгөрмесийди. изилдөөчүлөрın өнжеден айрыкча илгилендиги алт мадделер шунлардыр:

• 1a, 1b жана 1c: аң-сезим деңгээлиyle байланыштуу баалооler,
• 3: гөрме аланы,
• 9: афази же дил функциясы,
• 11: сөнме, ихмал жана диккатсизлик.

жыйынтыкta өнжеден дүшүнүлен мадделерин баары көз карандысыз белирлейижи олмамыш; билинч-буйрук маддеси 1c’йе ек катары бет шал оорусу жана атаксия өне чыкмыштыр.

изилдөө ханги маалымат топтомуne дайаныйор?

Бул изилдөө жаңы бейтап топламамыштыр. көбүрөөк мурун инсульт сонрасы компликасйонлары жана нөтрofил-ленфосит оранынын тахмин дегерини изилдөөk амажыйла олуштурулан UZ Brussel маалымат базасыnın икинжил анализидир.

Баштапкы маалымат топтомуnde 514 курч ишемиялык инсульт бейтапsı табылган. бейтаптарın инсульт башлангыжындан сонраки 24 саат ичинде ооруканаye башвурмуш жана периферик кан үлгүсү алынмыш олмасы герекмиштир.

Orijinal маалымат топтомуndeki дышлама өлчүтлери шунлардыр:

• Aktиф кансер,
• Йакын замandа амелийат гечирмиш олмак,
• инсультden мурун башламыш актиф енфексийон,
• Hematolojik, инфламатувар же отоиммүн бейтапlık,
• Башвурудан өнжеки 24 саат ичинде антибийотик же багышыклык баскылайыжы дары колдонулушу,
• инсульт башлангыжы менен башвуру арасындаки сүренин 24 саатi ашмасы же bilинсультmesi,
• алгачкы жети күн ичинде инсультye байланыштуу өлүм же алгачкы 48 саатte палйатиф бакым карары,
• Eksik бейтап досйасы.

Учурдагы икинжил анализде айрыжа кабыл алуу сырасындаки NIHSS алт мадде пуанлары булунмайан бейтаптар чыкарылмыштыр. Бөйлеже 514 бейтапdan 479’у, йани баштапкы грубунун болжол менен %93’ү анализ едилмиштир.

бейтаптар тобуnun темел өзелликлери

Анализ едилен 479 бейтаптын:

• Medyan йашы 75 йылдыр.
• Йаш үчүн чейреклер арасы аралык 63-84 йылдыр.
• Medyan кабыл алуу NIHSS баллы 7’дир.
• NIHSS үчүн чейреклер арасы аралык 2-14’түр.
• 190’ында алгачкы жети күн ичинде делирий гелишмиштир.
• 289’унда делирий аныкталган эмес.

делирий катышы:

\[ \frac{190}{479} \times 100 \approx 39{,}7\% \]

Бул формүл йалнызжа изилдөөдө билдирилен бейтап сайыларындан оранын насыл елде едилдигини көрсөтөт. болжол менен хер беш бейтаптын икисинде делирий саптанмасы, инжеленен грубун делирий ачысындан жогорку рискли бир акут инсульт попүласйону олдугуну көрсөтөт.

делирий танысы насыл конду?

делирий, бейтаптарın дарылооsi учурунда илерийе дөнүк жана стandарт аралыкларла уйгуланан өзүнчө бир скрининг тестийле аныкталган эмес. алгачкы жети күнe аит медициналык жана медайымдык кайытлары ретроспективдүү катары инжеленмиштир.

Кайытларда DSM-5’ин беш делирий өлчүтүнүн булунуп булунмадыгы бааланган. Таны ики клинисйен тарафындан көз карандысыз бичимде инжеленмиш; ики дегерлендирижи анлашамадыгында үчүнжү бир клинисйен карар сүрежине катылмыштыр.

Бул ыкма сырадан жана йапылandырылмамыш бир досйа тарамасындан көбүрөөк гүвенилир бир йаклашым сунат. Бирок бейтаптын клиникалык бакым учурунда белиртилери айрынтылы кайдедилмемишсе, көбүрөөк кийин йапылан досйа инжелемеси о делирий атагыны йакалайамайабилир. Tersine афази же билинч бузулушу гиби инсульт белиртилери базы кайытларда делирийla карыштырылмыш болушу мүмкүн.

Hangi клиникалык билгилер бааланды?

инсульт маалымат базасыnda булунан негизги дегишкенлер шунлардыр:

• Йаш жана дигер демографик өзгөчөлүктөр,
• Өнжеден билинен билишсел бузулуу же деманс,
• инсульт өнжеси modified Rankin Scale баллы,
• Кабыл алуу сырасындаки жалпы NIHSS баллы,
• NIHSS’нин бүтүн алт мадделери,
• Интравенөз тромболиз уйгуланмасы,
• Ендоваскүлер тромбектоми уйгуланмасы,
• TOAST сыныфламасына гөре инсульт етийоложиси,
• Өнжеки инсульт, дислипидеми жана дигер медициналык өйкү билгилери.

Modified Rанкин Scale, бейтаптын инсультden мурун күнlük йашамда не өлчүде көз карандысыз олдугуну өзетлемектедир. изилдөөдө mRS дегеринин 2’нин үзеринде олмасы, инсульт өнжеси багымлылыгын гөстергеси катары дегерлендирилмиш жана тек дегишкенли анализде делирийla байланыштуу табылган.

алгачкы анализде ханги дегишкенлер делирийla байланыштууydi?

Tek дегишкенли анализде бул дегишкенлер делирийla байланыштуу табылган:

• Илери йаш,
• Dislipidemi,
• Кабыл алуу сырасындаки көбүрөөк оор инсульт,
• Өнжеден билинен когнитивдик функциянын бузулушу,
• инсульт өнжесинде көз каранды олмак,
• NIHSS алт мадделеринин баары.

Бирок тек дегишкенли илишки, бир дегишкенин көз карандысыз тобокелдик фактөрү олдугуну гөстермез. Оор инсульт гечирен бир бейтапda ошол эле andа билинч бузулушу, мотор кайып, бет шал оорусу, дил бузулушу жана ихмал булунабилир. Бул алт мадделер ошол эле жалпы инсульт шиддетини ар башка йөнлерден өлчтүгү үчүн бирбирлерийле күчтүү бичимде баглантылы болушу мүмкүн.

Чоклу догрусал багланты неден сорун олуштурду?

NIHSS алт мадделери бирбиринден тамамен көз карандысыз дегилдир. Оор бир антериор айлануу инсультsi ошол эле andа бет шал оорусу, кол жана бажак гүчсүзлүгү, конушма бузулушу жана билинч еткиленмесине неден болушу мүмкүн. Бул байланыштуу дегишкенлерин баары ошол эле регресйон моделине кондугунда ханги мадденин көз карандысыз каткы сагладыгыны айырмак зорлашыр.

изилдөөчүлөр бул соруну варйанс шиширме фактөрү, йани VIF менен дегерлендирмиштир. изилдөөнүн статистикалык мантыгыны ачыкламак үчүн VIF бул темел илишкийле гөстерилебилир:

\[ VIF_j = \frac{1}{1-R_j^2} \]

Burada:

• VIF_ж: ж дегишкениндеки регресйон катсайысы белирсизлигинин дигер дегишкенлерле болгон багланты себебинен не кадар арттыгыны гөстерир.
• R_ж²: Илгили дегишкенин моделдеки дигер дегишкенлерле не өлчүде ачыкланабилдигини гөстерир.

R² мааниси 1’е йаклаштыкча дегишкен дигер дегишкенлерле көбүрөөк ашыкча өртүшүр жана VIF йүкселир. изилдөөдө VIF дегеринин 5’ин алтында олмасы кабыл алуу өлчүтү катары колдонулган.

NIHSS алт мадделери орижинал сыралы пуанларыйла кулланылдыгында алт мадделерин чогунда VIF 3’үн, базыларында 5’ин үзериндедир. Alt мадделер “булгу йок” жана “ен аз бир балл” бичиминде икили дегишкенлере дөнүштүрүлдүгүнде багланты азайган. Бул анализде VIF мааниси 5’ин үзеринде калан темел дегишкен жалпы NIHSS олмуштур; билдирилен VIF мааниси 19,4’түр.

Бул неденле алт мадде анализинде жалпы NIHSS менен бүтүн алт мадделерин ошол эле andа кулланылмасы статистикалык ачыдан ылайыктуу гөрүлмемиштир.

Чоклу ложистик регресйон не йапты?

Чоклу ложистик регресйон, бейтаптын делирий гелиштирип гелиштирмедиги гиби ики жыйынтыкlu бир дегишкенин бирден ашыкча клиникалык өзгөчөлүк кулланыларак моделленмесини саглар.

изилдөөнүн куллandыгы ыкмаin жалпы математиксел түзүлүшү түшүндүрмө амажыйла шөйле гөстерилебилир:

\[ p = \frac{1} {1+e^{-(\beta_0+\beta_1X_1+\beta_2X_2+\cdots+\beta_kX_k)}} \]

Burada:

• п: Modelin хесапладыгы делирий мүмкүн болгонlığıdır.
• β₀: Modelin сабит теримидир.
• β₁ ... β_к: Her клиникалык дегишкенин модель катсайысыдыр.
• X₁ ... X_к: Йаш, mRS же NIHSS маддеси гиби бейтап өзелликлеридир.

Bir катсайынын оддс катышы жалпы катары бул илишкийле елде едилир:

\[ OR = e^{\beta} \]

OR дегеринин 1’ден чоң олмасы көбүрөөк жогорку, 1’ден кичинекей олмасы көбүрөөк төмөн делирий мүмкүн болгонlığıyla илишкийи гөстерир. Бирок йүкленен ана досйада Таблица 2 булунмадыгындан хер дегишкене аит так β катсайылары, оддс оранлары, п маанилери жана гүвен аралыклары актарыламамактадыр.

Жалпы клиникалык белирлейижилер

Жалпы NIHSS’нин кулланылдыгы анализлерде ашагыдаки дегишкенлер көз карандысыз бичимде делирийla байланыштуу табылган:

• Илери йаш,
• көбүрөөк жогорку баштапкы жалпы NIHSS баллы,
• Өнжеден билинен когнитивдик функциянын бузулушу.

Бул табылгалар, йашлы, башлангычта көбүрөөк оор нөроложик еткиленмеси булунан жана көбүрөөк өнжеден билишсел кырылганлыгы болгон бейтаптарın делирий ачысындан көбүрөөк савунмасыз олдугуну көрсөтөт.

NIHSS 1c: Basit буйрукu йерине гетиремеме

NIHSS 1c маддеси, бейтаптын басит тек ашамалы буйруктарды анлайып йерине гетиребилмесини дегерлендирир. изилдөөдө ен аз бир гөревде хата йапылмасы, йани 1c пуанынын 1 же үзеринде олмасы, делирий гелишимийле байланыштуу табылган.

Бул илишкинин бийоложик катары макул болгону дүшүнүлмектедир. Bir буйрукu йерине гетиребилмек үчүн бейтаптын:

• Уйанык олмасы,
• Dikkatini баалооyi йапан кишийе йөнелтебилмеси,
• Сөйленен буйрукu анлайабилмеси,
• буйрукu кыса сүрели беллекте тутабилмеси,
• ылайыктуу мотор йаныты олуштурабилмеси

керек.

Dikkat, анлама жана аң-сезим деңгээли ошол эле замandа делирийun темел клиникалык аланларыдыр. Бул неденле кабыл алуу учурунда 1c маддесиндеки бузулуу, бейнин акут стресе каршы көбүрөөк кырылган олдугуну гөстеребилир.

Муну менен бирге 1c пуанындаки бузулуу делирийa өзгү дегилдир. Afazi, оор мотор бузулуу, ишитме соруну же түздөн-түз инсультnin еткиледиги билинч аглары да бейтаптын буйрукu йерине гетиремемесине неден болушу мүмкүн.

NIHSS 4: бет шал оорусу

NIHSS 4 маддесинде ен аз хафиф бет шал оорусу булунмасы да көбүрөөк жогорку делирий рискийле байланыштуу табылган. Бул жыйынтык изилдөөнүн баштапкы хипотезинде өне чыкарылан жогорку кортикал функция мадделеринден бири дегилдир жана меканизмасы ачык дегилдир.

авторлор мүмкүн болгон бир түшүндүрмө катары бет шал оорусуyle йутма бузулушу жана пнөмони арасындаки баглантыйы тартышмактадыр. Пнөмони делирийu тетиклейебилежек маанилүү бир акут компликасйондур. Бирок изилдөө:

• бет шал оорусуnin делирийa түздөн-түз неден олдугуну,
• Илишкинин мутлака йутма бузулушу үзеринден гелиштигини,
• Пнөмонинин бул илишкийе аражылык еттигини

гөстермемиштир.

бет шал оорусу, белирли бир инсульт дагылымынын же жалпы нөроложик хасарын долайлы гөстергеси де болушу мүмкүн. Так меканизма үчүн жаңы изилдөөлөрa ихтийач бар.

NIHSS 7: атаксияnin көбүрөөк төмөн рискле байланыштуу гөрүнмеси

En аз бир екстремитеде атаксия булунмасы, делирийla терс йөнде байланыштуу табылган. Башка бир ифадейле атаксияsi болгон бейтаптарda делирий көбүрөөк аз гөрүлмүш гиби гөрүнмектедир.

Бул жыйынтык атаксияnin делирийa каршы бийоложик бир корума сагладыгы анламына гелмез. авторлорın өнердиги түшүндүрмө, инсультnin анатомик йерлешимийле илгилидир:

• атаксия сыклыкла лакүнер же постериор айлануу инсультlerinde гөрүлүр.
• инсульттан кийинки делирийun антериор айлануу жана кортикал инсультlerde көбүрөөк сык болгону билдирилмиштир.

Долайысыйла атаксия, делирий ачысындан гөреже көбүрөөк төмөн тобокелдик ташыйан башка бир инсульт топографисинин ишарети болушу мүмкүн.

Бул булгу йалнызжа 31 атаксияli бейтапya дайandыгы үчүн айрыкча диккатли йорумланмалыдыр. Кичинекей алт групта биркач бейтаптын ар башка сыныфлandырылмасы дахи илишкинин йөнүнү же бүйүклүгүнү дегиштиребилир.

Баштапкы хипотезиндеки дигер алт мадделер неден өне чыкмады?

изилдөөчүлөр гөрме аланы бузулушу, афази жана ихмал гиби кортикал табылгаларın делирийu тахмин едебилежегини дүшүнмүштүр. Tek дегишкенли анализде бүтүн алт мадделер илишки гөстермиш олса да чоклу моделде бул мадделерин көпчүлүгү көз карандысыз каткы сагламамыштыр.

Bunun мүмкүн болгон неденлери шунлардыр:

• Бул табылгаларın жалпы инсульт шиддетийле күчтүү бичимде байланыштуу олмасы,
• Birbirleriyle ошол эле анатомик хасары кысмен темсил етмелери,
• NIHSS мадделеринин тек бир нөроложик бозуклуга өзгү олмамасы,
• Alt груплардаки бейтап сайысынын көз карандысыз еткийи гөстермек үчүн йетерсиз калмасы.

Afazi, дизартри жана сөнме/ихмал мадделеринин еклендиги ек моделдер де AUC дегерини артырмамыштыр.

ROC егриси жана AUC нейи гөстерир?

ROC егриси, бир тахмин моделинин ар башка чек дегерлеринде дуйарлылык менен йанлыш позитифлик катышы арасындаки илишкийи гөстерир. Егринин алтында калан алан AUC катары адлandырылыр.

AUC каврамсал катары шөйле ифаде едилебилир:

\[ AUC = P(S_{\mathrm{deliryum}} > S_{\mathrm{deliryum\ yok}}) \]

Burada:

• S_{делирий}: делирий гелиштирен бир бейтаптын модель тобокелдик скорудур.
• S_{делирий йок}: делирий гелиштирмейен бир бейтаптын модель тобокелдик скорудур.

AUC=0,83, растгеле сечилен бир делирий бейтапsıyla делирий гелиштирмейен бир бейтап каршылаштырылдыгында моделин делирий бейтапsına көбүрөөк жогорку тобокелдик баллы верме мүмкүн болгонlığının болжол менен %83 болгону шеклинде йорумланабилир.

AUC йалнызжа бейтаптарı тобокелдик сырасына койма, йани айырт етме гүжүнү өлчер. Ашагыдаки сорулары тек башына йанытламаз:

• Modelin хесапладыгы %30 тобокелдик герчекте де %30 мудур?
• Hangi балл сынырында скрининг башлатылмалыдыр?
• Кач жогорку рискли бейтап йанлыш позитиф катары сыныфлandырылыр?
• Модель ар башка бир ооруканаde ошол эле башарыйы гөстерир ми?

Бул сорулар үчүн калибрасйон, дуйарлылык, өзгүллүк, позитиф жана негатиф өнгөрү маанилери менен дыш тастыктоо керек. Bunlar йүкленен ана досйада айрынтылы бичимде сунулган эмес.

Каршылаштырылан тахмин моделлери

изилдөөдө билдирилен AUC маанилери 0,80 менен 0,83 арасында дегишмиштир:

En жогорку AUC мааниси бирден ашыкча моделде 0,83’түр. Өзел алт мадделери ичерен моделлерин хичбири йаш, инсульт өнжеси mRS жана жалпы NIHSS’ден олушан басит модели өтө элек.

Alt мадделер маанилүүyse неден моделин башарысы артмады?

Bir дегишкенин статистикалык катары жыйынтыкla байланыштуу олмасы, моделе еклендигинде тахмин перформансыны мутлака артыражагы анламына гелмез.

Өрнегин билинч буйруктарды, бет шал оорусу жана атаксия билгилери жалпы NIHSS пуанынын ичинде затен кысмен темсил едилмектедир. Жалпы NIHSS оор нөроложик еткиленменин бирлешик бир өзетидир. Alt мадделер еклендигинде жаңы маалымат сагласа биле бул маалымат бейтаптарı тобокелдик сырасына коймайы дегиштирежек кадар чоң олмайабилир.

AUC’нин 0,82’ден 0,83’е йүкселмеси сайысал катары кичинекей бир дегишимдир. изилдөөнүн темел клиникалык месажы, көбүрөөк айрынтылы алт мадде моделинин көбүрөөк басит жалпы балл моделине каршы айкын бир авантаж гөстермемесидир.

En пратик модель хангиси?

авторлор йаш, инсульт өнжеси mRS жана жалпы NIHSS пуаныны ичерен модели айрыкча пратик булмактадыр. Бул үч маалымат:

• ооруканага кабыл алуу учурунда затен топланыр.
• Жаңы кан тести талап кылбайт.
• Ek гөрүнтүлеме анализи талап кылбайт.
• Кармашык алт мадде хесапламасына ихтийач дуймаз.

Бирок моделин “дегерли бир клиникалык арач” hâline гелебилмеси үчүн ар башка ооруканаlerde жана тержихен илерийе дөнүк катары догруланмасы герекмектедир. Учурдагы изилдөө, моделин клиникалык карар дестек системине түздөн-түз йерлештирилебилежегини гөстермемектедир.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• Rутин катары бүтүн акут инсульт бейтаптарında елде едилен NIHSS верисини кулланмактадыр.
• 479 бейтапlık гөреже гениш бир курч ишемиялык инсульт тобу бааланган.
• делирий танысы DSM-5 өлчүтлери үзеринден систематик досйа инжелемесийле йапылмыштыр.
• Таны ики көз карандысыз клинисйен тарафындан дегерлендирилмиш, анлашмазлыкларда үчүнжү дегерлендирижи колдонулган.
• Alt мадделер арасындаки чоклу догрусал багланты VIF менен контрол едилмиштир.
• Birden ашыкча тахмин моделинин ROC-AUC маанилери каршылаштырылмыштыр.
• Beklenen кортикал мадделерле бирге бүтүн NIHSS алт мадделери инжеленмиштир.
• Alt мадде илишкисинин жалпы NIHSS’йе гөре герчектен ек тахмин мааниси саглайып сагламадыгы араштырылмыштыр.
• атаксия булгусунун кичинекей алт груба дайandыгы ачыкча белиртилмиштир.
• бет шал оорусуyle илишки үчүн так меканизма иддиа едилмемиштир.

Изилдөөнүн чектөөлөрү

• рецензиядан өтө элек: Йайын бир препринт болуп саналат.
• Rетроспектиф икинжил анализдир: изилдөө сорусу үчүн жаңы жана илерийе дөнүк маалымат топланмамыштыр.
• Tek меркезлидир: бейтап прofили жана клиникалык жазуу уйгуламалары башка меркезлерден ар башка болушу мүмкүн.
• делирий ретроспективдүү аныкталган: Медициналык кайытларда булунмайан белиртилер качырылмыш болушу мүмкүн.
• делирий үчүн күнүмдүк проспектиф скрининг йапылмамыштыр: Belirtilerin баштапкы заманы, сүреси жана алт типи айрынтылы бичимде рапорланмамыштыр.
• NIHSS алт мадделери тек бир бозуклуга өзгү дегилдир: Өрнегин гөрме аланы маддесиндеки бир балл хем гөрме аланы кайбыны хем де ихмали темсил едебилир.
• Eksik NIHSS алт мадделери болгон 35 бейтап дышланмыштыр: Бул бейтаптарın систематик бичимде көбүрөөк оор же ар башка өзелликте олмасы сечилим йанлылыгы олуштурабилир.
• алгачкы жети күн ичинде өлен же эрте палйатиф бакым карары верилен базы оор бейтаптар орижинал маалымат топтомуnden дышланмыштыр: En оор инсульт грубунун темсилини азайтышы мүмкүн.
• атаксия алт тобу күчүктүр: Ters илишки йалнызжа 31 бейтапya дайанмактадыр.
• Модель ошол эле маалымат топтомуnde гелиштирилмиш жана бааланган: Өзүнчө бир тастыктоо тобу булунмамактадыр.
• Дыш тастыктоо жок: AUC дегерлеринин ар башка бир ооруканаde корунуп корунмайажагы bilинсультmektedir.
• Kalibrasyon жыйынтыктарı сунулган эмес: Tahmin едилен рисклерле герчек рисклерин уйуму дегерлендирилемемектедир.
• клиникалык чек верилмемиштир: Hangi модель скорунда бейтаптын жогорку рискли сайылажагы белиртилмемиштир.
• Йүкленен ана досйада таблолар жана сүрөт булунмамактадыр: Odds оранлары, гүвен аралыклары, айрынтылы п маанилери жана ROC егрилери көз карандысыз катары инжеленемемектедир.
• Илишкилер неденселлик гөстермез: бет шал оорусу же буйрук хатасынын делирийa неден болгону сөйленемез.

Изилдөө эмнени айтат?

• курч ишемиялык инсульт грубунун %39,7’синде алгачкы жети күн ичинде делирий аныкталган.
• Илери йаш, көбүрөөк оор баштапкы NIHSS баллы жана билинен когнитивдик функциянын бузулушу делирийla байланыштууdir.
• NIHSS 1c маддесинде ен аз бир буйрук хатасы көбүрөөк жогорку делирий рискийле байланыштууdir.
• NIHSS 4 маддесинде ен аз хафиф бет шал оорусу көбүрөөк жогорку делирий рискийле байланыштууdir.
• NIHSS 7 маддесинде атаксия көбүрөөк төмөн делирий рискийле байланыштуу гөрүнмүштүр.
• атаксия сонужу кичинекей алт топ себебинен диккатли йорумланмалыдыр.
• Alt мадделери кулланан моделдер 0,80-0,83 арасында AUC үретмиштир.
• Alt мадделерин екленмеси йаш, инсульт өнжеси mRS жана жалпы NIHSS моделинден көбүрөөк жогорку AUC сагламамыштыр.
• Basit кабыл алуу дегишкенлери эрте тобокелдик баалооsi үчүн араштырылмайа маани болушу мүмкүн.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• NIHSS’нин делирий танысы койдугу көрсөтүлгөн эмес.
• NIHSS 1c же бет шал оорусу булунан хер бейтаптын делирий гелиштирежеги сөйленемез.
• атаксияnin делирийa каршы коруйужу бир меканизма болгону далилlanmamıştır.
• бет шал оорусуnin пнөмони үзеринден делирийa неден болгону көрсөтүлгөн эмес.
• Alt мадделерин жалпы NIHSS’ден үстүн бир скрининг системи олуштурдугу көрсөтүлгөн эмес.
• AUC=0,83 моделин клиникалыкte кулланыма хазыр болгону анламына гелмез.
• Модель үчүн гүвенли жана догруланмыш бир тобокелдик ешиги аныкталган эмес.
• Modelin делирийu өнледиги же бейтап жыйынтыктарını ийилештирдиги тест едилмемиштир.
• изилдөө белирли бир дары, дарылоо же делирий өнлеме протоколүнү баалооmiştir.
• табылгалар хеморажик инсульт бейтаптарına түздөн-түз уйгуланамаз.

Өткөн, бүгүнкү жана келечек жагынан мааниси

Гечмиште инсульттан кийинки делирий чогунлукла ортайа чыктыктан кийин танынан бир компликасйон катары бааланган. күнümüzde исе рискли бейтаптарın көбүрөөк эрте белирленмеси жана систематик скрининг йапылмасы үзеринде дурулмактадыр.

Бул изилдөөнүн күнcel каткысы, кабыл алуу учурунда затен кайдедилен нөроложик табылгаларın делирий рискийле болгон илишкисини айрынтылы бичимде инжелемесидир. Жаңы бир бийобелиртеч же пахалы тест йерине учурдагы клиникалык веринин йениден кулланылмасыны өнермектедир.

Муну менен бирге жыйынтыктар, көбүрөөк кармашык моделин хер заман көбүрөөк ийи олмадыгыны да көрсөтөт. Бирчок алт маддейи моделе еклемек йерине йаш, инсульт өнжеси ишлевсел дурум жана жалпы NIHSS баллы бензер айырт етме гүжү сагламыштыр.

Gelecekte йапылмасы герекен изилдөөlar шунлардыр:

• Modelin ар башка ооруканаlerde көз карандысыз катары догруланмасы,
• делирийun илерийе дөнүк жана стandарт скрининг арачларыйла дегерлендирилмеси,
• Modelin дуйарлылык, өзгүллүк жана калибрасйонунун рапорланмасы,
• клиникалык кулланыма ылайыктуу тобокелдик ешиклеринин белирленмеси,
• Искемик жана хеморажик инсульт групларынын өзүнчө инжеленмеси,
• инсульт йерлешими менен NIHSS алт мадделеринин бирге моделленмеси,
• атаксия жана бет шал оорусу илишкилеринин көбүрөөк чоң алт групларда догруланмасы,
• жогорку рискли бейтаптарda систематик делирий өнлеме уйгуламаларынын жыйынтыктарı ийилештирип ийилештирмедигинин тест едилмеси.

бейтап жана йакынлары ачысындан күнdelik анламы

инсульт сонрасында бейтаптын бир буйрукu йерине гетиремемеси, йүзүнде гүчсүзлүк булунмасы же жалпы NIHSS пуанынын жогорку олмасы йалнызжа делирийla илгили дегилдир; бунлар түздөн-түз инсультnin нөроложик еткилери де болушу мүмкүн.

изилдөөнүн аилелер ачысындан темел месажы, инсульт сонрасында зихинсел жана давранышсал дегишикликлерин йалнызжа “йашлылык”, “уйкусузлук” же “ооруканаde олманын стреси” катары гөрүлмемеси геректигидир. бейтаптын диккати, чеврейле илишкиси, уйку-уйаныклык дүзени же давранышлары саатler ичинде дегишийорса клиникалык екибе билдирилмеси маанилүүdir.

Муну менен бирге бул изилдөө бирейсел бейтаптын делирий гелиштирип гелиштирмейежегини так катары сөйлейен бир хесаплама сунмамактадыр. NIHSS билгиси, клиникалык гөзлемин жана йапылandырылмыш делирий баалооsinin йерине эмес, мүмкүн болгон эрте уйары катманларындан бири катары еле алынмалыдыр.

изилдөөнүн ыкмасы жана жыйынтыктары

техникалык изилдөө тасарымы

бейтап акышы жана темел жыйынтыктар

Истатистиксел анализ адымлары

1. Дегишкенлерин дагылымы Kolmogorov-Smirnov тестийле бааланды.
2. Бүтүн дегишкенлерин нормал дагылмадыгы кабыл алуу едилди.
3. Сүрекли дегишкенлер үчүн Mann-Whitney U тести кулланылды.
4. Kategorik дегишкенлер ки-каре тестийле каршылаштырылды.
5. Tek дегишкенли анализде п&лт;0,05 булунан дегишкенлер белирленди.
6. Дегишкенлер арасындаки чоклу багланты VIF менен инжеленди.
7. VIF мааниси 5’ин алтында болгон дегишкенлер чоклу ложистик регресйона алынды.
8. NIHSS алт мадделери баглантыйы азалтмак амажыйла икили дегишкенлере дөнүштүрүлдү.
9. Ар башка моделлерин айырт етме гүжү ROC егриси жана AUC менен каршылаштырылды.

Өне чыкан NIHSS алт мадделери

Йүкленен ана досйада регресйон жыйынтыктарının булундугу Таблица 2 йер алмадыгы үчүн бул илишкилерин так оддс оранлары жана %95 гүвен аралыклары учурдагы метинден актарылмамактадыр.

ROC модели жыйынтыктарı

Модель салыштырууsının ана сонужу

булак жана ыкма жөнүндө эскертүү

Бул мазмун, Sylke Pijpen, Fenne Vandervorst, Kaat Guldolf, Robin Gens, Anissa Ourtani жана Sylvie De Raedt тарафындан хазырланан “Utilizing NIHSS subitems to identify patients at risk of post-stroke delirium” башлыклы изилдөөya дайанмактадыр.

авторлор Белчика’даки Azorg Aalst, Universitair Ziekenhuis Brussel, Vrije Universiteit Brussel, ZNA Middelheim жана CHU Brugmann менен байланыштуу нөроложи жана синирбилим биримлеринде гөрев йапмактадыр.

изилдөө жаңы бейтап алынан клиникалык деней дегилдир. көбүрөөк мурун йайымланмыш 514 курч ишемиялык инсульт бейтапlık маалымат топтомуnin кулланылдыгы ретроспектиф, тек меркезли байкоочу икинжил анализдир. Кабыл алуу NIHSS алт мадде пуанлары учурдагы болгон 479 бейтап учурдагы изилдөөya дахил едилмиштир.

делирий танысы алгачкы жети күнe аит медициналык жана медайымдык кайытларынын DSM-5 өлчүтлерине гөре ретроспективдүү инжеленмесийле аныкталган. Таны ики көз карандысыз клинисйен тарафындан дегерлендирилмиш, анлашмазлык дурумунда үчүнжү бир клинисйене башвурулмуштур.

изилдөө SSRN’де йайымланан бир препринт болуп саналат. Metinde ачыкча “This preprint research paper has not been peer reviewed” йазмактадыр. Долайысыйла изилдөө рецензиядан өтө элек. Metinde догруланмыш бир дерги кабулү же DOI билгиси булунмамактадыр.

изилдөөнүн University Hospital of Brussels етик курулу тарафындан B.U.N. 143201733949 нумарасыйла онайлandыгы белиртилмиштир. Rетроспектиф изилдөө олмасы себебинен катылымжы онамы алынмадыгы, катылым жана йайын онамынын уйгуланабилир олмадыгы билдирилмиштир.

авторлор чыкар чатышмасы булунмадыгыны жана изилдөө үчүн фон алынмадыгыны ачыкламыштыр.

Йүкленен докүман докуз сайфалык ана метиндир. Текст ичинде Таблица 1, Таблица 2, Таблица 3, Сүрөт 1 жана S1-S10 нумаралы ек таблолара атыф йапылмасына рагмен бул таблица, сүрөт жана еклер йүкленен досйада булунмамактадыр. Бул неденле дегишкенлерин так оддс оранлары, гүвен аралыклары, айрынтылы п маанилери, модель катсайылары жана ROC егрилеринин гөрсел өзелликлери тахмин едилмемиш же башка кайнаклардан тамамланмамыштыр.

AUC жыйынтыктарı моделин ошол эле маалымат топтомуndeki айырт етме гүжүнү көрсөтөт. Дыш тастыктоо, калибрасйон жана клиникалык тобокелдик ешиги сунулмадыгындан моделин түздөн-түз бейтап бакымында кулланылабилежеги сонужуна варыламаз.

NIHSS 1c, бет шал оорусу жана атаксияyle булунан илишкилер байкоочуdir. изилдөө бул нөроложик табылгаларın делирийa неден олдугуну далилlamamaktadır. Айрыкча атаксияyle терс илишки йалнызжа 31 бейтапlık кичинекей бир алт груба дайанмактадыр.

Бул макала йалнызжа йүкленен PDF’де сунулан изилдөө сорусу, бейтап сечими, делирий баалооsi, статистикалык ыкмаler, сайысал жыйынтыктар жана йазар йорумлары темел алынарак хазырланмыштыр. PDF’де булунмайан танысал кесинлик, клиникалык уйгулама гарантиси, дарылоо өнериси же неденселлик иддиасы екленмемиштир.