Делирий пас аз сакта ҳолати шадиди нейропсихиатрӣ мебошад, ки дар он диққат, огоҳӣ ва функсияҳои маърифатӣ дар муддати кӯтоҳ вайрон мешаванд ва нишонаҳо дар давоми рӯз метавонанд тағйир ёбанд. Пас аз сактаи ишемикии шадид он хусусан дар 72 соати аввал пайдо шуда метавонад ва бо натиҷаҳои функсионалии бадтар, будубоши дарозтар дар беморхона ва хатари баландтари марг алоқаманд буда метавонад. Бо вуҷуди ин, дар муҳити беморхона он ба осонӣ нодида гирифта мешавад.

Ин таҳқиқот баррасӣ кардааст, ки оё зербандиҳои муайяни NIH Stroke Scale, яъне NIHSS, ки ҳангоми қабули ҳамаи беморони сакта ба таври маъмул истифода мешавад, метавонанд барои муайян кардани барвақтии беморони дорои хатари делирий пас аз сакта кумак кунанд ё не.

Таҳқиқот таҳлили дуюмдараҷаи маҷмӯаи маълумоти қаблан ташкилшудаи 514 бемори сактаи ишемикии шадид мебошад. Бемороне, ки холҳои зербандиҳои NIHSS ҳангоми қабул надоштанд, хориҷ карда шуданд ва 479 бемор арзёбӣ гардид. Синни медиании беморон 75 сол ва медиани холҳои умумии NIHSS ҳангоми қабул 7 буд. Дар ҳафт рӯзи аввал дар 190 бемор, яъне дар %39,7 гурӯҳ, делирий пас аз сакта муайян шуд.

Дар таҳлилҳои умумӣ синни баланд, шиддати ибтидоии сакта ва вайроншавии маърифатии қаблан маълум бо делирий алоқаманд буданд. Вақте зербандиҳои NIHSS ҷудогона арзёбӣ шуданд, се банд бештар намоён шуд:

• NIHSS 1c – сатҳи ҳуш/иҷрои фармонҳо: натавонистани иҷрои ҳадди ақал як фармони содда бо хатари баландтари делирий алоқаманд буд.
• NIHSS 4 – фалаҷи рӯй: мавҷудияти ҳадди ақал фалаҷи сабуки рӯй бо хатари баландтари делирий алоқаманд буд.
• NIHSS 7 – атаксияи дасту пой: мавҷудияти атаксия дар ҳадди ақал як даст ё пой ба хатари пасттари делирий алоқаманд менамуд.

Моделе, ки синну сол, холҳои modified Rankin Scale пеш аз сакта ва ин се зербанди NIHSS-ро дар бар мегирифт, майдони зери каҷи ROC-и 0,83 дошт. Аммо модели содатаре, ки аз синну сол, mRS-и пеш аз сакта ва холҳои умумии NIHSS иборат буд, низ AUC-и 0,83 нишон дод. Ба ибораи дигар, гарчанде баъзе зербандиҳо бо делирий алоқаманд буданд, илова кардани онҳо ба модел қудрати умумии пешгӯии холҳои умумии NIHSS-ро беҳтар накард.

Натиҷаи амалӣ ин аст, ки синни бемор, дараҷаи мустақилияти пеш аз сакта ва холҳои умумии NIHSS ҳангоми қабул маҷмӯи содда ва дастрасеро барои арзёбии барвақтии хатар ташкил карда метавонанд. Аммо моделҳои таҳияшуда дар гурӯҳи мустақили беморон тасдиқ нашудаанд, ташхиси делирий ба бозбинии ретроспективии парванда такя кардааст ва дар матни асосии боршуда ҷадвалҳои коэффитсиентҳои регрессия ва фосилаҳои эътимод пешниҳод нашудаанд.

Аз ин рӯ таҳқиқот нишон намедиҳад, ки NIHSS метавонад ҷойи санҷиши скрининги делирийро гирад ё ҳар беморе, ки зербанди муайян дорад, ҳатман делирий инкишоф медиҳад. Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки маълумоти арзёбии муқаррарии қабул метавонад барои муайян кардани бемороне, ки ба назорати наздиктари делирий ниёз доранд, таҳқиқ шавад.

Делирий пас аз сакта чист?

Делирий синдроми нейропсихиатрӣ мебошад, ки дар он диққат, огоҳӣ ва функсияҳои маърифатӣ ба таври шадид вайрон мешаванд ва нишонаҳо дар вақт тағйир меёбанд. Бемор метавонад дар як соат бо муҳит робитаи нисбатан қобили қабул дошта бошад, вале баъдтар парешон, ноором, бедиqqat ё дорои ихтилоли самтёбӣ намояд.

Дар таърифи таҳқиқот делирий ҳамчун декомпенсатсияи майна дар ҷавоб ба омили стрессии патофизиологӣ тавзеҳ дода мешавад. Сактаи ишемикии шадид ҳам бевосита бофтаи мағзро таъсир мекунад ва ҳам сироят, ихтилоли метаболикӣ, доруҳо ва муҳити беморхона барин стрессорҳои иловагӣ ба вуҷуд оварда метавонад; аз ин рӯ заминаи муҳими клиникӣ барои делирий аст.

Нишонаҳои асосии делирий метавонанд инҳоро дар бар гиранд:

• нигоҳ дошта натавонистани диққат ба як мавзӯъ,
• душворӣ дар пайгирии фармонҳо ё гуфтаҳо,
• кам шудани огоҳӣ нисбат ба муҳит ва вақт,
• бенизом шудани фикр ва сухан,
• тағйири сатҳи ҳуш ва рафтор дар давоми рӯз,
• нооромӣ ё баръакс беҳаракатӣ ва хоболудии равшан.

Баъзе нишонаҳо метавонанд бо нуқсонҳои неврологии мустақими сакта омехта шаванд. Масалан, бемори дорои афазия метавонад саволҳоро нафаҳмад ё ҷавоб дода натавонад ва бедиqqat намояд. Беэътиноии визуалӣ, ихтилоли ҳуш ё талафи вазнини ҳаракат низ арзёбии делирийро душвор месозад.

Чаро делирий мушкилии муҳими сакта аст?

Тибқи адабиёти овардашуда, басомади делирий пас аз сакта вобаста ба гурӯҳи беморон ва усули ташхис аз %5 то %66 тағйир мекунад. Ин фосилаи васеъ нишон медиҳад, ки таърифи делирий, басомади скрининг, шиддати сакта ва дохил шудани беморони эҳёгарӣ ба натиҷаҳо таъсири калон доранд.

Делирий пас аз сакта хусусан дар 72 соати аввал зуд-зуд дида мешавад. Пайдо шудани он бо:

• барқароршавии функсионалии бадтар,
• будубоши дарозтар дар беморхона,
• ниёз ба нигоҳубини бештар,
• морбидият ва марги баландтар

алоқаманд дониста мешавад.

Шинохти барвақтии делирий маънои онро надорад, ки як табобати ягонаи бевосита вуҷуд дорад. Аммо муайян кардани беморони хатарнок метавонад назорати сироят, ихтилоли моеъ-электролит, дард, нигоҳдории пешоб, гипоксия, ихтилоли хоб ё таъсири доруҳоро наздиктар кунад.

Чаро ба равиши нави пешгӯӣ ниёз аст?

Муаллифон мегӯянд, ки моделҳои кофӣ қавӣ ва амалӣ барои пешгӯии боэътимоди делирий пас аз сакта вуҷуд надоранд. Синни баланд, сактаи вазнин ва вайроншавии маърифатии қаблӣ омилҳои умумии хатар мебошанд. Аммо ин тағйирёбандаҳо барои делирий махсус нестанд ва бо бисёр натиҷаҳои клиникии бад алоқаманданд.

Ҷойгиршавии сакта ва нуқсонҳои неврологии он низ муҳим буда метавонанд. Таҳқиқоти пешин осебҳои кортикалӣ, супратенториалӣ ва гардиши пеширо бо делирий алоқаманд кардаанд. Беэътиноӣ, талафи майдони биноӣ ва афазия низ ҳамчун нишондиҳандаҳои эҳтимолии хатар гузориш шудаанд.

Бо ин асос, муҳаққиқон фикр карданд, ки зербандиҳои NIHSS, ки ҳангоми қабул аллакай чен мешаванд, метавонанд бе озмоиши нави лабораторӣ ё тасвирбардорӣ нишонаи барвақтӣ бошанд.

Чаро NIHSS номзади муносиб аст?

NIHSS миқёсе мебошад, ки барои арзёбии стандартии шиддати нуқсони неврологӣ дар сактаи шадид истифода мешавад. Холҳои умумӣ дараҷаи умумии таъсири неврологиро ҷамъбаст мекунанд. Зербандиҳо бошад, сатҳи ҳуш, иҷрои фармонҳо, майдони биноӣ, ҳаракати рӯй, ҳаракати дасту пой, атаксия, ҳис, забон, нутқ ва беэътиноиро арзёбӣ мекунанд.

Гипотезаи ибтидоӣ махсусан ба бандҳои марбут ба функсияҳои баландтари кортикалӣ ва ҳуш нигаронида шуда буд. Зербандиҳои пешакӣ ҷолиб инҳо буданд:

• 1a, 1b ва 1c: арзёбиҳои марбут ба сатҳи ҳуш,
• 3: майдони биноӣ,
• 9: афазия ё вазифаи забон,
• 11: хомӯшшавӣ, беэътиноӣ ва бедииққатӣ.

Дар натиҷа ҳамаи бандҳои пешбиншуда мустақилона муайянкунанда нашуданд; ба ҷуз банди 1c, фалаҷи рӯй ва атаксия низ намоён гардиданд.

Таҳқиқот ба кадом маҷмӯаи маълумот такя мекунад?

Ин таҳқиқот бемори нав ҷамъ накардааст. Он таҳлили дуюмдараҷаи пойгоҳи маълумоти UZ Brussel мебошад, ки қаблан барои таҳқиқи мушкилиҳои пас аз сакта ва арзиши пешгӯии таносуби нейтрофил-лимфосит ташкил шуда буд.

Дар маҷмӯаи ибтидоӣ 514 бемори сактаи ишемикии шадид мавҷуд буд. Беморон бояд дар давоми 24 соати оғози сакта ба беморхона муроҷиат карда, намунаи хуни периферӣ дода бошанд.

Меъёрҳои хориҷкунии маҷмӯаи аввалия чунин буданд:

• саратони фаъол,
• ҷарроҳии наздик,
• сирояти фаъоле, ки пеш аз сакта оғоз шудааст,
• бемории гематологӣ, илтиҳобӣ ё аутоиммунӣ,
• истифодаи антибиотик ё доруи фурӯнишонандаи иммунӣ дар 24 соати пеш аз қабул,
• зиёда аз 24 соат ё номаълум будани фосилаи оғози сакта то қабул,
• марги вобаста ба сакта дар ҳафт рӯзи аввал ё қарори нигоҳубини паллиативӣ дар 48 соати аввал,
• парвандаи нопурраи бемор.

Дар таҳлили дуюмдараҷаи ҳозира инчунин бемороне, ки зербандиҳои NIHSS ҳангоми қабул надоштанд, хориҷ шуданд. Ҳамин тавр аз 514 бемор 479 нафар, яъне тақрибан %93 гурӯҳи ибтидоӣ, таҳлил шуд.

Хусусиятҳои асосии гурӯҳи беморон

Аз 479 бемори таҳлилшуда:

• синни медиан 75 сол буд,
• фосилаи байни чорякҳо барои синн 63-84 сол буд,
• медиани NIHSS ҳангоми қабул 7 буд,
• фосилаи байни чорякҳо барои NIHSS 2-14 буд,
• дар 190 нафар дар ҳафт рӯзи аввал делирий инкишоф ёфт,
• дар 289 нафар делирий муайян нашуд.

Таносуби делирий:

\[ \\frac{190}{479} \\times 100 \\approx 39{,}7\\% \]

Ин формула танҳо нишон медиҳад, ки фоиз аз шумораҳои гузоришшуда чӣ гуна ба даст омадааст. Делирий дар тақрибан ду аз панҷ бемор нишон медиҳад, ки гурӯҳи таҳлилшуда популятсияи сактаи шадиди дорои хатари баланд мебошад.

Делирий чӣ гуна ташхис шуд?

Делирий бо санҷиши ҷудогонаи пешакӣ ва дар фосилаҳои стандартӣ ҳангоми табобат муайян нашудааст. Сабтҳои тиббӣ ва ҳамширагии ҳафт рӯзи аввал ретроспективӣ баррасӣ шудаанд.

Дар сабтҳо мавҷуд будани панҷ меъёри DSM-5 барои делирий арзёбӣ гардид. Ташхисро ду клиницист мустақилона баррасӣ карданд; ҳангоми ихтилоф шахси сеюм ба қарор ҳамроҳ шуд.

Ин усул аз баррасии оддии парванда эътимодноктар аст. Аммо агар нишонаҳо ҳангоми нигоҳубини клиникӣ муфассал сабт нашуда бошанд, баррасии баъдӣ метавонад эпизоди делирийро гум кунад. Баръакс, афазия ё ихтилоли ҳуш метавонад дар баъзе сабтҳо бо делирий омехта шавад.

Кадом маълумоти клиникӣ арзёбӣ шуд?

Тағйирёбандаҳои асосии пойгоҳи маълумоти сакта чунинанд:

• синн ва дигар хусусиятҳои демографӣ,
• вайроншавии маърифатӣ ё деменсияи қаблан маълум,
• холи modified Rankin Scale пеш аз сакта,
• холи умумии NIHSS ҳангоми қабул,
• ҳамаи зербандиҳои NIHSS,
• тромболизи дохиливаридӣ,
• тромбэктомияи эндоваскулярӣ,
• этиологияи сакта аз рӯи TOAST,
• сактаи пешина, дислипидемия ва дигар таърихи тиббӣ.

Modified Rankin Scale нишон медиҳад, ки бемор пеш аз сакта дар зиндагии рӯзмарра то чӣ дараҷа мустақил буд. Дар таҳқиқот mRS зиёда аз 2 ҳамчун нишондиҳандаи вобастагии пеш аз сакта арзёбӣ шуд ва дар таҳлили яктағйирёбанда бо делирий алоқаманд буд.

Дар таҳлили аввал кадом тағйирёбандаҳо бо делирий алоқаманд буданд?

Дар таҳлили яктағйирёбанда инҳо бо делирий алоқаманд ёфт шуданд:

• синни баланд,
• дислипидемия,
• сактаи вазнинтар ҳангоми қабул,
• вайроншавии маърифатии қаблан маълум,
• вобастагӣ пеш аз сакта,
• ҳамаи зербандиҳои NIHSS.

Аммо робитаи яктағйирёбанда маънои омил будани мустақили хатарро надорад. Дар бемори дорои сактаи вазнин метавонад ҳамзамон ихтилоли ҳуш, заъфи ҳаракат, фалаҷи рӯй, ихтилоли забон ва беэътиноӣ вуҷуд дошта бошад. Ин зербандиҳо як шиддати умумии сактаро аз паҳлуҳои гуногун чен мекунанд ва метавонанд бо ҳам сахт вобаста бошанд.

Чаро бисёрҳамхаттӣ мушкил эҷод кард?

Зербандиҳои NIHSS комилан мустақил нестанд. Сактаи вазнини гардиши пешӣ метавонад ҳамзамон фалаҷи рӯй, заъфи дасту пой, ихтилоли нутқ ва таъсири ҳушро ба вуҷуд оварад. Агар ҳамаи ин тағйирёбандаҳои вобаста ба як модели регрессия ворид шаванд, ҷудо кардани саҳми мустақили ҳар банд душвор мешавад.

Муҳаққиқон инро бо variance inflation factor, яъне VIF арзёбӣ карданд. Барои фаҳмондани мантиқи оморӣ VIF чунин нишон дода мешавад:

\[ VIF_j = \\frac{1}{1-R_j^2} \]

Дар ин ҷо:

• VIF_j: нишон медиҳад, ки номуайянии коэффитсиенти регрессия барои тағйирёбандаи j аз сабаби робита бо дигар тағйирёбандаҳо чӣ қадар зиёд мешавад.
• R_j²: нишон медиҳад, ки тағйирёбандаи мазкур аз ҷониби дигар тағйирёбандаҳои модел то чӣ андоза шарҳ дода мешавад.

Ҳар қадар R² ба 1 наздик шавад, тағйирёбанда бо дигарон бештар мепӯшад ва VIF боло меравад. Дар таҳқиқот VIF камтар аз 5 ҳамчун меъёри қабул истифода шуд.

Вақте зербандиҳои NIHSS бо холҳои аслии тартибӣ истифода шуданд, дар бисёре аз онҳо VIF аз 3 ва дар баъзеҳо аз 5 боло буд. Вақте онҳо ба тағйирёбандаҳои дуӣ – “нишона нест” ва “ҳадди ақал як хол” – табдил дода шуданд, вобастагӣ кам шуд. Дар ин таҳлил тағйирёбандаи асосие, ки VIF аз 5 боло дошт, NIHSS умумӣ буд; VIF-и гузоришшуда 19,4 буд.

Аз ин рӯ истифодаи NIHSS умумӣ ва ҳамаи зербандиҳо ҳамзамон дар модели зербандиҳо аз ҷиҳати оморӣ мувофиқ дониста нашуд.

Регрессияи логистикии бисёртағйирёбанда чӣ кард?

Регрессияи логистикии бисёртағйирёбанда имкон медиҳад, ки натиҷаи дуӣ, масалан инкишофи делирий ё не, бо якчанд хусусияти клиникӣ модел карда шавад.

Сохтори умумии математикӣ чунин аст:

\[ p = \\frac{1} {1+e^{-(\\beta_0+\\beta_1X_1+\\beta_2X_2+\\cdots+\\beta_kX_k)}} \]

Дар ин ҷо:

• p: эҳтимоли делирий, ки модел ҳисоб мекунад.
• β₀: аъзои доимии модел.
• β₁ ... β_k: коэффитсиентҳои ҳар тағйирёбандаи клиникӣ.
• X₁ ... X_k: хусусиятҳои бемор, ба монанди синн, mRS ё бандҳои NIHSS.

Odds ratio-и як коэффитсиент одатан чунин ҳисоб мешавад:

\[ OR = e^{\\beta} \]

OR аз 1 баландтар бо эҳтимоли баландтар ва OR аз 1 пасттар бо эҳтимоли пасттари делирий алоқаманд аст. Аммо дар файли асосии боршуда Ҷадвали 2 вуҷуд надорад; аз ин рӯ β, odds ratio, p ва фосилаҳои эътимоди дақиқ барои ҳар тағйирёбанда оварда намешаванд.

Муайянкунандаҳои умумии клиникӣ

Дар таҳлилҳое, ки NIHSS умумиро истифода бурданд, тағйирёбандаҳои зерин мустақилона бо делирий алоқаманд буданд:

• синни баланд,
• холи баландтари NIHSS-и ибтидоӣ,
• вайроншавии маърифатии қаблан маълум.

Ин нишон медиҳад, ки беморони калонсол, дорои таъсири неврологии ибтидоии вазнин ва осебпазирии маърифатии қаблӣ аз ҷиҳати делирий осебпазиртаранд.

NIHSS 1c: натавонистани иҷрои фармони содда

Банди NIHSS 1c қобилияти беморро барои фаҳмидан ва иҷро кардани фармонҳои соддаи якқадамӣ арзёбӣ мекунад. Дар таҳқиқот иштибоҳ дар ҳадди ақал як вазифа, яъне холи 1c баробар ё зиёда аз 1, бо инкишофи делирий алоқаманд буд.

Ин робита аз ҷиҳати биологӣ қобили қабул аст. Барои иҷрои як фармон бемор бояд:

• бедор бошад,
• диққаташро ба шахси арзёбкунанда равона карда тавонад,
• фармонро фаҳмад,
• онро дар хотираи кӯтоҳмуддат нигоҳ дорад,
• ҷавоби ҳаракатии мувофиқ диҳад.

Диққат, фаҳмиш ва сатҳи ҳуш ҳамзамон соҳаҳои асосии клиникии делирий мебошанд. Аз ин рӯ вайроншавии банди 1c ҳангоми қабул метавонад нишон диҳад, ки майна нисбат ба стресси шадид осебпазиртар аст.

Бо вуҷуди ин, вайроншавии 1c барои делирий махсус нест. Афазия, ихтилоли вазнини ҳаракат, мушкили шунавоӣ ё таъсири мустақими сакта ба шабакаҳои ҳуш низ метавонад иҷро нашудани фармонро ба вуҷуд оварад.

NIHSS 4: фалаҷи рӯй

Мавҷудияти ҳадди ақал фалаҷи сабуки рӯй дар банди NIHSS 4 низ бо хатари баландтари делирий алоқаманд буд. Ин натиҷа яке аз бандҳои гипотезаи ибтидоӣ набуд ва механизми он равшан нест.

Муаллифон ҳамчун тавзеҳи эҳтимолӣ робитаи фалаҷи рӯй бо ихтилоли фурӯбарӣ ва пневмонияро баррасӣ мекунанд. Пневмония омили муҳими шадидест, ки делирийро барангехта метавонад. Аммо таҳқиқот нишон надодааст, ки:

• фалаҷи рӯй мустақиман сабаби делирий мешавад,
• робита ҳатман тавассути дисфагия инкишоф меёбад,
• пневмония миёнарави ин робита аст.

Фалаҷи рӯй метавонад нишонаи ғайримустақими паҳншавии муайяни сакта ё зарари умумии неврологӣ низ бошад. Барои механизми дақиқ таҳқиқоти нав лозим аст.

NIHSS 7: робитаи атаксия бо хатари пасттар

Мавҷудияти атаксия дар ҳадди ақал як даст ё пой бо делирий ба самти баръакс алоқаманд буд. Яъне дар беморони дорои атаксия делирий камтар дида шудааст.

Ин маънои онро надорад, ки атаксия муҳофизати биологӣ аз делирий медиҳад. Тавзеҳи пешниҳодшудаи муаллифон ба ҷойгиршавии анатомии сакта вобаста аст:

• Атаксия бештар дар сактаҳои лакунарӣ ё гардиши пасӣ дида мешавад.
• Делирий пас аз сакта дар сактаҳои гардиши пешӣ ва кортикалӣ бештар гузориш шудааст.

Аз ин рӯ атаксия метавонад нишонаи топографияи сактае бошад, ки нисбатан хатари пасттари делирий дорад.

Ин натиҷа танҳо ба 31 бемори дорои атаксия такя мекунад; бинобар ин бояд эҳтиёткорона шарҳ дода шавад. Дар зергуруҳи хурд, тағйири таснифи чанд бемор метавонад самт ё андозаи робитаро дигар кунад.

Чаро дигар зербандиҳои гипотезаи ибтидоӣ намоён нашуданд?

Муҳаққиқон гумон мекарданд, ки ихтилоли майдони биноӣ, афазия ва беэътиноӣ метавонанд делирийро пешгӯӣ кунанд. Дар таҳлили яктағйирёбанда ҳамаи зербандиҳо робита нишон доданд, вале дар модели бисёртағйирёбанда бисёре аз онҳо саҳми мустақил надоштанд.

Сабабҳои эҳтимолӣ чунинанд:

• ин нишонаҳо бо шиддати умумии сакта сахт алоқаманданд,
• онҳо қисман ҳамон зарари анатомиро намояндагӣ мекунанд,
• зербандиҳои NIHSS барои як нуқсони неврологӣ махсус нестанд,
• шумораи беморон дар зергуруҳҳо барои нишон додани таъсири мустақил кофӣ набуд.

Моделҳои иловагӣ бо афазия, дизартрия ва хомӯшшавӣ/беэътиноӣ низ AUC-ро зиёд накарданд.

Каҷи ROC ва AUC чиро нишон медиҳанд?

Каҷи ROC робитаи байни ҳассосият ва сатҳи мусбати бардурӯғро дар ҳадҳои гуногуни модели пешгӯӣ нишон медиҳад. Майдони зери каҷ AUC номида мешавад.

AUC-ро метавон чунин фаҳмид:

\[ AUC = P(S_{\\mathrm{deliryum}} > S_{\\mathrm{deliryum\\ yok}}) \]

Дар ин ҷо:

• S_deliryum: холи хатари модели беморе мебошад, ки делирий инкишоф додааст.
• S_{deliryum yok}: холи хатари модели беморе мебошад, ки делирий инкишоф надодааст.

AUC=0,83 маънои онро дорад, ки ҳангоми муқоисаи як бемори тасодуфии дорои делирий бо як бемори бе делирий, эҳтимоли он ки модел ба бемори дорои делирий холи баландтар диҳад, тақрибан %83 аст.

AUC танҳо қудрати ҷудокунии беморонро аз рӯи хатар нишон медиҳад. Он танҳо ба саволҳои зерин ҷавоб намедиҳад:

• Оё хатари ҳисобшудаи %30 воқеан %30 аст?
• Дар кадом ҳад скрининг бояд оғоз шавад?
• Чанд бемори хатари баланд ҳамчун мусбати бардурӯғ тасниф мешавад?
• Оё модел дар беморхонаи дигар ҳамин гуна кор мекунад?

Барои ин саволҳо калибр, ҳассосият, махсусият, арзишҳои пешгӯии мусбат ва манфӣ ва тасдиқи беруна лозиманд. Инҳо дар файли асосии боршуда муфассал пешниҳод нашудаанд.

Моделҳои пешгӯии муқоисашуда

AUC-ҳои гузоришшуда аз 0,80 то 0,83 тағйир карданд:

Баландтарин AUC дар якчанд модел 0,83 буд. Ҳеҷ кадом модели дорои зербандиҳои махсус аз модели соддаи синн, mRS пеш аз сакта ва NIHSS умумӣ болотар нарафт.

Агар зербандиҳо муҳим бошанд, чаро муваффақияти модел зиёд нашуд?

Оморӣ алоқаманд будани як тағйирёбанда бо натиҷа маънои онро надорад, ки илова кардани он ба модел ҳамеша иҷрои пешгӯиро беҳтар мекунад.

Масалан, маълумоти фармонҳои ҳуш, фалаҷи рӯй ва атаксия аллакай қисман дар холҳои умумии NIHSS ҷой гирифтаанд. NIHSS умумӣ ҷамъбасти таъсири вазнини неврологӣ мебошад. Гарчанде зербандиҳо маълумоти нав диҳанд, ин маълумот шояд барои тағйири тартиби хатари беморон кофӣ набошад.

Баланд шудани AUC аз 0,82 ба 0,83 тағйири хурди рақамист. Паёми асосии клиникӣ ин аст, ки модели муфассалтари зербандиҳо нисбат ба модели соддаи холи умумӣ бартарии равшан нишон надод.

Кадом модел аз ҳама амалӣ аст?

Муаллифон модели дорои синн, mRS пеш аз сакта ва NIHSS умумиро махсусан амалӣ меҳисобанд. Ин се маълумот:

• ҳангоми қабул аллакай ҷамъ мешаванд,
• озмоиши нави хун талаб намекунанд,
• таҳлили тасвирбардории иловагӣ талаб намекунанд,
• ҳисоби мураккаби зербандиҳоро талаб намекунанд.

Аммо барои табдил ёфтани модел ба “асбоби клиникии арзишманд” он бояд дар беморхонаҳои дигар ва беҳтараш ба таври prospective тасдиқ шавад. Таҳқиқоти ҳозира нишон намедиҳад, ки моделро мустақиман ба системаи дастгирии қарорҳои клиникӣ гузоштан мумкин аст.

Ҷиҳатҳои қавии таҳқиқот

• Маълумоти NIHSS-ро истифода мекунад, ки дар ҳамаи беморони сактаи шадид маъмулан гирифта мешавад.
• Гурӯҳи нисбатан калон – 479 бемори сактаи ишемикии шадид – арзёбӣ шуд.
• Ташхиси делирий бо баррасии систематикии парвандаҳо аз рӯи меъёрҳои DSM-5 анҷом шуд.
• Ташхисро ду клиницисти мустақил арзёбӣ карданд ва дар ихтилоф шахси сеюм истифода шуд.
• Бисёрҳамхаттии зербандиҳо бо VIF санҷида шуд.
• AUC-и якчанд модели пешгӯӣ муқоиса гардид.
• Ҳам зербандиҳои интизоршудаи кортикалӣ ва ҳам ҳамаи зербандиҳои NIHSS баррасӣ шуданд.
• Санҷида шуд, ки робитаи зербандиҳо дар ҳақиқат ба NIHSS умумӣ арзиши пешгӯии иловагӣ медиҳад ё не.
• Хурд будани зергуруҳи атаксия равшан зикр шудааст.
• Барои робитаи фалаҷи рӯй механизми қатъӣ даъво нашудааст.

Маҳдудиятҳои таҳқиқот

• Аз арзёбии ҳамтоён нагузаштааст: нашр preprint аст.
• Таҳлили дуюмдараҷаи ретроспективӣ аст: барои ин саволи таҳқиқотӣ маълумоти нав ва prospective ҷамъ нашудааст.
• Якмарказӣ аст: профили беморон ва сабти клиникӣ метавонад аз марказҳои дигар фарқ кунад.
• Делирий ретроспективӣ муайян шудааст: нишонаҳои дар сабтҳо набуда метавонанд гум шаванд.
• Скрининги prospective-и мунтазами делирий гузаронида нашудааст: вақти оғоз, давомнокӣ ва зернавъи нишонаҳо муфассал гузориш нашудаанд.
• Зербандиҳои NIHSS ба як нуқсон махсус нестанд: масалан, як хол дар банди майдони биноӣ метавонад ҳам талафи майдони биноӣ ва ҳам беэътиноиро нишон диҳад.
• 35 бемори дорои зербандиҳои нопурраи NIHSS хориҷ шудаанд: агар онҳо систематикӣ вазнинтар ё фарқкунанда бошанд, ғарази интихоб пайдо шуда метавонад.
• Баъзе беморони вазнин, ки дар ҳафт рӯзи аввал фавтидаанд ё дар 48 соати аввал паллиативӣ шуданд, аз маҷмӯаи ибтидоӣ хориҷ буданд: намояндагии гурӯҳи сактаи хеле вазнин коҳиш ёфта метавонад.
• Зергуруҳи атаксия хурд аст: робитаи баръакс танҳо ба 31 бемор такя мекунад.
• Модел дар ҳамон маҷмӯа таҳия ва арзёбӣ шудааст: гурӯҳи тасдиқи ҷудогона нест.
• Тасдиқи беруна вуҷуд надорад: маълум нест, ки AUC дар беморхонаи дигар нигоҳ дошта мешавад ё не.
• Натиҷаҳои калибр пешниҳод нашудаанд: мувофиқати хатари пешгӯишуда ва воқеӣ арзёбӣ намешавад.
• Ҳадди клиникӣ дода нашудааст: гуфта нашудааст, ки дар кадом холи модел бемор хатари баланд ҳисоб мешавад.
• Файли асосии боршуда ҷадвалҳо ва шаклро дар бар намегирад: odds ratio, фосилаҳои эътимод, p-ҳои муфассал ва каҷҳои ROC мустақилона баррасӣ намешаванд.
• Робитаҳо сабабият нишон намедиҳанд: фалаҷи рӯй ё хатои фармон сабаби делирий гуфта намешавад.

Таҳқиқот чӣ мегӯяд?

• Дар %39,7 гурӯҳи сактаи ишемикии шадид дар ҳафт рӯзи аввал делирий муайян шуд.
• Синни баланд, NIHSS-и ибтидоии вазнинтар ва вайроншавии маърифатии маълум бо делирий алоқаманданд.
• Дар банди NIHSS 1c ҳадди ақал як хатои фармон бо хатари баландтари делирий алоқаманд аст.
• Дар банди NIHSS 4 ҳадди ақал фалаҷи сабуки рӯй бо хатари баландтари делирий алоқаманд аст.
• Дар банди NIHSS 7 атаксия ба хатари пасттари делирий алоқаманд менамояд.
• Натиҷаи атаксия аз сабаби зергуруҳи хурд бояд эҳтиёткорона шарҳ дода шавад.
• Моделҳои зербандиҳо AUC-и 0,80-0,83 доданд.
• Илова кардани зербандиҳо аз модели синн, mRS пеш аз сакта ва NIHSS умумӣ AUC-и баландтар надод.
• Тағйирёбандаҳои соддаи қабул барои арзёбии барвақтии хатар қобили таҳқиқанд.

Таҳқиқот чӣ намегӯяд?

• Нишон дода нашудааст, ки NIHSS делирийро ташхис мекунад.
• Гуфта намешавад, ки ҳар бемори дорои NIHSS 1c ё фалаҷи рӯй делирий инкишоф медиҳад.
• Исбот нашудааст, ки атаксия механизми муҳофизатӣ аз делирий аст.
• Нишон дода нашудааст, ки фалаҷи рӯй тавассути пневмония делирийро ба вуҷуд меорад.
• Нишон дода нашудааст, ки зербандиҳо системаи скрининги беҳтар аз NIHSS умумӣ месозанд.
• AUC=0,83 маънои онро надорад, ки модел барои истифодаи клиникӣ омода аст.
• Ҳадди хатарии бехатар ва тасдиқшуда муайян нашудааст.
• Санҷида нашудааст, ки модел делирийро пешгирӣ мекунад ё натиҷаҳои беморро беҳтар месозад.
• Таҳқиқот ягон дору, табобат ё протоколи пешгирии делирийро арзёбӣ накардааст.
• Натиҷаҳоро мустақиман ба беморони сактаи геморрагӣ татбиқ кардан мумкин нест.

Аҳамият аз нигоҳи гузашта, имрӯз ва оянда

Дар гузашта делирий пас аз сакта бештар ҳамчун мушкиле дида мешуд, ки пас аз пайдо шуданаш шинохта мешавад. Имрӯз бошад, ба муайян кардани барвақтии беморони хатарнок ва скрининги систематикӣ бештар таваҷҷуҳ мешавад.

Саҳми ҳозираи ин таҳқиқот дар он аст, ки робитаи нишонаҳои неврологии аллакай ҳангоми қабул сабтшуда бо хатари делирий муфассал баррасӣ шудааст. Он ба ҷои биомаркери нав ё озмоиши гарон истифодаи дубораи маълумоти мавҷудаи клиникиро пешниҳод мекунад.

Ҳамзамон натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки модели мураккабтар ҳамеша беҳтар нест. Ба ҷои ворид кардани зербандиҳои зиёд ба модел, синн, ҳолати функсионалии пеш аз сакта ва NIHSS умумӣ қудрати ҷудокунии монанд додаанд.

Таҳқиқоти оянда бояд:

• моделро дар беморхонаҳои дигар мустақилона тасдиқ кунанд,
• делирийро бо асбобҳои стандартии prospective арзёбӣ кунанд,
• ҳассосият, махсусият ва калибри моделро гузориш диҳанд,
• ҳадҳои хатари мувофиқ барои истифодаи клиникиро муайян кунанд,
• сактаи ишемикӣ ва геморрагиро ҷудогона таҳлил кунанд,
• ҷойгиршавии сакта ва зербандиҳои NIHSS-ро якҷоя модел кунанд,
• робитаҳои атаксия ва фалаҷи рӯйро дар зергуруҳҳои калонтар тасдиқ кунанд,
• санҷанд, ки оё амалҳои систематикии пешгирии делирий дар беморони хатари баланд натиҷаҳоро беҳтар мекунанд ё не.

Маънои рӯзмарра барои бемор ва наздикон

Пас аз сакта натавонистани иҷрои фармон, заъфи рӯй ё холҳои баланди NIHSS танҳо ба делирий дахл надоранд; онҳо метавонанд таъсири мустақими неврологии сакта низ бошанд.

Паёми асосии таҳқиқот барои оилаҳо ин аст, ки тағйироти равонӣ ва рафторӣ пас аз сакта танҳо ҳамчун “пирӣ”, “бехобӣ” ё “стресси беморхона” дида нашавад. Агар диққат, робита бо муҳит, реҷаи хоб-бедорӣ ё рафтори бемор дар давоми соатҳо тағйир ёбад, ба дастаи клиникӣ хабар додан муҳим аст.

Бо вуҷуди ин, таҳқиқот ҳисобкунаки қатъӣ барои пешгӯии делирий дар як бемори инфиродӣ пешниҳод намекунад. Маълумоти NIHSS бояд на ба ҷои мушоҳидаи клиникӣ ва арзёбии сохтории делирий, балки ҳамчун яке аз қабатҳои эҳтимолии огоҳии барвақтӣ баррасӣ шавад.

Усули таҳқиқот ва натиҷаҳо

Тарҳи техникии таҳқиқот

Ҷараёни беморон ва натиҷаҳои асосӣ

Қадамҳои таҳлили оморӣ

1. Тақсимоти тағйирёбандаҳо бо санҷиши Kolmogorov-Smirnov арзёбӣ шуд.
2. Қабул шуд, ки ҳамаи тағйирёбандаҳо тақсимоти нормалӣ надоранд.
3. Барои тағйирёбандаҳои пайваста санҷиши Mann-Whitney U истифода шуд.
4. Тағйирёбандаҳои категориявӣ бо санҷиши chi-square муқоиса шуданд.
5. Тағйирёбандаҳое, ки дар таҳлили яктағйирёбанда p<0,05 доштанд, муайян гардиданд.
6. Робитаи байни тағйирёбандаҳо бо VIF санҷида шуд.
7. Тағйирёбандаҳои дорои VIF аз 5 паст ба регрессияи логистикии бисёртағйирёбанда дохил шуданд.
8. Зербандиҳои NIHSS барои кам кардани вобастагӣ ба тағйирёбандаҳои дуӣ табдил дода шуданд.
9. Қудрати ҷудокунии моделҳои гуногун бо каҷи ROC ва AUC муқоиса шуд.

Зербандиҳои намоёни NIHSS

Азбаски Ҷадвали 2 бо натиҷаҳои регрессия дар файли асосии боршуда мавҷуд нест, odds ratio-ҳои дақиқ ва фосилаҳои эътимоди %95 аз матни мавҷуда оварда намешаванд.

Натиҷаҳои модели ROC

Натиҷаи асосии муқоисаи моделҳо

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин мундариҷа ба таҳқиқоти Sylke Pijpen, Fenne Vandervorst, Kaat Guldolf, Robin Gens, Anissa Ourtani ва Sylvie De Raedt бо номи “Utilizing NIHSS subitems to identify patients at risk of post-stroke delirium” асос ёфтааст.

Муаллифон дар воҳидҳои неврология ва нейроилмҳои Azorg Aalst, Universitair Ziekenhuis Brussel, Vrije Universiteit Brussel, ZNA Middelheim ва CHU Brugmann дар Белгия фаъолият доранд.

Таҳқиқот озмоиши клиникии бо беморони нав гузаронидашуда нест. Он таҳлили дуюмдараҷаи ретроспективӣ, якмарказӣ ва мушоҳидавӣ мебошад, ки аз маҷмӯаи қаблан нашршудаи 514 бемори сактаи ишемикии шадид истифода кардааст. 479 беморе, ки зербандиҳои NIHSS ҳангоми қабул доштанд, ба таҳқиқоти ҳозира дохил шуданд.

Ташхиси делирий бо баррасии ретроспективии сабтҳои тиббӣ ва ҳамширагии ҳафт рӯзи аввал аз рӯи меъёрҳои DSM-5 муайян шуд. Ду клиницисти мустақил ташхисро арзёбӣ карданд ва ҳангоми ихтилоф клиницисти сеюм истифода шуд.

Таҳқиқот ҳамчун preprint дар SSRN нашр шудааст. Дар матн равшан навишта шудааст: “This preprint research paper has not been peer reviewed”. Аз ин рӯ, он аз арзёбии ҳамтоён нагузаштааст. Дар матн қабули тасдиқшудаи маҷалла ё DOI зикр нашудааст.

Гуфта шудааст, ки таҳқиқот аз ҷониби кумитаи этикии University Hospital of Brussels бо рақами B.U.N. 143201733949 тасдиқ шудааст. Азбаски кор ретроспективӣ аст, розигии иштирокчиён гирифта нашуда ва розигии иштирок/нашр татбиқшаванда набудааст.

Муаллифон изҳор кардаанд, ки ихтилофи манфиатҳо ва маблағгузорӣ вуҷуд надорад.

Санади боршуда матни асосии 9-саҳифагӣ мебошад. Гарчанде дар матн ба Table 1, Table 2, Table 3, Figure 1 ва ҷадвалҳои иловагии S1-S10 ишора мешавад, ин ҷадвалҳо, шаклҳо ва замимаҳо дар файли боршуда вуҷуд надоранд. Аз ин рӯ odds ratio-ҳои дақиқ, фосилаҳои эътимод, p-ҳои муфассал, коэффитсиентҳои модел ва хусусиятҳои визуалии каҷҳои ROC тахмин ё аз манбаи дигар пурра карда нашудаанд.

Натиҷаҳои AUC қудрати ҷудокунии моделро дар ҳамон маҷмӯаи маълумот нишон медиҳанд. Азбаски тасдиқи беруна, калибр ва ҳадди хатарии клиникӣ пешниҳод нашудаанд, наметавон хулоса кард, ки модел бевосита дар нигоҳубини беморон истифода мешавад.

Робитаҳои ёфтшуда бо NIHSS 1c, фалаҷи рӯй ва атаксия мушоҳидавӣ мебошанд. Таҳқиқот исбот намекунад, ки ин нишонаҳои неврологӣ сабаби делирий мешаванд. Хусусан робитаи баръакс бо атаксия танҳо ба зергуруҳи хурди 31 бемор такя мекунад.

Ин мақола танҳо бар асоси саволи таҳқиқот, интихоби беморон, арзёбии делирий, усулҳои оморӣ, натиҷаҳои рақамӣ ва шарҳҳои муаллифон, ки дар PDF-и боршуда оварда шудаанд, омода шудааст. Иддаои дар PDF набуда дар бораи қатъияти ташхис, кафолати истифодаи клиникӣ, тавсияи табобат ё сабабият илова нашудааст.