Qishloq xo‘jaligida suvni qachon va qancha berish kerakligini bilish tobora muhimlashmoqda. Iqlim o‘zgarishi, qurg‘oqchilik xavfi va suv resurslariga tushayotgan bosim sug‘orish qarorlarini faqat kuzatuv yoki qat’iy jadval asosida qabul qilishni yetarli qilmayapti. Ushbu preprint tadqiqot makkajo‘xori dalasida ishlatilgan kalibrlanmagan ko‘p darajali FDR tuproq namligi sensorlaridan foydalanib, ikki muhim savolga javob izlaydi: O‘simlik qachon suv stressiga kira boshlaydi va keyingi sug‘orishda qancha suv berilishi kerak?

Tadqiqotchilar sensorlarning mutlaq namlik qiymatlari to‘liq aniq bo‘lmasa ham, vaqt bo‘yicha o‘zgarish egri chizig‘i qimmatli ma’lumot berishini ta’kidlaydi. Birinchi usul sug‘orishdan keyin sensorning javobidan foydalanib dinamik tuzatish koeffitsiyentini hisoblaydi. Ikkinchi usul esa tuproq namligining kamayish tezligiga qarab, o‘simlik suv olishda qiynala boshlaydigan chegarani aniqlashga harakat qiladi. Topilmalar zich sensor tarmog‘i qo‘llanganda kalibrlanmagan sensorlar aniq sug‘orish uchun istiqbolli qarorlarni qo‘llab-quvvatlash vositasi bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Biroq bu natijalar hali hakamlik baholashidan o‘tmagan va turli dala sharoitlarida sinovdan o‘tkazilishi kerak.

Muammo nima?

Aniq sug‘orishning asosiy maqsadi sodda ko‘rinadi: o‘simlikka kerakli miqdorda suvni, kerakli vaqtda berish. Ammo dalada bu qaror ancha murakkab. Tuproq tuzilishi, ildiz rivojlanishi, havo harorati, shamol, quyoshlanish, yog‘in, sug‘orish tizimi va o‘simlikning rivojlanish bosqichi bir vaqtda ta’sir qiladi.

Tuproq namligi sensorlari shu nuqtada muhim vositadir. Ayniqsa FDR sensorlari tuproqning turli chuqurliklaridagi suv miqdorini uzluksiz o‘lchashi mumkin. FDR tuproqning dielektrik xususiyatlaridan foydalanib namlikni bilvosita baholaydigan sensor texnologiyasidir. Bu sensorlar dalada qulay; ammo katta muammo bor: ularning o‘lchovlari tuproq turiga, sensor joylashuviga, ildizlarning sensorga yaqinligiga, sensor-tuproq kontaktiga va vaqt o‘tishi bilan yuz beradigan o‘zgarishlarga qarab og‘ishi mumkin.

Odatiy holatda bu sensorlar ishonchli miqdoriy natija berishi uchun kalibrlanishi kerak. Kalibratsiya sensor o‘qigan qiymatni haqiqiy tuproqdagi suv miqdori bilan bog‘lash jarayonidir. Biroq katta maydonlarda ko‘p sensor ishlatilganda har bir sensorni alohida kalibrlash vaqt talab qiladi, qimmatga tushadi va operatsion jihatdan qiyin bo‘lishi mumkin. Bundan tashqari, mavsum boshida bajarilgan kalibratsiya mavsum davomida tuproq-sensor munosabati o‘zgargani sababli qisman o‘z kuchini yo‘qotishi mumkin.

Ushbu maqolaning asosiy savoli shu yerda paydo bo‘ladi: Sensorlar oldindan kalibrlanmagan bo‘lsa ham, ularning vaqt bo‘yicha o‘zgarishlaridan sug‘orish qarori uchun ishonchli ma’lumot olish mumkinmi?

Usul nimani taklif qiladi?

Tadqiqot bir-birini to‘ldiruvchi ikki usulni taklif qiladi.

Birinchi usul sug‘orish miqdorini baholashga qaratilgan. Tadqiqotchilar uni “real vaqt rejimida, joyida, dinamik keyingi kalibratsiya” ma’nosidagi RTisDPC deb ataydi. Sodda qilib aytganda, bu usul sensor sug‘orishdan keyin qanchalik javob berganiga qaraydi. Agar dalaga ma’lum miqdorda suv berilgan bo‘lsa va sensor bu suv kirishiga muayyan ko‘tarilish bilan javob bersa, sensorning o‘sha paytdagi xatti-harakati uchun tuzatish koeffitsiyentini hisoblash mumkin. Keyin bu koeffitsiyent o‘simlikning kunlik suv sarfini baholashda ishlatiladi.

Bu yondashuv klassik kalibratsiyadan farq qiladi. Sensor laboratoriyada yoki mavsum boshida qat’iy tenglama bilan sozlanish o‘rniga, daladagi haqiqiy sug‘orish hodisalariga qarab dinamik tarzda tuzatiladi. Shu tariqa sensorning vaqt bo‘yicha o‘zgaradigan javobi, tuproq bilan kontakt sharoitlari va mahalliy farqlar hisobga olinadi.

Ikkinchi usul sug‘orish vaqtini belgilashga qaratilgan. Bu yerda tadqiqotchilar mutlaq namlik qiymatidan ko‘ra, namlikning kamayish tezligiga qaraydi. Tuproqda suv yetarli bo‘lganda o‘simlik ildizlari suvni osonroq oladi va tuproq namligi kun davomida sezilarli kamayishi mumkin. Ammo tuproq qurigan sari ildizlarning suv olishi qiyinlashadi; shunda namlik kamayish tezligi ham o‘zgaradi. Ushbu burilish nuqtasi o‘simlik suv stressiga yaqinlasha boshlaydigan chegara sifatida talqin qilinadi.

Usul tuproqning turli chuqurliklarini alohida baholaydi. Bu muhim, chunki makkajo‘xori kabi bir yillik o‘simliklarda ildiz tizimi vaqt o‘tishi bilan chuqurlashadi. Mavsum boshida yuqori qatlamlar muhimroq bo‘lsa, keyingi davrda chuqurroq qatlamlar ham ahamiyat kasb etishi mumkin. Agar ma’lum chuqurlikda ildiz faolligi bo‘lmasa, o‘sha sensor darajasini suv stressi hisobiga qo‘shish chalg‘ituvchi bo‘lishi mumkin.

Formulalar nimani anglatadi?

Ushbu tadqiqot murakkab matematik nazariya qurishdan ko‘ra, sensor ma’lumotini sug‘orish qaroriga aylantiradigan hisoblash oqimini taklif qiladi. Formulalarning asosiy mantiqini sodda tarzda quyidagicha tushuntirish mumkin:

Birinchi bosqichda kun davomida tuproqdagi suv hajmining kamayishlari yig‘iladi. Bu kamayish o‘simlik ildizlari olgan suvni va yuzadan yuz berishi mumkin bo‘lgan bug‘lanish hissasini ifodalaydi. Tadqiqotchilar buni kunlik ildiz suv yutishi sifatida ko‘rib chiqadi.

Tuproq profilidagi umumiy suv miqdori turli chuqurlikdagi sensor o‘qishlarini tegishli tuproq qatlamining qalinligi bilan birga yig‘ish orqali hisoblanadi. Ya’ni bitta nuqtaga emas, sensor o‘lchayotgan butun tuproq profiliga qaraladi.

Eng muhim formula dinamik kalibratsiya koeffitsiyenti bo‘lgan alfa qiymatidir. Alfa sug‘orish paytida sensor qayd etgan suv ko‘payishi bilan dalaga berilgan ma’lum sug‘orish miqdori o‘rtasidagi munosabatni ko‘rsatadi. Agar sensor berilgan suvga mos javob bersa, alfa 1 ga yaqin bo‘ladi. Sensor berilgan suvdan kattaroq ko‘tarilish ko‘rsatsa, alfa 1 dan katta, kichikroq ko‘tarilish ko‘rsatsa, 1 dan kichik bo‘lishi mumkin.

Keyin haqiqiy evapotranspiratsiya bahosi sensorning xom suv sarfi bahosini ushbu alfa koeffitsiyenti bilan tuzatish orqali hisoblanadi. Evapotranspiratsiyani o‘simlik transpiratsiyasi va tuproq yuzasidan bug‘lanish yig‘indisi sifatida tushunish mumkin.

Sug‘orish vaqti uchun ishlatiladigan boshqa formula suv tanqisligi ko‘rsatkichidir. Agar ma’lum chuqurlikdagi tuproq suvi kritik chegara qiymatidan pastga tushsa, o‘sha qatlam uchun stress ko‘rsatkichi hisoblanadi. Tuproq suvi kritik chegaradan yuqori qolsa, stress ko‘rsatkichi nol deb olinadi. Turli chuqurliklardan kelgan ko‘rsatkichlar o‘rtachalanib, umumiy suv tanqisligi signali olinadi.

Bu formulalarning maqsadi sensor bergan xom raqamlarni bevosita “to‘g‘ri namlik qiymati” deb qabul qilish emas; balki o‘zgarish, qiyalik, sug‘orishdan keyingi javob va kritik chegara mantiqidan foydalanib, qarorlarni qo‘llab-quvvatlash ma’lumotini yaratishdir.

Grafik / Jadval / Sxemaning asosiy xabari

Maqoladagi oqim sxemasi RTisDPC usuli bosqichma-bosqich qanday ishlashini ko‘rsatadi. Avval sensorlardan kunlik suv kamayishi olinadi, keyin sug‘orish hodisasidagi ma’lum suv kirishi bilan sensor javobi taqqoslanadi, so‘ng alfa deb ataladigan tuzatish koeffitsiyenti hisoblanadi. Ushbu koeffitsiyent kunlik suv sarfini tuzatish uchun ishlatiladi va keyingi sug‘orish miqdorini baholashga hissa qo‘shadi.

Dala xaritasi va sensor joylashuv sxemalari tadqiqot kichik laboratoriya tajribasi emas, haqiqiy dala sharoitlarida o‘tkazilganini ko‘rsatadi. 2023 va 2024 mavsumlarida Italiyadagi ikki xil makkajo‘xori maydonida tanlangan taxminan 1000 kvadrat metrlik monitoring hududlariga sensorlar o‘rnatilgan. Tuproq suvi holati, ob-havo sharoiti, yog‘in, sug‘orish va o‘simlik transpiratsiyasi birgalikda kuzatilgan.

Tuproq teksturasi jadvali ikki yil bir xil bo‘lmaganini ko‘rsatadi. 2023 yilda tuproq “loam”, 2024 yilda esa “silty loam” deb tasniflangan. Bu farq muhim, chunki sensorlarning bir-biriga qanchalik o‘xshash javob berishi tuproq teksturasiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. Darhaqiqat, 2024 yilda sensor o‘qishlari uyg‘unroq bo‘lgani ko‘rinadi.

Tuproq suv hajmining vaqt grafiklari sug‘orish kelganda sensorlar suv ko‘payishini qayd etishini, keyin kunlar davomida o‘simlik suv sarfi bilan qiymatlar kamayishini ko‘rsatadi. Egri chiziqlarda kunduz kuni aniqroq pasayish, tunda esa tekisroq yo‘nalish kuzatiladi. Bu naqsh o‘simlik kunduz kuni transpiratsiya orqali ko‘proq suv ishlatishini ko‘rsatadi. Sug‘orish oralig‘i uzayganda namlik kamayish tezligi o‘zgaradi; bu suv stressining boshlanishi haqida signal sifatida talqin qilinadi.

Kalibratsiya koeffitsiyenti grafiklari kalibrlanmagan sensorlar har doim bir xil ishlamasligini aniq ko‘rsatadi. 2023 yilda alfa qiymati sensorlar o‘rtasida va mavsum davomida ancha o‘zgaruvchan. O‘rtacha hisobda sensorlar suv ko‘payishini aslidan yuqori ko‘rsatishi mumkinligi ko‘rinadi. 2024 yilda esa alfa qiymatlari umuman 1 ga yaqinroq; bu sensorlar o‘sha mavsumda izchilroq javob berganini ko‘rsatadi.

Xom ildiz suv yutishi va tuzatilgan evapotranspiratsiya grafiklari kalibratsiya nima uchun zarur ekanini tushuntiradi. Ayniqsa 2023 yilda xom sensor ma’lumoti kunlik suv sarfini haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan yuqori qiymatlarga chiqarishi mumkin. Dinamik tuzatishdan keyin baholar yanada maqbul diapazonga keladi.

Shira oqimi va sensorga asoslangan evapotranspiratsiya taqqoslashlari taklif qilingan usul o‘simlikning fiziologik javobi bilan ma’lum darajada mos kelishini ko‘rsatadi. Shira oqimi sensorlari o‘simlik poyasidan o‘tadigan suv miqdorini o‘lchab, transpiratsiya bo‘yicha mustaqil nazorat beradi. Grafiklarning asosiy xabari shuki: sensor ma’lumotidan chiqarilgan suv sarfi ortganda, o‘simlik transpiratsiyasi ham umuman ortish tendensiyasini ko‘rsatadi.

FAO-56 usuli bilan taqqoslash taklif qilingan usul keng qo‘llanadigan model yondashuvi bilan bir xil yo‘nalishda harakat qilganini, ammo miqdor jihatidan har doim bir xil natija bermaganini ko‘rsatadi. FAO yondashuvi ayrim davrlarda yuqoriroq evapotranspiratsiya bahosini bergan. Bu farq o‘z-o‘zidan taklif qilingan usul noto‘g‘ri degani emas; chunki FAO usuli ham iqlim, o‘simlik koeffitsiyenti, ildiz chuqurligi va tuproqning suv ushlash farazlariga asoslanadi.

Kritik namlik chegarasi grafiklarining asosiy xabari suv stressining boshlanishi bitta qat’iy raqamdan iborat emasligidir. Har bir sensor chuqurligi va joylashuvi uchun tuproq suvi qiymati bilan suv kamayish tezligi birgalikda ko‘rib chiqiladi. Ma’lum nuqtadan keyin tuproq suvi kamayishda davom etsa ham, o‘simlikning suv olish tezligi avvalgidek oshmaydi; shu nuqta kritik chegara sifatida talqin qilinadi.

Suv tanqisligi ko‘rsatkichi grafiklari sug‘orishdan oldin stress signali oshishini, sug‘orish yoki yog‘indan keyin esa pasayishini ko‘rsatadi. Bu ko‘rsatkich daladagi suv holatiga sezgir ekanini ko‘rsatadi. 2023 yilda sug‘orish oralig‘i 13 kungacha uzaygan davrda stress ko‘rsatkichi taxminan foiz 40 ga yaqinlashgan; bu usul kechikkan sug‘orish sharoitlarini aniqlay olishini ko‘rsatadi.

Suv tanqisligi ko‘rsatkichi bilan nisbiy transpiratsiya taqqoslanishi stress ko‘rsatkichi oshgani sari o‘simlikning mos yozuvlar sharoitiga nisbatan transpiratsiya darajasi pasayishini ko‘rsatadi. Ushbu teskari munosabat usul o‘simlik fiziologiyasi bilan bog‘liq haqiqiy signalni tutishi mumkinligini qo‘llab-quvvatlaydi.

Yakuniy tasviriy taqqoslashlar umumiy suv kirishi bilan hisoblangan suv sarfi o‘rtasida fizik jihatdan maqbul muvozanat borligini ta’kidlaydi. Sug‘orish va yog‘in orqali kirgan suvning katta qismi evapotranspiratsiya orqali ishlatilgani ko‘rinadi. Bu taklif qilingan hisoblar dala suv balansidan butunlay uzilmaganini ko‘rsatadi.

Tajribalar qanday o‘tkazilgan?

Tadqiqot Italiyaning Perugia hududidagi Casalina tadqiqot xo‘jaligida o‘tkazilgan. 2023 va 2024 yoz mavsumlarida yomg‘irlatib sug‘oriladigan makkajo‘xori maydonlari kuzatilgan. 2023 yilda taxminan 30 gektarlik, 2024 yilda taxminan 18 gektarlik maydonlarda ishlangan; biroq sensorlar zich joylashtirilgan monitoring hududi har ikki yilda ham taxminan 1000 kvadrat metr atrofida tanlangan.

Makkajo‘xori ikkinchi ekin sifatida ekilgan. Har ikki yilda sug‘orish o‘zgaruvchan tezlikdagi yomg‘irlatib sug‘orish tizimi bilan amalga oshirilgan. Dastlab sug‘orish ko‘proq xo‘jalik amaliyotiga ko‘ra olib borilgan, keyin o‘simlik rivojlanishini hisobga oladigan NDVI asosidagi yondashuv ishlatilgan. NDVI sun’iy yo‘ldosh tasvirlaridan olinadigan va o‘simlikning yashil rivojlanishini ko‘rsatadigan indeks sifatida qaralishi mumkin. Bu indeks o‘simlik koeffitsiyentini baholash va sug‘orish ehtiyojini hududiy moslashtirish uchun ishlatilgan.

Tuproqdagi suv miqdorini kuzatish uchun ko‘p darajali FDR sensorlari ishlatilgan. Bu sensorlar 5, 15, 25, 35, 45 va 55 santimetr chuqurliklardan soatlik ma’lumot to‘plagan. 2023 yilda to‘rtta FDR zondi, 2024 yilda esa oltita FDR zondi ishlatilgan. Shu tariqa sensorlar o‘rtasidagi farqlar ham o‘rganilgan.

Havo harorati, nisbiy namlik, shamol, quyosh radiatsiyasi, yog‘in va sug‘orish miqdori meteorologik stansiya va yog‘in o‘lchagichlar bilan kuzatilgan. Bundan tashqari, o‘simlikning haqiqiy suv sarfini to‘g‘ridan-to‘g‘riroq baholash uchun shira oqimi sensorlari ishlatilgan. Shira oqimi sensorlari o‘simlik poyasidan o‘tadigan suvni o‘lchab, o‘simlik transpiratsiyasi uchun mustaqil tasdiqlash nuqtasini bergan.

Taklif qilingan usullar real vaqt rejimida sug‘orishni boshqarish uchun ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, ushbu tadqiqotda operatsion sabablarga ko‘ra ma’lumotlar keyin qayta ishlangan. Ya’ni usul dalada to‘plangan ma’lumotlarda retrospektiv tarzda sinovdan o‘tkazilgan. Bu nuqta muhim: tadqiqot real vaqt tizimining salohiyatini ko‘rsatsa ham, bu yerda bevosita jonli avtomatik sug‘orish amaliyoti sinovdan o‘tkazilmagan.

Natijalar nimani ko‘rsatadi?

Topilmalar kalibrlanmagan sensorlarning xom qiymatlari har doim ishonchli emasligini aniq ko‘rsatadi. 2023 yilda ayrim sensorlar bir xil sug‘orish hodisasi uchun kutilganidan ancha yuqori suv ko‘payishini qayd etgan. Bu xom ma’lumot kunlik o‘simlik suv sarfini aslidan yuqori ko‘rsatishi mumkinligini anglatadi. Dinamik kalibratsiya koeffitsiyenti qo‘llanganda bu bo‘rttirilgan qiymatlar maqbulroq darajaga tushirilgan.

2024 yilda sensorlar umuman izchilroq ishlagan. Bu tuproq teksturasi, sensor joylashuvi yoki mavsum sharoitlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin deb hisoblanadi. Bu farq faqat bitta sensor bilan qaror qabul qilish xavfli bo‘lishi mumkinligini va bir nechta sensordan tuzilgan tarmoqlar ishonchliroq natija berishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Shira oqimi o‘lchovlari bilan taqqoslanganda, sensor ma’lumotidan chiqarilgan evapotranspiratsiya baholari bilan o‘simlik transpiratsiyasi o‘rtasida mazmunli ijobiy bog‘lanishlar topilgan. Bu usul faqat matematik tuzatish emasligini; u o‘simlikning haqiqiy suv sarfidagi o‘zgarishlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

FAO-56 usuli bilan taqqoslanganda taklif qilingan usul umumiy tendensiyalarni tutgan, ammo FAO baholari jami bo‘yicha yuqoriroq chiqqan. Bu farq ikki yondashuv turli farazlarga asoslanganidan kelib chiqishi mumkin. Sensorga asoslangan usul daladagi suv o‘zgarishini bevosita o‘qisa, FAO usuli meteorologiya, o‘simlik koeffitsiyenti va tuproq suvi modeli orqali baho beradi.

Sug‘orish vaqti nuqtai nazaridan kritik tuproq suvi chegarasi qiymatlari turli sensor va chuqurliklarda farq qilgan. Bu dalada bitta qat’iy chegara bilan sug‘orish qarori berish har doim yetarli bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Suv tanqisligi ko‘rsatkichi sug‘orishdan oldin oshgan, sug‘orishdan keyin pasaygan va nisbiy o‘simlik transpiratsiyasi bilan teskari bog‘lanish ko‘rsatgan. Bu topilma usul suv stressini aniqlash salohiyatiga ega ekanini ko‘rsatadi.

Bu nima uchun muhim?

Qishloq xo‘jaligida suv boshqaruvi endi faqat hosildorlik masalasi emas; u energiya sarfi, suv resurslarini muhofaza qilish, iqlim o‘zgarishiga moslashish va ishlab chiqarish barqarorligi bilan bevosita bog‘liq. Ayniqsa O‘rta yer dengizi iqlim mintaqasida yozgi ekinlar ko‘pincha yog‘in kam bo‘lgan davrda yetishtiriladi. Shu sababli sug‘orish vaqti va sug‘orish miqdori muhimlashadi.

Ushbu tadqiqot aniq sug‘orish texnologiyalari oldidagi amaliy to‘siqni ko‘rib chiqadi: sensor kalibratsiyasi. Agar har bir sensorni dalada alohida kalibrlash talab qilinsa, katta maydonlarda zich sensor tarmog‘ini qurish qiyinlashadi. Ushbu maqoladagi yondashuv sensorlarni butunlay kalibratsiyasiz va tekshirmasdan ishlatishni taklif qilmaydi; biroq sensorlarni daladagi haqiqiy sug‘orish javobiga qarab dinamik tarzda tuzatish mumkinligini ko‘rsatadi.

Agar bu g‘oya kengaysa va turli sharoitlarda tasdiqlansa, xarajati maqbulroq va zich sensor tarmoqlariga asoslangan sug‘orish qarorlarini qo‘llab-quvvatlash tizimlarini ishlab chiqish mumkin. Bu, ayniqsa, suv tanqisligi kuzatiladigan hududlarda fermerlarga sug‘orishni nazoratliroq amalga oshirishga yordam berishi mumkin.

E’tibor beriladigan jihatlar

Ushbu maqola preprint; ya’ni hali hakamlik baholashidan o‘tmagan. Shu sababli natijalar qiziqarli bo‘lsa ham, ularni yakuniy ilmiy qabul sifatida taqdim etmaslik kerak.

Tadqiqot ikki mavsum va muayyan hududda o‘tkazilgan. Tuproq turi, iqlim, makkajo‘xori navi, sug‘orish tizimi va sensor joylashuvi natijalarga ta’sir qilishi mumkin. Turli mamlakatlarda, turli tuproqlarda, tomchilatib sug‘orish kabi turli tizimlarda va boshqa ekinlarda xuddi shu natijaga erishiladi deb faraz qilmaslik kerak.

Usul real vaqt rejimidagi sug‘orish tizimi uchun ishlab chiqilgan bo‘lsa-da, ushbu tadqiqotda tahlillar ma’lumotlarni keyinchalik qayta ishlash orqali bajarilgan. Shu sababli usulning avtomatik sug‘orish tizimida jonli qaror qabul qilish samaradorligi alohida sinovdan o‘tkazilishi kerak.

Sensorlar o‘rtasida sezilarli farqlar kuzatilgan. Bu bitta sensorga asoslangan sug‘orish qarorlari xavfli bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Tadqiqotchilar ta’kidlaganidek, bir nechta sensor ishlatish mahalliy og‘ishlarni kamaytirishi mumkin.

Suv stressi chegarasini aniqlash usuli ayniqsa bir yillik o‘simliklarda murakkablashishi mumkin. Chunki ildiz tizimi mavsum davomida chuqurlashadi va qaysi tuproq qatlami haqiqatan faol ekani vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi. Daraxt kabi ko‘p yillik o‘simliklarda ildiz zonasi barqarorroq bo‘lgani uchun bu usulni qo‘llash osonroq bo‘lishi mumkin.

FAO-56 taqqoslashida farqlar mavjud. Taklif qilingan usul bilan FAO asosidagi baholar bir xil tendensiyani tutgan bo‘lsa-da, miqdor jihatidan bir-biriga aynan mos kelmagan. Bu farqning sababi sensor usulidagi noaniqliklar hamda FAO modelining o‘z farazlari bo‘lishi mumkin.

Xulosa

Ushbu tadqiqot qishloq xo‘jaligi sug‘orishida sensor ma’lumotidan amaliyroq foydalanish uchun e’tiborga molik yo‘lni taklif qiladi. Tadqiqotchilar kalibrlanmagan FDR tuproq namligi sensorlarining mutlaq qiymatlariga ko‘r-ko‘rona ishonish o‘rniga, bu sensorlarning vaqt bo‘yicha o‘zgarishlari va sug‘orishdan keyingi javoblarini tahlil qiladi. Shu tariqa kunlik suv sarfi va suv stressining boshlanishi haqida qarorlarni qo‘llab-quvvatlash ma’lumotini ishlab chiqish mumkinligini ko‘rsatadi.

Topilmalar, ayniqsa, zich sensor tarmog‘i qurish mumkin bo‘lgan aniq dehqonchilik amaliyotlari uchun istiqbolli. Biroq bu yondashuv dala miqyosida, turli ekinlarda, turli sug‘orish tizimlarida va real vaqt avtomatizatsiyasida ko‘proq tasdiqlanishi kerak. Eng ehtiyotkor talqin shuki: Kalibrlanmagan sensorlar o‘z-o‘zicha mo‘jizaviy yechim emas; ammo to‘g‘ri ma’lumotlarni qayta ishlash, dinamik tuzatish va ko‘p sensorli tarmoq bilan birga ishlatilganda aniq sug‘orish uchun qimmatli vositaga aylanishi mumkin.

Manba va usul bo‘yicha izoh

Ushbu maqola “New procedures for irrigation management using uncalibrated soil water content sensors. Development and validation in sprinkler-irrigated maize” nomli preprint maqoladan tayyorlangan. Tadqiqot kalibrlanmagan ko‘p darajali FDR tuproq namligi sensorlari yordamida sug‘orish miqdori va sug‘orish vaqtini baholashga qaratilgan ikki usulni taklif qiladi. Topilmalar 2023 va 2024 yillarda Italiyada yomg‘irlatib sug‘orilgan makkajo‘xori maydonlaridan olingan sensor, meteorologiya, sug‘orish, sun’iy yo‘ldosh NDVI va shira oqimi ma’lumotlariga asoslanadi.

Matn maqolaning so‘zma-so‘z tarjimasi emas. Asosiy g‘oya, usul, formulalar, grafiklar, jadvallar va natijalar Verianla o‘quvchisi uchun soddalashtirilib, original turkcha tahririy mazmun shaklida qayta bayon qilingan. Maqola preprint bo‘lgani uchun natijalarni yakuniy amaliy tavsiya sifatida emas, dalada tasdiqlanishi kerak bo‘lgan metodik topilmalar sifatida baholash lozim.