Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9) soʻnggi ikki haftadagi toʻqqizta depressiv alomat sohasi chastotasini oʻlchash orqali depressiv alomatlar ogʻirligini skrining qilish uchun qoʻllaniladigan standartlashtirilgan oʻz-oʻzini baholash vositasidir. Ushbu kesimiy, retrospektiv va tahliliy tadqiqot Braziliyadagi Federal University of Uberlândia huzurida amalga oshirilgan PROTEGER-SE onlayn ruhiy salomatlik loyihasining 2020–2023 davridagi 350 nafar universitet talabasiga oid dastlabki suhbat yozuvlarini oʻrgangan. Oʻrtacha PHQ-9 bali 16,00 ni tashkil etgan; talabalarning %33,43 i PHQ-9 ning ogʻir alomatlar toifasiga kiritilgan. Qisqartirilgan logistika regressiyasi modelida ayol jinsiga mansublik ogʻir alomatlar toifasida boʻlish ehtimollari nisbatining yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq deb topilgan. Suhbatdan soʻng talabalarning %86,29 i ochiq javoblarning hissiy tahlili natijasida “idrok etilgan yaxshilanish” toifasiga kiritilgan. Biroq tadqiqot klinik tashxis tadqiqoti, randomizatsiyalangan sinov yoki longitudinal davolash baholashi emas; shu sababli bu natijalar sababiy yoki barqaror terapevtik taʼsirning dalili hisoblanmaydi.

Idrok etilgan yaxshilanishga oid qisqartirilgan modelda yuqoriroq PHQ-9 bali yaxshilanish ehtimollari nisbatining pastroq boʻlishi bilan bogʻlangan, Gumanitar fanlar yoʻnalishida tahsil olish esa Biologiya fanlari referens guruhiga nisbatan yaxshilanish ehtimollari nisbatining yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq deb topilgan. Shu bilan birga, Gumanitar fanlar uchun bahoning ishonch oraligʻi keng va mualliflar bu natijani eksplorativ deb baholaydilar. Tadqiqot, shuningdek, pandemiya bosqichlarini, talabalarning infeksiya yoki emlanish holatini hamda mahalliy cheklovlar darajasini ishonchli tarzda modellashtira olmagani sababli 2020–2023 davridagi natijalarni muayyan pandemiya toʻlqinlarining bevosita taʼsiri sifatida talqin qilmaydi.

PROTEGER-SE loyihasi nima uchun tashkil etilgan?

PROTEGER-SE 2020-yil aprel oyida Federal University of Uberlândia huzurida COVID-19 pandemiyasining psixososial taʼsirlariga javob berish maqsadida tashkil etilgan multiprofessional universitet kengaytma loyihasidir. Dastlab bir martalik onlayn terapevtik yordam taqdim etilgan, keyinchalik foydalanuvchilarning ehtiyojiga qarab uchdan 12 ta suhbatgacha davom etadigan qisqa muddatli kuzatuv xizmatlariga yoʻnaltirish imkoniyatlari ishlab chiqilgan.

Ushbu tadqiqotning savoli loyihaning umumiy klinik samaradorligini oʻlchash emas. Tadqiqotchilar ayniqsa dastlabki onlayn suhbat vaqtida xizmat olgan universitet talabalarining oʻzlari bildirgan depressiv alomatlar darajasini tavsiflashni, sosiodemografik xususiyatlarning ogʻir alomatlar darajasi bilan bogʻliqligini oʻrganishni va dastlabki suhbatdan darhol keyin bildirilgan idrok etilgan yaxshilanish bilan qaysi oʻzgaruvchilar bogʻliq ekanini tekshirishni maqsad qilgan.

PHQ-9 Ushbu Tadqiqotda Nimani Oʻlchaydi?

PHQ-9 ushbu tadqiqotda klinik depressiya tashxisini qoʻyish uchun emas, balki talabalarning dastlabki PROTEGER-SE suhbatidan oldingi ikki hafta davomida bildirgan depressiv alomatlari chastotasi va umumiy alomatlar ogʻirligini skrining qilish uchun qoʻllanilgan. Toʻqqiz band 0 dan 3 gacha baholanadi, umumiy ball 0–27 oraligʻida boʻladi va tadqiqot umumiy ballarni minimal, yengil, oʻrtacha, oʻrtacha-ogʻir va ogʻir alomatlar toifalariga ajratgan.

PHQ-9 ning dastlabki ikki bandi qiziqish yoki zavq yoʻqolishini hamda depressiv/umidsiz kayfiyatni soʻraydi. Boshqa bandlar uyqu, energiya, ishtaha, qadrsizlik yoki aybdorlik, diqqatni jamlash, psixomotor oʻzgarishlar va oʻlim yoki oʻziga zarar yetkazish fikrlari kabi sohalarni qamrab oladi.

Namunaning oʻrtacha umumiy PHQ-9 bali 16,00 (%95 ishonch oraligʻi 15,30–16,70), medianasi 17 va kvartillar oraligʻi 11–21 ni tashkil etgan. Bu qiymatlar tadqiqotga murojaat qilgan talabalar guruhida depressiv alomatlar yuki yuqori ekanini koʻrsatadi; biroq bu namuna universitetdagi barcha talabalarning tasodifiy tanlangan reprezentativ namunasi emas. Ishtirokchilar ruhiy salomatlik yordamini izlab PROTEGER-SE xizmatiga murojaat qilgan shaxslardir.

Qaysi alomatlarning oʻrtacha bali yuqoriroq boʻlgan?

Eng yuqori oʻrtacha koʻrsatkichlar energiya kamayishi/charchoq, qadrsizlik yoki aybdorlik va diqqatni jamlash qiyinligida kuzatilgan. 9-bandning oʻrtacha bali 0,88, medianasi 0 va IQR 0–2 ni tashkil etgan. Manba 9-bandda noldan yuqori ball olgan talabalar sonini alohida hisobot qilmagani uchun bu oʻrtacha qiymatni suitsidal fikrlar prevalensi foiziga aylantirib boʻlmaydi.

Alomatlar kundalik faoliyatga qay darajada taʼsir qilgan?

Bu savol ishtirokchilar bildirgan muammolarning oʻqish/ish, uydagi majburiyatlar yoki boshqa odamlar bilan munosabatlar kabi kundalik faoliyatlarga qanchalik qiyinchilik tugʻdirganini soʻragan. Maʼlumotlar nafaqat alomatlar ballari, balki talabalarning sezilarli qismida idrok etilgan funksional yuk ham mavjudligini koʻrsatadi.

Suhbatdan Keyingi %86,29 Idrok Etilgan Yaxshilanish Davolash Samaradorligini Anglatadimi?

Yoʻq. %86,29 koʻrsatkichi talabalarning dastlabki onlayn suhbatdan darhol oldin va darhol keyin oʻzlarini qanday his qilganiga doir ochiq javoblarni nazorat qilinadigan sentiment tahlili yordamida tasniflashdan olingan bir lahzalik va subyektiv idrok etilgan yaxshilanish oʻlchovidir; tadqiqotda nazorat guruhi, takroriy PHQ-9 oʻlchovi yoki uzoq muddatli kuzatuv boʻlmagani sababli bu ulush barqaror davolash samaradorligi yoki sababiy terapevtik taʼsir sifatida talqin qilinishi mumkin emas.

Talabalarga “Suhbatdan oldin oʻzingizni qanday his qilardingiz?” va “Suhbatdan keyin oʻzingizni qanday his qilyapsiz?” shaklida ikkita ochiq savol berilgan. Javoblarning hissiy qutbi tahlil qilinib, salbiydan ijobiyga oʻtish “yaxshilanish”, salbiy hissiy ifodaning kuchayishi “yomonlashish” va mazmunli oʻzgarish boʻlmasligi “neytral” deb tasniflangan. Regressiya uchun neytral va yomonlashish toifalari bitta “idrok etilgan yaxshilanish yoʻq” toifasiga birlashtirilgan.

Ushbu oʻlchovning kuchli tomoni dastlabki aloqadan keyingi subyektiv hissiy oʻzgarishni tizimli tarzda tasniflashidir. Asosiy cheklovi esa talabalarning haqiqatan klinik jihatdan yaxshilangani yoki taʼsir keyingi kun, hafta yoki oylarda davom etganini koʻrsatmasligidir.

Namunaning asosiy xususiyatlari

Tadqiqotdagi talabalarning oʻrtacha yoshi 23,89; yosh oraligʻi 18–59. Ishtirokchilarning %67,43 i ayol, %32,57 i erkak. Oʻzlari bildirgan irq/etnik kelib chiqish taqsimotida %48,86 oq, %31,43 Pardo/aralash irq va %19,71 qora deb qayd etilgan.

Talabalarning %98,86 i UFU bilan bogʻliq. Yoʻnalishlar taqsimotida %36,29 Biologiya fanlari, %30,86 Gumanitar fanlar va %32,86 Aniq fanlar mavjud. Ishtirokchilarning %95,14 i bakalavriat, %4,29 i magistratura/doktorantura va %2,86 i texnik dastur talabasidir. Manbada bir talaba bir nechta dasturga biriktirilganligi aytilgani sababli, ushbu taʼlim darajasi foizlarini bir-birini istisno qiluvchi yagona toifaviy taqsimot sifatida talqin qilmaslik kerak.

Ishtirokchilarning %18,57 i psixiatrik va/yoki umumiy tibbiy komorbidlik haqida xabar bergan. Dastlabki suhbatdan soʻng %17,14 qismi loyiha ichidagi kuzatuv xizmatlariga yoʻnaltirilgan; %82,86 esa faqat bir martalik suhbat xizmatidan foydalangan.

Ayol Jinsi bilan Ogʻir Depressiv Alomatlar Oʻrtasidagi Bogʻliqlik Qanday Talqin Qilinishi Kerak?

Qisqartirilgan logistika regressiyasi modelida ayol jinsi PHQ-9 bali 20 yoki undan yuqori boʻlish ehtimollari nisbatining erkaklarga qaraganda yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq (OR = 1,860; %95 IO 1,127–3,069; p = 0,015); biroq tadqiqot kuzatuvli boʻlgani uchun ayol jinsi ogʻir depressiv alomatlarga sabab boʻlishini koʻrsatmaydi va natija faqat PROTEGER-SE xizmatiga murojaat qilgan ushbu namunada oʻlchangan bogʻliqlikni ifodalaydi.

Toʻliq modelda yosh, irq/etnik kelib chiqish, taʼlim yoʻnalishi va komorbidlik mavjudligi ogʻir PHQ-9 toifasi bilan statistik jihatdan ahamiyatli bogʻliqlik koʻrsatmagan. Ayol jinsiga oid bogʻliqlik toʻliq modelda ham ahamiyatli boʻlib qolgan: OR = 1,866; %95 IO 1,120–3,107; p = 0,017.

Idrok etilgan yaxshilanish bilan qaysi oʻzgaruvchilar bogʻliq edi?

Idrok etilgan yaxshilanishning qisqartirilgan modelida ikkita oʻzgaruvchi statistik jihatdan ahamiyatli boʻlib qolgan. PHQ-9 umumiy bali oshgani sari suhbatdan keyingi idrok etilgan yaxshilanish ehtimollari nisbati pasaygan: OR = 0,929; %95 IO 0,881–0,980; p = 0,007. Gumanitar fanlar talabalari uchun esa Biologiya fanlari referens guruhiga nisbatan idrok etilgan yaxshilanish ehtimollari nisbati yuqoriroq boʻlgan: OR = 3,878; %95 IO 1,255–11,988; p = 0,019.

Gumanitar fanlar uchun bahoning ishonch oraligʻi keng. Manba mualliflari ham kichik guruh taqsimoti va noaniqlik sababli bu topilmani eksplorativ tarzda baholash kerakligini taʼkidlaydi. Bu natijani “Gumanitar fanlar talabalari onlayn terapiyadan albatta koʻproq foyda koʻradi” deb umumlashtirish mumkin emas.

Toʻliq modelda Aniq fanlar yoʻnalishi Biologiya fanlari referensiga nisbatan OR = 0,468 va p = 0,033 ni koʻrsatgan. Biroq qisqartirilgan modelda OR = 0,509 va p = 0,051 boʻlgani sababli anʼanaviy p < 0,05 ahamiyatlilik chegarasidan sal tashqarida qolgan. Shuning uchun Aniq fanlar uchun mustaqil va barqaror ahamiyatlilik natijasi mavjudligini daʼvo qilmaslik kerak.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan xulosalar

• PROTEGER-SE xizmatiga murojaat qilgan 350 talabada oʻzlari bildirgan depressiv alomatlar yuki yuqori va %33,43 i PHQ-9 ning ogʻir toifa chegarasiga mos kelgan.
• Ayol jinsi ogʻir PHQ-9 alomatlari toifasi bilan yuqoriroq ehtimollar nisbati darajasida bogʻliq.
• Yuqoriroq PHQ-9 umumiy bali dastlabki suhbatdan darhol keyingi idrok etilgan yaxshilanish ehtimollari nisbatining pastroq boʻlishi bilan bogʻliq.
• Gumanitar fanlar yoʻnalishi Biologiya fanlari referens guruhiga nisbatan idrok etilgan yaxshilanish ehtimollari nisbatining yuqoriroq boʻlishi bilan bogʻliq; biroq bu topilma eksplorativdir.
• 302 talaba nazorat qilinadigan sentiment tahlilida dastlabki suhbatdan keyin idrok etilgan yaxshilanish toifasiga kirgan.
• PHQ-9 ning oʻlim yoki oʻziga zarar yetkazish fikrlarini soʻraydigan bandida noldan yuqori oʻrtacha ball qayd etilgan; biroq manba bu fikrlarni bildirgan talabalar prevalensini alohida bermaydi.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar

• PHQ-9 ballari talabalarda klinik katta depressiv buzilish tashxisi qoʻyilganini koʻrsatmaydi.
• PROTEGER-SE %86,29 darajada obyektiv yoki uzoq muddatli davolash muvaffaqiyatini taʼminlagani isbotlanmagan.
• Bitta suhbat depressiv alomatlarni sababiy ravishda kamaytirgani koʻrsatilmagan.
• Ayol jinsi depressiv alomatlarga sabab boʻlishi koʻrsatilmagan.
• Gumanitar fanlar talabalari psixologik aralashuvlarga umuman yaxshiroq javob berishi isbotlanmagan.
• 2020–2023 davridagi oʻzgarishlar muayyan COVID-19 toʻlqinlari, variantlar, emlash yoki cheklov siyosatlari tomonidan yuzaga keltirilgani koʻrsatilmagan.
• PHQ-9 9-bandining oʻrtacha qiymatidan suitsidal fikrlar prevalensini hisoblab boʻlmaydi.
• Xizmatga murojaat qilgan 350 talabaning natijalarini barcha UFU talabalariga yoki barcha universitet talabalariga avtomatik tarzda umumlashtirib boʻlmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Tadqiqot kesimiy, retrospektiv va tahliliy ikkilamchi maʼlumotlar tadqiqotidir. Maʼlumotlar manbai PROTEGER-SE loyihasida 2020–2023 oraligʻida oʻtkazilgan onlayn multiprofessional ruhiy salomatlik suhbatlaridan keyin standartlashtirilgan shakllar orqali toʻplangan yozuvlardir.

Tahlil faqat talabalarning dastlabki suhbatlari bilan cheklangan. Kuzatuv suhbatlari kiritilmaganining sababi xizmatga qaytadigan shaxslar odatda ogʻirroq yoki barqarorroq alomatlarga ega boʻlishi sababli namuna izchilligining buzilishini oldini olishdir.

Namuna tanlash

Kiritilgan shaxslar dastlabki suhbat sanasida kamida 18 yoshli universitet talabasi boʻlishi va dastlabki onlayn suhbatga oid shakl toʻliq toʻldirilgan boʻlishi talab etilgan.

Toʻplangan oʻzgaruvchilar

Sosiodemografik oʻzgaruvchilar yosh, tugʻilganda belgilangan jins, oʻzi bildirgan irq/etnik kelib chiqish, taʼlim yoʻnalishi va akademik darajani oʻz ichiga olgan. Klinik oʻzgaruvchilar talabalarning oʻzlari bildirgan psixiatrik va/yoki umumiy tibbiy komorbidliklarni, PHQ-9 ning toʻqqiz bandini va umumiy PHQ-9 balini qamrab olgan.

Talabalarning dastlabki suhbatdan oldingi va keyingi subyektiv holatlari ikkita ochiq savol orqali baholangan va tadqiqotchilar tomonidan nazorat qilinadigan tuzilmali sentiment tahlili usuli bilan yaxshilanish, yomonlashish yoki neytral sinflarga ajratilgan. Statistik modelda neytral va yomonlashish javoblari birgalikda “yaxshilanish yoʻq” deb baholangan.

Logistika regressiyasi qanday tuzilgan?

Tadqiqotda ikkita asosiy ikkilik natija uchun koʻp oʻzgaruvchili logistika regressiyasi qoʻllanilgan:

1. PHQ-9 umumiy bali 20 yoki undan yuqori boʻlgan ogʻir alomatlar toifasi.
2. Dastlabki suhbatdan keyingi idrok etilgan yaxshilanish.

Oʻzgaruvchilarni tanlash Wald testiga asoslangan orqaga yoʻnaltirilgan chiqarib tashlash usuli bilan amalga oshirilgan; p > 0,05 boʻlgan oʻzgaruvchilar qisqartirilgan model tuzilganda chiqarib tashlangan. Natijalar ehtimollar nisbati (odds ratio, OR) va %95 ishonch oraligʻi bilan berilgan; statistik ahamiyatlilik chegarasi p < 0,05 deb belgilangan.

OR = 1 qiymati taqqoslanayotgan oʻzgaruvchi uchun ehtimollar nisbatida farq yoʻqligini bildiradi. OR 1 dan yuqori boʻlishi yuqoriroq, 1 dan past boʻlishi esa pastroq ehtimollar nisbati bilan bogʻliq. Bu qiymatlar kuzatuvli bogʻliqliklarni koʻrsatadi; ular sababiy taʼsir koeffitsiyentlari emas.

Ogʻir alomatlar kichik guruhining profili

PHQ-9 ning ogʻir toifasidagi 117 talabaning oʻrtacha bali 23,26; boshqa toifalardagi 233 talabaning oʻrtacha bali 12,36. Ogʻir toifadagi ayollar ulushi %76,07, boshqa toifalarda esa %63,09 deb qayd etilgan.

Idrok etilgan yaxshilanish ogʻir toifadagi talabalarning %79,49 ida, boshqa toifalardagi talabalarning %89,70 ida kuzatilgan. Ushbu guruh taqqoslashlari tavsifiydir; asosiy koʻp oʻzgaruvchili xulosa regressiya modellariga asoslanadi.

Idrok etilgan yaxshilanish guruhlarining tavsifiy taqqoslanishi

Manbaning natijalar bayonida idrok etilgan yaxshilanish guruhida Gumanitar fanlar %34,9 bilan “eng koʻp” ekani, undan keyin Biologiya fanlari %36,4 ekani yozilgan. Raqam jihatidan %36,4 yuqoriroq boʻlgani uchun bu ifoda 4-jadval bilan mos emas. Yuqoridagi jadval manbaning 4-jadvalida berilgan raqamli qiymatlarni saqlaydi.

Pandemiyaning vaqt davomidagi bosqichlari nega modelga kiritilmagan?

Tadqiqotchilar COVID-19 pandemiyasining turli davrlari ruhiy salomatlikka taʼsir qilishi mumkinligini tan olsalar-da, bu oʻzgaruvchini ishonchli tarzda modellashtira olmagan. Talabalarning suhbat paytidagi yashash joyi qayd etilmagan, turli munitsipalitetlarda yopilish va yumshatish choralari turli vaqtlarda amalga oshirilgan hamda standart mahalliy yozuvlar mavjud boʻlmagan.

Bundan tashqari, individual emlanish holati, ijtimoiy masofa choralariga rioya qilish yoki COVID-19 infeksiyasi tarixi tizimli tarzda toʻplanmagan. Mahalliy epidemiya toʻlqinlari va muomaladagi variantlarga oid maʼlumotlar ham yetarlicha batafsil emas. Shu sababli tadqiqotchilar talabalarni “pandemiyaning mana shu toʻlqinida” kabi sunʼiy davrlarga ajratish notoʻgʻri tasniflash va tahliliy tarafkashlik keltirib chiqarishi mumkinligini baholagan.

Asosiy uslubiy cheklovlar

Tanlangan namuna: Maʼlumotlar ruhiy salomatlik yordami uchun PROTEGER-SE ga murojaat qilgan talabalardan olingan. Natijalar umumiy universitet populyatsiyasining prevalensiya bahosi emas.

Oʻz-oʻzini hisobot qilish: Depressiv alomatlar, komorbidliklar va suhbatdan keyingi hissiy holat oʻz-oʻzini hisobot qilishga asoslangan.

PHQ-9 tashxis vositasi emas: Ogʻir PHQ-9 toifasi alomatlar yuki yuqori ekanini koʻrsatadi; rasmiy psixiatrik tashxis oʻrnini bosmaydi.

Bitta vaqt nuqtasi: Tadqiqot dastlabki suhbatdagi maʼlumotlar va undan darhol keyingi idrok etilgan oʻzgarishni baholagan. Uzoq muddatli alomatlar yoki klinik kechish kuzatilmagan.

Nazorat guruhi yoʻq: Suhbatdan keyingi idrok etilgan oʻzgarish faqat PROTEGER-SE aralashuvi tufayli yuzaga kelganini koʻrsatib boʻlmaydi.

Sentiment tahlili: Idrok etilgan yaxshilanish tuzilmali, ammo subyektiv matnli javoblardan hosil qilingan; bu klinik alomatlar shkalasining bevosita old-test/keyin-test taqqoslanishi emas.

Pandemiya vaqtlanishi: Yashash joyi, emlanish, infeksiya, variant va mahalliy cheklovlar haqidagi maʼlumotlarning yetarli emasligi sababli pandemiyaning turli davrlari taʼsirini ajratib boʻlmagan.

Kichik guruh noaniqligi: Gumanitar fanlar uchun yaxshilanish modelidagi ishonch oraligʻi keng va natija eksplorativ tarzda baholanishi kerak.

Tadqiqotning amaliy ahamiyati

Tadqiqot universitet doirasidagi qulay ruhiy salomatlik xizmatlarida tuzilmali depressiv alomatlar skriningi foydali boʻlishi mumkinligini koʻrsatadi. PHQ-9 alomatlar yukini tizimli ravishda qayd etishga va yuqori ball olgan talabalarda yanada chuqurroq baholash yoki kuzatuv zaruratini aniqlashga yordam berishi mumkin.

Shu bilan birga, PHQ-9 oʻzi mustaqil ravishda davolash qarorini qabul qiladigan yoki klinik tashxis qoʻyadigan tizim emas. Ayniqsa oʻlim yoki oʻziga zarar yetkazish fikrlarini oʻz ichiga olgan javoblar umumiy balldan qatʼi nazar tegishli klinik baholashni talab qilishi mumkin. Mazkur tadqiqot muayyan kuzatuv protokolining ustunligini sinamagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Self-Reported Depressive Symptomatology Among University Students: Evidence from the PROTEGER-SE Project

Mualliflar: Karine Santana de Azevedo Zago; Raissa Pereira Dutra; Clesnan Mendes-Rodrigues; Amanda Viana Hortêncio; Analicy Rodrigues Xavier; Sarah Campos Moura Rabelo; Gustavo Henrique Borges de Souza; Felipe Rodrigues Torres; Polyana Alvarenga Matumoto; Mônica Rodrigues da Silva; Hélder Eterno da Silveira; Elaine Saraiva Calderari; Tiago Rocha Pinto; Ricardo Wagner Machado da Silveira; Cynthia Daniela Figueiredo de Souza; Tatiana Benevides Magalhães Braga; Marciana Gonçalves Farinha; Luiza Pereira Silva Assis; Beatriz da Silva Vieira; Fabiola Alves Gomes.

Masʼul muallif: Karine Santana de Azevedo Zago.

Muassasalar: Federal University of Uberlândia huzuridagi Hamshiralik boʻlimi, Tibbiyot boʻlimi, Psixologiya instituti, Equipe DISAU, Kimyo instituti, Campus Administration Office va Faculty of Computing; São Paulo State University (UNESP) Faculty of Medicine of Botucatu; Abreak Complementary Therapies.

Jurnal: Psychiatry International.

Nashriyot: MDPI, Basel, Switzerland.

Nashr maʼlumoti: Psychiatry International, 2026, Jild 7, Maqola 136.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030136

Topshirilgan sana: 10 Mart 2026.

Qayta koʻrib chiqilgan sana: 1 May 2026.

Qabul qilingan sana: 1 Iyun 2026.

Nashr sanasi: 12 Iyun 2026.

Manba turi: Kesimiy, retrospektiv va tahliliy ikkilamchi maʼlumotlar tadqiqoti; randomizatsiyalangan klinik sinov emas.

Maʼlumotlar davri: 2020–2023.

Yakuniy namuna: 350 universitet talabasining dastlabki PROTEGER-SE suhbat yozuvi.

Asosiy oʻlchov: Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), 0–27 ball.

Ogʻir alomat natijasi: PHQ-9 ≥ 20.

Ikkinchi asosiy natija: Suhbatdan oldingi va darhol keyingi ochiq javoblarning nazorat qilinadigan sentiment tahlilidan olingan idrok etilgan yaxshilanish.

Statistika: Koʻp oʻzgaruvchili logistika regressiyasi; Wald testiga koʻra orqaga yoʻnaltirilgan oʻzgaruvchi eliminatsiyasi; OR va %95 ishonch oraligʻi; p < 0,05 ahamiyatlilik chegarasi.

Asosiy topilmalar: Oʻrtacha PHQ-9 = 16,00; ogʻir PHQ-9 toifasi %33,43; ayol jinsi ogʻir toifa bilan yuqoriroq ehtimollar nisbatida bogʻliq; 302/350 talaba dastlabki suhbatdan keyin idrok etilgan yaxshilanish toifasida; pastroq PHQ-9 bali va Gumanitar fanlar yoʻnalishi idrok etilgan yaxshilanish bilan bogʻliq.

Etik tasdiq: Federal University of Uberlândia Research Ethics Committee (CEP/UFU), CAAE 52575620.8.0000.5152, tasdiq 5.214.606, 27 Yanvar 2022.

Xabardor qilingan rozilik: Anonimlashtirilgan ikkilamchi maʼlumotlardan foydalanilgani va tadqiqotchilar shaxsiy identifikatorlarga kirish imkoniga ega boʻlmagani sababli yozma rozilik talabi etika qoʻmitasi tomonidan bekor qilingan.

Moliyalashtirish: Federal University of Uberlândia Office of the Vice-Rector for Extension and Culture tomonidan Parliamentary Amendment 202443220016 doirasida; amalga oshiruvchi qoʻllab-quvvatlash muassasasi FAU—University Support Foundation.

Maʼlumotlarning mavjudligi: Anonimlashtirilgan maʼlumotlar toʻplamlari asosli soʻrov boʻyicha masʼul muallifdan olinishi mumkin; maxfiylik va institutsional cheklovlar sababli ochiq eʼlon qilinmagan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Cynthia Daniela Figueiredo de Souza Abreak Complementary Therapies kompaniyasida ishlashi qayd etilgan. Boshqa mualliflar tijoriy yoki moliyaviy manfaatlar toʻqnashuviga olib kelishi mumkin boʻlgan munosabat mavjud emasligini bildirgan.

Litsenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Asosiy talqin chegarasi: Tadqiqot kuzatuvli, kesimiy, xizmatga murojaat qilgan tanlangan namuna asosida va oʻz-oʻzini hisobot qilishga katta darajada tayangan. Natijalar sababiylikni, rasmiy depressiya tashxisini yoki barqaror davolash samaradorligini koʻrsatmaydi.

Manba ichidagi yaxlitlik qaydi 1: Natijalar bayonida yaxshilangan talabalar orasida Gumanitar fanlar %34,9 bilan eng koʻp uchraydigan yoʻnalish ekani aytilgan boʻlsa-da, ayni gapda Biologiya fanlari %36,4 deb berilgan va 4-jadval ham Biologiya fanlarini %36,42 deb koʻrsatgan. Verianla taqqoslashida 4-jadvaldagi raqamli qiymatlar saqlangan.

Manba ichidagi yaxlitlik qaydi 2: Natijalar boʻlimida PROTEGER-SE uchun “effective” iborasi ishlatilgan; biroq ayni tadqiqot kuzatuvli dizayn sababli sababiy munosabat oʻrnatib boʻlmasligini va idrok etilgan yaxshilanish faqat darhol keyingi subyektiv oʻzgarishni aks ettirishini qayd etadi. Shu sababli Verianla natijani isbotlangan terapevtik samaradorlik sifatida taqdim etmaydi.

Manba ichidagi yaxlitlik qaydi 3: PHQ-9 9-band uchun oʻrtacha 0,88 qayd etilgan, ammo noldan yuqori ball bildirgan talabalar soni yoki ulushi berilmagan. Shuning uchun manbada mavjud boʻlmagan suitsidal fikrlar prevalensi hisoblanmagan.

Verianla kontent usuli: Ushbu matn asl maqolaning toʻliq tarjimasi yoki paragrafma-paragraf qayta yozilishi emas. Tadqiqot muammosi, namunasi, oʻlchov vositalari, statistik modellari, jadvallari, miqdoriy natijalari, cheklovlari va manba ichidagi talqin muammolari saqlangan holda mustaqil oʻzbekcha ilmiy oʻrganish qatlami yaratilgan.