Bougouni Plutonik Kompleksi Janubiy Malidagi Léo-Man Qalqonining Paleoproterozoy qismida joylashgan, dioritdan ikki slyudali monzogranitgacha bo‘lgan plutonik jinslarni qamrab oluvchi magmatik jinslar majmuasidir. Ushbu tadqiqot mazkur jinslarning petrografiyasini va ayniqsa amfibol, biotit hamda dala shpatlarining mineral kimyosini qo‘llab, magma qanday bosim, harorat va kislorod fugasiteti sharoitida kristallanganini hamda jinslarning ehtimoliy petrogenezini baholaydi. Tadqiqotchilar dala namuna olish ishlarini polarizatsion mikroskopiya, Raman mikrospektrometriyasi, skanerlovchi elektron mikroskop va energiya-dispersiv spektrometriya kuzatuvlari bilan birlashtirgan; keyin mineral tarkiblaridan termometriya, barometriya va kislorod fugasiteti hisoblarini bajargan.

Amfibolga asoslangan va tadqiqotning birlamchi magmatik sharoitlarini ifodalash uchun tanlangan 125 ta tahlil bo‘yicha 8-jadvalda keltirilgan umumiy natijalar o‘rtacha bosim 2,75 ± 1,47 kbar, o‘rtacha harorat 757 ± 44 °C va kislorod fugasitetining o‘rtacha ko‘rsatkichi ΔNNO = 1,13 ± 0,65 ekanini ko‘rsatadi. Xuddi shu jadvalda o‘rtacha bosim qiymatlarining umumiy diapazoni 0,75–6,25 kbar, harorat diapazoni 671–869 °C va ΔNNO diapazoni −0,46 dan 2,23 gacha. Bosimdan hisoblangan joylashish chuqurliklari taxminan 2,85–23,60 km oralig‘ida o‘zgaradi.

Jinslarda monoklinik kalsiyli amfibollar, magniyga boy biotitlar, albitgacha natriyga va labradorgacha kalsiyga boyishi mumkin bo‘lgan plagioklazlar, ishqoriy dala shpati, kvars, ayrim jinslarda birlamchi muskovit hamda sirkon, titanit, apatit, epidot va magnetit kabi aksessor minerallar aniqlangan. Tadqiqotchilar mineral kimyosi va ajratuvchi diagrammalarni birgalikda baholab, jinslar umumiy holda subishqoriy-kalsishqoriy, metaluminozdan biroz peraluminozgacha o‘zgarishini; ularning katta qismi I-tip xususiyatiga ega bo‘lsa-da, kuchsiz S-tip moyilligini ko‘rsatishi mumkinligini va hosil bo‘lishi to‘qnashuvga yaqin subduktsiya muhiti bilan bog‘liq bo‘lishi ehtimolini talqin qiladilar.

Bu talqin barcha litologiyalar bitta umumiy magmadan uzluksiz ravishda kelib chiqqanining isboti emas. Tadqiqot alohida ta’kidlagan cheklovlardan biri — amfibol va dala shpatlaridagi almashinish munosabatlari turli litologiyalar o‘rtasida bir xil kelib chiqishli, ya’ni cogenetic uzluksizlikni ko‘rsatmasligidir. Ma’lumotlar ko‘proq har bir litologiyaning o‘z ichidagi uzluksiz kimyoviy evolyutsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi. Tadqiqotchilarning petrogenez modeli ayrim jinslar uchun qobiq manbasini, ayrim mafik jinslar uchun esa qobiq va mantiya hissalari aralashgan manbani taklif qiladi.

Bougouni geologik konteksti nega muhim?

Bougouni tadqiqot hududi G‘arbiy Afrika Kratonining Léo-Man Qalqoni ichida va Baoulé-Mossi Paleoproterozoy hududida joylashgan. Kraton Yerning geologik jihatdan juda qadimiy, uzoq muddatli tektonik barqarorlikka erishgan kontinental yadrolaridan biridir. Paleoproterozoy esa taxminan 2,5–1,6 milliard yil avvalgi geologik vaqt oralig‘ini anglatadi. Tadqiqotda muhokama qilinadigan mintaqaviy jinslarning muhim qismi Eburnean orogenezi bilan bog‘lanadi.

Orogenez kontinental qobiqning siqilishi, deformatsiyasi, metamorfizmi va ko‘p hollarda kuchli magmatik faoliyat bilan bog‘liq tog‘ hosil bo‘lish jarayonlari majmuasidir. Manbada Baoulé-Mossi hududidagi Eburnean rivojlanishi taxminan 2,27–1,96 milliard yil oralig‘idagi voqealar bilan bog‘langanligi qayd etiladi. Mintaqa yashiltosh kamarlar, vulkanosedimentar havzalar, metasedimentar jinslar va ko‘plab plutonik massivlar birgalikda uchraydigan murakkab geologik tizimdir.

Bougouni-Kékoro metasedimentar havzasi, shuningdek, spodumen saqlovchi litiy pegmatitlarining rivojlanishi bilan ma’lum. Biroq bu yerda ko‘rib chiqilayotgan tadqiqotning asosiy maqsadi litiy zaxirasi yoki ruda miqdorini hisoblash emas. Tadqiqot diqqat markazida pegmatitlar bilan bir xil mintaqaviy magmatik tizimni baham ko‘radigan plutonik jinslarning petrografik va mineral-kimyoviy xususiyatlari orqali ularning kristallanish sharoitlari va petrogenezini tushunish turadi.

Plutonik jins, petrografiya va petrogenez nimani anglatadi?

Plutonik jins — magmaning Yer qobig‘i ichida sovib kristallanishi natijasida hosil bo‘ladigan magmatik jins. Yer yuzasida tez soviydigan vulkanik jinslardan farqli ravishda, yer ostidagi sekinroq sovish yirik va ko‘z bilan ko‘rinadigan kristallarning rivojlanishiga imkon berishi mumkin. Diorit, granodiorit, tonalit va monzogranit ushbu tadqiqotda ko‘rib chiqilgan plutonik jins namunalari hisoblanadi.

Petrografiya jinslar qaysi minerallardan tashkil topgani, ularning miqdori, kristall o‘lchamlari, shakllari, o‘zaro teksturaviy munosabatlari va keyinchalik boshdan kechirgan o‘zgarishlarini o‘rganadigan sohadir. Petrogenez esa bundan bir qadam oldinga borib, “Bu jins qaysi magmadan, qanday fizik-kimyoviy sharoitda va qaysi geodinamik jarayonda hosil bo‘lgan?” degan savolni o‘rganadi.

Shuning uchun mineralning faqat nomini bilish yetarli emas. Masalan, amfiboldagi Al, Si, Mg, Fe, Na, Ca va Ti miqdorlari kristall hosil bo‘lgan muhit haqida ma’lumot berishi mumkin. Shu sabab mineral kimyosi tadqiqotchilar hozir to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzata olmaydigan qadimgi magmatik sharoitlarni qayta baholashda geokimyoviy yozuvning bir turi sifatida ishlatiladi.

Tadqiqot hududidagi asosiy jins guruhlari

Manba Bougouni hududida ikkita asosiy metasedimentar ketma-ketlikni ajratadi. Yirik donali guruh metagreyvak, slanets va konglomeratni; mayda donali guruh esa alevrolit va argillitni qamrab oladi. Bu metasedimentar birliklarga turli tarkibli plutonik jinslar intruziya qilgan.

Plutonik kompleks tarkibida diorit, kvarsli diorit, turli granodiorit turlari, kvarsli mikrodiorit, tonalit, biotitli monzogranit va ikki slyudali monzogranit mavjud. Manba matnida ikki slyudali monzogranitlar tadqiqot hududidagi plutonik kompleks jinslarining yarmidan ko‘pini tashkil etishi qayd etilgan.

Bu nisbatlar har bir jins turining barcha namunalari uchun o‘zgarmas universal tarkiblar emas; ular manba tadqiqotining petrografik tasnifida berilgan modal baholashlardir. Bundan tashqari, sirkon, titanit, apatit, magnetit, epidot, pirit, xalkopirit, sfalerit, barit, monazit va galenit kabi aksessor minerallar litologiyaga qarab turli miqdorlarda uchraydi.

Mineral kimyosi nega jins nomidan ko‘proq ma’lumot berishi mumkin?

Mineral nomi uning asosiy kristall tuzilishini bildiradi, biroq bir xil mineral oilasi keng kimyoviy tarkib diapazonini ko‘rsatishi mumkin. Masalan, amfibol kristall panjarasida Fe, Mg, Ca, Na, Al va Ti kabi elementlar bir-birining o‘rnini egallashi mumkin. Bu o‘zgarishlar mutlaqo tasodifiy emas; ular harorat, bosim, magma tarkibi, oksidlanish holati va kristallanish bosqichi kabi omillar bilan bog‘liq.

Shu bois tadqiqotning asosiy yondashuvi “amfibol bormi?” degan savol bilan cheklanmaydi. Tadqiqotchilar amfibolning kristallografik o‘rinlariga qaysi kationlar qancha miqdorda joylashganini hisoblab, keyin bu tarkibni avval eksperimental yoki empirik ravishda kalibrlangan termometr va barometrlarga qo‘llaydilar.

apfu nimani anglatadi?

apfu inglizcha atoms per formula unit iborasining qisqartmasi bo‘lib, o‘zbekcha “formula birligiga to‘g‘ri keladigan atomlar” deb tushuntirilishi mumkin. Elektron mikroprobdan yoki shunga o‘xshash kimyoviy tahlillardan olingan oksid foizlari bevosita kristall formulasi emas. O‘lchangan kimyoviy tarkib ma’lum miqdordagi kislorod yoki anion asosida normallashtiriladi; shu tariqa elementlarning mineral kristall tuzilishidagi nisbiy miqdorlarini taqqoslash mumkin bo‘ladi.

Masalan, “Si = 7,2 apfu” ifodasi mineral massasining %7,2 qismi Si ekanini anglatmaydi. Bu tanlangan strukturaviy formula normallashtirishiga ko‘ra bir formula birligida hisoblangan Si atomlari miqdorini bildiradi.

Amfibol tuzilishidagi A, B, C, T va W o‘rinlari

Manba amfibollarni Xalqaro Mineralogiya Assotsiatsiyasi yondashuviga asoslangan umumiy A_0–1B₂C₅T₈O₂₂W₂ formulasi orqali ko‘rib chiqadi. Bu yerdagi A, B, C, T va W harflari element belgisi emas; ular kristall tuzilishidagi turli o‘rin guruhlarini ifodalaydi.

• T o‘rni: asosan Si bilan birga P, Be, Al va Ti kabi kationlar joylashishi mumkin bo‘lgan tetraedrik o‘rinlarni bildiradi.
• C o‘rni: Mg, Fe, Mn, Li, Fe³⁺ va Al kabi kationlar joylashishi mumkin bo‘lgan o‘rinlardan biridir.
• B o‘rni: Ca, Na va ayrim boshqa kationlarning taqsimlanishi mineral tasnifida ayniqsa muhim bo‘lgan strukturaviy o‘rindir.
• A o‘rni: Na va K kabi yirik kationlar joylashishi mumkin bo‘lgan, shuningdek bo‘sh qolishi mumkin bo‘lgan strukturaviy o‘rindir.
• W o‘rni: OH⁻, F⁻, Cl⁻ va O²⁻ kabi anionlarni o‘z ichiga oladi.

Manba amfibolning strukturaviy formulalarini 24 anion asosida hisoblaydi. Tadqiqotdagi amfibollarning katta qismida (Ca + Na)_B ≥ 1,00 va Ca_B ≥ 1,50 bo‘lishi ularning monoklinik kalsiyli amfibollar sinfiga kirishini qo‘llab-quvvatlaydi.

Fe# nega hisoblanadi?

Manbada ishlatilgan muhim nisbatlardan biri:

\[ Fe\#=\frac{Fe}{Fe+Mg} \]

Bu nisbat mineraldagi temirning temir va magniy yig‘indisiga nisbatan ulushini ko‘rsatadi. Nisbat kattalashgan sari Fe ustunligi, kichraygan sari Mg ustunligi ortadi. Tadqiqotning amfibol barometriyasi kontekstida manba Anderson taklif qilgan Fe# ≤ 0,65 mezonini hisobga oladi. Tekshirilgan amfibollarning ushbu chegaradan past bo‘lishi tanlangan namunalarning tegishli barometrik qo‘llanish uchun baholanishida ishlatilgan shartlardan biridir.

Biotit va dala shpatlarining strukturaviy formulalari

Manba qora slyudalarni umumiy holda XY_2–3Z₄O₁₀(OH,F,Cl)₂ formulasi orqali baholaydi. X o‘rniga K, Na, Ca, Rb, Cs va Ba; Y o‘rniga Mg, Fe, Al, Li, Ti, Mn va turli boshqa kationlar; Z o‘rniga esa asosan Si, Al va Fe³⁺ joylashishi mumkin. Hisoblar 11 kislorod asosida bajarilgan. Mineral tasnif diagrammalarida o‘rganilgan qora slyudalar biotit ekanligi va Mg ga boy biotit maydonida joylashgani ko‘rsatiladi.

Dala shpatlari manbada umumiy XY₄O₈ formulasi asosida ko‘rib chiqiladi. X o‘rni Ca, Na va K; Y o‘rni esa Al va Si bilan bog‘liq. Plagioklazlar tarkibi anortit-albit oralig‘ida o‘zgaradi, ishqoriy dala shpatlari esa asosan kaliyga boy oxirgi a’zoga yaqin joylashadi.

An, Ab va Or nimani anglatadi?

Dala shpatining uchlamchi tasnifida An anortitni, Ab albitni va Or ortoklaz/kaliyli dala shpati komponentlarini bildiradi. Plagioklazning An qiymati yuqori bo‘lsa, u kalsiyga boyroq; past bo‘lsa, natriyga boyroq tarkibni anglatadi.

Bu qiymatlar turli litologiyalar orasida plagioklaz tarkibi sezilarli darajada o‘zgarishini ko‘rsatadi. Biroq bu kimyoviy o‘zgarishning o‘zi barcha jinslar bir xil magmaning oddiy fraksionlanish qatori ekanini anglatmaydi. Tadqiqotning o‘z muhokamasi ham turli litologiyalar o‘rtasida bir xil kelib chiqishli uzluksizlik ko‘rsatilmaganini alohida ta’kidlaydi.

Amfibollarda qanday kimyoviy almashinishlar kuzatildi?

Kristallda bir ionning boshqa ion bilan o‘rin almashishiga kation almashinuvi deyiladi. Kristall tuzilishining elektr muvozanati saqlanishi kerak bo‘lganligi sabab ayrim almashinishlar bitta elementning o‘zgarishi emas, balki bir vaqtning o‘zida bir nechta ionlarning almashishi shaklida sodir bo‘ladi.

Tadqiqot Bougouni amfibollarida edenitik, tschermakitik va titano-tschermakitik almashinish munosabatlarini aniqlaydi. Tadqiqotchilar ularni magmatik jarayonlar bilan bog‘lagan holda, namunalarda richeritik, glaukofan va titano-glaukofan turidagi almashinishlarni aniqlamagan. Manba talqinida bu holat o‘rganilgan amfibollarning muhim qismining magmatik kimyoviy evolyutsiyasini baholashda ishlatiladi.

Tschermak turidagi o‘zgarish ayniqsa bosimga sezgir deb hisoblanadi. Bosim ko‘tarilganda amfibol kristall panjarasidagi umumiy Al miqdorining o‘zgarishi Al-in-hornblende barometrlarining asosiy fizik-kimyoviy asosidir. Edenitik va Ti saqlovchi ayrim almashinishlar esa harorat bilan bog‘lanadi.

Al-in-Hornblende Termobarometriyasi Ushbu Tadqiqotda Nimani Hisoblaydi?

Al-in-hornblende yondashuvi magmatik amfibol kristall tuzilishidagi umumiy Al va boshqa kationlar tarkibini avval kalibrlangan empirik tenglamalarga qo‘yish orqali jinslarning kristallanish/joylashish bosimi hamda haroratini baholash uchun ishlatiladi; tadqiqotda bitta barometrga tayanish o‘rniga oltita turli bosim kalibratsiyasi taqqoslangan.

Bosim uchun ishlatilgan oltita kalibratsiya

Manbada umumiy amfibol alyuminiyi Al_tot dan foydalanib berilgan tenglamalar quyidagilar:

Schmidt (1992):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.01+4.76\,Al_{tot} \]

Manba ushbu kalibratsiya uchun taxminan ±0,6 kbar noaniqlik ko‘rsatadi.

Mutch va hammualliflar (2016):

\[ P(\mathrm{kbar})=0.5+0.3318\,Al_{tot}+0.9954(Al_{tot})^2 \]

Bu yerda ikkinchi darajali had mavjud bo‘lgani uchun Al bilan bosim o‘rtasidagi munosabat chiziqli emas. Al_tot ortgani sari ham chiziqli, ham kvadratik had bosim bahosiga ta’sir qiladi.

Hammarstrom va Zen (1986):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.92+5.03\,Al_{tot} \]

Manba ushbu kalibratsiya uchun taxminan ±3 kbar noaniqlik beradi.

Hollister va hammualliflar (1987):

\[ P(\mathrm{kbar})=-4.76+5.64\,Al_{tot} \]

Manbada taxminan ±1 kbar noaniqlik ko‘rsatilgan.

Johnson va Rutherford (1989):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.46+4.23\,Al_{tot} \]

Manbada taxminan ±0,5 kbar noaniqlik beriladi.

Ridolfi va hammualliflar (2010):

\[ P(\mathrm{kbar})=19.209\,\exp(1.438\,Al_{tot}) \]

Bu yerdagi exp tabiiy eksponensial funksiyani anglatadi. Shu sabab Al_tot dagi o‘sishning bosim hisobiga ta’siri chiziqli tenglamadagidan farq qiladi.

Bu tenglamalarda Al_tot nimani ifodalaydi?

Al_tot amfibolning strukturaviy formulasida hisoblangan umumiy alyuminiy miqdoridir. Bu qiymat jinsdagi og‘irlik bo‘yicha Al foizi emas. Kimyoviy tahlil avval mineralning formula birligiga normallashtiriladi; keyin kristallografik o‘rinlarga ko‘ra kationlar taqsimoti hisoblanadi. Barometr aynan shu strukturaviy tarkib bilan ishlaydi.

Oltita kalibratsiya koeffitsiyentlarining bir xil emasligi xato emas. Ular turli eksperimental yoki empirik ma’lumotlar to‘plamlarida ishlab chiqilgan alohida barometrlardir. Tadqiqotning amali — ushbu turli kalibratsiyalarning Bougouni namunalarida bergan bosimlarini taqqoslash va keyin litologiya bo‘yicha o‘rtacha bosim qiymatlarini baholashdir.

Harorat tenglamasi

Manba amfibol tarkibidan haroratni hisoblash uchun quyidagi kalibratsiyani beradi:

\[ T(^{\circ}\mathrm{C})= 1781 -132.74\,Si +116.6\,Ti_{tot} -69.41\,Fe_{tot} +101.62\,Na_{tot} \]

Bu yerda T haroratni °C da; Si, Ti_tot, Fe_tot va Na_tot esa amfibol strukturaviy formulasidagi tegishli kation miqdorlarini ifodalaydi. Matematik jihatdan Si va Fe_tot hadlarining koeffitsiyentlari manfiy; boshqa o‘zgaruvchilar o‘zgarmas turganda bu hadlarning ortishi hisoblangan haroratni pasaytiradi. Ti_tot va Na_tot hadlarining koeffitsiyentlari musbat; boshqa shartlar o‘zgarmaganda ularning ortishi hisoblangan haroratni ko‘taradi. Bu matematik xatti-harakat o‘zgaruvchilarni mustaqil o‘zgartirib bajarilgan yangi Bougouni tajribasi emas; u bevosita qo‘llanilgan kalibratsiya tenglamasining tuzilishidan kelib chiqadi.

Kislorod Fugasiteti va ΔNNO Nimani Ifodalaydi?

Kislorod fugasiteti magmaning oksidlovchi yoki qaytaruvchi sharoitlarini tavsiflash uchun ishlatiladigan termodinamik kattalikdir; ΔNNO esa hisoblangan kislorod fugasitetining nikel–nikel oksid buferiga nisbatan holatini bildiradi va tadqiqotda amfibol kimyosidan magma redoks sharoitlarini baholash uchun ishlatilgan.

Nega fugasitet faqat “kislorod miqdori” emas?

Fugasitet haqiqiy termodinamik tizimda gaz komponentining kimyoviy faolligini ifodalashga xizmat qiladigan kattalikdir. Shu sabab fO₂ magmadagi erkin kislorod gazining oddiy hajmiy foizi sifatida talqin qilinmasligi kerak. Petrologlar fO₂ ni Fe ning Fe²⁺/Fe³⁺ muvozanati, oksid minerallarining barqarorligi va magmatik mineral assotsiatsiyasi kabi redoksga sezgir jarayonlarni baholash uchun ishlatadilar.

NNO nikel–nikel oksid redoks buferini ifodalaydi. ΔNNO qiymati tizimning ushbu etalon buferga nisbatan farqini bildiradi. Musbat qiymat NNO ga nisbatan ko‘proq oksidlovchi, manfiy qiymat esa ko‘proq qaytaruvchi nisbiy sharoitni ko‘rsatadi.

Manbada ishlatilgan ΔNNO tenglamasi

Tadqiqot Ridolfi va hammualliflar kalibratsiyasini quyidagicha beradi:

\[ \Delta NNO= 1.644\left( Mg+\frac{Si}{47} -\frac{^{C}Al}{9} -1.3\,^{C}Ti +\frac{^{B}Fe}{3.7} +\frac{^{C}Fe}{5.2} +\frac{^{B}Ca}{20} -\frac{^{A}Na}{2.8} +\frac{^{A}\square}{9.5} \right)-4.01 \]

Formuladagi A, B va C yuqori belgilar elementning amfibol kristall tuzilishidagi qaysi strukturaviy o‘rinda baholanganini ko‘rsatadi. □ belgisi A o‘rnidagi bo‘shliqni, ya’ni ushbu kristallografik o‘rinda kation yo‘qligini bildiradi. Shunday qilib tenglama faqat elementlarning umumiy miqdoriga emas, kationlarning kristall tuzilishidagi taqsimotiga ham sezgir.

Barcha tanlangan amfibol tahlillarining o‘rtachasi ΔNNO = 1,13 ± 0,65 bo‘lsa-da, barcha litologiyalar bir xil qiymat bermaydi. Masalan, 8-jadvalda kvarsli granodiorit uchun o‘rtacha ΔNNO taxminan −0,23, kvarsli dioritda 1,60 va kvarsli mikrodioritda 1,56. Demak, tadqiqotning “yuqori kislorod fugasiteti” haqidagi umumiy talqini har bir namuna bir xil redoks holatiga ega degani emas.

Bosimdan joylashish chuqurligi qanday hisoblandi?

Tadqiqot hisoblangan litostatik bosimni taxminiy joylashish chuqurligiga aylantirish uchun asosiy munosabatdan foydalanadi:

\[ P=\rho g h \]

Bu yerda:

• P: litostatik bosim,
• ρ: o‘rtacha qobiq zichligi; manbada 2700 kg/m³,
• g: erkin tushish tezlanishi; manbada 9,81 m/s²,
• h: hisoblanishi kerak bo‘lgan joylashish chuqurligi.

Chuqurlikni ajratib olish uchun tenglama:

\[ h=\frac{P}{\rho g} \]

ko‘rinishiga o‘tkaziladi. Bosim kbar da hisoblanganligi uchun fizik jihatdan izchil chuqurlik hisobida bosimni SI birligiga o‘tkazish kerak. Tadqiqotning 8-jadvalda keltirgan natijalari taxminan 2,85 km dan 23,60 km gacha bo‘lgan joylashish chuqurliklariga mos keladi.

Bu yerda “joylashish chuqurligi” tadqiqotchilar bugun to‘g‘ridan-to‘g‘ri burg‘ilash bilan o‘lchagan hozirgi jins chuqurligi emas. Bu mineral kimyosidan baholangan kristallanish/joylashish bosimining tanlangan o‘rtacha qobiq zichligi farazi ostida ekvivalent chuqurlikka aylantirilishidir.

Ti-in-Biotite va Al-in-Biotite Natijalari Nega Alohida Baholandi?

Biotit kimyosidan hisoblangan 196,99–572,66 °C haroratlar amfibolning 671–869 °C lik birlamchi magmatik haroratlaridan ancha past; tadqiqotchilar bularni qayta kristallanish/metamorfik qayta muvozanatlanish bilan bog‘lagan, Al-in-biotite bosim hisobining manfiy natija berishi sababli esa biotit bosim barometrini ushbu namunalar uchun yaroqsiz deb hisoblagan.

Ti-in-biotite harorat tenglamasi

Manba Henry va hammualliflarning kalibratsiyasini quyidagicha beradi:

\[ T(^{\circ}\mathrm{C})= \left[ \frac{\ln(Ti)-a-c(X_{Mg})^3}{b} \right]^{0.333} \]

Manbada konstantalar:

• a = −2,3594
• b = 4,6482 × 10⁻⁹
• c = −1,7283

ko‘rinishida beriladi va:

\[ X_{Mg}=\frac{Mg}{Mg+Fe} \]

deb ta’riflanadi. Ti qiymati manbada 22 kislorod asosida qayta hisoblangan apfu qiymati sifatida ishlatiladi.

9-jadvalda 133 ta biotit tahlili uchun haroratlarning minimumi 196,99 °C, maksimumi 572,66 °C, o‘rtachasi 441,15 °C va standart og‘ishi 79,07 °C. Tadqiqot bu haroratlar amfibolga asoslangan birlamchi magmatik haroratlardan past ekanini va qayta kristallangan biotitlarning keyingi termal/metamorfik holatini aks ettirishi mumkinligini talqin qiladi.

Al-in-biotite bosim tenglamasi va manba ichidagi koeffitsiyent farqi

Metod matnida Uchida va hammualliflarga asoslangan tenglama:

\[ P(\mathrm{kbar})=3.03\,Al^{IV}-6.33 \]

deb yozilgan. Biroq manba tadqiqotining 9-jadval sarlavhasida ayni tenglama:

\[ P(\mathrm{kbar})=3.03\,Al^{IV}-6.53 \]

ko‘rinishida berilgan. Manbaning o‘zida ikki xil konstanta mavjud bo‘lganligi sabab ulardan biri jimlik bilan “to‘g‘ri” deb qabul qilinmagan.

Eng muhimi, manbada berilgan haqiqiy hisob natijalari −2,65 dan −1,59 kbar gacha va o‘rtacha −2,19 ± 0,28 kbar. Geologik kristallanish bosimining manfiy bo‘lishi fizik jihatdan mazmunli deb hisoblanmagani uchun tadqiqotchilar bu usul Bougouni biotitlariga qo‘llanmasligini aytadilar. Manba buni past Al miqdori, alteratsiya yoki kimyoviy nomuvozanat kabi mumkin bo‘lgan sabablar bilan bog‘laydi.

Demak, manfiy qiymat “Bougouni magmasi manfiy bosim ostida kristallangan” degani emas. Aksincha, bu natija qo‘llanilgan kalibratsiya mazkur namunalarda yaroqli emasligi haqidagi ogohlantirish vazifasini bajaradi.

Tadqiqotning ma’lumot oqimi

Petrogenez talqiniga qanday erishiladi?

Tadqiqot petrogenezni bitta mineral yoki bitta diagrammadan chiqarib olmaydi. Amfibol tarkibi, biotit tarkibi, dala shpati kimyosi, mineral almashinish munosabatlari, Fe/Mg nisbatlari, kislorod fugasiteti, jinslarning modal tarkibi va turli ajratuvchi diagrammalar birgalikda ishlatiladi.

Amfibol va biotit ma’lumotlari umumiy holda kalsishqoriy xarakter bilan bog‘langan. Tadqiqot diagrammalarida jinslar faol kontinental chekka va subduktsiya bilan bog‘liq orogen magmatizm maydonlari bilan taqqoslanadi. Tadqiqotchilar bu topilmalarni mintaqaviy geologik doira bilan birlashtirib, Bougouni plutonik kompleksi to‘qnashuvga yaqin subduktsiya muhitida rivojlanganini taklif qiladilar.

Qobiq manbasi va aralash qobiq-mantiya manbasi nimani anglatadi?

Manba barcha Bougouni jinslari uchun bitta magma manbasini taklif qilmaydi. Mineral kimyosi ajratuvchi diagrammalariga asoslanib ikkita keng manba guruhi muhokama qilinadi: asosan kontinental qobiqning qisman erishi bilan bog‘liq magmalar va qobiq hamda mantiyadan keladigan komponentlar birgalikda rol o‘ynagan aralash manbali magmalar.

Mualliflar modelida diorit va kvarsli mikrodiorit qobiq va mantiya hissalari aralashgan magmalar bilan bog‘lanadi. Ushbu magmalar ko‘tarilish jarayonida kontinental qobiqqa issiqlik berib, qobiqning qisman erishini qo‘llab-quvvatlagan bo‘lishi mumkinligi; granodiorit va monzogranitlar hosil bo‘lishida qobiq magmalari bilan turli darajada aralashish rol o‘ynagan bo‘lishi mumkinligi taklif etiladi.

Bu yerdagi “bo‘lishi mumkin” va “taklif etiladi” iboralari muhim. Tadqiqot izotopik manbani kuzatish yoki mantiyadan qobiqqa magma harakatini to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatuvchi tajriba taqdim etmaydi. Petrogenez modeli olingan mineral kimyosi, foydalanilgan ajratuvchi diagrammalar va mintaqaviy geologik ma’lumotni birgalikda talqin qilishga asoslanadi.

Suvga boy magma talqini qanday quriladi?

Amfibol, biotit va muskovit OH saqlashi mumkin bo‘lgan gidratlangan minerallardir. Bougouni jinslarida bu minerallarning keng tarqalishi mualliflar tomonidan boshlang‘ich magma nisbatan suvga boy bo‘lganining petrografik belgisi sifatida baholanadi. Manba klinopiroksenning juda kam miqdorda uchrashini ham shu talqin bilan birga ko‘rib chiqadi.

Bu magma tarkibidagi suv miqdori mazkur tadqiqotda bevosita foiz sifatida o‘lchangan degani emas. “Suvga boy” talqini mineral assotsiatsiyasi va petrografik munosabatlardan chiqarilgan petrogenez talqinidir.

Kalsishqoriy, metaluminoz va peraluminoz nimani anglatadi?

Kalsishqoriy atamasi, ayniqsa, orogen va subduktsiya bilan bog‘liq ko‘plab magmatik jins seriyalarida uchraydigan muayyan geokimyoviy evolyutsiya xarakterini tavsiflaydi. Manba Bougouni plutonik jinslarini subishqoriy va kalsishqoriy moyillikka ega deb tasniflaydi.

Metaluminoz va peraluminoz atamalari esa magmatik jinslarda Al ning Na, K va Ca kabi asosiy kationlarga nisbatan miqdori bilan bog‘liq geokimyoviy tasniflardir. Tadqiqot Bougouni jinslari metaluminozdan biroz peraluminozgacha o‘zgarishini ko‘rsatadi. Bu tasnifning o‘zi magma manbasining qat’iy isboti emas; u boshqa mineralogik va geokimyoviy ko‘rsatkichlar bilan birga talqin qilinadi.

I-tip va S-tip moyilligi nimani anglatadi?

Granit jinslar petrogenezida I-tip va S-tip tushunchalari magma manbasi xususiyatlari hamda mineralogik-geokimyoviy xarakterini muhokama qilish uchun qo‘llanadigan tasnif doiralaridan biridir. Manba Bougouni plutonik jinslari asosan I-tip xarakterga ega ekanini, biroq past/kuchsiz S-tip moyilligi mavjudligini bildiradi.

Ushbu tadqiqot ifodasi “barcha namunalar aniq bitta va sof I-tip manbadan hosil bo‘lgan” deb o‘qilmasligi kerak. Mualliflarning o‘z petrogenez talqini ham qobiq, ham aralash qobiq-mantiya hissalarini hisobga oladi va turli litologiyalar o‘rtasida to‘liq bir xil kelib chiqishli uzluksizlikni o‘rnatmaydi.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Dala namuna olish va yupqa kesim ishlari

Ochilmalarni aniqlashda xaritalash va qidiruv loyihalari hisobotlari hamda mahalliy dala ma’lumotlaridan foydalanilgan. Namunalar imkon qadar ochilmalarning yangi qismlaridan olingan. Tadqiqot hududidagi turli plutonik litologiyalarni ifodalash uchun namuna olingan va Lille Universiteti Yer fanlari bo‘limining tayyorlash laboratoriyasida 40 dan ortiq sayqallangan yupqa kesim tayyorlangan.

Barcha yupqa kesimlar Olympus BX 60 polarizatsion optik mikroskopi bilan tekshirilgan; tasvir olish uchun yuqori aniqlikdagi SPOT Flex kamera va SPOT Advanced dasturidan foydalanilgan. Ushbu bosqichning asosiy vazifasi minerallar, teksturalar, alteratsiyalar va minerallarning o‘zaro hosil bo‘lish munosabatini, ya’ni paragenetik tuzilmani aniqlashdir.

Raman mikrospektrometriyasi

Har bir litologiya guruhidan tanlangan jami 19 ta vakillik yupqa kesimi Labram HR800/Jobin Yvon/UV-532 nm Raman mikrospektrometri bilan tekshirilgan. Tahlillar Lab-Spec 5 dasturi va manbada ko‘rsatilgan 100–1500 cm⁻¹ spektral diapazonda bajarilgan.

Raman spektroskopiyasida mineralga yuborilgan yorug‘likning juda kichik qismi mineralning tebranish modlari bilan energiya almashinuviga uchraydi. Hosil bo‘lgan Raman siljishlari mineral tuzilishiga xos spektral xususiyatlar yaratishi mumkin. Tadqiqotda bu usul ayniqsa paragenetik baholashni yaxshilash va aksessor mineral fazalarni aniqlash uchun ishlatilgan.

SEM-EDS tekshiruvlari

Yupqa kesimlarning sakkiztasi, shuningdek, Quanta 200 skanerlovchi elektron mikroskopiga ulangan energiya-dispersiv spektrometr bilan tekshirilgan. SEM elektron nuri yordamida juda kichik sirt hududlarini tasvirlasa, EDS namunadan chiqadigan xarakterli rentgen nurlaridan foydalanib tekshirilayotgan nuqta yoki maydonning element tarkibi haqida ma’lumot beradi.

Manbada bildirilgan tahlillar sonidagi nomuvofiqlik

Metod bo‘limida kimyoviy tarkib va o‘zgarishlarni tavsiflash maqsadida 607 ta tahlil o‘tkazilgani aniq yozilgan. Xuddi shu jumlalar guruhida batafsil keltirilgan sonlar esa quyidagicha:

200 + 130 + 130 + 36 + 14 yig‘indisi 510 ga teng. PDF nima sababdan umumiy sonni 607 deb berganini tushuntiradigan qo‘shimcha kategoriya bu bo‘limda ko‘rsatilmagan. Shu sabab Verianla bayoni 607 sonini 510 ga “tuzatmaydi”, shu bilan birga 607 ni ro‘yxatdagi kategoriyalar bilan matematik jihatdan mosdek ham taqdim etmaydi. Manbadagi ikkala ma’lumot birgalikda saqlanadi.

Nega mineral markazidan chetiga qarab tahlil qilinadi?

Manba mineral donalarida markazdan chetga qarab ikki-to‘rtta tahlil o‘tkazilganini bildiradi. Kristall markazi va cheti bir vaqtda hosil bo‘lishi shart emas. Kristall o‘sishi davomida magma harorati, tarkibi va fizik sharoitlari o‘zgarishi mumkinligi sabab kimyoviy zonallik rivojlanishi mumkin. Markaz-chekka o‘lchovlar ushbu kimyoviy o‘zgarishni aniqlashga yordam beradi.

Termobarometriyaga qaysi amfibollar kiritildi?

Manba umumiy mineral baholashida Si qiymati 7,50 apfu dan past bo‘lgan amfibollarni magmatik deb qabul qiladigan tasnif mezonini muhokama qiladi. Biroq intruziya bosimi va haroratini bevosita hisoblashda ehtiyotkorroq tanlov qilinib, faqat Si < 7,40 apfu bo‘lgan va magmatik tabiati ishonchliroq deb hisoblangan amfibollar ishlatilgan.

8-jadvaldagi termobarometrik statistika jami 125 ta tanlangan amfibol tahlili asosida berilgan. Shuning uchun 8-jadval natijalari metodda tilga olingan barcha 200 ta amfibol tahlilining o‘zgarmas o‘rtachasi emas.

Amfibol termobarometriyasining asosiy miqdoriy natijalari

Bu jadval muhim nuqtani yaqqol ko‘rsatadi: Bougouni plutonik kompleksi bitta P–T–fO₂ sharoitida kristallangan bir jinsli jins massasi emas. Masalan, diorit va kvarsli granodiorit uchun o‘rtacha bosimlar taxminan 4,5 kbar darajasida bo‘lsa, standart/porfirli granodiorit guruhida taxminan 1,4 kbar. Haroratda ham diorit o‘rtachasi 811 °C, standart/porfirli granodiorit guruhining o‘rtachasi esa 693 °C.

Umumiy taqsimotning minimum va maksimumlari

Manba matnidagi 6,25 va 6,75 kbar farqi

8-jadvalda barcha tahlillar uchun “AP” ustunining maksimumi 6,25 kbar deb berilgan. Natijalar bo‘limi ham joylashish bosimlarini 0,75–6,25 kbar deb umumlashtiradi. Bunga qarshi ravishda, muhokamaning bosim bo‘limida o‘rtacha qiymatlar 0,75–6,75 kbar oralig‘ida ekani yozilgan. Manba bu 0,50 kbar farqning sababini tushuntirmaydi.

Shu sabab bu yerda miqdoriy ma’lumotlar jadvali va natijalar bo‘limining umumiy qiymati bo‘lgan 6,25 kbar asosiy diapazonda ishlatilgan, 6,75 kbar ifodasi esa manba ichidagi farq sifatida alohida qayd etilgan.

Chuqurlik matnidagi taxminan 1700 m muammosi

Muhokama bo‘limida diorit va kvarsli granodiorit uchun eng yuqori qiymatlar tilga olinganda “mean about 1700 m” iborasi keltirilgan. Bunga qarshi ravishda 8-jadvalda o‘rtacha chuqurlik diorit uchun 17.166,07 m, kvarsli granodiorit uchun 17.015,43 m deb berilgan. Bosim qiymatlari ham taxminan 4,5 kbar bo‘lganligi sabab jadval qiymatlari taxminan 17 km darajasidadir.

Verianla matndagi “1700 m” ifodasini jimlik bilan 17.000 m ga o‘zgartirmaydi. Manbada jadval bilan paragraf orasida taxminan bir tartib kattalik farqi borligi ochiq ko‘rsatiladi. Asosiy miqdoriy jadval berilganda manbaning 8-jadval qiymatlari saqlangan.

14-rasm: harorat taqsimotlarining asosiy xabari

Manba 14-rasmda litologiyalarning hisoblangan harorat taqsimotlarini gistogramma va quti diagrammalari bilan ko‘rsatadi. Kvarsli diorit asosan 760–770 °C atrofida; diorit taxminan 810 °C atrofida; standart va porfirli granodioritlar taxminan 690–695 °C atrofida; kvarsli mikrodiorit taxminan 745–750 °C atrofida; tonalit esa taxminan 715 °C atrofida jamlanadi.

Bu taqsimotlar nafaqat o‘rtacha qiymatlar, balki ayni litologiya ichida ham kimyoviy va termal o‘zgaruvchanlik mavjudligini ko‘rsatadi. Verianla maqolasida manba gistogrammasini piksel ko‘rinishida ko‘chirish o‘rniga, haqiqiy miqdoriy xulosalar yuqoridagi ko‘rinadigan jadvalda saqlangan.

15-rasm: bosim taqsimotlarining asosiy xabari

Bosim taqsimotlari turli litologiyalar bir xil chuqurlikda kristallanmaganini ko‘rsatadi. Diorit va kvarsli granodiorit yuqoriroq o‘rtacha bosimlar bilan ajralib tursa, standart/porfirli granodiorit guruhi pastroq o‘rtacha bosim beradi. Kvarsli dioritda taqsimot keng va o‘ngga qiyshaygan; kvarsli granodioritda esa manba matniga ko‘ra ikki cho‘qqili tuzilma kuzatiladi.

Tadqiqot turli Al-in-hornblende kalibratsiyalari natijalarini taqqoslagach, litologiya bo‘yicha “AP” sifatida berilgan o‘rtacha bosimdan asosiy baholashda foydalanadi.

16-rasm sarlavhasidagi manba ichki nomuvofiqlik

Manba matnida 16-rasm aniq ravishda kislorod fugasiteti/ΔNNO taqsimotlarini tushuntiradi va 8-jadvalning “h” ustuni bilan bog‘lanadi. Biroq nashr etilgan rasm ostidagi sarlavha “Pressure Value Distributions” deb yozilgan. Rasm ichidagi qiymat diapazonlari va muhokama matni bu bosim emas, kislorod fugasiteti taqsimoti ekanini ko‘rsatadi.

Shu sabab Verianla bayonida rasmning ilmiy mazmuni ΔNNO taqsimoti sifatida tushuntirilgan; xato ko‘rinadigan manba sarlavhasini aynan takrorlash orqali o‘quvchini chalg‘itishdan qochilgan.

Biotit natijalari

Bu jadvalning eng muhim talqini — ikki usul bir xil geologik ma’noda ishlatilmasligidir. Ti-in-biotite haroratlari tadqiqotchilar tomonidan pastroq haroratli qayta kristallanish/metamorfik hodisalar bilan bog‘langan, manfiy Al-in-biotite bosimlari esa fizik joylashish bosimi sifatida qabul qilinmagan va usul bu namunalar uchun rad etilgan.

Birlamchi magmatik harorat bilan qayta kristallanish haroratini aralashtirmaslik

Amfibol orqali hisoblangan taxminan 671–869 °C diapazoni tadqiqotda plutonik jinslarning magmatik kristallanish va sovish sharoitlari bilan bog‘langan. Biotitdan hisoblangan taxminan 197–573 °C diapazoni esa ancha past va manba ularni qayta kristallanish/metamorfik ta’sirlar bilan bog‘laydi.

Shuning uchun “Bougouni jinslarining harorati 197–869 °C edi” deb bitta fizik jarayon diapazonini yaratish to‘g‘ri emas. Ushbu ikki harorat guruhi turli mineral yozuvlarini va turli geologik bosqichlarni ifodalaydi.

Mineral tasnifining asosiy topilmalari

• Amfibollar asosan monoklinik kalsiyli amfibollardir.
• Mafik va granitoid litologiyalar amfibol tarkibi bo‘yicha ikkita alohida kimyoviy guruh hosil qiladi.
• Pargasit, aktinolit, magneziohornblend va ayrim granitoidlarda ferrohornblend/ferropargasit maydonlariga cho‘ziluvchi tarkiblar uchraydi.
• Edenitik, tschermakitik va titano-tschermakitik almashinishlar aniqlangan.
• O‘rganilgan qora slyudalar biotit sifatida tasniflanadi va Mg-biotit xususiyatini ko‘rsatadi.
• Biotitlarning muhim qismi qayta muvozanatlangan biotit maydonida bo‘lsa, biotitli monzogranit namunalari birlamchi biotit maydonida aniqroq ko‘rinadi.
• Plagioklaz tarkibi litologiyalar orasida labradordan albitgacha keng diapazonni ko‘rsatadi.
• Ishqoriy dala shpati ma’lumotlari kaliyga boy oxirgi a’zo yaqinida jamlanadi.

Oksidlanish sharoitlarining asosiy topilmasi

Amfibol termobarometriyasi uchun tanlangan barcha tahlillarning o‘rtachasi ΔNNO = 1,13 ± 0,65. Mualliflar, shuningdek, amfibol va biotitdagi Fe/(Fe+Mg) nisbatlari, magnetit munosabatlari va mineral assotsiatsiyasini birgalikda ishlatib, kompleks umumiy holda yuqori kislorod fugasiteti sharoitida rivojlanganini talqin qiladilar.

Biroq litologiyalar orasidagi farq muhim. Kvarsli granodioritning 8-jadvaldagi o‘rtachasi −0,23 ΔNNO bo‘lsa, kvarsli diorit va kvarsli mikrodiorit 1,5 dan yuqori. Demak, “yuqori fO₂” barcha tahlillar bir xil oksidlanish darajasiga ega degani emas.

Tadqiqot petrogenez nuqtai nazaridan qo‘llab-quvvatlaydigan natijalar

• Bougouni plutonik kompleksi dioritdan ikki slyudali monzogranitgacha keng litologik xilma-xillikni ko‘rsatadi.
• Mineral kimyosi o‘rganilgan jinslar umumiy holda subishqoriy-kalsishqoriy magmatik xarakterga ega ekanini qo‘llab-quvvatlaydi.
• Jinslar metaluminozdan biroz peraluminozgacha o‘zgaradi.
• Mualliflar tasnifi asosan I-tip xarakter va past/kuchsiz S-tip moyilligini taklif qiladi.
• Amfibolga asoslangan hisoblar turli litologiyalar turli P–T–fO₂ sharoitlarini qayd etganini ko‘rsatadi.
• Umumiy mineralogik va geokimyoviy ko‘rsatkichlar oksidlovchi hamda nisbatan suvga boy magmatik sharoitlarga mos deb talqin qilingan.
• Ajratuvchi diagrammalar va mintaqaviy kontekst mualliflar tomonidan to‘qnashuvga yaqin subduktsiya bilan bog‘liq tektonomagmatik muhit bilan bog‘langan.
• Petrogenez talqinida ham qobiq manbali, ham qobiq-mantiya aralashuvi bilan bog‘liq magma manbalari taklif etiladi.

Tadqiqot qo‘llab-quvvatlamaydigan umumlashtirishlar

Tadqiqot barcha Bougouni litologiyalari bitta umumiy magmaning uzluksiz fraksionlanishi orqali hosil bo‘lganini ko‘rsatmaydi. Mualliflar amfibol va dala shpatlaridagi almashinish munosabatlari turli litologiyalar o‘rtasida cogenetic uzluksizlikni isbotlamasligini aniq ta’kidlaydilar.

Tadqiqot litiy zaxirasi yoki resurs hisob-kitobi emas; pegmatitlarning iqtisodiy ruda miqdorini aniqlamaydi. Tadqiqot yangi radiometrik yosh aniqlash yoki izotopik manba tahlilini taqdim etmaydi. Qobiq va mantiya manbalari haqidagi talqinlar mineral kimyosi ajratuvchi diagrammalari va petrogenez modeliga asoslanadi.

Biotitdan hisoblangan manfiy bosimlar haqiqiy geologik bosim emas. Tadqiqotchilar ushbu usul mazkur namunalarda qo‘llanilmasligini aniq rad etadilar.

Xuddi shuningdek, 757 ± 44 °C, 2,75 ± 1,47 kbar va ΔNNO = 1,13 ± 0,65 qiymatlari barcha Bougouni jinslari bir vaqtda aynan shu sharoitlarda kristallanganini anglatmaydi. Bular 8-jadvalda tanlangan 125 ta amfibol tahlili uchun hisoblangan umumiy o‘rtacha va taqsimot qiymatlaridir.

Tadqiqotning muhim metodologik cheklovlari

Termobarometrik natijalar Paleoproterozoy magmani to‘g‘ridan-to‘g‘ri bosim va harorat sensorlari bilan o‘lchash emas. Ular hozir o‘lchanayotgan mineral tarkiblarini avval kalibrlangan empirik/eksperimental tenglamalarga qo‘llash orqali olingan geologik baholashlardir. Shu sabab kalibratsiyaning amal qilish sohasi, mineralning birlamchi yoki ikkilamchi ekanligi, keyinchalik alteratsiyaga uchragan-uchramagani va kimyoviy muvozanat saqlangan-saqlanmagani natijalarga bevosita ta’sir qiladi.

Tadqiqot biotit barometrining manfiy bosim berishi bu cheklovning aniq misolidir. Bir xil mineral kimyosini har bir kalibratsiyaga mexanik tarzda qo‘llab bo‘lmaydi; usul namuna uchun yaroqli bo‘lishi kerak.

Bundan tashqari, manba ichida umumiy tahlillar soni, Al-in-biotite tenglamasi konstantasi, umumiy maksimal bosim va ayrim chuqurlik ifodalarida o‘zaro mos kelmaydigan qiymatlar mavjud. Ushbu nomuvofiqliklar ilmiy natijalardan mustaqil ravishda tahririy jihatdan ko‘rinadigan holda saqlanishi kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Asl tadqiqot: Mineral Geochemical Implications in the Thermo-Barometric Conditions and Petrogenesis of the Bougouni Plutonic Complex, in Southern Mali (Léo-Man Shield, West African Craton)

Mualliflar: Séko Sanogo; Salia Coulibaly; Dasso Yollande Traoré; Ousmane Wane; Cyril Durand; Michel Dubois; Adama Youssouf Koné.

Mas’ul muallif: Séko Sanogo.

Affiliatsiya 1: Laboratoire de Géodynamique et de Cartographie (LGC), Faculté des Sciences et Techniques (FST), Université des Sciences, des Techniques et des Technologies de Bamako (USTTB), BP E3206 Bamako, Mali.

Affiliatsiya 2: Univ. Lille, Institut Mines-Télécom, Univ. Artois, Junia, ULR 4515 – LGCgE, Laboratoire de Génie Civil et Géo-Environnement, F-59000 Lille, France.

ORCID: PDF ning birinchi sahifasida 0000-0002-5324-1794 ORCID identifikatori ko‘rsatilgan.

Jurnal: International Journal of Innovative Science and Research Technology (IJISRT).

Jild / son: Volume 11, Issue 8, August 2026.

Sahifalar: 3865–3900.

ISSN: 2456-2165.

DOI: 10.38124/ijisrt/26aug1198.

PDF da ko‘rsatilgan nashr sanasi: 18 Sentyabr 2026.

Manba turi: Yangi dala namunalari, petrografik tekshiruv, mineral kimyosi va termobarometrik/petrogenetik talqinni o‘z ichiga oluvchi original tadqiqot maqolasi.

Taqriz holati: IJISRT ning rasmiy nashr ma’lumotlari jurnalni taqrizli ilmiy nashr platformasi sifatida ta’riflaydi va maqolalar taqriz baholashi orqali tanlanishini bildiradi.

Litsenziya izohi: Tekshirilgan PDF da maqolaga xos ochiq Creative Commons litsenziya bayonoti ishonchli tarzda aniqlanmagani sabab Verianla tasvirlardan foydalanishda ehtiyotkor yondashgan. Manbadagi dala fotosuratlari, mikrofotolar va nashriyot diagrammalari ko‘chirilmagan. Miqdoriy ma’lumotlar va ilmiy munosabatlar mustaqil jadvallar hamda izohlovchi sxemalar bilan berilgan.

Moliyalashtirish: Manba Séko Sanogo ning doktorlik ishi davridagi dala tadqiqotlari Islamic Bank of Development (IsDB) Capacity Development Department Excellence Fellowship Program va Université des Sciences, des Techniques et des Technologies de Bamako ning Training of Trainers Program (PFF) ko‘magi bilan amalga oshirilganini bildiradi.

Ma’lumotlar mavjudligi: Mualliflar tahlil qilingan ma’lumotlar maqolada berilganini, qo‘shimcha ma’lumotlar esa qo‘shimcha jadvallarda mavjudligini bildiradilar.

Manfaatlar to‘qnashuvi: Mualliflar tadqiqot potensial manfaatlar to‘qnashuvini yuzaga keltirishi mumkin bo‘lgan tijoriy yoki moliyaviy munosabatlarsiz olib borilganini bayon qiladilar.

Muallif hissalari: Manbada konseptuallashtirish va dastlabki matnni tayyorlash Séko Sanogo, Salia Coulibaly va Ousmane Wane; tadqiqot Séko Sanogo, Salia Coulibaly, Dasso Yollande Traoré, Ousmane Wane va Cyril Durand; ekspertiza Séko Sanogo, Ousmane Wane, Cyril Durand va Michel Dubois; yozish-ko‘rib chiqish-tahrirlash Séko Sanogo, Salia Coulibaly, Dasso Yollande Traoré, Ousmane Wane va Adama Youssouf Koné; vizuallashtirish Cyril Durand, Michel Dubois, Adama Youssouf Koné, Dasso Yollande Traoré va Salia Coulibaly bilan bog‘langan. Manbada teng hissa/teng birinchi mualliflik bayonoti ko‘rinmagan.

Manbadagi muhim son nomuvofiqligi 1: Metod matni jami 607 ta tahlilni bildiradi, mineral bo‘yicha berilgan sonlar esa 510 ga yig‘iladi. Manba buning sababini tushuntirmaydi.

Manbadagi muhim tenglama nomuvofiqligi 2: Uchida va hammualliflarga asoslangan Al-in-biotite bosim tenglamasidagi konstanta metod matnida −6,33, 9-jadval sarlavhasida esa −6,53. Ikkala ifoda ham manbada mavjudligi sabab ulardan biri jimlik bilan tuzatilmagan.

Manbadagi muhim son nomuvofiqligi 3: Muhokama bo‘limida umumiy bosim diapazoni 0,75–6,75 kbar deb berilgan, 8-jadvalda AP maksimumi 6,25 kbar va natijalar bo‘limida diapazon 0,75–6,25 kbar.

Manbadagi muhim son nomuvofiqligi 4: Muhokamadagi bir jumlada diorit va kvarsli granodiorit uchun taxminan 1700 m o‘rtacha chuqurlik ifodasi bor, 8-jadval esa taxminan 17.166 m va 17.015 m qiymatlarini beradi. Verianla ning asosiy miqdoriy bayonida manba jadvalidagi qiymatlar ishlatilgan, matndagi nomuvofiqlik esa alohida ko‘rsatilgan.

Manbadagi muhim rasm nomuvofiqligi 5: Manba 16-rasmning matnli muhokamasi va sonli qiymatlari kislorod fugasiteti/ΔNNO taqsimotiga tegishli; biroq nashr etilgan rasm sarlavhasida “Pressure Value Distributions” deb yozilgan. Mazmun manba matnidagi ilmiy kontekstga ko‘ra kislorod fugasiteti sifatida tushuntirilgan.