Ushbu holat bayoni gemoglobin va trombotsit koʻrsatkichlari uzoq vaqt normal boʻlib qolganiga qaramay, taloqning progressiv kattalashuvi kuzatilgan va Gaucher kasalligi 1-turi tashxisi faqat 65 yoshida qoʻyilgan Balkan kelib chiqishli ayolni tasvirlaydi. Gaucher kasalligi 1-turi — GBA1 genidagi kasallik bilan bogʻliq ikki allel lizosomal kislotali β-glyukozidaza funksiyasini kamaytirishi natijasida glyukozilseramid va glyukozilsfingozin kabi lipidlar, ayniqsa makrofaglarda toʻplanadigan, odatda birlamchi nevrologik zararlanish kuzatilmaydigan lizosomal toʻplanish kasalligi shaklidir. Bemorning iyul 2024-yilda yengil boʻlgan splenomegaliyasi oktyabr 2025-yilda ancha kuchaygan; kontrastli KTda kattalashgan taloq ichida koʻplab 5–15 mm gipodens tugunli lezyonlar qayd etilgan. Dekabr 2025-yilda kichik toʻmtoq travmadan keyin katta subkapsulyar taloq gematomasi rivojlanishi shoshilinch total splenektomiyaga olib kelgan va keyingi gistopatologik, fermentativ hamda molekulyar tekshiruvlar Gaucher kasalligi 1-turi tashxisini qoʻllab-quvvatlagan.

Tashxis zanjirida bir-birini toʻldiradigan kuchli topilmalar mavjud. Splenektomiya materiali 1.120 g ogʻirlikda boʻlib, normal uchun berilgan taxminan 150 g mos yozuv qiymatiga nisbatan qariyb yetti baravar taloq massasini ifodalaydi. Mikroskopiyada taloq qizil pulpasining katta qismini toʻldirgan, och rangli donador va “burishgan qogʻoz” koʻrinishidagi sitoplazmaga ega makrofaglar tasvirlangan; hujayralar PAS bilan kuchli musbat, PAS-diastaza ishloviga chidamli boʻlgan. Quruq qon tomchisida β-glyukoserebrozidaza faolligi 0,1 µmol/L/h deb oʻlchangan, mos yozuv >1,2 µmol/L/h boʻlgan sharoitda aniq ferment yetishmovchiligi koʻrsatilgan. Plazmadagi lyso-Gb1 darajasi 381,0 ng/mL boʻlib, <14,0 ng/mL mos yozuv yuqori chegarasidan taxminan 27 baravar yuqori boʻlgan.

GBA1 sekvenslashida p.His294Gln, p.Asn409Ser va p.Asp448His patogen variantlari geterozigot holatda aniqlangan. Balkan nasl daraxti maʼlumotlariga asoslanib, p.His294Gln bilan p.Asp448His bir xil allelda joylashgani va p.Asn409Ser qarama-qarshi allelda ekani taxmin qilingan; shunga koʻra ehtimoliy genotip p.Asn409Ser / p.[His294Gln;Asp448His] sifatida xabar qilingan. Biroq oilaviy segregatsiya tahlili oʻtkazilmagani sababli allellarning fazasi ushbu bemorda bevosita tasdiqlanmagan. CYP2D6 genotipining *1/*4 va oraliq metabolizator boʻlishi ham manba mualliflari tomonidan eliglustat kelgusida koʻrib chiqilsa, davolashni rejalashtirish nuqtai nazaridan farmakogenetik jihatdan ahamiyatli deb baholangan.

Ushbu yagona holatning eng muhim oʻrgatuvchi jihati shundaki, normal qon tahlili Gaucher kasalligini oʻz-oʻzidan istisno qilmaydi. Tadqiqot tushuntirib boʻlmaydigan va progressiv splenomegaliya, ayniqsa taloqda multifokal tugunli lezyonlar boʻlsa, sitopeniya rivojlanmagan taqdirda ham lizosomal toʻplanish kasalliklarini oʻz ichiga oluvchi kengroq differensial tashxisni talab qilishi mumkinligini koʻrsatadi. Biroq bitta holat barcha Gaucher bemorlari xuddi shunday kechishini yoki maʼlum bir tasvirlash topilmasi oʻz-oʻzidan tashxis qoʻyishga yetarli boʻlishini koʻrsatmaydi.

Gaucher kasalligida asosiy biologik muammo

GBA1 geni lizosomal kislotali β-glyukozidazani, yaʼni glyukoserebrozidazani kodlaydi. Ushbu ferment faolligining keskin kamayishi hujayralarning ayrim glikosfingolipidlarni lizosoma ichida yetarli darajada parchalamasligiga olib keladi. Glyukozilseramid va uning deatsillanish mahsuloti glyukozilsfingozin, ayniqsa monotsit-makrofag tizimidagi hujayralarda toʻplanishi mumkin.

Ushbu lipidlar bilan toʻlgan makrofaglar klassik ravishda Gaucher hujayralari deb ataladi. Manba holatida bu hujayralar taloq qizil pulpasida keng qatlamlar hosil qilib, normal arxitekturaning katta qismini egallagan. Shunday qilib, makroskopik taloq kattalashuvi va mikroskopik hujayra infiltratsiyasi bir xil kasallik jarayonining ikki miqyosini ifodalaydi.

Gaucher Kasalligi 1-Turi Normal Qon Tahlili Bilan Birga Uchraydimi?

Ha. Ushbu holatda gemoglobin, trombotsit va leykotsit koʻrsatkichlari tashxisdan oldingi davrda yaqqol sitopeniyani koʻrsatmagan boʻlsa-da, taloq kattalashuvi davom etgan va gistopatologik, fermentativ hamda molekulyar topilmalar Gaucher kasalligi 1-turi tashxisini qoʻllab-quvvatlagan. Demak, normal qon tahlili ushbu yagona holatda muhim visseral kasallik yukining boʻlishiga toʻsqinlik qilmagan.

Oktyabr 2025-yilgi baholashda gemoglobin 144 g/L, trombotsit 158 × 10⁹/L va leykotsit 4,46 × 10⁹/L deb xabar qilingan. CRP 0,5 mg/L boʻlgan. Shu bilan birga, oʻsha davrda taloqning kraniokaudal uzunligi 187,5 mmga yetgan va unda koʻplab gipodens tugunlar borligi koʻrilgan.

Bu qarama-qarshilik tashxis nuqtai nazaridan muhim. Splenomegaliyaning Gaucher kasalligida koʻp uchraydigan gematologik oqibatlaridan biri gipersplenizmga bogʻliq sitopeniyalar boʻlishi mumkin, ammo kasallik fenotipi keng. Ushbu holatda taloq sezilarli darajada kattalashib borayotganiga qaramay, aylanma qondagi hujayralar sonining uzoq vaqt saqlanib qolishi, faqat qon tahliliga asoslangan klinik shubha yetarli boʻlmasligi mumkinligini koʻrsatadi.

Klinik kechish: yengil splenomegaliyadan shoshilinch jarrohlikkacha

Taloq Gaucheromasi Nima?

Taloq gaucheromasi — Gaucher hujayralarining taloq ichida oʻchoqli tarzda toʻplanishi natijasida hosil boʻladigan, tasvirlashda oʻsimtaga oʻxshash tugunli lezyon koʻrinishida namoyon boʻlishi mumkin boʻlgan yaxshi sifatli kasallik oʻchogʻi. Ushbu holatda oktyabr 2025 KTda taloq parenximasi boʻylab diametri 5–15 mm boʻlgan koʻplab, chegaralari aniq gipodens tugunlar xabar qilingan va tashxis qoʻyilgandan keyin ular gaucheroma bilan mos deb talqin qilingan.

Dastlabki tasvirlash paytida bu tugunlarning Gaucher kasalligiga xos ekani maʼlum emas edi. Differensial tashxisda limfoproliferativ kasallik, metastatik lezyon va boshqa infiltrativ jarayonlar koʻrib chiqilgan. Bu muhim klinik muammoni koʻrsatadi: bitta tasvirlash topilmasi oʻz-oʻzidan spetsifik boʻlmasligi mumkin va kasallik konteksti faqat fermentativ, patologik hamda molekulyar maʼlumotlar birlashtirilganda tushunilishi mumkin.

Manba muhokamasida adabiyotlarda 1-tur Gaucher bemorlarida gaucheromalar qayd etilgani va KTda koʻpincha gipodens koʻrinish berishi mumkinligi aytiladi. Biroq yuklangan PDFda Figure 1 izohi mavjud boʻlsa-da, haqiqiy KT tasviri faylning koʻrinadigan sahifalarida yoʻqligi sababli Verianla ushbu bemorning KT morfologiyasini manba matnidan tashqarida mustaqil baholamaydi.

Subkapsulyar gematoma nega tashxisda burilish nuqtasi boʻldi?

Bemor kichik toʻmtoq torakolumbar travmadan taxminan oʻn kun oʻtib katta subkapsulyar taloq gematomasi bilan murojaat qilgan. Jarrohlik vaqtida taloq taxminan 25 × 15 cm oʻlchamda, kapsulasi qisman ajralgan va moʻrt deb taʼriflangan. Olib tashlangan aʼzoning ogʻirligi 1.120 g boʻlgan.

Patologik tekshiruvda eski va yangi qon ketishga mos sohalar, tashkil topgan subkapsulyar gematoma, fibrin toʻplanishi, fokal nekroz va gemosiderin bilan toʻlgan makrofaglar koʻrilgan. Ushbu hodisa avval tushuntirib boʻlmagan splenomegaliya sababini batafsil oʻrganishga va Gaucher kasalligi tashxisi qoʻyilishiga olib kelgan.

Bu yerda sababiylik chegarasi saqlanishi kerak. Bitta holat Gaucher kasalligi boʻlgan barcha katta taloqlar kichik travmadan gematoma rivojlantiradi degani emas. Manba infiltratsiya sababli sezilarli darajada kattalashgan va tuzilishi buzilgan ushbu taloq mexanik jihatdan moʻrtroq boʻlishi mumkinligini muhokama qiladi.

Gistopatologiya nimani koʻrsatdi?

Taloq qizil pulpasida yirik makrofaglarning keng toʻplanishi kuzatilgan. Hujayralarning sitoplazmasi och rangli, donador va klassik tarzda “burishgan qogʻoz” koʻrinishida deb taʼriflangan. Hujayra infiltratsiyasi normal qizil pulpa arxitekturasining katta qismini oʻzgartirgan.

Gistokimyoviy jihatdan hujayralar kuchli PAS musbatligi va PAS-diastazaga chidamlilikni koʻrsatgan. Manba buni glyukozilseramid bilan toʻlgan lizosomalarga mos deb hisoblaydi. Malignitet, granuloma yoki atipik limfoid infiltratsiya aniqlanmagan.

Lyso-Gb1 Ushbu Holatda Nimani Koʻrsatdi?

Plazmadagi lyso-Gb1 darajasi 381,0 ng/mL deb oʻlchangan va laboratoriyaning <14,0 ng/mL mos yozuv yuqori chegarasidan taxminan 27 baravar yuqori boʻlgan. Bu yaqqol oshish keskin kamaygan β-glyukoserebrozidaza faolligi va gistopatologiya bilan birga baholanganda, holatning biokimyoviy Gaucher kasalligi tashxisini kuchli qoʻllab-quvvatlagan.

Lyso-Gb1 — glyukozilsfingozinning qisqartmasi. Manba adabiyot muhokamasida ushbu biomarker Gaucher kasalligini tashxislash va kasallik yukini kuzatishda qimmatli ekanini, shuningdek ayrim anʼanaviy biomarkerlarda uchrashi mumkin boʻlgan genetik oʻlchov muammolaridan taʼsirlanmasligini taʼkidlaydi. Biroq bitta lyso-Gb1 natijasi oʻz-oʻzidan butun klinik kontekstni almashtirmaydi; ushbu holatda u ferment testi, patologiya va GBA1 sekvenslash bilan birga baholangan.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizayni

Ushbu tadqiqot bitta bemordan iborat klinik holat bayonidir. Taqqoslash guruhi, randomizatsiya, koʻr qilish, prospektiv aralashuv yoki statistik gipoteza testi mavjud emas. Maqsad noodatiy tashxisiy naqshni batafsil klinik vaqt chizigʻi, tasvirlash hisoboti, gistopatologiya, ferment tahlili va genetik testlar bilan hujjatlashtirishdir.

Bemor uchun yozma nashr roziligi olingani bildirilgan. Manbaga koʻra, bitta holat bayoni uchun amaldagi mahalliy qoidalar doirasida institutsional etika qoʻmitasi tasdigʻi talab qilinmagan. Maqola CARE holat hisobotlari boʻyicha qoʻllanmasiga muvofiq tayyorlanganini bildiradi.

Taloq kattalashuvining rivojlanishi

Iyul 2024 ultratovush tekshiruvida taloq taxminan 130 × 68 mm deb oʻlchangan. Oktyabr 2025 kontrastli KTda kraniokaudal uzunlik 187,5 mmga oshgan. Ushbu ikki oʻlchov turli tasvirlash usullari va turli geometrik oʻqlar bilan bajarilgani uchun foiz oʻsishini hisoblash oʻrinli emas; biroq manba klinik jihatdan progressiv splenomegaliya mavjudligini aniq baholaydi.

Dekabrda gematoma rivojlanganda jarrohlik kuzatuvida taloq taxminan 25 × 15 cm deb taʼriflangan. Patologik ogʻirligi 1.120 g boʻlgan; manba taxminan 150 g normal taloq ogʻirligi mos yozuviga koʻra bu taxminan yetti baravar massaga teng ekanini taʼkidlaydi.

Genetik tekshiruv

Balkan GBA1 Kompleks Alleli Ushbu Holatda Qanday Talqin Qilindi?

Manba p.His294Gln va p.Asp448His variantlari avval Balkan nasl daraxti tadqiqotlarida bir xil xromosomal allelda birga joylashgani koʻrsatilganiga asoslanib, ushbu ikki variant bemorda ham cis holatda ekanini taxmin qiladi. p.Asn409Ser boshqa allelda deb qabul qilinganda, ehtimoliy genotip p.Asn409Ser / p.[His294Gln;Asp448His] shaklida boʻladi; biroq oilaviy segregatsiya tahlili oʻtkazilmagani sababli bu allelik faza ushbu bemorda bevosita tasdiqlanmagan.

Bu tafsilot ayniqsa muhim, chunki sekvenslashda uchta geterozigot variantning koʻrinishi oʻz-oʻzidan qaysilari bir xil xromosomada ekanini aniq koʻrsatmaydi. Manba birinchi darajali qarindoshlarda segregatsiya tahlili oʻtkazilib, p.His294Gln va p.Asp448Hisning cis konfiguratsiyasi hamda qarshi alleldagi p.Asn409Ser tasdiqlanishini tavsiya qiladi.

p.Asn409Ser, anʼanaviy nomlanishda N370S, manba tomonidan neyronopatik boʻlmagan 1-tur fenotipi bilan kuchli bogʻliq deb koʻrsatiladi. Ushbu bemorda nevrologik belgi, parkinsonizm yoki supranuklear nigoh falaji hujjatlashtirilmagan. Bu kuzatuv genotip-fenotip munosabati holatga mosligini koʻrsatadi; bitta bemor ushbu munosabatni qayta isbotlovchi mustaqil kohort maʼlumoti emas.

CYP2D6 nega alohida tekshirildi?

CYP2D6 genotiplashda *1/*4 natijasi olingan va bemor oraliq metabolizator deb tasniflangan. Manba ushbu topilma ogʻiz orqali qabul qilinadigan substratni kamaytiruvchi eliglustat davolash usuli koʻrib chiqilsa, dozalash rejasi nuqtai nazaridan klinik jihatdan foydalanish mumkinligini bildiradi.

Bu farmakogenetik natija Gaucher kasalligiga tashxis qoʻyadigan test emas. Kasallik tashxisi GBA1, ferment faolligi, lyso-Gb1 va patologik topilmalar bilan oʻrnatilgan boʻlsa, CYP2D6 maʼlum bir davolash variantining metabolizmi bilan bogʻliq alohida maʼlumotdir.

Tadqiqot qoʻllab-quvvatlaydigan va qoʻllab-quvvatlamaydigan xulosalar

Holatning kuchli tomonlari

Holat bir bemorda bir-birini toʻldiradigan koʻp qatlamli tashxisiy maʼlumotlarni taqdim etadi: ketma-ket tasvirlash, jarrohlik makroskopiyasi, gistopatologiya, gistokimyo, ferment tahlili, kasallikka xos biomarker va molekulyar test. Ushbu tuzilma faqat bitta test natijasiga tayanmaydigan integratsiyalashgan tashxis bayonini yaratadi.

Ayniqsa normal qon tahlili natijalarining aniq raqamlar bilan berilishi, “sitopeniya boʻlmasa, Gaucher kasalligi ehtimoli past” degan haddan tashqari soddalashtirilgan yondashuv ushbu bemor uchun toʻgʻri emasligini koʻrsatadi.

Cheklovlar

Eng asosiy cheklov namuna hajmining bir boʻlishidir. Holat kasallik tez-tezligi, genotip penetrantligi, gematoma xavfi yoki biror davolash samaradorligi haqida miqdoriy umumlashtirishga imkon bermaydi.

Ikkinchi muhim cheklov allel fazasidir. Balkan kompleks alleli oldingi nasl daraxti maʼlumotlariga asoslanib chiqarilgan, ammo oilaviy segregatsiya bilan tasdiqlanmagan.

Uchinchi cheklov — yuklangan preprint faylida Figure 1 izohi mavjud boʻlsa-da, haqiqiy KT tasviri koʻrinmaydi. Shu sababli Verianla lezyonlarning shakli, zichligi yoki taqsimoti haqida mualliflarning matnli hisobotidan batafsilroq vizual daʼvo qilmaydi.

Toʻrtinchidan, tadqiqot preprint boʻlib, hali taqrizdan oʻtmagan. Shu sababli klinik talqinlar va adabiyot sintezi mustaqil taqriz beradigan qoʻshimcha tekshiruvdan hali oʻtmagan.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl sarlavha: Late-diagnosed Gaucher Disease Type 1 with the Balkan GBA1 Complex Allele p.[His294Gln;Asp448His] Presenting with Progressive Splenomegaly and Subcapsular Splenic Hematoma Requiring Splenectomy: A Case Report.

Mualliflar: Donika Todovichin, Petar Trifonov, Evelina Atanasova, Radoslav Kostadinov, Rosen Nikolov.

Aloqa muallifi: SSRN yozuvida Petar Trifonov aloqa muallifi sifatida koʻrsatilgan.

SSRN: Abstract ID 6948565.

DOI: 10.2139/ssrn.6948565.

SSRN nashr sanasi: 16 Iyun 2026.

Sahifa soni: 12.

Manba turi: Bitta bemordan iborat klinik holat bayoni.

Taqriz holati: Preprint; PDF hali taqrizdan oʻtmaganini aniq bildiradi.

Affillangan muassasalar: SSRN bibliografik yozuvida muassasa maʼlumoti berilmagan; shu sababli tasdiqlanmagan muassasa nomi qoʻshilmagan.

Litsenziya: SSRN yozuvi mualliflik huquqi egasi SSRNga platforma litsenziyasini berganini va barcha huquqlar saqlanishini bildiradi; ruxsatsiz qayta foydalanish huquqi faraz qilinmagan.

Etika va nashr roziligi: Bemorning klinik maʼlumotlari va tasvirlarini nashr etish uchun yozma xabardor qilingan rozilik olingani bildirilgan. Manbaga koʻra, bitta holat hisoboti uchun tegishli mahalliy qoidalar doirasida institutsional etika qoʻmitasi tasdigʻi talab qilinmagan.

CARE: Mualliflar holat bayoni CARE qoʻllanmasiga muvofiq tayyorlanganini bildiradilar.

Moliyalashtirish: Moliyalashtirish olinmagani bildirilgan.

Manfaatlar toʻqnashuvi: Mualliflar manfaatlar toʻqnashuvini bildirmagan.

Maʼlumotlar mavjudligi: Tegishli maʼlumotlar maqolada keltirilgani; shaxssizlantirilgan maʼlumotlar asosli soʻrov boʻyicha aloqa muallifidan olinishi mumkinligi bildirilgan.

Muallif hissalari: Manbada PT va DT maqola yozish; RK jarrohlik va yakuniy tasdiq; EA va RN yakuniy tasdiq va matn tahriri bilan bogʻlangan. Barcha mualliflar yakuniy matnni tasdiqlagani bildirilgan.

Sunʼiy intellekt haqida bayonot: AI yozuv vositalari til tahriri va tuzilmaviy yordam maqsadida ishlatilgani; klinik maʼlumotlar, ilmiy talqinlar, manbalarni tekshirish va xulosalar mualliflar tomonidan taqdim etilib, tasdiqlangani bayon qilingan.

Asosiy usullar: Ketma-ket ultratovush va KT baholash; splenektomiya va gistopatologik tekshiruv; PAS/PAS-diastaza gistokimyosi; quruq qon tomchisida β-glyukoserebrozidaza va kislotali sfingomiyelinaza faolligi; plazma lyso-Gb1 oʻlchovi; GBA1 Sanger sekvenslash; CYP2D6 genotiplash.

Asosiy talqin chegarasi: Ushbu tadqiqot bitta bemorning tashxis jarayonini hujjatlashtiradi. U umumiy skrining, davolash yoki prognoz qoʻllanmasi emas; allel fazasi oilaviy segregatsiya bilan tasdiqlanmagan va davolashga oid natija maʼlumoti hali xabar qilinmagan.