İlk epizod və dərman müalicəsi almamış major depressiv pozuntu (first-episode, drug-naïve major depressive disorder; FEDN-MDD), depressiv xəstəliyin ilk klinik epizodunda olan və iltihabi biomarker ölçümündən əvvəl əvvəlki antidepressant və ya əlaqəli psixotrop müalicəyə məruz qalmamış xəstələri araşdıran erkən-xəstəlik çərçivəsidir. Bu sistematik icmal FEDN-MDD xəstələri ilə sağlam nəzarət iştirakçıları arasındakı periferik iltihabi biomarker fərqlərini və bu biomarkerlərin depressiv simptomların şiddəti ilə əlaqələrini qiymətləndirmişdir. PubMed/MEDLINE, Embase, PsycINFO və Scopus bazalarında 19 Mart 2026 tarixinədək aparılan axtarışlarda 313 qeyd müəyyən edilmiş və 16 nəşr keyfiyyət sintezinə daxil edilmişdir. Tədqiqatlar arasında bioloji matriks, laboratoriya üsulu, vahid, yaş bölgüsü və mümkün kohort üst-üstə düşməsi səbəbilə formal meta-analiz aparılmamışdır.

Ən çox araşdırılan əsas iltihabi biomarkerlər IL-1β, TNF-α, IL-6 və CRP/hs-CRP olmuşdur. IL-6 səkkiz nəşrin beşində FEDN-MDD qrupunda daha yüksək tapılaraq ən çox təkrarlanan istiqamətli siqnalı göstərmişdir. Bununla belə üç IL-6 tədqiqatında qruplar arasında əhəmiyyətli fərq aşkarlanmamış və töhfə verən tədqiqatlar metodoloji baxımdan homogen olmamışdır. CRP/hs-CRP nəticələri qismən müsbət olsa da matriks və hesabatlandırma problemləri ilə məhdudlaşmış, TNF-α və IL-1β nəticələri isə aydın şəkildə qarışıq olmuşdur. Klinik şiddətlə biomarker korrelyasiyaları da azsaylı və istiqamət baxımından uyğunsuzdur.

İcmalın əsas nəticəsi FEDN-MDD-nin vahid, təkrarlana bilən iltihabi biomarker imzası ilə xarakterizə olunması deyil, bəzi xəstələrdə erkən periferik immun disregulyasiyanın mövcud ola bilməsidir. IL-6 mövcud ədəbiyyatda ən diqqətəlayiq namizəd siqnal olsa da diaqnoz qoyan, xəstəlik şiddətini etibarlı şəkildə ölçən və ya müalicə seçimini müəyyən edən təsdiqlənmiş klinik biomarker deyil. Periferik iltihabi göstəricilərin hazırkı rolu əsasən bioloji təbəqələşdirmə, fenotipləşdirmə və mexanizm yönümlü tədqiqatların inkişaf etdirilməsidir.

Tədqiqat problemi

Major depressiv pozuntu klinik baxımdan heterogen pozuntudur. Eyni diaqnoz altında olan xəstələr simptom örüntüsü, xəstəliyin müddəti, müalicə tarixçəsi, metabolik vəziyyət, yanaşı xəstəliklər və bioloji mexanizmlər baxımından əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilərlər. Bu vəziyyət depressiya üçün vahid bioloji laborator göstəricinin hazırlanmasını çətinləşdirir.

İltihab uzun müddətdir depressiya biologiyasının mümkün komponentlərindən biri kimi araşdırılır. CRP, IL-6, TNF-α və IL-1β kimi periferik göstəricilər daha geniş MDD ədəbiyyatında tez-tez qiymətləndirilmişdir. Lakin təkrarlanan epizodlar, uzun xəstəlik müddəti, antidepressant müalicəsi, metabolik dəyişikliklər və yanaşı xəstəliklər iltihabi siqnala müstəqil şəkildə təsir edə bilər. Buna görə xroniki və ya daha əvvəl müalicə almış depressiya nümunələrində ölçülən iltihabın xəstəliyin erkən biologiyasını, yoxsa zamanla yaranmış ikincili dəyişiklikləri əks etdirdiyini ayırd etmək çətindir.

İlk Epizod, Dərman Müalicəsi Almamış MDD Niyə Ayrı Araşdırıldı?

FEDN-MDD nümunələri depressiv xəstəliyin erkən mərhələsindəki periferik immun dəyişiklikləri xroniklik və əvvəlki farmakoloji müalicənin mümkün qarışdırıcı təsirlərindən mümkün qədər ayırmaq üçün araşdırılmışdır; beləliklə aşkarlanan iltihabi siqnalın xəstəliyin başlanğıcına daha yaxın bioloji prosesləri təmsil edib-etmədiyi daha fokuslanmış şəkildə qiymətləndirilə bilər.

Bu seçim bütün qarışdırıcıları aradan qaldırmır. Yaş, bədən çəkisi, metabolik vəziyyət, siqaret, yuxu, qidalanma, kəskin infeksiya, stress, sosial-iqtisadi şərait, nümunə götürmə vaxtı və laboratoriya üsulları yenə də iltihabi biomarkerlərə təsir göstərə bilər. Mənbə icmalın risk-of-bias qiymətləndirmələrində xüsusilə confounding nəzarətinin bəzi tədqiqatlarda yetərsiz qalması buna görə əhəmiyyətlidir.

“Drug-naïve” termini necə nəzərdən keçirildi?

Mənbə müəllifləri “drug-naïve”, “medication-naïve”, “treatment-naïve”, “antidepressant-naïve”, “psychotropic-naïve” və “unmedicated” terminlərini avtomatik şəkildə sinonim hesab etməmişdir. Bir nəşrdə yalnız qiymətləndirmə zamanı dərman istifadə edilmədiyi bildirilirsə, bunun keçmişdə heç bir müalicə alınmadığı mənasına gəlmədiyi qəbul edilmişdir.

Daxil edilən nəşrlərdə tam mətnin biomarker ölçümündən əvvəl antidepressant və ya psixotropik məruz qalmanın olmadığını dəstəkləməsi tələb olunmuşdur. Beləliklə yalnız “hazırda dərman istifadə etmir” kimi daha zəif vəziyyətlə həqiqi dərman-naiv tarixçəsi arasındakı fərqin qorunmasına çalışılmışdır.

Periferik iltihabi biomarker nədir?

Periferik iltihabi biomarker mərkəzi sinir sistemindən kənarda qan, serum, plazma, tüpürcək və ya digər periferik bioloji materiallarda ölçülən və iltihabi yaxud immun proseslər haqqında məlumat verə bilən molekulyar və ya hüceyrəvi göstəricidir. Bu icmalda əsas diqqət IL-6, TNF-α, IL-1β və CRP/hs-CRP üzərindədir.

Bir biomarkerin iki qrup arasında fərqli olması təkbaşına onun klinik diaqnostik vasitə olması demək deyil. Diaqnostik istifadə üçün təkrarlana bilmə, standartlaşdırılmış ölçmə, klinik hədlər, həssaslıq və spesifiklik, müstəqil prospektiv doğrulama və müxtəlif populyasiyalarda etibarlı performans tələb olunur. Bu icmaldakı ədəbiyyat hələ bu mərhələdə deyil.

IL-6

İnterleykin-6 (IL-6) immun və iltihabi siqnal ötürülməsində rol oynayan sitokindir. İcmalda IL-6 səkkiz nəşrdə qiymətləndirilmişdir. Beş nəşr FEDN-MDD qrupunda daha yüksək IL-6 səviyyəsi bildirdiyi halda üç nəşr sağlam nəzarətlərlə əhəmiyyətli fərq tapmamışdır.

Bu bölgü IL-6-nı icmaldakı ən çox təkrarlanan əsas siqnala çevirir. Lakin tədqiqatlarda fərqli yaş qrupları, serum və ya plazma kimi fərqli bioloji matrikslər, ELISA və ya multiplex platformaları və fərqli statistik təqdimat formaları istifadə edilmişdir. Bundan əlavə bəzi nəşrlər qismən üst-üstə düşən xəstə kohortlarından gəlir.

IL-6 Bu İcmalda Təsdiqlənmiş Klinik Biomarkerdirmi?

Xeyr. IL-6 digər əsas iltihabi göstəricilərlə müqayisədə FEDN-MDD-də yüksəlmə istiqamətində daha çox təkrarlanan siqnal göstərmişdir, lakin səkkiz tədqiqatın hamısında yüksəlməmiş, tədqiqatlar metodoloji cəhətdən homogen olmamış və etibarlı klinik hədd doğrulaması aparılmamışdır; buna görə IL-6 mövcud sübutlarda tədqiqat baxımından güclü namizəddir, təsdiqlənmiş diaqnoz və ya şiddət biomarkeri deyil.

TNF-α

Şiş nekrozu faktoru alfa (TNF-α) doqquz nəşrdə qiymətləndirilmişdir. Dörd nəşr daha yüksək TNF-α, beş nəşr isə əhəmiyyətli qrup fərqi olmadığını bildirmişdir. Bu təxminən balanslı bölgü TNF-α-nın FEDN-MDD üçün ardıcıl şəkildə yüksələn göstərici kimi müəyyənləşdirilməsini dəstəkləmir.

Üstəlik, mümkün üst-üstə düşən Yaponiya kohortlarından gələn nəşrlərdə TNF-α nəticələrinin eyni istiqamətdə olmaması təkrarlanan nəşrlərin müstəqil replikasiya kimi qiymətləndirilməməli olduğunu göstərir.

IL-1β

IL-1β on nəşrdə qiymətləndirilmiş və əsas göstəricilər arasında ən çox araşdırılan marker olmuşdur. Buna baxmayaraq yalnız iki nəşr daha yüksək səviyyə, yeddi nəşr əhəmiyyətli fərq olmadığını, bir nəşr isə FEDN-MDD qrupunda əhəmiyyətli dərəcədə daha aşağı IL-1β bildirmişdir.

Bir tədqiqatda əks istiqamətli nəticənin tapılması xüsusilə vacibdir; çünki bu vəziyyət “IL-1β depressiyanın erkən mərhələsində yüksəlir” kimi birtərəfli bioloji ümumiləşdirməni dəstəkləmir.

CRP və hs-CRP

C-reaktiv zülal (CRP) və yüksək həssaslıqlı CRP (hs-CRP) sistemik iltihabın daha aşağı axınlı kəskin faza göstəriciləridir. Beş nəşrin üçündə FEDN-MDD qrupunda daha yüksək CRP və ya hs-CRP, birində isə əhəmiyyətli fərq olmadığı bildirilmişdir.

Beşinci nəşrdə nəticə mənbə daxilində uyğunsuzdur: orijinal tədqiqat cədvəlində p = 0,558, müzakirə mətnində p = 0,028 bildirilmişdir. Sistematik icmal müəllifləri bu nəşri “müsbət” kimi saymaq əvəzinə qeyri-müəyyən/daxili uyğunsuz kimi təsnif etmişdir.

Bu cədvəl meta-analiz və ya səs sayımı deyil. Bir nəşrin “daha yüksək” kateqoriyasına daxil olması effektin böyüklüyünü, nümunənin gücünü və ya başqa nəşrlə ölçmələrin müqayisə edilə bilməsini göstərmir.

Depressiyanın şiddəti ilə əlaqə varmı?

Əsas iltihabi göstəricilərlə depressiyanın şiddəti arasındakı əlaqələr az sayda nəşrdə bildirilmiş və nəticələr ardıcıl istiqamət yaratmamışdır.

Bu nəticələrin istiqaməti belə eyni deyil. Eyni biomarker müxtəlif tədqiqatlarda müsbət, mənfi və ya əhəmiyyətsiz əlaqə göstərə bilər. Buna görə mövcud ədəbiyyat vahid periferik iltihabi göstəricini ümumi depressiya şiddətinin etibarlı xətti göstəricisi kimi dəstəkləmir.

Kəşfiyyat xarakterli göstəricilər

Tədqiqatlar həmçinin IFN-γ, IL-8, IL-4, Claudin-5, ENA78/CXCL5, NOX1, Raftlin, Aggregate Index of Systemic Inflammation (AISI), resolvin D1, Maresin-1, Zonulin, FABP, LPS və NLRP3 kimi çoxsaylı ikincili və ya kəşfiyyat xarakterli göstəriciləri araşdırmışdır.

Bəzi ayrı-ayrı tədqiqatlar güclü əlaqələr bildirmişdir. Məsələn, bir tədqiqatda NOX1 və Raftlin səviyyələri HAM-D balları ilə yüksək müsbət korrelyasiya göstərmiş; başqa bir tədqiqatda AISI ilə depressiya və anhedoniya ölçmələri arasında əlaqələr bildirilmişdir. Lakin bu göstəricilərin çoxu yalnız bir və ya iki nəşrdə araşdırıldığı üçün tədqiqatlararası səviyyədə təkrarlana bilən örüntü formalaşdırmaq mümkün deyil.

Mənbənin hipotetik iltihab modeli

Mənbə Figure 4-də çoxmərhələli bioloji çərçivə təklif edir. Modelin başlanğıcında stress, əlverişsiz həyat şəraiti, adipozluq və metabolik yük kimi amillərin periferik aşağı dərəcəli immun aktivləşməni gücləndirə biləcəyi fərz olunur. IL-6 siqnalı bu çərçivədə daha proksimal iltihabi siqnal, CRP isə daha aşağı axınlı sistemik cavab göstəricisi kimi nəzərdən keçirilir.

Model daha sonra qan-beyin baryerinin həssaslığı, HPA oxu, vaqal/neyroimmun əlaqə, qlimfatik sistem, dopaminergik funksiya və mükafat dövrələri kimi mexanizmlər vasitəsilə motivasiya, anhedoniya, yorğunluq və psixomotor ləngimə kimi depressiv ölçülərlə mümkün əlaqələr qurur.

Bu mexanizm icmaldakı 16 FEDN-MDD nəşrinin birbaşa eksperimental nəticəsi deyil. Model FEDN-MDD nəticələrini daha geniş major depressiya, neyroimmunologiya, iltihab və qlimfatik sistem ədəbiyyatı ilə birləşdirən hipotez yaradan çərçivədir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi və dəstəkləmədiyi şərhlər

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

PRISMA və PROSPERO

Sistematik icmal PRISMA 2020 hesabatlandırma çərçivəsini izləmiş və protokol tədqiqat seçimi başlamazdan əvvəl PROSPERO-da CRD420261347590 nömrəsi ilə qeydiyyata alınmışdır.

PECO tədqiqat sualı

Population: İlk epizod, dərman müalicəsi almamış major depressiv pozuntu xəstələri.

Exposure: Periferik iltihabi biomarkerlərin mövcudluğu və səviyyəsi.

Comparator: Sağlam nəzarət iştirakçıları.

Outcome: Qruplar arasındakı biomarker fərqləri və biomarkerlərin klinik dəyişənlərlə əlaqələri.

Axtarışın əhatəsi

PRISMA seçim axını

Bu İcmalda Niyə Meta-Analiz Aparılmadı?

Meta-analiz aparılmadı, çünki daxil edilən nəşrlər bioloji matriks, laborator analiz platforması, ölçü vahidi, statistik hesabatlandırma forması, yaş quruluşu və bəzi kohortların müstəqilliyi baxımından kifayət qədər müqayisə edilə bilən deyildi; bu şəraitdə vahid hovuzlanmış effekt ölçüsü hesablamaq elmi baxımdan yanıltıcı ola biləcəyinə görə mənbə müəllifləri nəşr səviyyəsində narrativ və istiqamətli sintezə üstünlük vermişdir.

Məsələn, eyni “IL-6” biomarkeri müxtəlif tədqiqatlarda serum və ya plazmada, ELISA və ya multiplex sistemlərlə və bir-birinə birbaşa çevrilə bilməyən hesabatlandırma formalarında təqdim edilmişdir. Mənbə müəllifləri medianları ortalamaya, SEM-i standart sapmaya və ya fərqli vahidləri ortaq formaya məcburi çevirməmiş; orijinal hesabatlandırma formalarını qorumuşdur.

Daxil edilmə meyarları

Daxil edilən nəşrlərin resenziyalı orijinal tədqiqat olması, ingiliscə nəşr edilməsi, standart diaqnostik meyarlara əsasən MDD diaqnozu olan FEDN-MDD xəstələrini daxil etməsi, sağlam nəzarət qrupuna malik olması, periferik bioloji matriksdə kəmiyyətli iltihabi biomarker məlumatı təqdim etməsi və çıxarıla bilən başlanğıc məlumatı verməsi tələb olunmuşdur.

Təkrarlanan və ya xroniki depressiya, əvvəllər müalicə almış xəstələr, ayrıca FEDN-MDD məlumatı çıxarıla bilməyən qarışıq nümunələr, sağlam nəzarəti olmayan tədqiqatlar, yalnız mərkəzi sinir sistemi biomarkeri qiymətləndirən araşdırmalar və ağır qarışdırıcı tibbi/psixiatrik komorbiditələri olan uyğun olmayan nümunələr xaric edilmişdir.

Tədqiqatların bölgüsü

Cəmi 16 nəşrin 12-si Şərqi Asiya nümunələrindən gəlir. On bir nəşr kəsitsəl/hal-nəzarət, beş nəşr isə prospektiv və ya uzununa hal-nəzarət dizaynındadır. Dörd nəşr yalnız yeniyetmə nümunəsindən istifadə etmiş, qalanların çoxu böyükləri araşdırmışdır.

Nümunə ölçüsü və üst-üstə düşən kohortlar

Birbaşa vahid məxrəcə toplana bilən 15 nəşrdə təxminən 935 FEDN-MDD xəstəsi və 833 sağlam nəzarət iştirakçısı vardır. Li Z. və həmkarlarının üç nümunə dəstli tədqiqatı vahid, üst-üstə düşməyən MDD və nəzarət məxrəcinə endirilə bilmədiyinə görə bu cəmə daxil edilməmişdir.

Kakeda 2018 və Kakeda 2020 eyni Yaponiya tədqiqat qrupu, zaman aralığı, qurum, tədqiqatçılar, nümunə xüsusiyyətləri və analiz platformasına görə üst-üstə düşən kohortlar hesab edilmişdir. Sugimoto 2018-in də bu kohortla ehtimal olunan üst-üstə düşməsi olduğu qiymətləndirilmişdir. Nəşrlər fərqli biomarker və ya görüntüləmə məlumatı verdikləri üçün sintezdə saxlanılmış, lakin müstəqil replikasiyalar kimi sayılmamışdır.

Risk-of-bias qiymətləndirilməsi

On bir kəsitsəl/hal-nəzarət tədqiqatı JBI Analytical Cross-Sectional Studies Checklist ilə, beş prospektiv/uzununa tədqiqat isə JBI Cohort Studies Checklist ilə iki tədqiqatçı tərəfindən müstəqil şəkildə qiymətləndirilmişdir. Fikir ayrılıqları müzakirə və konsensusla həll edilmişdir.

Kəsitsəl ədəbiyyatda ümumi profil əsasən aşağıdan orta səviyyəyədək metodoloji narahatlıq göstərmişdir. Bəzi tədqiqatlar confounding amillərini müəyyən etmək və ya idarə etmək, eləcə də statistik yanaşmanı yetərincə hesabatlandırmaq baxımından zəifdir.

Prospektiv/uzununa qrupda metodoloji problemlər daha qabarıqdır. Qrupların müqayisə edilə bilməsi, confounding nəzarəti, izləmə, itkin məlumatlar və zaman ərzində nəticələrin qiymətləndirilməsi mənbələrin etibarlılığını məhdudlaşdırır. Bu vəziyyət xüsusilə uzununa korrelyasiyaların güclü səbəb-nəticə sübutu kimi şərh olunmasına mane olur.

Mənbədaxili CRP uyğunsuzluğu

Wang və həmkarlarının 2026-cı il tədqiqatında CRP üçün tədqiqatın öz Cədvəl 1-i p = 0,558 verdiyi halda müzakirə mətni p = 0,028 bildirir. Sistematik icmal nəticəni “higher” kateqoriyasına keçirməmiş və daxili uyğunsuz kimi kodlamışdır. Verianla da hansı dəyərin “düzgün olmalı olduğunu” təxmin etmir.

Figure 4 necə şərh edilməlidir?

Figure 4 tədqiqatın nəticələr cədvəli deyil, hipotetik mexanizm sxemidir. Mənbədə birbaşa müşahidə olunan əsas nəticə “IL-6-dan CRP-yə, oradan qan-beyin baryerinə və dopamin dövrələrinə dəqiq səbəb-nəticə zənciri” deyil. Bu zəncir FEDN-MDD nəticələrinin daha geniş iltihabi depressiya və neyroimmun ədəbiyyatı ilə birləşdirilmiş bioloji izah modelidir.

Periferik İltihabi Biomarkerlər Hazırda Diaqnoz və ya Şiddət Ölçümü Üçün İstifadə Oluna Bilərmi?

Xeyr. İcmalda ölçmə platformaları, bioloji matrikslər, hədlər, nəticə istiqamətləri və klinik korrelyasiyalar yetərincə standartlaşdırılmış və ya təkrarlana bilən deyil; buna görə IL-6, CRP/hs-CRP, TNF-α və ya IL-1β hazırda FEDN-MDD üçün təsdiqlənmiş diaqnostik test, şiddət göstəricisi və ya müalicə seçimi vasitəsi kimi dəstəklənmir.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətləri

Gələcək tədqiqatlar

Mənbə müəllifləri daha böyük, müxtəlif coğrafiyalardan gələn və operasional FEDN-MDD tərifləri standartlaşdırılmış kohortların yaradılmasını tövsiyə edir. Qan götürmə vaxtı, bioloji matriks, laboratoriya platforması və əsas biomarker paneli kimi pre-analitik və analitik proseslərin uyğunlaşdırılması həqiqi bioloji heterogenliyin metodoloji səs-küydən ayrılmasını asanlaşdıra bilər.

Vahid biomarker əvəzinə iltihabi, metabolik, kardiovaskulyar və neyroendokrin sistemləri birlikdə qiymətləndirən allostatik yük və ya çox-biomarker modellərinin araşdırılması da tövsiyə edilir. Bu yanaşma erkən depressiyanın tək sitokindən çox bir neçə bioloji sistemin birgə disregulyasiyası ilə əlaqəli olub-olmadığını yoxlaya bilər.

Uzununa tədqiqatlarda biomarkerlərin xəstəliyin başlanğıcından erkən müalicə dövrünə qədər dəfələrlə ölçülməsi iltihabi dəyişikliklərin davamlı meyllilik xüsusiyyəti, keçici vəziyyət göstəricisi və ya klinik gedişlə dinamik şəkildə dəyişən siqnal olub-olmadığını ayırd etməyə kömək edə bilər.

Mənbə həmçinin ümumi depressiya balı əvəzinə yorğunluq, yuxu, iştaha, anhedoniya və digər neyrovegetativ simptom qrupları ilə biomarkerlər arasındakı əlaqələrin ətraflı qiymətləndirilməsini tövsiyə edir. İltihabın bütün depressiya diaqnozu ilə deyil, müəyyən simptom fenotipləri ilə daha yaxın əlaqəli olması mümkündür.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Peripheral Inflammatory Biomarkers in First-Episode, Drug-Naïve Major Depressive Disorder: A Systematic Review

Müəlliflər: Esteban Zavaleta-Monestel; Luis Guillermo Herrera-Jiménez; José Miguel Chaverri-Fernández; Sebastián Arguedas-Chacón; Jeaustin Mora-Jiménez; Ricardo Millán-González.

Məsul müəllif: Esteban Zavaleta-Monestel.

Qurumlar: Health Research Department, Hospital Clínica Bíblica, San José, Costa Rica; Department of Pharmacy, University of Costa Rica, San José, Costa Rica; Department of Medicine, University of Costa Rica, San José, Costa Rica; Department of Psychiatry, Hospital Clínica Bíblica, San José, Costa Rica.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Nəşr məlumatı: Psychiatry International, 2026, Cild 7, Məqalə 140.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030140

Rəsmi DOI keçidi: https://doi.org/10.3390/psychiatryint7030140

Göndərilmə tarixi: 12 May 2026.

Reviziya tarixi: 8 İyun 2026.

Qəbul tarixi: 9 İyun 2026.

Nəşr tarixi: 22 İyun 2026.

Mənbə növü: Sistematik icmal.

Hesabatlandırma standartı: PRISMA 2020.

PROSPERO: CRD420261347590.

Axtarış tarixi: Verilənlər bazasının başlanğıcından 19 Mart 2026 tarixinədək.

Verilənlər bazaları: PubMed/MEDLINE, Embase, PsycINFO və Scopus.

Müəyyən edilən qeyd: 313.

Keyfiyyət sintezinə daxil edilən nəşr: 16.

Formal meta-analiz: Aparılmamışdır. Əsas səbəb bioloji matriks, analiz üsulu, vahid, statistik hesabatlandırma, yaş quruluşu və mümkün kohort üst-üstə düşməsinin heterogenliyidir.

Təxmini iştirakçı cəmi: Vahid məxrəcə toplana bilən 15 nəşrdə təxminən 935 FEDN-MDD xəstəsi və 833 sağlam nəzarət; mümkün/təsdiqlənmiş kohort üst-üstə düşməsi səbəbilə müstəqil fərdlərin dəqiq cəmi kimi şərh edilməməlidir.

Əsas biomarkerlər: IL-6, CRP/hs-CRP, TNF-α və IL-1β.

Əsas nəticə: IL-6 ən çox təkrarlanan yüksəlmə istiqamətini göstərmişdir; CRP/hs-CRP qismən müsbət, lakin metodoloji cəhətdən məhdud, TNF-α və IL-1β nəticələri qarışıqdır. Vahid və təkrarlana bilən iltihabi FEDN-MDD imzası göstərilməmişdir.

Klinik korrelyasiya nəticəsi: Depressiya şiddəti ilə əsas iltihabi biomarkerlər arasında təkrarlana bilən birtərəfli əlaqə tapılmamışdır.

Risk-of-bias: Kəsitsəl/hal-nəzarət tədqiqatları üçün JBI Analytical Cross-Sectional Studies Checklist; prospektiv/uzununa tədqiqatlar üçün JBI Cohort Studies Checklist istifadə edilmişdir.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: Az nəşr sayı, Şərqi Asiya coğrafi cəmləşməsi, fərqli FEDN tərifləri, fərqli bioloji matriks və assay platformaları, heterogen hesabatlandırma, simptom səviyyəsində az məlumat və üst-üstə düşən kohortlar.

Maliyyələşmə: Xarici maliyyələşmə alınmamışdır.

Etik komitə: Yeni insan iştirakçısı məlumatı yaradılmadığı üçün tətbiq edilmir.

Məlumatlandırılmış razılıq: Tətbiq edilmir.

Məlumatların əlçatanlığı: Tədqiqatda yeni məlumat yaradılmamış və ya təhlil edilməmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

GenAI bəyanatı: Müəlliflər müzakirədəki Figure 4-ün ilk vizual layihəsini yaratmaq üçün Google Gemini Nano Banana 2 / Gemini 3.1 Flash Image istifadə etdiklərini bildirmişdir. Alət tədqiqat seçimi, məlumat çıxarışı, risk-of-bias, məlumat sintezi, nəticələrin şərhi və ya elmi nəticə istehsalında istifadə edilməmişdir; yekun şəkil müəlliflər tərəfindən nəzərdən keçirilmiş və redaktə olunmuşdur.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma Luis Guillermo Herrera-Jiménez, Esteban Zavaleta-Monestel və Ricardo Millán-González; metodologiya Luis Guillermo Herrera-Jiménez və Ricardo Millán-González; doğrulama Esteban Zavaleta-Monestel, Ricardo Millán-González və Luis Guillermo Herrera-Jiménez; formal analiz Luis Guillermo Herrera-Jiménez və Ricardo Millán-González; tədqiqat Luis Guillermo Herrera-Jiménez, Sebastián Arguedas-Chacón, Jeaustin Mora-Jiménez və Esteban Zavaleta-Monestel; məlumatların təşkili Luis Guillermo Herrera-Jiménez, Sebastián Arguedas-Chacón və Jeaustin Mora-Jiménez; ilk layihə Luis Guillermo Herrera-Jiménez və Esteban Zavaleta-Monestel; nəzərdən keçirmə və redaktə bütün müəlliflərin töhfəsi ilə həyata keçirilmişdir.

Mənbədaxili bütövlük qeydi: Wang və həmkarlarının CRP nəticəsi orijinal tədqiqatın Cədvəl 1-ində p = 0,558, müzakirəsində p = 0,028 kimi bildirilmişdir. Sistematik icmal bu nəticəni “internally inconsistent” kimi təsnif etmişdir; Verianla bu fərqi səssizcə düzəltmir.

Kohort bütövlüyü qeydi: Kakeda 2018, Kakeda 2020 və Sugimoto 2018 nəşrləri təsdiqlənmiş və ya ehtimal olunan üst-üstə düşən Yaponiya kohortlarından gəlir; müstəqil replikasiyalar və ya tamamilə ayrı iştirakçı hovuzları kimi şərh edilməməlidir.

Verianla məzmun üsulu: Bu mətn orijinal sistematik icmalın tam tərcüməsi və ya abzas-abzas yenidən yazılması deyil. Tədqiqat sualı, PRISMA metodu, tədqiqat seçimi, biomarker nəticələri, klinik korrelyasiyalar, risk-of-bias strukturu, mənbə şəkillərinin elmi mesajı, mənbədaxili uyğunsuzluqlar, məhdudiyyətlər və müəlliflərin şərh sərhədi qorunaraq müstəqil Azərbaycan dilində elmi öyrənmə qatı yaradılmışdır.