Aşağı xərcli PUA fotoqrammetriyası ilə iştirakçı Coğrafi İnformasiya Sistemi (Participatory GIS, P-GIS) yanaşması, bu tədqiqatda kənd miqyasında yüksək detallı hava təsvirlərini həndəsi baxımdan emal edib yerli idarəçilərin məkan biliklərini xəritə istehsalına daxil edən xəritələşdirmə iş axınıdır. Tədqiqat İndoneziyanın Batu City bölgəsindəki Punten Village-də DJI Mavic Pro ilə təxminən 120 m uçuş hündürlüyündə əldə edilmiş 1.007 təsviri Agisoft Metashape-də emal etmiş; təsvir blokunu doqquz Ground Control Point (GCP) ilə bağlamış və dəqiqliyi 16 Independent Check Point (ICP) ilə yoxlamışdır. GCP və ICP koordinatlarının hamısı geodezik GNSS əvəzinə istehlakçı sinifli Garmin 64s əl GPS-i ilə ölçülmüşdür. Ortomozaik üçün CE90 dəyəri 1,347 m, DEM üçün LE90 dəyəri 0,6113 m tapılmış; bu dəyərlər BIG Regulation No. 15/2014 çərçivəsində müvafiq olaraq 1:10.000 və 1:5.000 miqyasda Class 1 hədləri daxilində qiymətləndirilmişdir. Lakin nəticələr eyni əl-GPS istinadına görə uyğunluğu göstərir; müstəqil geodezik nəzarət istifadə edilmədiyi üçün mütləq mövqe dəqiqliyinin sübutu deyil.

Ortomozaik 36.214 × 47.208 piksel ölçüsündə, təxminən 4,1 cm/piksel Ground Sample Distance (GSD) ilə və təxminən 1,72 km² əhatə sahəsində hazırlanmışdır. 1.007 təsvirin 979-u hizalanmış, 435.884 tie point əldə edilmiş və ortomozaik emalı təxminən 17 saat davam etmişdir. Digital Elevation Model (DEM) təxminən 45 dəqiqədə yaradılmış; 43,2 cm/piksel ayırdetmə və 5,36 nöqtə/m² sıxlıq bildirilmişdir.

UAV məhsullarından inzibati sərhəd, yamac, kontur və torpaq örtüyü xəritələri törədilmişdir. Kənd idarəçiləri ilə 8 RW və 35 RT-nin idarəçiləri ortomozaikdə görünən yol, suvarma kanalı və digər yer nişanlarını öz sahə bilikləri ilə uyğunlaşdıraraq inzibati sərhədlərin doğrulanmasında iştirak etmişlər. Tədqiqat bu prosesi yer-əsaslı coğrafi öyrənmə üçün potensial mühit kimi şərh edir; lakin iştirakçılarda spatial thinking, öyrənmə nailiyyəti və ya coğrafi savadlılıq dəyişimini ölçən eksperimental məlumat toplamamışdır.

Tədqiqatın ən mühüm metodoloji mesajı ondan ibarətdir ki, aşağı xərcli PUA və istehlakçı sinifli əl GPS-i ilə kənd planlaşdırılmasında istifadə oluna bilən detallı məkan məhsulları hazırlamaq mümkündür; lakin xəritənin etibarlılığı istifadə olunan yer nəzarət istinadının keyfiyyəti ilə məhdudlaşır. Buna görə xəritələrin istifadə oluna bilməsi yalnız təsvir ayırdetməsi ilə deyil, həndəsi dəqiqliyin necə ölçüldüyünün və məlumat boşluqlarının harada olduğunun istifadəçilər tərəfindən bilinməsi ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Tədqiqatın əsas problemi nədir?

İndoneziyanın One Map Policy yanaşması məkan məlumatlarının vahid istinad, vahid standart, vahid məlumat bazası və vahid geoportal altında uyğunlaşdırılmasını hədəfləyir. Lakin kənd yerlərindəki bəzi kəndlərdə aktual, yüksək ayırdetməli və yerli qərarvermə üçün yetərli detallı məlumat yaratmaq üçün tələb olunan geodezik infrastruktur, maliyyə resursları və texniki potensial məhduddur.

Tədqiqat bu problemdən çıxış edərək iki tələbi bir sistemdə birləşdirir. Birinci tələb kənd miqyasında kifayət qədər həndəsi dəqiqliyə malik təsvir və yüksəklik məlumatı hazırlamaqdır. İkinci tələb isə yerli idarəçilərin öz bildikləri sərhədləri, yolları, suvarma kanallarını və digər məkan nişanlarını bu texniki məhsullarla əlaqələndirə bilməsidir.

Tədqiqat hansı suallara cavab axtarır?

1. UAV təsvirlərindən yaradılan ortomozaik və DEM-in həndəsi dəqiqliyi hansı səviyyədədir?
2. Bu məhsulların detal səviyyəsi kənd miqyasındakı məkan məlumatını yeniləmək və regional inkişaf planlaşdırmasını dəstəkləmək üçün kifayətdirmi?
3. UAV və P-GIS vasitəsilə birlikdə hazırlanan xəritələrin yer-əsaslı coğrafi öyrənmə baxımından hansı potensialı vardır?

Üçüncü sual digər ikisindən fərqlənir. İlk iki sual ölçmə və xəritə istehsalı vasitəsilə texniki olaraq yoxlanıldığı halda, üçüncü sual üçün birbaşa öyrənmə məlumatı toplanmamışdır. Buna görə təhsil bölməsi eksperimental öyrənmə-effektivliyi nəticəsi deyil, texniki və iştirakçı prosesin təhsildə istifadəsinə dair mənbə müəlliflərinin şərhidir.

Tədqiqat sahəsi

Uçuş və təsvir toplama quruluşu

UAV təsvirləri 25 avqust 2023 tarixində əldə edilmişdir. Pix4D App ilə uçuş xətti təxminən 120 m hündürlükdə planlaşdırılmış, irəli və yan təsvir üst-üstə düşməsi %80-dən yuxarı saxlanılmışdır. Uçuş planında relyef, ağaclar və hündür binalar kimi maneələr, eləcə də hava və işıq şəraiti nəzərə alınmışdır.

Təsvirlər 4000 × 3000 piksel ayırdetmədə və 4,73 mm fokus məsafəsi ilə qeydə alınmışdır.

GCP ilə ICP Arasındakı Fərq Nədir?

Ground Control Point (GCP), UAV təsvir blokunu real dünya koordinat sisteminə bağlamaq və fotoqrammetrik modeli tənzimləmək üçün istifadə olunan nəzarət nöqtəsidir; Independent Check Point (ICP) isə modelin tənzimlənməsinə daxil edilmir və tamamlanmış məhsulun dəqiqliyini müstəqil şəkildə yoxlamaq üçün saxlanılır. Bu tədqiqatda 9 GCP modelin georeferensləşdirilməsində, 16 ICP isə CE90 və LE90 dəqiqlik testlərində istifadə edilmişdir.

GCP ilə ICP-ni niyə ayırmaq lazımdır?

GCP modelin yaradılmasına birbaşa töhfə verdiyi üçün GCP-də aşağı qalıq xəta modelin həmin nəzarət nöqtələrinə nə qədər yaxşı uyğunlaşdığını göstərir. Bu nəticə təkbaşına müstəqil xəritə dəqiqliyi deyil.

ICP-lər modelə öyrədilmədiyi üçün ICP koordinatlarının xəritədəki qarşılıqları ilə real sahə istinadları arasındakı fərqlər məhsulun xarici doğrulanmasına daha yaxın ölçü verir.

Bu tədqiqatda GCP residual RMSE dəyəri 0,801 m tapılmış, lakin müstəqil dəqiqlik qiymətləndirməsi 16 ICP əsasında həyata keçirilmişdir.

GCP xəta paylanması

GCP 7 və GCP 8 birlikdə ümumi kvadrat residual-ın təxminən %80-ni təşkil edir. Mənbə bunu bir neçə yerli nəzarət nöqtəsindəki böyük xətaların blokdaxili uyğunluğa nəzərəçarpacaq dərəcədə təsir göstərə bilməsinin göstəricisi kimi müzakirə edir.

Fotoqrammetrik emal zənciri

Agisoft Metashape iş axını təsvirlərin idxalı və parametr tənzimləmələrinin aparılması ilə başlayır. Sonra təsvirlərdə ortaq görünən xüsusiyyətlər uyğunlaşdırılaraq kamera mövqeləri hizalanır və sparse point cloud yaradılır. GCP-lər sistemə əlavə edilərək təsvirlər üzərində işarələnir, kamera həndəsəsi optimallaşdırılır, daha sonra mesh/texture və yekun ortomozaik ilə DEM məhsulları hazırlanır.

Ortomozaik ilə DEM Arasındakı Fərq Nədir?

Ortomozaik müxtəlif hava fotoşəkillərinin kamera meyli, perspektiv və relyefdən qaynaqlanan həndəsi təhrifləri düzəldilərək vahid, xəritəyə bənzər təsvirə birləşdirilməsidir; Digital Elevation Model (DEM) isə hər mövqe üçün yüksəklik məlumatını təmsil edən rəqəmsal səth/relyef modelidir. Bu tədqiqatda ortomozaik inzibati sərhəd və torpaq örtüyü kimi üfüqi məkan şərhlərində, DEM isə yamac və kontur hazırlanmasında istifadə edilmişdir.

Ortomozaik nəticəsi

Kamera üst-üstə düşməsi bütün blok üzrə bərabər deyil. Mənbə xüsusilə tədqiqat blokunun yuxarı-sağ hissəsində yüksələn relyefin, rabitə qüllələrinin, hündür binaların və sərv ağaclarının təsvir əldə etməni çətinləşdirdiyini göstərir.

Ortomozaikdə bəzi məlumat boşluqları da mövcuddur. Mənbə bu boşluqları uzaqdan idarəetmə–dron arasındakı zəif siqnal, güclü külək, duman və planlaşdırılan uçuş hündürlüyünü aşan qüllə/ağac kimi obyektlərlə əlaqələndirir. Bu boşluqlar həndəsi dəqiqlik sinfi yaxşı olsa belə, xəritənin tamlığı ilə bağlı ayrıca məhdudiyyətdir.

DEM nəticəsi

Mənbə metod bölməsində mühüm texniki fərq qoyur: DEM interpolasiyadan əvvəl yer nöqtələri ayrılmayıbsa binaları və bitki örtüyünü əhatə edən Digital Surface Model (DSM) xarakteri daşıya bilər; yalnız çılpaq torpaq nöqtələri istifadə olunubsa Digital Terrain Model (DTM) xarakteri daşıyır. Lakin tədqiqat Punten DEM yaradılarkən torpaq təsnifatının dəqiq necə tətbiq edildiyini ətraflı bildirmir. Bu çatışmazlıq xüsusilə yamac şərhinin təkrar istehsal oluna bilməsi baxımından vacibdir.

İştirakçı GIS Bu Tədqiqatda Necə İstifadə Edildi?

Participatory GIS, UAV ortomozaikindəki məkan obyektlərini kənd idarəçilərinin yerli bilikləri ilə birlikdə şərh etmək üçün istifadə edilmişdir; Punten Village idarəçiləri ilə 8 RW və 35 RT-nin idarəçiləri yollar, suvarma kanalları və digər tanınan yer nişanları əsasında inzibati sərhədləri müzakirə edib doğrulamış, beləliklə texniki hava təsviri yerli ərazi biliyi ilə birləşdirilmişdir.

Niyə yalnız UAV təsviri kifayət deyil?

Hava təsviri yolları, evləri, tarla sərhədlərini və kanalları göstərə bilər; lakin görünən hər xəttin inzibati və ya ictimai baxımdan nə məna verdiyini yalnız təsvir əsasında çıxarmaq mümkün deyil. Sərhəd fiziki divarla üst-üstə düşməyə bilər və ya yerli idarəçilik baxımından mühüm kanalın funksiyası təsvirə baxaraq başa düşülməyə bilər.

P-GIS bu nöqtədə texniki təsvirlə yerli biliyi birləşdirir. Tədqiqatın coğrafiya təhsili baxımından vacib hesab etdiyi proses sakinlərin yalnız hazır xəritəni təhvil almaları deyil; xəritənin nəyi təmsil etdiyini şərh etmələri, sərhədləri doğrulamaları və xəritənin dəqiqlik hədlərini sorğulamalarıdır.

Bu Tədqiqat Yer-Əsaslı Coğrafi Öyrənmənin İnkişaf Etdiyini Sübut Edirmi?

Xeyr. Tədqiqatda iştirakçıların spatial thinking, coğrafi savadlılıq və ya öyrənmə nailiyyəti üçün ilkin test/son test və ya başqa təhsil ölçməsi aparılmamışdır; tədqiqat yalnız UAV məhsullarının dəqiqliyindən, P-GIS prosesindən və xəritələrdəki yerli məkan məlumatından çıxış edərək bu prosesin yer-əsaslı coğrafi öyrənmə üçün istifadə oluna biləcək mühit yarada biləcəyini təklif edir.

Mənbə bu təhsil potensialını üç əsas funksiya ilə əlaqələndirir: ortomozaik gündəlik həyatda tanınan yolları, evləri və suvarma kanallarını quşbaxışı vahid istinadda bir araya gətirir; DEM-dən hazırlanan yamac və kontur xəritələri yerli əhalinin gündəlik təcrübədə bildiyi dik/yastı relyef nümunəsini kəmiyyət təsvirinə çevirir; CE90 və LE90 dəyərlərinin sənədləşdirilməsi isə istifadəçiyə “bu xəritəyə hansı miqyasda və nə qədər etibar edə bilərəm?” sualını verməyə vadar edir.

Lakin bu üç xüsusiyyət birbaşa öyrənmə nəticəsi deyil. Mənbənin öz ifadəsinə görə bunun insanların yamac, torpaqdan istifadə, sərhədlər və təhlükələr haqqında düşünmə tərzini həqiqətən dəyişib-dəyişdirmədiyi gələcəkdə müsahibə, sketch-map və ya spatial-thinking tapşırıqları ilə yoxlanılmalıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Həndəsi dəqiqlik nə deməkdir?

Tədqiqatda həndəsi dəqiqlik xəritədəki mövqenin real dünyadakı istinad mövqeyi ilə nə qədər uyğunlaşdığı əsasında qiymətləndirilmişdir. Üfüqi dəqiqlik X və Y koordinat fərqlərinə, şaquli dəqiqlik Z/yüksəklik fərqinə əsaslanır.

CE90 və LE90 Nəyi Ölçür?

CE90 üfüqi mövqe xətalarının %90 etibar səviyyəsində istinada görə hansı ölçü daxilində qaldığını ifadə edən üfüqi dəqiqlik metrikidir; LE90 isə eyni yanaşmanı şaquli/yüksəklik xətasına tətbiq edir. Tədqiqat BIG Regulation No. 15/2014 çərçivəsində \(CE90=1.5175\times RMSE_r\) və \(LE90=1.6499\times RMSE_z\) münasibətlərindən istifadə etmişdir.

Mənbədə verilən iki əsas tənlik:

\[ CE90=1.5175\times RMSE_r \]

\[ LE90=1.6499\times RMSE_z \]

Burada:

• \(RMSE_r\): X və Y koordinat xətalarının birlikdə yaratdığı üfüqi Root Mean Square Error dəyəridir.
• \(RMSE_z\): Z/yüksəklik fərqlərinin Root Mean Square Error dəyəridir.
• 1,5175 və 1,6499: tədqiqatın BIG Regulation çərçivəsində istifadə etdiyi CE90 və LE90 çevirmə əmsallarıdır.

Mənbə Equation (3) niyə diqqət tələb edir?

Mənbənin çap olunmuş Equation (3) göstərimində üfüqi RMSE-nin ara ifadəsi və məxrəci ilə bağlı yığım/notasiya qeyri-müəyyənliyi vardır. Bunun əksinə, mənbə Table 5 istifadə olunan faktiki arifmetikanı aydın şəkildə yenidən qurmağa imkan verir: 16 ICP-nin \(\Delta X^2+\Delta Y^2\) cəmi 12,602 m², ortalaması 0,788 m² və kvadrat kökü təxminən 0,887 m-dir.

Beləliklə, cədvəldəki əməliyyat:

\[ RMSE_r=\sqrt{\frac{\sum_{i=1}^{n}\left(\Delta X_i^2+\Delta Y_i^2\right)}{n}} \]

şəklində oxuna bilər.

Bu göstərim mənbə Table 5-in arifmetikasının izahlı yenidən qurulmasıdır; çap edilmiş Equation (3)-ün səssizcə düzəldilmiş orijinal forması kimi təqdim edilmir.

Mənbənin cəmi istifadə edildikdə:

\[ RMSE_r=\sqrt{\frac{12.602}{16}} \approx0.8875\text{ m} \]

və sonra:

\[ CE90=1.5175\times0.8875 \approx1.347\text{ m} \]

alınır.

Şaquli dəqiqlik üçün:

\[ RMSE_z=\sqrt{\frac{\sum_{i=1}^{n}(\Delta Z_i)^2}{n}} \]

və mənbə Table 7 cəmi istifadə edildikdə:

\[ RMSE_z=\sqrt{\frac{2.197}{16}} \approx0.3706\text{ m} \]

\[ LE90=1.6499\times0.3706 \approx0.6113\text{ m} \]

nəticəsi alınır.

16 ICP nöqtəsində xəta paylanması

Üfüqi kvadrat xətanın təxminən %80-i yalnız ICP 5 və ICP 12-dən qaynaqlanır. Bu nəticə ümumi dəqiqlik metrikinin bir neçə yerli xəta nöqtəsindən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənə bildiyini göstərir.

Şaquli fərqlərin 16-sından 14-ü mənfidir. Mənbə orta şaquli fərqin təxminən −0,26 m olduğunu bildirərək bunun yalnız təsadüfi səpələnmədən çox sistematik şaquli ofsetə işarə etdiyini müzakirə edir.

1,347 m CE90 və 0,6113 m LE90 Mütləq Mövqe Dəqiqliyi Deməkdirmi?

Xeyr. GCP-lər və ICP-lər eyni Garmin 64s istehlakçı sinifli əl GPS-i ilə ölçüldüyü üçün \(CE90=1.347\) m və \(LE90=0.6113\) m dəyərləri UAV məhsullarının bu istinad koordinatları ilə uyğunluğunu göstərir; əl-GPS-in öz mütləq mövqe xətaları hər iki məlumat qrupunda ola biləcəyindən həqiqi mütləq dəqiqliyi doğrulamaq üçün müstəqil geodezik GNSS nəzarət nöqtələri tələb olunur.

Bu fərq niyə vacibdir? Əgər istinad koordinatın özü, məsələn, ümumi istiqamətli sürüşmə daşıyırsa, UAV modeli istinadla çox yaxşı uyğunlaşa bilər, lakin həm UAV məhsulu, həm də istinad real dünya koordinatından birlikdə sapmış ola bilər. Bundle block adjustment təsvir blokundakı təsadüfi GCP təsirini azalda bilər, lakin istinad koordinatının öz xətasını aradan qaldıra bilməz.

BIG dəqiqlik sinifləri ilə müqayisə

İnzibati sərhəd xəritəsi

UAV ortomozaiki ilə P-GIS sərhəd məlumatlarının birləşdirilməsi nəticəsində Punten Village-in inzibati sərhəd xəritəsi hazırlanmışdır. Mənbə kəndin 8 RW və 35 RT-dən ibarət olduğunu bildirir.

Mənbəyə görə RW 04 / Gempol Hamlet 29,6 ha, RW 06 / Kungkuk Hamlet 71,7 ha ölçüsündədir və ən kiçik vahid RW 05 təxminən 5,6 ha-dır.

Yamac xəritəsi

Bu siniflərin sahə cəmi təxminən 133,412 ha-dır. Buna görə Table 9 faizləri 281,94 ha-lıq bütün kənd sahəsinin deyil, mənbə tərəfindən istifadə olunan yamac təhlili sahəsinin paylanmasını göstərir. Mənbə ümumi kənd sahəsi ilə 133,412 ha-lıq yamac təhlili sahəsi arasındakı fərqi ayrıca izah etmir.

Mənbə yamacın əsasən kəndin mərkəzi və cənubunda yastı–maili, daha dik sahələrin isə şimal hissələrində cəmləndiyini bildirir.

Kontur xəritəsi

DEM-dən QGIS istifadə edilərək kontur xəritəsi törədilmiş və yüksəklik dəyərlərinin təxminən 868,1 m ilə 1.098,9 m arasında dəyişdiyi bildirilmişdir. Cənub hissələr daha maili düzənliklərdən, şimal hissələr isə daha yüksək təpəlik ərazidən ibarətdir.

Torpaq örtüyünün təsnifatı

Torpaq örtüyü ortomozaikdən ArcGIS maximum-likelihood supervised classification üsulu ilə altı sinfə ayrılmışdır: buildings, bushes, vegetation, road body, water bodies və vacant land.

Lakin tədqiqat confusion matrix, overall accuracy, producer's accuracy, user's accuracy, kappa və ya müstəqil sahə nümunələri ilə tematik dəqiqlik doğrulaması bildirmir. Mənbə də buna görə torpaq örtüyü sinif sahələrinin indicative / göstərici xarakterli şəkildə nəzərdən keçirilməli olduğunu açıq bildirir.

Buna görə Table 10 öz daxilində arifmetik olaraq bağlanmır. Verianla 1,72 km² və ya %100 cəmini kateqoriya dəyərlərini məcburi dəyişdirərək yenidən yaratmır.

Mənbə öz dəyərləri daxilində vegetation sinfini 0,728 km² və %36,16 ilə ən böyük torpaq örtüyü sinfi kimi bildirir. Bu nəticə tematik dəqiqlik testi aparılmadığı üçün dəqiq torpaq inventarı kimi deyil, istifadə olunan təsnifat əməliyyatının bildirilən nəticəsi kimi qiymətləndirilməlidir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Aşağı xərcli DJI Mavic Pro təsvirlərindən kənd miqyasında yüksək detallı ortomozaik və DEM hazırlamaq mümkün olmuşdur.
• Ortomozaik əl-GPS istinadına görə CE90=1,347 m nəticəsi ilə BIG 1:10.000 Class 1 həddi daxilində təsnif edilmişdir.
• DEM əl-GPS istinadına görə LE90=0,6113 m nəticəsi ilə BIG 1:5.000 Class 1 həddi daxilində təsnif edilmişdir.
• UAV məhsullarından inzibati sərhəd, yamac, kontur və torpaq örtüyü məhsulları törədilmişdir.
• P-GIS prosesi kənd idarəçilərinə yerli sərhəd və landmark biliklərini ortomozaiklə uyğunlaşdırmağa imkan vermişdir.
• Xəritənin dəqiqliyinin və çatışmayan sahələrinin görünən şəkildə sənədləşdirilməsi istifadəçilərin xəritəni tənqidi qiymətləndirməsi üçün əsas yaradır.

Tədqiqatın birbaşa dəstəkləmədiyi nəticələr

• CE90=1,347 m dəyəri mütləq geodezik mövqe dəqiqliyini sübut etmir.
• LE90=0,6113 m dəyəri mütləq yüksəklik dəqiqliyini sübut etmir.
• Garmin 64s koordinatlarının geodetic-grade GNSS dəqiqliyində olduğu göstərilməmişdir.
• Xəritənin bütün hissələrinin tam olduğu göstərilməmişdir; ortomozaikdə məlumat boşluqları vardır.
• Torpaq örtüyü siniflərinin tematik dəqiqliyi confusion matrix və ya müstəqil sahə nümunələri ilə doğrulanmamışdır.
• İştirakçıların spatial-thinking və ya coğrafi savadlılıq bacarıqlarında artım ölçülməmişdir.
• P-GIS-in öyrənmə nailiyyətini artırdığı eksperimental olaraq sübut edilməmişdir.
• Hazırlanan məhsulların kadastr və ya yüksək dəqiqlik tələb edən mühəndislik ölçmələrini əvəz edə biləcəyi göstərilməmişdir.
• Nəticələrin bütün kənd yerlərindəki kəndlərə eyni dəqiqliklə ümumiləşdirilə biləcəyi göstərilməmişdir.

Mənbədəki mühüm hesabat problemləri

Tədqiqatın əsas güclü tərəfləri

Müstəqil nəzarət nöqtələri: ICP-lərin bundle adjustment-a daxil edilməməsi GCP residual-dan daha mənalı xarici nəzarət təmin edir.

Yüksək təsvir redundansı: %80-dən yuxarı irəli/yan üst-üstə düşmə və yüz minlərlə tie point fotoqrammetrik blokun daxili həndəsəsini gücləndirir.

Texniki dəqiqlik həddinin açıq yazılması: Müəlliflər əl-GPS istinadı ilə əldə edilən dəyərləri mütləq dəqiqlik kimi təqdim etmirlər.

Texnologiya ilə yerli biliyin birləşdirilməsi: Xəritə istehsalı prosesi yalnız masaüstü təsvir emalı deyil; inzibati sərhəd məlumatı yerli idarəçilərlə doğrulanmışdır.

Çatışmayan məlumatın görünən saxlanması: Ortomozaikdəki boşluqlar gizlədilməmiş və onların qərarverməyə təsiri müzakirə edilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər

Ground reference keyfiyyəti: GCP və ICP ölçmələri eyni consumer-grade Garmin 64s ilə aparılmışdır.

Müstəqil geodetic control yoxdur: Mütləq CE90/LE90 dəqiqliyi geodetic-grade GNSS ilə doğrulanmamışdır.

Sistematik şaquli ofset: 16 şaquli fərqin 14-nün mənfi olması təxminən −0,26 m ortaq istiqamətli fərq olduğunu göstərir.

Yerli xəta cəmlənməsi: GCP 7–8 və ICP 5–12 kimi az sayda nöqtə ümumi kvadrat xətanın böyük hissəsini təşkil edir.

Ortomozaik boşluqları: Külək, duman, siqnal, hündür obyektlər və relyef şəraiti bəzi sahələrin çatışmamasına səbəb olmuşdur.

DEM istehsal təfərrüatı: DSM/DTM fərqini müəyyən edən torpaq təsnifatı əməliyyatı kifayət qədər ətraflı bildirilmir.

Torpaq örtüyü doğrulaması: Tematik accuracy assessment aparılmamışdır.

Table 10 arifmetikası: Torpaq örtüyünün ümumi sahə və faizləri öz daxilində uyğun deyil.

Təhsil təsiri ölçülməyib: Yer-əsaslı coğrafi öyrənmə potensialı empirik learning-outcome testi ilə qiymətləndirilməmişdir.

Emal potensialı: Təxminən 17 saatlıq ortomozaik emal müddəti və tələb olunan proqram/aparat bacarıqları kənd idarəsinin tam müstəqil istehsal aparmasını çətinləşdirə bilər.

Gələcək tədqiqatlar üçün mənbə tövsiyələri

Mənbə gələcəkdə geodetic ground control və müstəqil check point istifadə edilməsini, torpaq örtüyü təsnifatının tematik dəqiqliyinin sahə nümunələri ilə yoxlanılmasını və kənd sakinlərinin xəritə hazırlama/şərh etmə prosesinin onların relyef, yamac, sərhəd və təhlükə haqqında düşünmə tərzini dəyişdirib-dəyişdirmədiyinin müsahibə, sketch map və ya uyğunlaşdırılmış spatial-thinking tapşırıqları ilə araşdırılmasını tövsiyə edir.

Müəlliflər həmçinin bu iş axınının village digitalization / Desa Digital proqramlarına yerləşdirilməsini, kənd icmalarının yalnız məkan məlumatı istifadəçisi deyil, həm də istehsalçısı olub-ola bilməyəcəyini sınamaq üçün təbii gələcək tədqiqat mühiti kimi qiymətləndirirlər.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Low-Cost UAV Photogrammetry and Participatory GIS for Village Mapping: Geometric Accuracy and Place-Based Geographical Learning in Rural Indonesia.

Müəlliflər: Agum Yudatama, Purwanto, Ghada Abd Elsattar Mohammed Oraby.

Müəllif sırası: Mənbə PDF sırası qorunmuşdur.

Bərabər töhfə: Mənbədə equal-contribution bəyanı yoxdur.

Məsul müəllif: Agum Yudatama.

Agum Yudatama və Purwanto-nun afiliyasiyası: Department of Geography, Universitas Negeri Malang, Malang, Indonesia.

Ghada Abd Elsattar Mohammed Oraby-nin afiliyasiyası: Department of Geography, Al-Azhar University, Cairo, Egypt.

Jurnal: Future Space: Studies in Geo-Education.

Nəşriyyat: CV Bumi Spasial / Bumi Spasial.

Cild / nömrə: Vol. 3 No. 4 (2026).

Səhifələr: 498–518.

DOI: 10.69877/fssge.v3i4.122.

Rəsmi keçid: DOI resolver vasitəsilə 10.69877/fssge.v3i4.122.

Məqalənin göndərilmə tarixi: 29 yanvar 2026.

Reviziya yükləmə tarixi: 7 avqust 2026.

Yekun qəbul: 30 sentyabr 2026.

Biblioqrafik indeks nəşr tarixi: Garuda qeydinə görə 5 oktyabr 2026.

Mənbə növü: Elmi məqalə; iştirakçı GIS və təsviri coğrafi-öyrənmə şərhi ilə tək nümunəli texniki UAV fotoqrammetriyası dizaynı.

Rəyçilik: Jurnal DOAJ qeydində double-anonymous peer review kimi müəyyən edilir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International — CC BY 4.0.

Print ISSN: 3032-6974.

Online ISSN: 3031-9927.

Preprint: Mənbə PDF-də və ya doğrulanmış biblioqrafik qeyddə ayrıca preprint versiyası göstərilmir.

Açar sözlər: Spatial Literacy; Participatory GIS; Place-Based Geography Education; Community Empowerment; Unmanned Aerial Vehicle (UAV); Geometric Accuracy.

Tədqiqat yeri: Punten Village, Bumiaji District, Batu City, Indonesia.

Kəndin ümumi sahəsi: 281,94 ha.

Hamlet sayı: 4 — Krajan, Gempol, Kungkuk, Payan.

Yerli inzibati vahidlər: 8 RW və 35 RT.

UAV: DJI Mavic Pro.

Kamera: FC220, 1/2,3″ CMOS, 12 MP.

Sahə koordinat qəbuledicisi: Garmin 64s istehlakçı sinifli əl GPS/GLONASS qəbuledicisi.

GCP: 9.

ICP: 16.

GCP hədəfi: 3 × 3 m qırmızı-mavi marker.

Təsvir tarixi: 25 avqust 2023.

Uçuş hündürlüyü: təxminən 120 m.

İrəli/yan üst-üstə düşmə: %80-dən yuxarı.

Təsvir ayırdetməsi: 4000 × 3000 piksel.

Fokus məsafəsi: 4,73 mm.

Ümumi təsvir: 1.007.

Hizalanmış kamera: 979.

Tie point: 435.884.

Fotoqrammetriya proqramı: Agisoft Metashape.

Uçuş planlaşdırması: Pix4D App.

GIS proqramı: ArcGIS 10.4; kontur emalı üçün mənbə əlavə olaraq QGIS istifadəsini bildirir.

Hesablama: Microsoft Excel; RMSE, CE90, LE90.

GCP üfüqi RMSE: 0,801 m.

ICP üfüqi RMSEr: təxminən 0,887 m.

CE90: 1,347 m.

CE90 təsnifatı: BIG Regulation No. 15/2014, Class 1 at 1:10.000.

Şaquli RMSEz: təxminən 0,371 m.

LE90: 0,6113 m.

LE90 təsnifatı: BIG Regulation No. 15/2014, Class 1 at 1:5.000.

Mütləq dəqiqlik həddi: GCP və ICP eyni consumer-grade receiver ilə ölçüldüyünə görə CE90/LE90 dəyərləri bu istinadla uyğunluğu göstərir; müstəqil geodetic-grade doğrulama aparılmamışdır.

Şaquli ofset: 16 şaquli fərqin 14-ü mənfidir; mənbə təxminən −0,26 m orta fərq bildirir.

Ortomozaik emal müddəti: təxminən 17 saat.

Ortomozaik ölçüsü: 36.214 × 47.208 piksel.

Ortomozaik GSD: təxminən 4,1 cm/piksel.

Ortomozaik əhatəsi: təxminən 1,72 km².

Ortomozaik məhdudiyyəti: Siqnal, külək, duman və hündür maneələr səbəbindən bəzi sahələrdə boşluqlar vardır.

DEM emal müddəti: təxminən 45 dəqiqə.

DEM ayırdetməsi: 43,2 cm/piksel.

DEM nöqtə sıxlığı: 5,36 nöqtə/m².

DEM/DTM/DSM məhdudiyyəti: Mənbə DSM və DTM fərqinin əhəmiyyətini izah edir, lakin istifadə olunan ground-point classification əməliyyatını kifayət qədər ətraflı bildirmir.

Tematik məhsullar: İnzibati sərhəd xəritəsi, yamac xəritəsi, kontur xəritəsi və torpaq örtüyü xəritəsi.

Yamac təhlili sahəsi: Table 9 kateqoriya sahələrinin cəmi təxminən 133,412 ha-dır; mənbə bunu 281,94 ha-lıq ümumi kənd sahəsi ilə ayrıca uzlaşdırmır.

Kontur yüksəklik intervalı: təxminən 868,1–1.098,9 m.

Torpaq örtüyü üsulu: Maximum likelihood supervised classification.

Torpaq örtüyü sinifləri: Buildings, Bushes, Vegetation, Road Body, Water Bodies, Vacant Land.

Tematik doğrulama: Confusion matrix və ya müstəqil field-validation samples tətbiq edilməmişdir.

Table 10 uyğunsuzluğu: Kateqoriya sahələrinin cəmi 1,879 km², kateqoriya faizlərinin cəmi %93,85 olduğu halda mənbə total sətrində 1,72 km² və %100 verir.

P-GIS iştirakçıları: Punten Village apparatus və 8 RW ilə 35 RT-nin idarəçiləri; mənbə village-apparatus qrupunun dəqiq adam sayını ayrıca göstərmir.

Təhsil məlumatı: İştirakçıların öyrənmə nailiyyətinə dair kəmiyyət və ya pre/post məlumatı toplanmamışdır.

Yer-əsaslı öyrənmə nəticəsi: Mənbə xəritələrin yer-əsaslı öyrənmə resursu ola biləcəyini təklif edir; empirik effektivlik sübutu təqdim etmir.

Mənbədaxili nömrələmə: Bəzi Figure istinadları real figure nömrələri ilə uyğun gəlmir; Verianla elmi məzmunu əsas götürmüş, səhv nömrələri yeni fakt kimi daşımamışdır.

Equation (3) qeydi: Çap olunmuş üfüqi RMSE ifadəsinin notasiyası Table 5-in faktiki arifmetikası ilə tam uyğun gəlmir; Verianla source-reported nəticələri və cədvəl hesabını ayrıca izah etmişdir.

Funding: Araşdırılan mənbə versiyasında ayrıca funding statement yoxdur.

Conflict of Interest: Araşdırılan mənbə versiyasında ayrıca conflict-of-interest statement yoxdur.

Data Availability: Araşdırılan mənbə versiyasında ayrıca data-availability statement yoxdur.

CRediT / Author Contributions: Araşdırılan mənbə versiyasında ayrıca CRediT/müəllif töhfəsi bölməsi yoxdur.

Etika/razılıq: Araşdırılan mənbə versiyasında P-GIS müsahibə/müzakirə iştirakçıları üçün ayrıca ethics approval və ya informed-consent statement görünmür. Bu hesabat vəziyyəti təkbaşına etik pozuntu nəticəsi kimi şərh edilməmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: İstehlakçı sinifli yer istinadı; müstəqil geodezik doğrulamanın olmaması; sistematik şaquli ofset; az sayda nöqtədə cəmlənən xəta; ortomozaik boşluqları; DSM/DTM istehsal təfərrüatının çatışmaması; torpaq örtüyü tematik doğrulamasının olmaması; Table 10 arifmetik uyğunsuzluğu; yamac təhlili sahəsi ilə ümumi kənd sahəsi arasındakı əhatə fərqinin izah edilməməsi; öyrənmə nəticələrinin ölçülməməsi.

Əsas elmi şərh: Tədqiqat yüksək təsvir üst-üstə düşməsi və nəzarətli fotoqrammetrik iş axını ilə consumer-grade avadanlığın kənd miqyasında planlaşdırma və məkan müzakirəsi üçün istifadə oluna bilən məhsullar hazırlaya bildiyini göstərir. Lakin bu məhsulların mütləq mövqe dəqiqliyi müstəqil geodezik istinadla sübut edilməmişdir və xəritələrin təhsil təsiri birbaşa ölçülməmişdir.