Gidravlik zarba yoki gidravlik impuls tizimlari bosim ostidagi suyuqlik energiyasini juda qisqa vaqt ichida mexanik harakatga aylantiradi. Bu mexanizmlar zarbali burg‘ilashda, tebranuvchi mashinalarda, gidravlik aktuatorlarda va yuqori dinamik yuk ostida ishlaydigan turli sanoat tizimlarida qo‘llanishi mumkin. Biroq uzluksiz takrorlanadigan bosim impulslari nafaqat suyuqlikni, balki porshen, val, podshipniklar va ishqalanish sirtlarini ham siklik mexanik yuklarga duchor qiladi.
N. Smakova va uning hamkasblari bu muammoni faqat gidravlik bosim nazorati nuqtayi nazaridan emas, balki sirt yaxlitligi bilan tizimning dinamik xatti-harakatini bir modelda birlashtirgan holda ko‘rib chiqmoqda. Tadqiqot markazida past chastotali gidravlik impuls modulining takroriy zarbalari ostida ishlaydigan val turadi. Val sirtining g‘adir-budurligi, ishlov berish sharoitlari va mexanik kuchlanish holati tizimning tebranish amplitudasi, ishqalanishdagi yo‘qotishlar va ishlash barqarorligi bilan birgalikda baholanmoqda.
Eksperimental ishda diametri 60 mm, uzunligi 120 mm bo‘lgan 30KhGSA legirlangan po‘latdan tayyorlangan silindrsimon namunalar rotary multi-blade turning, ya’ni aylanuvchi ko‘p tig‘li tokarlik usulida ishlangan. Ishlov berish diapazonlari aylanish chastotasi 600–900 rpm, surish 0,10–0,30 mm/ayl va kesish chuqurligi 0,50–1,00 mm etib belgilangan. O‘lchangan o‘rtacha sirt g‘adir-budurligi \(R_a\) 0,63–1,25 µm oralig‘ida bo‘lgan.
Ayni tizim uchun porshen harakati, ishchi va qaytish kameralaridagi bosimlar, so‘nish, prujina bikrligi hamda ishqalanish ta’sirlarini qamrab oluvchi dinamik matematik model ishlab chiqilgan. Model MATLAB/Simulink va Python SciPy muhitlarida to‘rtinchi tartibli Runge–Kutta usuli bilan yechilgan; fizik tizim va virtual model o‘rtasida ma’lumot almashish uchun MQTT, vizuallashtirish uchun Node-RED Dashboard va MATLAB Live Script ishlatilgani qayd etilgan.
Manba natijalariga ko‘ra, raqamli egizak va parametrlarni optimallashtirishdan so‘ng normallashtirilgan tebranish amplitudasi 1,00 dan 0,78 gacha tushib, taxminan 22% kamaygan; cho‘qqi bosimlarning 15–18% pasayishi va sirt sifatining taxminan 20% yaxshilanishi xabar qilingan. Mualliflar eksperimental va hisoblangan dinamik ma’lumotlar o‘rtasidagi farq 5% dan past qolganini ta’kidlaydi.
Biroq natijalarni ehtiyotkorlik bilan talqin qilish lozim. Maqolada optimal kesish parametrlarining ikki xil to‘plami berilgan, gidravlik harakat tenglamasida bosimni kuch bilan bog‘lovchi porshenning samarali yuzasi ochiq ko‘rsatilmagan va Random Forest asosidagi optimallashtirish qatlami uchun mashinaviy o‘rganishni tekshirishning batafsil metrikalari taqdim etilmagan. Shu bois, ish kuchli integratsiyalashgan muhandislik yondashuvini namoyon etsa-da, ayrim modellashtirish tafsilotlarini yanada aniqroq tasdiqlash talab etiladi.
Gidravlik impuls tizimi nima qiladi?
Gidravlik impuls mexanizmida ishchi suyuqlik qisqa muddatli bosim o‘zgarishlari orqali mexanik elementlarga harakat miqdorini uzatadi. Bosimning juda qisqa vaqtda o‘zgarishi
\[ \frac{dp}{dt} \]
kattaligining yuqori bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin. Ushbu bosim to‘lqinlarining tarqalish tezligi manbada
\[ c=\sqrt{\frac{K}{\rho}} \]
ifodasi bilan berilgan.
Bu yerda aynan shu tenglamada \(K\) suyuqlikning hajmiy elastiklik modulini, \(\rho\) esa zichligini bildiradi. Manbada keyingi harakat tenglamasida ayni \(K\) belgisi prujina bikrligi uchun ham ishlatilgan. Bu ikki \(K\) fizik jihatdan bir xil kattalik emas.
Bosim to‘lqini porshenga yetib kelganda suyuqlik energiyasi porshenning kinetik energiyasiga va unga ulangan mexanik elementlarning deformatsiyasiga aylanadi. Tizim qayta-qayta ishlaganda val, birikmalar va ishqalanish juftliklari siklik yuk ostida qoladi. Shuning uchun nafaqat o‘rtacha bosim, balki zarba amplitudasi, tebranish, so‘nish va materialning toliqish xususiyatlari ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Nima uchun sirt yaxlitligi dinamik xatti-harakatga ta’sir qilishi mumkin?
Mashina detalining sirt yaxlitligi faqat geometrik g‘adir-budurlikdan iborat emas. Bu tushuncha odatda sirt g‘adir-budurligi, sirtga yaqin mikrostruktura, qattiqlik yoki mikroqattiqlik, plastik deformatsiya va qoldiq kuchlanishlar kabi xususiyatlarni qamrab oladi.
Gidravlik impuls modulidagi val harakatlanganda sirtlar orasidagi haqiqiy kontakt sharoitlari ishqalanish kuchiga ta’sir qilishi mumkin. Dag‘alroq sirt kontakt cho‘qqilarida yuqoriroq mahalliy kuchlanishlar hosil qilishi mumkin; sirtga ishlov berishda yuz beradigan mikrostrukturaviy o‘zgarishlar ham takroriy yuk ostidagi mustahkamlikka ta’sir qilishi mumkin.
Shu sababli manbada sirtga ishlov berish texnologiyasi va tizimning dinamik xatti-harakati bir-biridan mustaqil ikki muammo sifatida qaralmaydi. Maqsad mexanik ishlov berish parametrlarini o‘zgartirib, maqbulroq sirt hosil qilish va uning tebranish hamda energiya uzatilishiga ta’sirini raqamli model orqali birgalikda baholashdir.
Past Chastotali Gidravlik Zarba Tizimi Qanday Modellashtirilmoqda?
Ishda gidravlik impuls moduli bosimlar farqi porshenni harakatga keltiradigan massa–prujina–so‘ndirgich turidagi mexanik tizim sifatida modellashtiriladi; kamera bosimlari porshen tezligi bilan bog‘lanadi va modelning vaqt bo‘yicha javobi MATLAB/Simulink hamda Python SciPy muhitlarida sonli usulda yechiladi.
Porshen harakat tenglamasi
Manbada tizim dinamikasi
\[ M\frac{d^2x}{dt^2} + C\frac{dx}{dt} + Kx = P_A(t)-P_B(t)-F_c \]
tenglamasi bilan ifodalangan.
Bu yerda:
- \(M\): harakatlanuvchi elementlarning ekvivalent massasi,
- \(C\): qovushoq so‘nish koeffitsiyenti,
- \(K\): ushbu tenglamada qaytaruvchi prujinaning bikrligi,
- \(P_A(t)\): ishchi kamera bosimi,
- \(P_B(t)\): qaytish kamerasi bosimi,
- \(F_c\): ishqalanish va zichlagichlardagi yo‘qotishlarni ifodalovchi haddan iborat.
Bu tenglama manbada aynan shu ko‘rinishda berilgan. Biroq \(P_A-P_B\) bosimlar farqi o‘lchamiga, qolgan hadlar esa kuch o‘lchamiga ega. Gidravlik silindr mexanikasida bosimlar farqining kuchga aylanishi odatda porshenning samarali yuzasi bilan bog‘liq. Manbada bu yuza tenglamada ochiq ko‘rsatilmagani va bosimlar oldindan kuchga normallashtirilgan yoki normallashtirilmagani tushuntirilmagani sababli tenglamaning o‘lchamli ta’rifi to‘liq ravshan emas.
Bosim bilan porshen tezligi o‘rtasidagi bog‘lanish
Ishchi va qaytish kameralarining bosimlari manbada
\[ P_A(t)=P_0+\rho c\frac{dx}{dt} \]
va
\[ P_B(t)=P_0-\rho c\frac{dx}{dt} \]
ko‘rinishida ta’riflangan.
Bu modelda porshen tezligi oshgan sari ikki kamera orasidagi bosimlar farqi ham ortadi. Boshlang‘ich shartlar esa
\[ x(0)=0, \qquad v(0)=0 \]
va
\[ P_A(0)=P_B(0)=P_0=10\ \mathrm{MPa} \]
ko‘rinishida berilgan.
Bitta zarbaning energiyasi
Porshenning zarba paytidagi kinetik energiyasi
\[ E=\frac12Mv^2 \]
ko‘rinishida hisoblanadi. Bu yerda
\[ v=\frac{dx}{dt} \]
porshenning zarba paytidagi tezligidir.
Bu sodda ifoda loyihalashdagi muhim ziddiyatni ko‘rsatadi: tezlik oshganda zarba energiyasi \(v^2\) ga muvofiq ortadi; biroq yuqoriroq tezlik ayni paytda bosim impulslari, tebranish va mexanik yuklarga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu bois tizim faqat maksimal zarba energiyasiga qarab emas, balki energiya uzatilishi va barqarorlik o‘rtasidagi muvozanatni hisobga olgan holda optimallashtiriladi.
Dinamik yo‘qotish funksiyasi
Manbada dinamik optimallashtirish uchun
\[ J= \min \int_0^T \left[ (P_A-P_B)^2+\alpha v^2 \right]dt \]
ifodasi qo‘llanadi.
\(\alpha\) tezlik bilan bog‘liq energiya yo‘qotishlarining nisbiy ahamiyatini belgilaydigan vazn koeffitsiyenti sifatida ta’riflanadi. Bosimlar farqi va tezlik turli fizik birliklarga ega bo‘lgani sababli, \(\alpha\) hadlarni masshtablash uchun zarur o‘lchamli vaznga ham ega bo‘lishi kerak; manbada bu koeffitsiyentning sonli qiymati yoki birligi berilmagan.
Raqamli Egizak Gidravlik Tizimda Nima Vazifani Bajaradi?
Manbada raqamli egizak fizik gidravlik impuls mexanizmidagi bosim, harorat va tebranish datchiklaridan olingan ma’lumotlarni virtual dinamik modelga uzatuvchi hamda hisoblangan tizim xatti-harakatini boshqaruv va optimallashtirish qatlamiga qayta aloqada yetkazuvchi real vaqtdagi fizik–raqamli moslashtirish tuzilmasi sifatida loyihalangan.
Fizik tizim bilan virtual tizim qanday aloqa qiladi?
Manbada fizik tizim va virtual model o‘rtasida real vaqtda ma’lumot almashish uchun MQTT protokoli ishlatiladi. Bosim, harorat va tebranish datchiklaridan kelgan ma’lumotlar virtual modelga uzatiladi.
Ma’lumot oqimini vizuallashtirish uchun Node-RED Dashboard, hisoblangan natijalarni yangilash uchun esa MATLAB Live Script ishlatilgani qayd etiladi.
Bu tuzilma odatiy oflayn simulyatsiyadan farq qiladi. Maqsad faqat o‘tgan ma’lumotlarni tahlil qilish emas, balki o‘lchangan fizik holat bilan hisoblangan virtual holat o‘rtasida uzluksiz bog‘lanish yaratishdir.
Optimallashtirish qatlamida qaysi o‘zgaruvchilar ishlatiladi?
Manbada raqamli egizakning kognitiv qatlamida Gradient Descent va Random Forest Regressor kombinatsiyasi ishlatilgani bildiriladi. Maqsad funksiyasi
\[ \Phi= w_1\frac{R_a}{R_{a,\mathrm{ref}}} + w_2\frac{P_{\max}}{P_{\mathrm{ref}}} + w_3\frac{A_{\mathrm{vib}}}{A_{\mathrm{ref}}} \rightarrow\min \]
ko‘rinishida ta’riflangan.
Bu yerda:
- \(R_a\): sirt g‘adir-budurligi,
- \(P_{\max}\): maksimal bosim,
- \(A_{\mathrm{vib}}\): tebranish amplitudasi,
- \(w_1,w_2,w_3\): uch maqsadning o‘zaro nisbiy ahamiyatini belgilovchi vaznlardir.
Bu ko‘p mezonli tuzilma faqat eng silliq sirtni topishga intilmaydi. Juda past g‘adir-budurlikka erishilayotganda bosim cho‘qqilari yoki tebranish qabul qilib bo‘lmaydigan darajaga yetishining oldini olish uchun uch fizik mezon bitta maqsad funksiyasiga birlashtiriladi.
Random Forest bo‘limi qanchalik batafsil?
Maqolada Random Forest Regressor ishlatilgani xabar qilinadi; biroq qo‘llangan o‘qitish namunalari soni, kirish belgilarining to‘liq ro‘yxati, daraxtlar soni, maksimal chuqurlik, o‘qitish/test ajratilishi, kross-validatsiya usuli yoki \(R^2\), RMSE kabi model samaradorligi mezonlari berilmagan.
Shu sababli Random Forest tizim uchun qancha qo‘shimcha bashoratlash qobiliyati berganini maqoladan miqdoriy aniqlab bo‘lmaydi. Ishning kuchli tomoni integratsiyalashgan raqamli egizak arxitekturasidir; mashinaviy o‘rganish komponentining mustaqil samaradorligi keng qamrovda tekshirilgan deb bo‘lmaydi.
Tadqiqot Usuli va Natijalari
Eksperimental namunalar
Eksperimental ish 30KhGSA legirlangan po‘latdan tayyorlangan silindrsimon val tipidagi namunalar ustida bajarilgan.
| Parametr | Manbadagi qiymat |
|---|---|
| Material | 30KhGSA legirlangan po‘lat |
| Namuna diametri | 60 mm |
| Namuna uzunligi | 120 mm |
| Aylanish chastotasi \(n\) | 600–900 rpm |
| Surish \(S\) | 0,10–0,30 mm/ayl |
| Kesish chuqurligi \(t\) | 0,50–1,00 mm |
| O‘lchangan \(R_a\) | 0,63–1,25 µm |
| Takrorlash soni | Har bir o‘lchov 5 marta |
Sirt g‘adir-budurligi
\[ R_a= \frac1L \int_0^L |y(x)|\,dx \]
ifodasi bilan ta’riflangan. Bu yerda \(y(x)\) sirt profilining o‘rta chiziqdan og‘ishini, \(L\) esa namuna olish uzunligini bildiradi.
Manbada o‘lchovlar besh marta takrorlangani, o‘rtacha qiymatlardan foydalanilgani va standart og‘ish hamda ishonch oraliqlari asosida statistik baholash o‘tkazilgani aytiladi. Biroq maqolaning asosiy natijalar sahifalarida ushbu ishonch oraliqlarining batafsil jadvallari taqdim etilmagan.
Optimal Ishlov Berish Parametrlari Qaysilar?
Maqolada yagona, o‘zaro izchil optimal parametrlar uchligi berilmagan: usullar bo‘limidagi matematik optimallashtirish \(860\) rpm, \(0,21\) mm/ayl va \(0,70\) mm qiymatlarini bildirsa, natijalar bo‘limida eksperimental optimum \(870\) rpm, \(0,23\) mm/ayl va \(0,75\) mm deb yozilgan; bu ikki to‘plam o‘rtasidagi bog‘lanish manbada ochiq tushuntirilmagan.
| Manba bo‘limi | Tezlik \(n\) | Surish \(S\) | Chuqurlik \(t\) |
|---|---|---|---|
| 2.4-bo‘lim – maqsad funksiyasining minimumi | 860 rpm | 0,21 mm/ayl | 0,70 mm |
| 3-bo‘lim – eksperimental natija bayoni | 870 rpm | 0,23 mm/ayl | 0,75 mm |
Bu qiymatlarning biri model bashorati, ikkinchisi eksperimental optimum bo‘lishi mumkin; ammo maqolada bu ochiq aytilmagani uchun ikki natijani o‘zaro ekvivalent deb qabul qilish yoki ulardan birini xato deb e’lon qilish to‘g‘ri emas.
Sirt g‘adir-budurligi qanday o‘zgaradi?
Manbaning 5-sahifasidagi 2-rasm \(R_a\) ning kesish tezligi va surishga qarab o‘zgarishini uch o‘lchamli sirt sifatida ko‘rsatadi. Grafikning umumiy tendensiyasi yuqoriroq aylanish chastotalari va pastroq surish qiymatlarida kichikroq g‘adir-budurlik qiymatlari olinishini ko‘rsatadi. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
Xulosa bo‘limida eng yaxshi sharoitlarda taxminan
\[ R_a=0.63\ \mu\mathrm{m} \]
sirt g‘adir-budurligiga erishilgani bildiriladi.
Bosim tebranishlari qanday o‘zgaradi?
Manbaning 6-sahifasidagi 3-rasm odatiy boshqaruvli va raqamli egizak bilan boshqariladigan tizimlarning impuls kamerasi bosimini vaqt bo‘yicha taqqoslaydi. Odatiy tizimda boshlang‘ich tebranishlar kattaroq bo‘lsa, raqamli egizak bilan boshqariladigan egri chiziqda amplituda tezroq kamayishi ko‘rinadi. :contentReference[oaicite:10]{index=10}
Mualliflarning umumiy bahosiga ko‘ra, raqamli egizakdan foydalanish cho‘qqi bosimlarni taxminan
\[ 15\%-18\% \]
kamaytiradi.
Tebranishning 22% kamayishi
4-rasmda normallashtirilgan tebranish amplitudasi optimallashtirishdan oldin
\[ A_{\mathrm{vib}}=1.00 \]
bo‘lsa, optimallashtirishdan keyin
\[ A_{\mathrm{vib}}=0.78 \]
deb ko‘rsatilgan.
Nisbiy o‘zgarish
\[ \frac{1.00-0.78}{1.00}\times100 = 22\% \]
bo‘lgani sababli, manbada bildirilgan taxminan 22% kamayish grafik bilan bevosita mos keladi. :contentReference[oaicite:11]{index=11}
Mualliflar bu kamayish dinamik yuklarni pasaytirib, mexanik elementlarning xizmat muddatini yaxshilashi mumkinligini ta’kidlaydi. Biroq maqolada uzoq muddatli toliqish resursini soat yoki sikllar soni bilan o‘lchaydigan chidamlilik sinovi taqdim etilmagan; “xizmat muddatining uzayishi” bevosita xizmat muddati sinovi emas, balki kamaygan tebranish va yuklardan chiqarilgan muhandislik talqinidir.
Valdagi kuchlanish taqsimoti
Manbaning 5-rasmida val bo‘ylab hisoblangan kuchlanish taqsimoti rangli xarita ko‘rinishida berilgan. Eng yuqori kuchlanishlar birikma va o‘tish hududlarida to‘planadi. Manbada bu ANSYS Workbench hisoblari bilan mos kelishi aytiladi. :contentReference[oaicite:12]{index=12}
Shunga qaramay, maqolada ushbu chekli elementlar tahlilining to‘r zichligi, chegaraviy shartlari, kontakt modeli yoki to‘rdan mustaqillik sinovi kabi tafsilotlari berilmagan. Shu bois rasm kuchlanishning fazoviy tendensiyasini qo‘llab-quvvatlaydi, ammo mustaqil, batafsil FEA tekshiruv tadqiqoti emas.
Tajriba va modelning mosligi
Ishning xulosa bo‘limida hisoblangan va eksperimental dinamik natijalar o‘rtasidagi og‘ish
\[ <5\% \]
ekani qayd etilgan.
Bu qiymat model eksperimental xatti-harakatni yaxshi aks ettirishiga doir muhim miqdoriy da’vodir. Biroq asosiy matnda ushbu 5% qaysi o‘zgaruvchilar, nechta ma’lumot nuqtasi va qaysi xatolik metrikasi bo‘yicha o‘rtacha qiymat ekani batafsil ta’riflanmagan. Shuning uchun natija “manbada bildirilgan 5% dan past moslik xatosi” sifatida yetkazilishi, batafsil RMSE yoki ishonch oralig‘i kabi talqinlarga kengaytirilmasligi kerak.
Manbada Bildirilgan Asosiy Natijalar
| Ko‘rsatkich | Manba natijasi | Talqin chegarasi |
|---|---|---|
| Sirt g‘adir-budurligi | 0,63–1,25 µm | 30KhGSA namunalari va berilgan ishlov berish diapazoni uchun |
| Bildirilgan eng yaxshi \(R_a\) | ≈0,63 µm | Manbaning xulosa bo‘limi |
| Tebranish amplitudasi | 1,00 → 0,78 | ≈22% kamayish |
| Cho‘qqi bosim | 15–18% kamayish | Manbaning umumiy natija da’vosi |
| Sirt sifati | ≈20% yaxshilanish | Boshlang‘ich/yakuniy qiymatlarning batafsil jadvali berilmagan |
| Tajriba–model farqi | <5% | Xatolik metrikasi tafsilotlari berilmagan |
Tadqiqot qo‘llab-quvvatlaydigan xulosalar
- 30KhGSA val namunalarida rotary multi-blade turning parametrlari sirt g‘adir-budurligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
- Tekshirilgan diapazonda \(R_a\) qiymatlari 0,63–1,25 µm oralig‘ida ekani bildirilgan.
- Gidravlik impuls tizimining bosim va porshen dinamikasi MATLAB/Simulink va Python SciPy yordamida modellashtirilgan.
- Raqamli egizakli boshqaruv ssenariysi manba simulyatsiyalarida bosim tebranishlarini odatiy boshqaruvga nisbatan tezroq bostiradi.
- Normallashtirilgan tebranish amplitudasi 1,00 dan 0,78 gacha tushgan.
- Manbada cho‘qqi bosimning 15–18% va sirt sifatining taxminan 20% yaxshilanishi xabar qilinadi.
- MQTT, Node-RED va MATLAB Live Script fizik–raqamli ma’lumot oqimi uchun bir arxitektura doirasida ishlatilgan.
- Sirtga ishlov berishni optimallashtirish va gidravlik tizimni boshqarish bir raqamli egizak doirasida ko‘rib chiqilishi mumkinligi ko‘rsatiladi.
Tadqiqot isbotlamagan yoki to‘liq tushuntirmagan jihatlar
- Ikki xil optimal ishlov berish parametrlari to‘plamidan qaysi biri yakuniy optimum ekani manbada aniq emas.
- Harakat tenglamasida bosimlar farqini kuchga aylantirish uchun porshenning samarali yuzasi ochiq ta’riflanmagan.
- Random Forest Regressor uchun o‘qitish hajmi, giperparametrlar va mustaqil tekshiruv samaradorligi berilmagan.
- “O‘z-o‘zini o‘rgatuvchi” raqamli egizakning uzoq muddatli onlayn o‘rganish muvaffaqiyati alohida nazoratli tajriba bilan ko‘rsatilmagan.
- Sirtning 20% yaxshilanishiga oid boshlang‘ich va yakuniy qiymatlarni beruvchi batafsil ma’lumot jadvali taqdim etilmagan.
- Modelning 5% dan past og‘ishi qaysi xatolik metrikasi bilan hisoblangani tushuntirilmagan.
- Tebranishning kamayishi haqiqiy xizmat muddatini qancha uzaytirishi uzoq muddatli toliqish sinovi bilan o‘lchanmagan.
- Val kuchlanishi tahlilining FEA to‘ri, chegaraviy shartlari va yaqinlashish tafsilotlari berilmagan.
- Natijalarni barcha gidravlik zarba tizimlariga yoki boshqa materiallarga bevosita umumlashtirib bo‘lmaydi.
Manba va Usul Haqida Izoh
To‘liq original sarlavha:Dynamic Modeling and Surface Integrity Optimization of Low-Frequency Hydraulic Impulse Systems.
Mualliflar: N. Smakova, S. Pankov, B. Baisadykov, V. Zelenkov, D. Toibazarov va A. A. Karypov.
Muassasalar: Kazakh University of Technology and Business named after K. Kulazhanov; National Defense University of the Republic of Kazakhstan; Scientific and Technical Center Almaty Special Design Bureau “Alatau”.
Jurnal: Eurasian Physical Technical Journal.
Bo‘lim: Engineering.
Jild / son / sahifalar: 23, No. 1(55), 113–120.
Nashr sanasi: 30 mart 2026.
DOI: Yuklangan maqola PDF faylida 10.31489/2026N1/113-120 yozilgan. Jurnalning joriy veb metama’lumotlarida ayni maqola uchun 10.31489/2025N2/113-120 havolasi ham ishlatiladi. Ushbu Verianla materialida ilmiy manbaning o‘z PDF faylida bosilgan DOI saqlangan va metama’lumotlar nomuvofiqligi alohida qayd etilgan.
Taqriz: Taqrizdan o‘tgan tadqiqot maqolasi. Jurnal odatiy tadqiqot maqolalarida kamida ikki mustaqil baholovchi ishtirok etadigan bir tomonlama ko‘r taqriz jarayonini qo‘llashini bildiradi.
Litsenziya: Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International, CC BY-NC-ND 4.0.
Tadqiqot turi: Eksperimental mexanik ishlov berish + gidravlik dinamik modellashtirish + sonli simulyatsiya + raqamli egizak va optimallashtirish.
Namuna: 30KhGSA legirlangan po‘latdan, diametri 60 mm va uzunligi 120 mm bo‘lgan silindrsimon val tipidagi namunalar.
Sonli vositalar: MATLAB/Simulink, Python SciPy va to‘rtinchi tartibli Runge–Kutta integrallashi. Manbada kuchlanish natijalari ANSYS Workbench hisoblari bilan ham mos kelishi aytiladi.
Raqamli egizak infratuzilmasi: MQTT orqali ma’lumot uzatish, Node-RED Dashboard vizuallashtirishi va MATLAB Live Script yangilashi.
Optimallashtirish: Manbada Gradient Descent va Random Forest Regressor kombinatsiyasi xabar qilinadi. Biroq mashinaviy o‘rganishni o‘qitish va tekshirish tafsilotlari asosiy matnda cheklangan.
Moliyalashtirish: Tadqiqot Qozog‘iston Respublikasi Fan va Oliy Ta’lim Vazirligining Fan Qo‘mitasi tomonidan moliyalashtirilgan IRN AR196079/0222 raqamli loyiha doirasida bajarilgan.
Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar moliyaviy, shaxsiy, mualliflikka oid yoki tadqiqot natijalariga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan boshqa manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligini bayon qiladi.
CRediT hissalari: N. Smakova: konsepsiyani shakllantirish, metodologiya, dastlabki qoralama va nazorat; S. Pankov: tadqiqot va ma’lumotlarni kuratsiya qilish; B. Baisadykov: eksperimental tekshirish; V. Zelenkov: dasturiy ta’minot va modellashtirish; D. Toibazarov: vizuallashtirish va ma’lumot tahlili; A. A. Karypov: resurslar va texnik yordam.
Manba ichidagi izchillik haqida izoh: 2.4-bo‘lim optimal ishlov berish parametrlarini 860 rpm, 0,21 mm/ayl va 0,70 mm deb bersa, natijalar bo‘limida 870 rpm, 0,23 mm/ayl va 0,75 mm ko‘rsatilgan. Bundan tashqari, ayni K belgisi ham suyuqlikning hajmiy elastiklik moduli, ham prujina bikrligi uchun ishlatilgan va harakat tenglamasidagi bosimlar farqining porshenning samarali yuzasi orqali kuchga aylanishi ochiq ko‘rsatilmagan.
Verianla Live: Juda mos keladi. Eng mazmunli jonli vizuallashtirish fizik gidravlik modul va raqamli egizak o‘rtasidagi MQTT ma’lumot oqimi, impuls kamerasidagi \(P_A\) va \(P_B\) bosimlarining vaqt bo‘yicha o‘zgarishi, porshenning \(x(t)\) va \(v(t)\) harakati, so‘ng odatiy boshqaruv va raqamli egizak boshqaruvidagi tebranish hamda bosim so‘nishini taqqoslashdan iborat. Xom eksperimental nuqtalarsiz manba grafiklaridan yangi sonli ma’lumot hosil qilinmasligi kerak.
Izoh qoldiring
E-pochta manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy maydonlar * bilan belgilangan