Parrandachilikda inkubatsiya muvaffaqiyati ishlab chiqarishning eng muhim bosqichlaridan biridir. Tuxumdan sog‘lom jo‘ja chiqishi ishlab chiqaruvchining unumdorligi, xarajati va podaning davomiyligiga bevosita ta’sir qiladi.

Tovuqchilikda tuxum vazni, saqlash muddati va inkubatsiya sharoitlari bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan bo‘lsa-da, marvarid tovuqlari bo‘yicha ma’lumot nisbatan cheklangan. Holbuki marvarid tovuqlari ayniqsa qishloq hududlarida kichik ishlab chiqaruvchilar uchun ham go‘sht, ham tuxum manbai sifatida iqtisodiy ahamiyatga ega.

Christian Asumah va hamkasblari tayyorlagan ilmiy ish marvarid tovuq tuxumlarida uchta asosiy omilni o‘rganadi:

• Tuxumni saqlash muddati,
• Tuxum vazni,
• Tuxum shakl indeksi.

Tadqiqot bu omillarning urug‘lanish, chiqim foizi, tuxum vazni yo‘qotilishi, qobiq ichida nobud bo‘lgan embrion ulushi, g‘ayritabiiy jo‘jalar ulushi va chiqqan jo‘jalarning vazni bilan bog‘liqligini baholashni maqsad qiladi.

Tadqiqot qanday o‘tkazildi?

Tadqiqotda 48 haftalik marvarid tovuqlaridan olingan jami 810 ta tuxum ishlatilgan. Tuxumlar jismoniy nuqsonsiz namunalardan tanlangan va 1 kundan 7 kungacha bo‘lgan turli muddatlarda xona sharoitida saqlangan.

Shundan keyin tuxumlar inkubatsiyaga qo‘yilgan. Tadqiqotda tuxumlarning vazni, uzunligi va eni o‘lchangan. Shu o‘lchovlar asosida tuxum shakl indeksi hisoblangan.

Tuxum shakl indeksi oddiy ifoda bilan quyidagicha:

Tuxum eni / tuxum uzunligi × 100

Bu ko‘rsatkich tuxumning cho‘zinchoqroqmi, yumaloqroqmi yoki nisbatan muvozanatli shakldami ekanini tushunishga yordam beradi.

Tadqiqotda tuxumlar shakl indeksiga ko‘ra past, o‘rta va yuqori indeksli guruhlarga ajratilgan. Vazn jihatidan ham kichik, o‘rta va yirik tuxum guruhlari taqqoslangan.

Eng diqqatga sazovor natija: tuxum shakli muhim bo‘lishi mumkin

Tadqiqotning eng muhim natijalaridan biri tuxum shakl indeksining urug‘lanish va chiqim ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishidir.

Yuqori shakl indeksiga ega tuxumlarda urug‘lanish ko‘rsatkichi 52,87%, urug‘langan tuxumlardan chiqim esa 73,74% bo‘lgan.

Bu ko‘rsatkichlar past va o‘rta shakl indeksiga ega tuxumlarga nisbatan yuqoriroq chiqqan.

Bu natija inkubatsiya uchun tuxum tanlashda faqat tuxumning katta yoki kichikligiga emas, uning shakliga ham e’tibor qaratish mumkinligini ko‘rsatadi.

Amaliy jihatdan qaraganda, juda cho‘zinchoq yoki juda nomutanosib tuxumlar o‘rniga shakl nisbati yaxshiroq bo‘lgan tuxumlarni tanlash chiqim muvaffaqiyatini oshirishga yordam berishi mumkin.

Yirik tuxumlar og‘irroq jo‘ja berdi

Tadqiqotda tuxum vazni ham muhim omil sifatida ajralib turdi.

Yirik tuxumlardan chiqqan jo‘jalarning vazni kichik va o‘rta tuxumlardan chiqqan jo‘jalarga qaraganda yuqoriroq bo‘ldi. Tadqiqotda kichik tuxumlardan chiqqan jo‘jalar o‘rtacha 24,45 gramm, o‘rta tuxumlardan chiqqanlar 27,29 gramm, yirik tuxumlardan chiqqanlar esa 29,67 gramm bo‘lgan.

Bu natija kutilmagan emas. Chunki yirik tuxumlar odatda embrion rivojlanishi uchun ko‘proq oziqa zaxirasini saqlashi mumkin. Tuxum ichidagi sarig‘ va oq qism rivojlanayotgan jo‘janing oziqlanishi va o‘sishi uchun asosiy manbalardandir.

Biroq bu holatni “har doim eng katta tuxum eng yaxshisi” deb talqin qilib bo‘lmaydi. Inkubatsiya muvaffaqiyatida tuxum vazni bilan bir qatorda po‘stloq sifati, shakli, saqlash sharoiti, poda yoshi, erkak-urg‘ochi nisbati, oziqlantirish va inkubatsiya boshqaruvi ham muhimdir.

Saqlash muddati kutilganchalik ta’sirli bo‘lmadi

Tadqiqotda tuxumlar 1 kundan 7 kungacha bo‘lgan muddatlarda saqlangan. Natijalarga ko‘ra, shu saqlash oralig‘ida chiqim foizi bo‘yicha statistik jihatdan sezilarli farq kuzatilmagan.

Bu natija mos sharoitlarda qisqa muddatli saqlash marvarid tovuq tuxumlarida chiqim muvaffaqiyatini jiddiy ravishda buzmasligi mumkinligini anglatadi.

Biroq bu yerda ehtiyotkor bo‘lish kerak. Tadqiqot muayyan harorat, namlik, poda, hudud va boshqaruv sharoitida o‘tkazilgan. Uzoqroq saqlash muddatlarida yoki boshqa harorat-namlik sharoitida natijalar boshqacha bo‘lishi mumkin.

Ishlab chiqaruvchi uchun eng xavfsiz xulosa shuki:

Tuxumlarni keraksiz ravishda uzoq kutmaslik, toza va mos sharoitda saqlash hamda inkubatsiyaga olinadigan tuxumlarni ehtiyotkorlik bilan tanlash hanuz muhimdir.

Bu ishlab chiqaruvchilar uchun nimani anglatadi?

Bu tadqiqot ayniqsa kichik ko‘lamli parrandachilik ishlab chiqaruvchilari uchun amaliy xabar beradi.

Chiqim muvaffaqiyatini oshirmoqchi bo‘lgan ishlab chiqaruvchilar tuxum tanlashda quyidagilarga e’tibor berishlari mumkin:

• Jismoniy nuqsonsiz tuxumlarni tanlash,
• Juda kichik tuxumlarni ehtiyotkor baholash,
• Haddan tashqari cho‘zinchoq yoki notekis shaklli tuxumlarni ajratish,
• Muvozanatliroq shakl indeksiga ega tuxumlarga ustunlik berish,
• Inkubatsiyadan oldingi saqlash sharoitlarini nazorat ostida ushlash,
• Tuxumlardagi namlik yo‘qotilishi va vazn o‘zgarishini kuzatish.

Tadqiqot natijalari tuxum shakli va vazni inkubatsiya muvaffaqiyatida e’tibordan chetda qolmasligi kerak bo‘lgan ikki muhim ko‘rsatkich ekanini ko‘rsatadi.

Bu nima uchun muhim?

Marvarid tovuq yetishtirish ayniqsa qishloq hududlarida oilaviy xo‘jaliklar va kichik ishlab chiqaruvchilar uchun iqtisodiy foyda berishi mumkin. Ammo urug‘lanishning pastligi, chiqimning pastligi va jo‘ja yo‘qotishlari ishlab chiqarish samaradorligini kamaytiradi.

Shu sababli inkubatsiyadan oldin to‘g‘ri tuxum tanlovi oddiy, ammo samarali boshqaruv qadamidir.

Tuxum tanlash uchun har doim ham qimmat texnologiya shart emas. Vazn o‘lchovi, uzunlik-en o‘lchovi va shakl indeksi kabi oddiy ko‘rsatkichlar ishlab chiqaruvchiga qaysi tuxumlar inkubatsiya uchun mosroq bo‘lishi mumkinligi haqida tasavvur beradi.

Bunday tadqiqotlar kichik ishlab chiqaruvchilar uchun ilmiy asoslangan amaliy qarorlarni shakllantirishga yordam berishi mumkin.

Tadqiqotning cheklovlari

Bu tadqiqot muhim natijalarni taqdim etsa-da, natijalar ehtiyotkorlik bilan talqin qilinishi kerak.

Avvalo, ish preprint turiga kiradi; ya’ni hali yakuniy recenziyalangan ilmiy nashr sifatida baholanmasligi kerak.

Ikkinchidan, tadqiqot ma’lum bir hududdagi marvarid tovuqlari va ma’lum atrof-muhit sharoitida o‘tkazilgan. Turli zotlar, turli parvarish sharoitlari, turli oziqlantirish tizimlari yoki turli inkubatsiya uskunalari natijalarni o‘zgartirishi mumkin.

Uchinchidan, tadqiqot 1–7 kunlik saqlash muddatini baholagan. Uzoqroq saqlash muddatlari uchun shu natijalar o‘zgarishsiz qoladi deb bo‘lmaydi.

Shuning uchun bu ishni bevosita universal inkubatsiya qoidasi sifatida emas, balki marvarid tovuqlarida tuxum tanlovi va inkubatsiya boshqaruvi uchun ilmiy ko‘rsatma sifatida o‘qish to‘g‘riroq.

Xulosa

Bu tadqiqot marvarid tovuq tuxumlarida inkubatsiya muvaffaqiyatiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan ayrim sodda, ammo muhim ko‘rsatkichlarga e’tibor qaratadi.

Yuqori shakl indeksiga ega tuxumlar yuqoriroq urug‘lanish va chiqim ko‘rsatkichlari bilan bog‘liq bo‘ldi. Yirik tuxumlardan chiqqan jo‘jalar og‘irroq bo‘ldi. Bunga qarshi ravishda 1–7 kunlik saqlash muddati bu tadqiqotda chiqim foizi bo‘yicha sezilarli farq bermadi.

Qisqasi, inkubatsiya muvaffaqiyatini faqat apparat harorati yoki tuxumning urug‘langanligi bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Tuxumning shakli, og‘irligi va saqlash sharoiti ham ishlab chiqaruvchi e’tibor berishi kerak bo‘lgan muhim omillardir.

Ilmiy tadqiqotlarning ishlab chiqaruvchiga eng katta foydasi ham shu yerda ko‘rinadi: murakkab ma’lumotlarni amaliy qaror qabul qilishga yordam beradigan oddiy ko‘rsatkichlarga aylantirish.

Manba va usul izohi

Ushbu matn Christian Asumah va hamkasblarining “Effect of Storage Duration, Egg Weight, and Shape Index on the Reproductive Indicators of Pearl Guinea Fowl” nomli akademik ishidan foydalanib, Verianla muharrirlik formatida tayyorlandi.

Asl ish: https://ssrn.com/abstract=6848274

Eslatma: Tadqiqot preprint turiga kiradi va faylda recenziyadan o‘tmagani ko‘rsatilgan. Ushbu matn axborot va ta’lim maqsadida tayyorlangan; veterinariya, chorvachilik, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishi yoki professional maslahat emas.