Bu tədqiqat Koreyada ümumi şəkildə chwinamul adlandırılan yeyilən dağ tərəvəzlərindən Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) və Gondalbinin (Ligularia stenocephala) fenolik tərkiblərini ətraflı müqayisə edir. Tədqiqatda Gondalbi iki fərqli bölgədən — Gosung və Namwon — götürülmüş; beləliklə dörd nümunə qrupu həm çiy, həm də 100 °C-də 1 dəqiqə pörtülmüş vəziyyətdə araşdırılmışdır.

UPLC-DAD-QToF/MS və UPLC-QTRAP-MS/MS istifadə edilməklə cəmi 24 fenolik birləşmə xarakterizə edilmişdir. Bunların 13-ü flavonoid, 11-i fenolik turşudur. Tədqiqatçılar beş flavonoidin və iki cis-tipli fenolik turşunun araşdırılan chwinamul növlərində daha əvvəl bildirilmədiyini qeyd edirlər.

Növlərin kimyəvi profilləri aydın şəkildə fərqlənir. Chamchwi xüsusilə 3,5-di-O-caffeoylquinic acid baxımından zəngin olduğu halda, Gomchwi və Gondalbidə 5-O-caffeoylquinic acid daha üstünlük təşkil edir. Flavonoid paylanmasında da növə xas nümunələr müşahidə edilmişdir: Gomchwidə quercetin 3-O-robinobioside, Gondalbidə quercetin 3-O-glucuronide və Chamchwidə quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside ön plana çıxır.

Pörtmə bütün növlərə eyni istiqamətdə təsir etməmişdir. Ümumi fenolik miqdarı Chamchwidə %14,2 artdığı halda, Gosung Gondalbidə %65,4, Namwon Gondalbidə %7,2 və Gomchwidə %8,7 azalmışdır. Bu nəticə bu üç növ üçün vahid “pörtmə fenolikleri azaldır” və ya “pörtmə fenolikleri artırır” qaydasının keçərli olmadığını göstərir.

Tədqiqat yalnız kimyəvi tərkibi və tətbiq edilən emal şəraitinin bu tərkibə təsirini araşdırmışdır. Ölçülən fenolik miqdarları birbaşa insan sağlamlığının, bioəlçatanlığın və ya klinik faydanın göstəricisi deyil.

Chwinamul nədir və bu tədqiqatda hansı bitkilər araşdırılıb?

Chwinamul Koreya mətbəxində istehlak edilən bəzi yeyilən dağ tərəvəzləri üçün işlədilən ümumi addır. Bu tədqiqat üç Asteraceae növünə yönəlmişdir: Chamchwi (Aster scaber), Gomchwi (Ligularia fischeri) və Gondalbi (Ligularia stenocephala). Gənc yarpaqları təzə salatlarda və ya bükmə tipli istehlakda istifadə oluna bilər.

Bu növlərin yarpaqlarında caffeoylquinic acid törəmələri, həmçinin quercetin və kaempferol qlikozidləri kimi müxtəlif fenolik birləşmələr əvvəllər də göstərilmişdir. Tədqiqatın yeniliyi üç növü eyni analitik çərçivədə ətraflı müqayisə etməsi, acylated flavonoid və cis-tipli fenolik turşuları da əhatə etməsi və geniş istifadə olunan qısa müddətli pörtmənin tərkibə təsirini qiymətləndirməsidir.

Nümunələr haradan götürülüb?

Bitkilər Aprel 2023-də əldə edilmişdir. Çiy nümunələr yalnız yuyulmuş, pörtmə qrupundakı materiallar isə qaynar suda 100 °C-də 1 dəqiqə emal edilmişdir. Daha sonra bütün nümunələr liyofilizə edilmiş, üyüdülmüş və 30 mesh ələkdən keçirilmişdir.

Bu dizayn şərh edilərkən növ və mühit təsirlərinin tamamilə bir-birindən ayrı eksperimental amillər olmadığı nəzərə alınmalıdır. Hər növ eyni bölgədə və eyni kənd təsərrüfatı şəraitində çoxmərkəzli şəkildə yetişdirilməmişdir. Mənbə də müşahidə edilən profil fərqlərinin genetik, ətraf mühit və emal şəraitinin birləşməsindən qaynaqlana biləcəyini bildirir.

Fenolik birləşmələr necə ekstraksiya edildi?

Fenolik turşular və flavonoidlər üçün 0,5 g toz nümunə istifadə edilmişdir. Fenolik turşu ekstraksiyasında MeOH:H₂O:FA = 80:15:5; flavonoidlərdə isə 50:45:5 həcm nisbətində həlledici istifadə edilmişdir.

Ekstraktlar 2016 ×g-də, 10 °C-də 15 dəqiqə sentrifuqalanmış; üst faza 0,2 µm PVDF filtrdən keçirilmiş və C18 bərk faza ekstraksiya kartrici ilə təmizlənmişdir. Eluat azot altında qurudulduqdan sonra 0,5 mL ekstraksiya məhlulunda yenidən həll edilmişdir.

UPLC-QToF-MS ilə UPLC-QTRAP-MS/MS niyə birlikdə istifadə edildi?

İki sistem fərqli analitik vəzifələri tamamlayır. QToF-MS dəqiq kütlə, retensiya vaxtı və parçalanma nümunələrindən istifadə edərək birləşmələrin struktur xarakteristikasını dəstəklədiyi halda, QTRAP-MS/MS-nin MRM rejimi əvvəlcədən müəyyən edilmiş birləşmələrin daha seçici və həssas kəmiyyət ölçülməsini təmin edir.

UPLC-QToF-MS şərtləri

Xromatoqrafik ayrılma CORTECS UPLC T3 kolonu ilə həyata keçirilmişdir. Axın sürəti 0,3 mL/dəqiqə, kolon temperaturu 30 °C və inyeksiya həcmi 1 µL olaraq müəyyən edilmişdir. Mobil fazalar %0,5 formik turşu olan su və %0,5 formik turşu olan asetonitrildən hazırlanmışdır.

Kütlə spektrləri müsbət elektrospray ionlaşmasında 100–1200 m/z aralığında qeydə alınmış; ion mənbəyi temperaturu 500 °C, mənbə qazı 50 psi, curtain gas 30 psi, declustering potential 80 V və collision energy 15 ± 10 V olaraq tətbiq edilmişdir.

Kəmiyyət təyini necə aparıldı?

Hədəflənən birləşmələr SCIEX QTRAP 4500 üzərində MRM rejimində kəmiyyətcə ölçülmüş və 17 seçilmiş referens standart istifadə edilmişdir. Birbaşa standartı olmayan birləşmələrdə struktur baxımından əlaqəli standartlarla nisbi kəmiyyət təyini aparılmışdır.

Nəticələr quru çəkiyə görə mg/100 g olaraq və üç təkrarın orta ± standart sapması formasında təqdim edilmişdir. Qruplar arasındakı fərqlər birtərəfli ANOVA və Duncan çoxsaylı müqayisə testi ilə qiymətləndirilmiş; p < 0,05 əhəmiyyətlilik həddi istifadə edilmişdir.

LOD və LOQ necə hesablandı?

Analitik standartlar üçün aşkarlanma həddi və kəmiyyət təyini həddi:

\[ LOD = \frac{3.3 \times SD}{\delta} \]

və

\[ LOQ = \frac{10 \times SD}{\delta} \]

ifadələri ilə hesablanmışdır. Burada SD, cavabın — y-kəsişməsinin — standart sapmasını; \(\delta\) isə kalibrləmə əyrisinin meylini ifadə edir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

24 fenolik birləşmə necə təsnif edildi?

Cəmi 24 birləşmənin 13-ü flavonoid, 11-i fenolik turşu kimi təsnif edilmişdir. Flavonoidlərdə quercetin və kaempferol qlikozidləri; fenolik turşularda isə caffeoylquinic acid, dicaffeoylquinic acid, coumaroylquinic acid və feruloylquinic acid törəmələri ön plana çıxmışdır.

Fenolik turşular araşdırılan bütün nümunələrdə ümumi fenolik birləşmələrin %80-dən çoxunu təşkil etmişdir. Lakin hansı fenolik turşunun üstünlük təşkil etməsi növə görə dəyişmişdir.

Chamchwi niyə digər iki növdən fərqli CQA profili göstərdi?

Gondalbi və Gomchwidə mono-caffeoylquinic acid profili üstünlük təşkil etdiyi halda, Chamchwidə dicaffeoylquinic acid toplanması daha nəzərəçarpandır. Chamchwidəki 5-CQA ümumi fenolik turşuların yalnız təxminən %13-ni, 3,5-diCQA isə təxminən %77-ni təşkil etmişdir.

Bunun əksinə, 5-CQA-nın fenolik turşular içindəki payı Gosung Gondalbidə təxminən %47, Namwon Gondalbidə %59 və Gomchwidə %47-dir.

Mənbə bu fərqləri tək bir səbəblə əlaqələndirmir. Genetik quruluş, yetişdirmə şəraiti, ətraf mühit stresi və emal amilləri caffeoylquinic acid paylanmasına təsir göstərə bilər.

Flavonoid profilləri də növləri ayırdı

Gomchwi və Gondalbidə rutin və nicotiflorin mühüm birləşmələrdir; lakin ətraflı profil bir-birindən fərqlənir. Gomchwidə quercetin galactoside törəmələri, xüsusilə quercetin 3-O-robinobioside və hyperoside daha nəzərəçarpandır.

Gondalbidə quercetin 3-O-glucuronide — miquelianin — nisbi olaraq daha yüksək səviyyədə aşkar edilmişdir. Chamchwi isə quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside baxımından fərqləndirici profilə malikdir; bu birləşmə ümumi flavonoidlərin təxminən %58-ni təşkil etmişdir.

Hansı chwinamul nümunəsində ümumi fenolik miqdarı ən yüksək idi?

Araşdırılan çiy nümunələr arasında ən yüksək ümumi fenolik birləşmə miqdarı Gosung Gondalbidə ölçülmüşdür. Lakin bu nəticə yalnız bu təcrübədə araşdırılan nümunələri və quru çəki əsaslı kimyəvi analizi təmsil edir; bir növün ümumilikdə “ən yaxşı” və ya “ən sağlam” olduğu mənasına gəlmir.

Pörtmə fenolik birləşmələri artırır, yoxsa azaldır?

Bu tədqiqatda vahid cavab yoxdur. Eyni 100 °C / 1 dəqiqəlik pörtmə prosesi Chamchwidə ümumi ölçülə bilən fenolikleri artırdığı halda, digər üç nümunədə azaltmışdır. Buna görə prosesin təsiri növün başlanğıc kimyəvi profilindən və ayrı-ayrı birləşmələrin davranışından asılıdır.

Müəlliflər Chamchwidəki artım üçün pörtmənin hüceyrə divarını pozaraq bağlı fenoliklərin ekstraksiya oluna bilməsini artırmasını mümkün mexanizmlərdən biri kimi müzakirə edirlər. Bunun əksinə, istiliklə parçalanma və ya həll olub pörtmə suyuna keçmə digər nümunələrdə miqdar itkisinə töhfə verə bilər.

Bu izahlar kimyəvi mexanizm şərhləridir. Tədqiqat pörtmə suyunu analiz etməmiş və fenoliklərin insan həzmində bioəlçatanlığını ölçməmişdir.

Gosung və Namwon Gondalbi niyə fərqli nəticə verdi?

Çiy Gosung Gondalbi daha yüksək ümumi fenolik turşu səviyyəsi göstərdiyi halda, Namwon nümunəsində flavonoid miqdarı təxminən iki dəfə yüksək tapılmışdır. Mənbə iki bölgə arasındakı enlik və ətraf mühit fərqlərinin bu nümunə ilə əlaqəli ola biləcəyini müzakirə edir.

Lakin bu tədqiqat enliyin təsirini müstəqil eksperimental dəyişən kimi sınamamışdır. Gosung-Namwon fərqinin yalnız enlikdən qaynaqlandığını demək mümkün deyil; genetika, UV məruz qalması, temperatur, su stresi və digər yetişdirmə şərtləri də töhfə verə bilər.

PCA və PLS-DA növləri ayıra bildimi?

PCA analizində üç növ ümumilikdə ayrı klasterlər yaratmışdır. İstisna olaraq pörtülmüş Gosung Gondalbi nümunələri PCA məkanında Chamchwiyə doğru yaxınlaşmışdır. Mənbə bunu pörtmədən sonra 5-CQA səviyyəsinin Chamchwiyə bənzər dəyərlərə enməsi ilə əlaqələndirir.

Daha sonra tətbiq olunan PLS-DA-da növ qrupları aydın şəkildə ayrılmışdır. Növlər arasındakı tərkib fərqinə mühüm töhfə verən cəmi 11 dəyişən müəyyən edilmişdir: dörd fenolik turşu və yeddi flavonoid.

Ən güclü ayırdetmə komponentlərindən bəziləri:

• Chamchwi: quercetin 3-O-(6″-O-malonyl)glucoside
• Gomchwi: quercetin 3-O-robinobioside
• Gondalbi: 5-CQA methyl ester

PLS-DA analizində AUC=1 çıxması qüsursuz növ diaqnozu deməkdirmi?

Xeyr. ROC əyrisinin AUC=1 verməsi araşdırılan məlumat dəstində çox güclü sinif ayrımı olduğunu göstərir; lakin bu nəticə müstəqil, geniş xarici nümunə qrupunda təsdiqlənmiş universal diaqnostik performans kimi şərh edilə bilməz. Təcrübədəki nümunə ölçüsü və dizayn xüsusilə çoxdəyişənli model performansının şərhində nəzərə alınmalıdır.

PLS-DA üçün modeldə güclü ayrım əldə edilmiş və permutation/CV-ANOVA yoxlamaları tətbiq edilmişdir. Pörtmənin təsirinin araşdırıldığı OPLS-DA modelində R²X = 0,992 və Q² = 0,985 tapılmış, çiy və pörtülmüş nümunələr ayrılmışdır. Bununla belə müəlliflər yüksək R² və Q² dəyərlərinin məhdud nümunə ölçüsündən və təcrübə dizaynından təsirlənmiş ola biləcəyini xüsusi qeyd edirlər.

Pörtməni ən çox hansı metabolitlər fərqləndirdi?

OPLS-DA və S-plot qiymətləndirməsində pörtmədən qaynaqlanan variasiyaya beş birləşmənin mühüm töhfə verdiyi müəyyən edilmişdir. Ümumi modeldə 5-CQA methyl ester, 3,5-diCQA və 5-CQA azalma istiqamətində; 3,4-diCQA və 4,5-diCQA isə artım istiqamətində ön plana çıxmışdır.

Lakin bu meyllər bütün növlərdə eyni deyil. Məsələn, Chamchwidə 5-CQA və 5-CQA methyl ester arta bilmiş; bəzi diCQA dəyişiklikləri də Gosung Gondalbi və Gomchwidə ümumi meyli izləməmişdir. Buna görə pörtmənin fərdi fenoliklərə təsirini növdən asılı olmayan vahid reaksiya kimi düşünmək olmaz.

Tədqiqat bizə nəyi demir?

Bu tədqiqat fenolik profil analizidir. Antioksidant qabiliyyəti birbaşa ölçən funksional təcrübə, hüceyrə kulturası testi, heyvan təcrübəsi və ya insan tədqiqatı aparılmamışdır.

Buna görə daha çox ümumi fenolik ehtiva edən nümunənin insanlarda daha güclü bioloji təsir göstərəcəyi nəticəsi bu tədqiqatdan çıxarıla bilməz. Fenoliklərin həzm zamanı çevrilməsi, bioəlçatanlığı, metabolitləri, istehlak edilən porsiya miqdarı və qida matrisindəki digər komponentlər ayrıca araşdırılmalıdır.

Eynilə yalnız bir pörtmə şərti — 100 °C və 1 dəqiqə — sınanmışdır. Daha uzun pörtmə, buxarda bişirmə, qızartma və ya fərqli temperaturların eyni nəticəni yaratdığı göstərilməmişdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Phenolic profiling of Korean chwinamul (Aster scaber, Ligularia fischeri, and Ligularia stenocephala) using UPLC-DAD-QToF/MS and UPLC-QTRAP-MS/MS

Müəlliflər: Ju Hyung Kim; Ryeong Ha Kwon; So Ah Kim; Jeong Hyeon Ahn; Kwang-Sik Lee; Jeong-Yong Cho; Heon-Woong Kim.

Corresponding authors: Jeong-Yong Cho və Heon-Woong Kim.

Qurumlar: Department of Food Sciences, National Institute of Crop and Food Science, Rural Development Administration, Wanju, Republic of Korea; Department of Integrative Food, Bioscience and Biotechnology, Chonnam National University, Gwangju, Republic of Korea.

Jurnal: Journal of Food Composition and Analysis.

Nəşriyyat: Elsevier Inc.

Biblioqrafik qeyd: Volume 157 (2026), Article 109355.

DOI:10.1016/j.jfca.2026.109355

Tarixlər: Göndərilmə 28 Dekabr 2025; reviziya 28 May 2026; qəbul 1 İyul 2026; onlayn nəşr 7 İyul 2026.

Mənbə növü: Eksperimental qida tərkibi və analitik kimya tədqiqatı.

Lisenziya: Creative Commons Attribution–NonCommercial–NoDerivatives 4.0 (CC BY-NC-ND 4.0).

Əsas nümunə dizaynı: Chamchwi, Gomchwi, Gosung Gondalbi və Namwon Gondalbi; çiy və 100 °C-də 1 dəqiqə pörtülmüş şərtlər; analizlər üç təkrar şəklində aparılmışdır.

Analitik metodlar: UPLC-DAD-QToF/MS ilə struktur fenolik profil; UPLC-QTRAP-MS/MS MRM ilə hədəfli kəmiyyət analizi; 17 referens standart; PCA, PLS-DA və OPLS-DA çoxdəyişənli analizləri.

Statistika: Birtərəfli ANOVA; Duncan çoxsaylı müqayisə testi, p < 0,05. Çoxdəyişənli dəyişən seçimində VIP > 1 və p < 0,05; OPLS-DA etibarlılığı üçün 7-fold cross-validation, 200 permutation test və ROC analizi.

Etik əhatə: Tədqiqat insan və ya heyvan təcrübəsini əhatə etmir.

Maliyyələşdirmə: Tədqiqat Koreya Respublikasının Rural Development Administration “Research program for Agriculture Science and Technology Development”, Project PJ016718 proqramı tərəfindən dəstəklənmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Müəlliflər məlumatların sorğu əsasında təqdim ediləcəyini bildirirlər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər tədqiqata təsir edə biləcək məlum maliyyə marağı və ya şəxsi münasibət bildirməmişlər.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: Məhdud nümunə qrupu; hər növ üçün çoxmərkəzli yetişdirmə dizaynının olmaması; yalnız bir pörtmə temperaturu/müddətinin sınanması; kimyəvi tərkibin bioəlçatanlıq və ya klinik təsirlə birbaşa eyniləşdirilə bilməməsi; çoxdəyişənli modellərdə yüksək performans dəyərlərinin məhdud nümunə dizaynından təsirlənə bilmə ehtimalı.

Müəllif hüququ metodu: CC BY-NC-ND səbəbilə mənbə məqalənin mətni, cədvəlləri və fiqurları dəyişdirilmiş törəmə kimi yenidən istehsal edilməmişdir. Bu Verianla məqaləsi yoxlanıla bilən elmi nəticələri müstəqil Azərbaycan dilli tədris quruluşunda izah edir.