Hassas psikoterapi (precision psychotherapy), psikoterapötik kararları hastanın bireysel özellikleri, gereksinimleri ve tedavi süreci hakkında elde edilen bilgilerle daha isabetli hale getirmeyi amaçlayan bir yaklaşımdır. Shlomo Mendlovic'in çalışması, mevcut hassas psikoterapi araştırmalarının önemli bölümünün “hangi hasta hangi tedaviye yanıt verir?” sorusuna odaklandığını, buna karşılık terapi seansı içinde terapist ile hasta arasındaki etkileşimin anlık yapısının yeterince modellenmediğini savunmaktadır. Çalışma bu boşluğu ele almak üzere ruhsal etkinliği eylem, düşünce, duygu, deneyim ve varoluş olmak üzere beş bağlantılı boyutta temsil eden Boyutsal Model'i (Dimensional Model) terapötik diyaloğa uygular. Önerilen yaklaşım, terapi konuşmalarının bu boyutlar arasındaki geçiş dizileri olarak kodlanmasını ve ileride doğal dil işleme ile yapay zekâ yöntemleri tarafından analiz edilebilir hale getirilmesini amaçlamaktadır.

Çalışmanın temel önerisi, psikoterapide hassasiyetin yalnız tedavi sonucunu önceden tahmin etmekten ibaret olmamasıdır. Terapötik değişimin nasıl geliştiğini anlamak için konuşmanın hangi psikolojik düzlemde ilerlediği, terapist ve hastanın aynı veya farklı boyutlarda bulunup bulunmadığı, geçişlerin ne kadar süreklilik gösterdiği ve ani “boyutsal sıçramaların” etkileşimde kopuşla ilişkili olup olmadığı da incelenebilir. Böyle bir temsil, terapi transkriptlerinin insan değerlendiriciler tarafından kodlanması, etiketlenmiş veriler üzerinde gözetimli doğal dil işleme modellerinin eğitilmesi ve ardından boyut geçiş olasılıkları, terapist-hasta senkronisi ve süreklilik bozulmalarının hesaplamalı olarak analiz edilmesi için kavramsal bir temel sağlayabilir.

Ancak çalışma yeni bir klinik yapay zekâ sistemi doğrulamamaktadır. Önerilen Boyutsal Model henüz sistematik ampirik geçerlilik ve güvenilirlik sınamalarından geçmemiştir; gerçek zamanlı terapi analizi ve klinik karar desteği gelecekte araştırılması gereken uygulamalardır. Bu nedenle çalışma, yapay zekânın terapistin yerini almasını değil, teorik olarak anlamlandırılmış süreç göstergelerinin araştırılmasını ve gelecekte klinik yargıyı destekleyebilecek araçların geliştirilmesini tartışmaktadır.

Psikoterapide temel sorun: Ortalama sonuç bireysel hastayı açıklamıyor

Psikoterapi depresyon, kaygı bozuklukları, travmayla ilişkili bozukluklar ve kişilik bozuklukları dahil birçok ruhsal sorun için etkili bir tedavi yaklaşımıdır. Bununla birlikte grup düzeyinde etkili bulunan bir psikoterapi, her bireyde aynı sonucu üretmez. Bazı hastalar klinik olarak anlamlı iyileşme yaşamaz, bazıları tedaviyi erken bırakır ve bazıları başlangıçtaki kazanımlarından sonra tekrar kötüleşebilir.

Bu değişkenliğin tek bir nedeni yoktur. Hastalar belirti örüntüleri, gelişimsel öyküleri, kişilerarası ilişkileri, psikolojik kapasiteleri ve biyolojik özellikleri açısından farklılık gösterir. Terapist, terapi ortamı ve terapötik ilişkinin kendi dinamikleri de tedavi sürecini etkileyebilir. Hassas psikoterapi bu heterojenliği yalnız ortalama tedavi etkileri üzerinden değil, bireysel hastaya ilişkin daha ayrıntılı bilgiler üzerinden ele almaya çalışır.

Hassas tıptan hassas psikoterapiye

Hassas tıp, tanı ve tedavi kararlarını yalnız geniş popülasyonlardan hesaplanan ortalama etkilerle değil; genetik, biyolojik, davranışsal ve çevresel bilgi gibi çoklu veri kaynaklarıyla kişiselleştirmeyi hedefler. Hassas psikiyatri de nörogörüntüleme, hesaplamalı modelleme, dijital fenotipleme ve büyük ölçekli veri analizlerini bireysel düzeyde tanı ve tedavi öngörüsüne taşımaya çalışmaktadır.

Hassas psikoterapi ise bu yaklaşımı psikolojik tedavilere genişletmektedir. Burada kullanılan bilgi yalnız biyolojik olmak zorunda değildir. Psikolojik özellikler, ilişki örüntüleri, davranış, bağlam ve terapi sırasında ortaya çıkan etkileşimler de bireyselleştirilmiş klinik karar açısından bilgi taşıyabilir.

Hassas psikoterapide bu çalışmanın tanımladığı “süreç boşluğu” nedir?

Çalışmanın tanımladığı süreç boşluğu, mevcut hassas psikoterapi yaklaşımlarının tedavi sonucunu, tedaviden ayrılma riskini veya hangi müdahalenin kime uygun olabileceğini tahmin etmeye giderek daha fazla odaklanmasına karşın, terapist ile hastanın seans içinde anbean nasıl etkileştiğini temsil eden bütünleştirici ve hesaplamaya elverişli modellerin sınırlı olmasıdır. Yazar, hassas psikoterapinin yalnız “hangi tedavi?” sorusunu değil, “terapötik etkileşim şu anda nasıl gelişiyor?” sorusunu da incelemesi gerektiğini öne sürmektedir.

Mevcut üç ana araştırma yönü

Makine öğrenmesi çok sayıda klinik ve davranışsal değişken arasındaki karmaşık ilişkileri kullanarak tedavi yanıtı olasılıklarını tahmin edebilir. Mekanizma-temelli yaklaşımlar tanı kategorisinden çok bilişsel önyargı, kaçınma veya duygu düzenleme gibi psikolojik süreçleri hedeflemeye çalışır. Dijital sistemler ise akıllı telefonlar, giyilebilir cihazlar, ekolojik anlık değerlendirmeler ve geri bildirim sistemleri aracılığıyla tedavi süreci hakkında daha sık veri sağlayabilir. Mendlovic'in temel tezi, bu üç yönün terapi seansı içindeki karşılıklı konuşmanın yapısal temsiliyle tamamlanması gerektiğidir.

Psikoterapi neden bir diyalog süreci olarak modelleniyor?

Psikoterapide değişim yalnız başlangıç ve bitiş ölçümleri arasında meydana gelen bir fark değildir. Hasta yaşadıklarını anlatır, terapist yanıt verir, hasta bu yanıta tepki gösterir ve konuşmanın psikolojik niteliği zaman içinde değişir. Bir konuşma parçası davranışlardan söz ederken bir sonraki parça düşüncelere, duygulara veya henüz açıkça adlandırılamayan öznel deneyimlere kayabilir.

Bu nedenle konuşma yalnız sözcüklerin toplamı olarak değil, psikolojik durumların zaman içindeki dizisi olarak da düşünülebilir. Yapay zekâ ve doğal dil işleme bu tür dizileri büyük sayıda terapi seansı üzerinde incelemek için hesaplama kapasitesi sağlayabilir; fakat istatistiksel örüntünün klinik açıdan yorumlanabilmesi için önce psikolojik olarak anlamlı temsil kategorilerinin bulunması gerekir.

Boyutsal Model terapötik diyaloğu nasıl temsil ediyor?

Boyutsal Model, terapötik konuşmadaki ruhsal etkinliği eylem, düşünce, duygu, deneyim ve varoluş olmak üzere beş bağlantılı boyut üzerinden temsil eden kavramsal bir çerçevedir. Boyutlar bağımsız kutular olarak değil, kişinin konuşması sırasında birinden diğerine geçebildiği iç içe geçmiş psikolojik ifade düzeyleri olarak ele alınır; terapi transkriptlerindeki her konuşma parçası, birincil iletişimsel işlevini en iyi temsil eden baskın boyuta göre kodlanabilir.

Modelde ruhsal süreçler boyutlar arasında hareket edebilir. Bir deneyim giderek tanımlanabilir bir duygu haline gelebilir; duygu üzerinde düşünülerek bilişsel bir anlam oluşturulabilir; düşünce de kasıtlı bir eyleme rehberlik edebilir. Bunun tersine savunma veya başka kesintiler bazı boyutlara erişimi sınırlayabilir veya geçişlerin sürekliliğini bozabilir.

Beş örgütleyici ilke

Bir konuşma parçası nasıl kodlanabilir?

Modelin hesaplamalı biçimde kullanılabilmesi için terapi transkriptleri ayrı konuşma parçalarına veya konuşma sıralarına bölünebilir. Her parça, konuşmanın birincil iletişimsel işlevini örgütleyen baskın boyuta atanabilir. Tek bir cümlede birden fazla psikolojik boyutun izleri bulunabilir; önerilen kodlama sistemi bu durumda baskın iletişimsel işlevi esas alır.

Bu sınıflandırma henüz tamamen doğrulanmış bir ölçüm sistemi değildir. Kaynak çalışma, insan değerlendiricilerin aynı konuşma parçalarına bağımsız kod vermesi ve Cohen kappa gibi değerlendiriciler arası uyum ölçütleriyle güvenilirliğin gelecekte araştırılabileceğini önermektedir. Böylece insan tarafından etiketlenmiş transkriptler, otomatik sınıflandırma modellerinin eğitimi için veri sağlayabilir.

Yapay zekâ ile önerilen hesaplamalı işlem zinciri

Bu işlem zincirinin kritik noktası, yapay zekânın doğrudan “terapiyi anlaması” değildir. Önce klinik kurama dayanan bir temsil sistemi oluşturulur; yapay zekâ bu sistem içindeki düzenlilikleri analiz etmek için kullanılır. Böylece istatistiksel örüntü ile klinisyen tarafından yorumlanabilir psikolojik kategori arasında kavramsal bir köprü kurulması amaçlanır.

Boyutsal sıçrama nedir ve terapötik etkileşim açısından neden önemlidir?

Boyutsal sıçrama, terapötik konuşmanın hastanın o anda baskın biçimde bulunduğu psikolojik boyuttan komşu aşamaları işlemeksizin daha uzak bir boyuta ani geçiş yapmasıdır. Çalışmadaki klinik vignette, henüz bedensel ve belirsiz bir deneyim düzeyinde konuşan hastaya terapistin erken bir kavramsal yorumla düşünce düzeyinden karşılık vermesini örnek olarak kullanır; hasta yorumu reddeder ve başlangıçtaki hissin kaybolduğunu söyler. Yazar bu örneği terapötik süreklilikte olası bir bozulmayı göstermek için kullanır, ancak örnek doğrulanmış bir nedensel klinik test değildir.

Klinik vignette'nin yapısı

Kaynakta hasta ilk konuşma parçalarında göğüste sıkışma, baskı ve tam nefes alamama gibi henüz belirgin bir kavramsal açıklamaya dönüşmemiş öznel yaşantılar bildirir. Terapist başlangıçta hastanın dikkatini bu deneyime yönelten kısa kolaylaştırıcı sorular sorar. Böylece konuşma uzun süre deneyim boyutunda sürer.

Hasta daha sonra yaşantısını “ağır” ve “biraz üzgün” biçiminde tanımlamaya yaklaşır; fakat duygusal anlam hâlâ tamamlanmamıştır. Kaynaktaki 12. terapist konuşmasında ise terapist yaşantıyı hastanın babasıyla çözülmemiş sorunlarıyla ilişkilendiren kavramsal bir yorum getirir. Boyutsal kodlama bunu “düşünce” olarak sınıflandırır. Hasta yoruma katılmadığını söyler ve birkaç konuşma sonra daha önce tarif ettiği hissin ortadan kaybolduğunu belirtir.

Bu örnek bilimsel olarak dikkatli yorumlanmalıdır. Kaynak, söz konusu vignette'deki boyutsal etiketlerin illustratif olduğunu ve alternatif yorumların mümkün olduğunu açıkça belirtmektedir. Dolayısıyla “deneyimden düşünceye her geçiş terapötik kopuş yaratır” sonucu çıkarılamaz. Örneğin amacı, modelin terapötik mikrosüreçleri nasıl temsil edebileceğini göstermek ve gelecekte sınanabilecek bir araştırma dili sunmaktır.

Geçiş olasılıkları ve terapist-hasta senkronisi

Bir terapi seansı yeterli güvenilirlikle boyutsal bir zaman dizisine çevrilebilirse, hesaplamalı analiz belirli boyutların ne kadar sık ortaya çıktığını, bir boyuttan diğerine geçiş olasılıklarını ve terapist ile hastanın boyutsal olarak ne ölçüde senkronize olduğunu inceleyebilir.

Örneğin araştırmacılar gelecekte etkili terapi süreçlerinde deneyimden tanımlanmış duyguya ve ardından yansıtıcı düşünceye doğru belirli geçiş örüntülerinin daha sık ortaya çıkıp çıkmadığını test edebilir. Böyle örüntüler bu çalışmada doğrulanmış biyobelirteç veya klinik başarı metriği değildir; araştırılabilecek aday süreç göstergeleridir.

Asenkron analiz ile gerçek zamanlı analiz arasındaki fark

Daha yakın vadeli uygulama, terapi seansının ardından hazırlanan transkriptin analiz edilmesi olabilir. Böyle bir sistem terapist veya araştırmacıya seanstaki boyutların dağılımını, süreklilik noktalarını, olası senkroni örüntülerini veya ani geçişleri gösteren yapılandırılmış bir harita sunabilir.

Gerçek zamanlı analiz ise çok daha ileri bir hedef olarak ele alınmaktadır. Terapi devam ederken konuşmayı analiz eden ve terapiste geri bildirim veren bir sistemin güvenilirliği, güvenliği, etik statüsü ve klinik etkisi bu çalışmada gösterilmemiştir. Kaynak, mevcut çerçeveyi doğrulanmış gerçek yaşam klinik karar destek sistemi olarak değil, öncelikle kavramsal ve araştırma amaçlı yapı olarak tanımlar.

Terapist eğitimi açısından olası kullanım

Boyutsal kodlama, eğitim ve süpervizyon ortamlarında örtük klinik yargının daha görünür hale getirilmesine yardımcı olabilecek bir araç olarak tartışılmaktadır. Eğitimdeki terapistler klinik vignette'leri veya terapi transkriptlerini boyutlara göre sınıflandırarak senkroni, süreklilik ve etkileşim kopuşlarını sistematik biçimde inceleyebilir.

Yapay zekâ destekli araçlar gelecekte bu tür eğitimi destekleyebilir; örneğin seanslardaki duygusal katılım değişimlerini veya psikolojik keşfin derinliğindeki kaymaları işaretleyebilir. Ancak kaynak çalışma böyle bir sistemin eğitim başarısını doğrudan test etmemektedir.

Klinik araştırmalar açısından olası kullanım

Geleneksel psikoterapi araştırmaları çoğu zaman tedavi öncesi ve sonrası belirti değişimini ana sonuç ölçütü olarak kullanır. Bu yöntem tedavinin işe yarayıp yaramadığı hakkında değerli bilgi sağlar, fakat değişimin seans içinde hangi etkileşim süreçleri aracılığıyla oluştuğunu sınırlı ölçüde açıklar.

Boyutsal süreç analizi gelecekte klinik araştırmalara terapi içi değişkenler ekleyebilir. Araştırmacılar boyut geçişlerini, terapist-hasta senkronisini veya süreklilik bozulmalarını tedavi sonucuyla ilişkilendirerek hangi etkileşim örüntülerinin iyileşme, durağanlık veya kötüleşmeyle bağlantılı olduğunu sınayabilir. Böyle göstergelerin tedavi sonucunu öngördüğü veya müdahale seçiminde kullanılabileceği ise henüz gösterilmemiştir.

Etik sınırlar: Psikoterapi verisi sıradan metin değildir

Psikoterapi kayıtları son derece hassas kişisel bilgiler içerir. Bu nedenle terapi konuşmalarının yapay zekâ tarafından analiz edilmesi güçlü veri koruma, gizlilik ve bilgilendirilmiş onam mekanizmaları gerektirir. Teknik olarak analiz edilebilir olmak, verinin etik olarak sınırsız biçimde kullanılabileceği anlamına gelmez.

Kaynak ayrıca psikoterapinin empati, güven ve ortak anlayışa dayanan insani bir ilişki olduğunu vurgular. Yapay zekâ araçlarının hedefi terapisti ikame etmek değil, klinik düşünceye ek bilgi veya geri bildirim sağlamak olmalıdır. Son yorum ve hastanın deneyimine verilen klinik yanıt insan terapistin sorumluluğunda kalmalıdır.

Şeffaflık ve yorumlanabilirlik de temel gereksinimlerdir. Bir yapay zekâ sisteminin klinisyene sunduğu çıkarımın nasıl oluşturulduğu anlaşılamıyorsa, sistemin klinik güvenilirliği ve hesap verebilirliği sorunlu hale gelebilir. Yazar bu nedenle bilimsel geçerlilik, klinik güvenlik ve etik hesap verebilirliğe yönelik yönetişim yapılarının gerekli olabileceğini belirtmektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışmanın bilimsel tasarımı

Bu yayın yeni hasta örneklemi toplayan bir deneysel çalışma değildir. Yeni bir yapay zekâ modeli eğitilmemiş, bir tedavi protokolü randomize edilmemiş ve klinik etkinlik metriği hesaplanmamıştır. Çalışma mevcut hassas psikoterapi, psikoterapi süreç araştırması, doğal dil işleme ve Boyutsal Model literatürünü bir araya getirerek süreç temelli bir hesaplamalı psikoterapi çerçevesi önermektedir.

Dolayısıyla çalışmanın “bulguları”, deneysel performans değerlerinden çok kavramsal sonuçlardan oluşur: mevcut hassas psikoterapi yaklaşımlarında seans içi mikrosüreçlerin temsilinde bir boşluk bulunduğu; beş boyutlu bir ruhsal etkinlik modelinin terapi konuşmasını yapılandırmak için kullanılabileceği; etiketlenmiş diyalog verisinin gelecekte NLP ile analiz edilebileceği ve bu temsilden boyutsal geçiş, senkroni veya süreklilik bozulması gibi araştırılabilir süreç değişkenlerinin türetilebileceği savunulmaktadır.

Boyutsal kodlamanın önerilen birimi

Analizin temel birimi tek bir konuşma parçası veya konuşma sırasıdır. Bir ifade birden fazla psikolojik bileşen içerebilse de kodlama, konuşmacının temel iletişimsel işlevini en doğrudan örgütleyen baskın boyutu seçer.

Bu yaklaşım kategorik kesinlik iddiası taşımaz. Karmaşık veya belirsiz cümlelerde farklı değerlendiricilerin farklı kodlara ulaşması mümkündür. Bu nedenle gelecekte eğitimli değerlendiriciler arasındaki uyumun ölçülmesi ve otomatik sınıflandırıcıların insan etiketleri üzerinde sistematik biçimde doğrulanması gerekmektedir.

Önerilen hesaplamalı analizler

• Boyut frekansı: Belirli bir boyutun bir seans veya tedavi boyunca ne kadar sık baskın olduğu.
• Geçiş olasılığı: Bir boyuttan başka bir boyuta geçiş örüntülerinin hesaplanması.
• Terapist-hasta senkronisi: Terapist ile hastanın psikolojik ifade düzeylerinin zaman içinde ne ölçüde uyumlu ilerlediğinin incelenmesi.
• Süreklilik bozulmaları: Komşu boyutlar arasındaki kademeli hareket yerine daha uzak bir boyuta ani geçişlerin tanımlanması.
• Zamansal süreç örüntüsü: Terapi ilerledikçe boyutsal organizasyonun nasıl değiştiğinin araştırılması.

Bugün teknik olarak mümkün olan ile gelecek hedefleri

Kaynağın atıf yaptığı ön çalışmalar nasıl yorumlanmalı?

Makale, Boyutsal Model'in bazı yönlerini inceleyen daha önceki çalışmalara atıf yapmaktadır. Bunlar arasında psikoterapi eğitimine yönelik yapay zekâ tabanlı boyutsal deliberate practice uygulaması ve terapistlerin mikrosüreç düzeyindeki klinik ayrımlarını vignette'lerle değerlendiren bir çalışma bulunmaktadır.

Vignette-temelli araştırmada eğitimdeki terapistlerin başlangıçta deneyimli klinisyenlerden daha düşük ayrım skorlarına sahip olduğu, yapılandırılmış maruziyet sonrasında ise daha büyük ön-son değişimler gösterdiği aktarılmaktadır. Kaynak özellikle bunun klinik uzmanlığın eşitlendiği veya gerçek seans performansının kanıtlandığı anlamına gelmediğini vurgular. Bu bulgular mevcut makalenin kendi yeni verisi değil, çerçevenin ampirik araştırmaya açılabileceğini desteklemek için tartışılan önceki çalışmalardır.

Şekil 1'in bilimsel rolü

Kaynak makalenin Şekil 1'i, terapist ile hasta arasındaki boyutsal sürekliliği ve terapistin yaptığı ani boyutsal sıçramayı görsel olarak temsil eder. Şekilde hastanın 1, 3, 5, 7 ve 9. ifadeleri deneyim boyutunda; terapistin 10. ifadesi de deneyim düzeyinde gösterilir. Hastanın 11. ifadesinin ardından terapistin 12. ifadesi düşünce boyutuna geçer ve hastanın 13. ifadesi geri çekilme olarak işaretlenir.

Şeklin amacı nicel etki büyüklüğü göstermek değildir. Grafik bir veri eğrisi veya istatistiksel sonuç sunmaz; kavramsal modeli ve klinik vignette'nin akışını açıklayan şematik bir temsil görevi görür.

Çalışmanın desteklediği ve desteklemediği yorumlar

Temel sınırlılıklar

Birinci sınırlılık: Boyutsal çerçeve kavramsaldır ve henüz sistematik ampirik geçerlilik ve güvenilirlik değerlendirmesinden geçmemiştir. Teorik olarak anlamlı olması, klinik açıdan doğrulanmış bir ölçüm aracı olduğu anlamına gelmez.

İkinci sınırlılık: Terapötik konuşmayı tek bir baskın boyuta atamak yorumlayıcı yargı gerektirir. Özellikle karmaşık veya çok anlamlı konuşma parçalarında sınıflandırma kısmen öznel kalabilir.

Üçüncü sınırlılık: Model ağırlıklı olarak sözel içerik ve dilsel organizasyonu ele almaktadır. Ses tonu, duraklamalar, konuşma ritmi, vokal yoğunluk, yüz ifadesi veya başka sözel olmayan işaretler bu çerçevede kapsamlı biçimde temsil edilmemektedir.

Dördüncü sınırlılık: Psikoterapi dili bağlamsal, nüanslı ve metaforik olabilir. Bu özellikler doğal dil işleme sistemlerinin sınıflandırma performansını zorlaştırabilir.

Beşinci sınırlılık: Model farklı psikoterapi ekolleri, klinik ortamlar ve hasta popülasyonları için “modalite-nötr” olarak tasarlansa da bu genellenebilirlik henüz ampirik olarak gösterilmemiştir.

Altıncı sınırlılık: Hesaplamalı süreç analizinin klinik olarak eyleme dönüştürülebilir karar desteğine çevrilmesi gelecekteki bir araştırma hedefidir. Mevcut çalışma bu geçişin güvenli veya etkili olduğunu göstermemektedir.

Araştırma açısından sonraki adımlar

Çerçevenin bilimsel olarak olgunlaşabilmesi için öncelikle açık ve tekrarlanabilir kodlama kurallarının geliştirilmesi, eğitimli değerlendiriciler arasında güvenilirliğin ölçülmesi ve farklı terapi yaklaşımlarında aynı boyutların tutarlı biçimde tanımlanıp tanımlanamadığının araştırılması gerekir.

İkinci aşamada etiketlenmiş psikoterapi transkriptleri üzerinde otomatik NLP sınıflandırıcıları eğitilebilir. Bu modeller yalnız genel doğruluk metriğiyle değil, klinik açıdan kritik hata türleri, farklı popülasyonlardaki genellenebilirlik ve yorumlanabilirlik açısından da değerlendirilmelidir.

Daha ileri araştırmalar, boyutsal geçişler ile terapötik ittifak, belirti değişimi, tedavide kalma veya başka klinik sonuçlar arasındaki ilişkileri ileriye dönük olarak sınayabilir. Ancak bu ilişkiler gösterilmeden boyutsal örüntülerin klinik karar mekanizmasına dönüştürülmesi erken olacaktır.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün çalışma: AI-Assisted Precision Psychotherapy: Toward a Process-Based Framework of Therapeutic Interaction.

Yazar: Shlomo Mendlovic.

Kurumlar: Shalvata Mental Health Center, Hod Hasharon, Israel; ALUMOT: Knowledge, Creativity, Leadership in Psychotherapy—The Clalit Program for Psychotherapy, Tel Aviv University, Tel Aviv, Israel.

Dergi: Psychiatry International.

Yayınevi: MDPI, Basel, Switzerland.

Yayın bilgisi: 2026, cilt 7, makale 124. Yayın tarihi: 4 Haziran 2026.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030124

Kaynak türü: Derleme ve kavramsal/metodolojik çerçeve makalesi. Yeni bir klinik örneklem, yeni bir tedavi denemesi veya yeni bir yapay zekâ performans veri seti sunmamaktadır.

Ana kavramsal çerçeve: Boyutsal Model (Dimensional Model); ruhsal etkinliği eylem, düşünce, duygu, deneyim ve varoluş boyutları üzerinden temsil eder.

Önerilen hesaplamalı yöntem: Psikoterapi transkriptlerinin insan tarafından boyutsal olarak etiketlenmesi; etiketlenmiş veriler üzerinde gözetimli doğal dil işleme modellerinin eğitilmesi; elde edilen boyut dizilerinin geçiş olasılıkları, terapist-hasta senkronisi ve süreklilik bozulmaları açısından analiz edilmesi.

Lisans: Kaynak PDF makaleyi Creative Commons Attribution (CC BY) lisansı altında açık erişimli çalışma olarak belirtmektedir.

Finansman: Çalışma dış finansman almamıştır.

Etik kurul: Uygulanamaz olarak bildirilmiştir.

Bilgilendirilmiş onam: Uygulanamaz olarak bildirilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Çalışmada yeni veri oluşturulmamış veya analiz edilmemiştir; veri paylaşımı uygulanabilir değildir.

Çıkar çatışması: Yazar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Temel yöntemsel sınır: Önerilen Boyutsal Model ve yapay zekâ destekli süreç analizi yolu henüz klinik karar desteği olarak sistematik biçimde doğrulanmış değildir. Klinik vignette ve boyutsal kodlama örneği açıklayıcıdır; gerçek yaşam terapötik etkinliği veya nedensel sonuç göstermez.

Etik sınır: Psikoterapi konuşmalarının hesaplamalı analizi özel ve son derece hassas hasta verileriyle çalışmayı gerektirebilir. Veri koruma, gizlilik, bilgilendirilmiş onam, yorumlanabilirlik, hesap verebilirlik ve klinisyenin merkezi rolünün korunması kaynak çalışmanın zorunlu gördüğü koşullar arasındadır.