Bougouni Plutonik Kompleksi, Cənubi Malidəki Léo-Man Qalxanının Paleoproterozoy hissəsində yerləşən və dioritdən iki mikalı monzoqranitə qədər dəyişən plutonik süxurları əhatə edən maqmatik süxur toplusudur. Bu tədqiqat həmin süxurların petroqrafiyasını və xüsusilə amfibol, biotit və feldispatların mineral kimyasını istifadə etməklə maqmanın hansı təzyiq, temperatur və oksigen fuqasitesi şəraitində kristallaşdığını və süxurların mümkün petrogenezini qiymətləndirir. Tədqiqatçılar sahə nümunə götürməsini polarizasiya mikroskopiyası, Raman mikrospektrometriyası, skan edən elektron mikroskopiyası və enerji-dispersiv spektrometriya müşahidələri ilə birləşdirmiş, daha sonra mineral tərkiblərindən termometriya, barometriya və oksigen fuqasitesi hesablamaları aparmışlar.

Amfibol əsaslı və tədqiqatın ilkin maqmatik şəraitini təmsil etmək üçün seçilmiş 125 analiz üzrə Cədvəl 8-də verilən ümumi nəticələr orta təzyiqin 2,75 ± 1,47 kbar, orta temperaturun 757 ± 44 °C və orta oksigen fuqasitesi göstəricisinin ΔNNO = 1,13 ± 0,65 olduğunu göstərir. Eyni cədvəldə orta təzyiq qiymətlərinin ümumi diapazonu 0,75–6,25 kbar, temperatur diapazonu 671–869 °C və ΔNNO diapazonu −0,46 ilə 2,23 arasındadır. Təzyiqdən hesablanan yerləşmə dərinlikləri təxminən 2,85–23,60 km arasında dəyişir.

Süxurlarda monoklinik kalsik amfibollar, maqneziumla zəngin biotitlər, albitə qədər natriumla və labradora qədər kalsiumla zənginləşə bilən plagioklazlar, qələvi feldispat, kvars, bəzi süxurlarda ilkin muskovit və sirkon, titanit, apatit, epidot və maqnetit kimi aksessor minerallar müəyyən edilmişdir. Tədqiqatçılar mineral kimyasını və ayırıcı diaqramları birlikdə qiymətləndirərək süxurların ümumilikdə subalkalen-kals-alkalen, metalüminozdan zəif peralüminoza qədər dəyişən xüsusiyyətlərə malik olduğunu; böyük hissəsinin I-tip xarakter daşıdığını, lakin zəif S-tip meyli göstərə bildiyini və onların yaranmasının toqquşmaya yaxın subduksiya mühiti ilə əlaqəli ola biləcəyini şərh edirlər.

Bu şərh bütün litologiyaların vahid ümumi maqmadan fasiləsiz şəkildə törədiyinin sübutu deyil. Tədqiqatın xüsusi vurğuladığı məhdudiyyətlərdən biri amfibol və feldispatlardakı əvəzlənmə əlaqələrinin müxtəlif litologiyalar arasında eyni mənşəli, yəni cogenetic davamlılıq göstərməməsidir. Məlumatlar daha çox hər bir litologiyanın öz daxilində davamlı kimyəvi təkamülünü dəstəkləyir. Tədqiqatçıların petrogenez modeli bəzi süxurlar üçün qabıq mənşəyini, bəzi mafik süxurlar üçün isə qabıq və mantiya töhfələrinin qarışdığı mənşəyi təklif edir.

Bougouni-nin geoloji konteksti niyə vacibdir?

Bougouni tədqiqat sahəsi Qərbi Afrika Kratonunun Léo-Man Qalxanı daxilində və Baoulé-Mossi Paleoproterozoy sahəsində yerləşir. Kraton Yer kürəsinin geoloji baxımdan çox qədim, uzunmüddətli tektonik sabitliyə çatmış kontinental nüvələrindən biridir. Paleoproterozoy isə təxminən 2,5–1,6 milyard il əvvəlki geoloji zaman intervalını ifadə edir. Tədqiqatda müzakirə edilən regional süxurların mühüm hissəsi Eburnean orogenezi ilə əlaqələndirilir.

Orogenez kontinental qabığın sıxılması, deformasiyası, metamorfizmi və əksər hallarda intensiv maqmatik fəaliyyətlə bağlı dağəmələgəlmə proseslərinin məcmusudur. Mənbədə Baoulé-Mossi sahəsində Eburnean inkişafının təxminən 2,27–1,96 milyard il arasındakı hadisələrlə əlaqələndirildiyi bildirilir. Region yaşılqaya qurşaqları, vulkanosedimentar hövzələr, metasedimentar süxurlar və çoxsaylı plutonik kütlələrin birlikdə mövcud olduğu mürəkkəb geoloji sistemdir.

Bougouni-Kékoro metasedimentar hövzəsi eyni zamanda spodumen daşıyan litium peqmatitlərinin inkişafı ilə tanınır. Lakin burada araşdırılan tədqiqatın əsas məqsədi litium ehtiyatını və ya filiz tenörünü hesablamaq deyil. Tədqiqatın diqqəti peqmatitlərlə eyni regional maqmatik sistemi paylaşan plutonik süxurların petroqrafik və mineral-kimyəvi xüsusiyyətlərindən onların kristallaşma şəraitini və petrogenezini anlamağa yönəlmişdir.

Plutonik süxur, petroqrafiya və petrogenez nə deməkdir?

Plutonik süxur maqmanın yer qabığının daxilində soyuyub kristallaşması nəticəsində yaranan maqmatik süxurdur. Səthdə sürətlə soyuyan vulkanik süxurlardan fərqli olaraq, yer altında daha yavaş soyuma iri və gözlə seçilə bilən kristalların inkişafına imkan verə bilər. Diorit, qranodiorit, tonalit və monzoqranit bu tədqiqatda nəzərdən keçirilən plutonik süxur nümunələridir.

Petroqrafiya süxurların hansı minerallardan ibarət olduğunu, bu mineralların miqdarını, kristal ölçülərini, formalarını, bir-biri ilə tekstur əlaqələrini və sonradan məruz qaldıqları dəyişiklikləri araşdıran sahədir. Petrogenez isə bir addım irəli gedərək “Bu süxur hansı maqmadan, hansı fiziki-kimyəvi şəraitdə və hansı geodinamik proses daxilində yaranıb?” sualını araşdırır.

Deməli, mineralın yalnız adını bilmək kifayət deyil. Məsələn, bir amfiboldakı Al, Si, Mg, Fe, Na, Ca və Ti miqdarları kristalın yarandığı mühit haqqında məlumat daşıya bilər. Buna görə mineral kimyası tədqiqatçıların artıq birbaşa müşahidə edə bilmədiyi qədim maqmatik şəraiti yenidən qiymətləndirməsində bir növ geokimyəvi qeyd kimi istifadə olunur.

Tədqiqat sahəsindəki əsas süxur qrupları

Mənbə Bougouni sahəsində iki əsas metasedimentar sıra müəyyən edir. İri dənəli qrupa metaqreyvak, şist və konqlomerat, incə dənəli qrupa isə siltdaşı və argillit daxildir. Bu metasedimentar vahidlərin daxilinə müxtəlif tərkibli plutonik süxurlar intruziv şəkildə daxil olmuşdur.

Plutonik kompleksin daxilində diorit, kvars diorit, müxtəlif qranodiorit növləri, kvars mikrodiorit, tonalit, biotit monzoqranit və iki mikalı monzoqranit mövcuddur. Mənbə mətndə iki mikalı monzoqranitlərin tədqiqat sahəsindəki plutonik kompleks süxurlarının yarıdan çoxunu təşkil etdiyi bildirilir.

Bu nisbətlər hər süxur növünün bütün nümunələri üçün dəyişməz universal tərkiblər deyil; mənbə tədqiqatın petroqrafik təsnifatında verilmiş modal qiymətləndirmələrdir. Bundan əlavə, sirkon, titanit, apatit, maqnetit, epidot, pirit, xalkopirit, sfalerit, barit, monazit və qalen kimi aksessor minerallar litologiyadan asılı olaraq dəyişən miqdarlarda müşahidə olunur.

Mineral kimyası niyə süxur adından daha çox məlumat verə bilər?

Mineralın adı onun əsas kristal quruluşunu göstərir, lakin eyni mineral ailəsi geniş kimyəvi tərkib diapazonu göstərə bilər. Məsələn, amfibol kristal qəfəsində Fe, Mg, Ca, Na, Al və Ti kimi elementlərin bir-birini əvəz etməsi mümkündür. Bu dəyişikliklər tamamilə təsadüfi deyil; temperatur, təzyiq, maqmanın tərkibi, oksidləşmə vəziyyəti və kristallaşma mərhələsi kimi amillərlə əlaqəlidir.

Tədqiqatın əsas yanaşması buna görə “amfibol varmı?” sualı ilə məhdudlaşmır. Tədqiqatçılar amfibolun kristalloqrafik mövqelərinə hansı kationların hansı miqdarda yerləşdiyini hesablayır, daha sonra bu tərkibi əvvəllər eksperimental və ya empirik şəkildə kalibrə edilmiş termometr və barometrlərə tətbiq edirlər.

apfu nə deməkdir?

apfu ingiliscə atoms per formula unit ifadəsinin qısaltmasıdır və Azərbaycan dilində “formul vahidi başına atom” kimi izah edilə bilər. Elektron mikroprobundan və ya oxşar kimyəvi analizlərdən əldə edilən oksid faizləri birbaşa kristal formulu deyil. Ölçülmüş kimyəvi tərkib müəyyən sayda oksigen və ya anion əsasında normallaşdırılır; beləliklə elementlərin mineralın kristal quruluşundakı nisbi miqdarlarını müqayisə etmək mümkün olur.

Məsələn, “Si = 7,2 apfu” ifadəsi mineral kütləsinin %7,2-sinin Si olduğu demək deyil. Bu, seçilmiş struktur formul normallaşdırmasına görə bir formul vahidində hesablanan Si atomlarının miqdarını ifadə edir.

Amfibol quruluşundakı A, B, C, T və W mövqeləri

Mənbə amfibolları Beynəlxalq Mineralogiya Assosiasiyasının yanaşmasına əsaslanan ümumi A_0–1B₂C₅T₈O₂₂W₂ formulu ilə nəzərdən keçirir. Buradakı A, B, C, T və W hərfləri element simvolları deyil; kristal quruluşundakı müxtəlif mövqe qruplarını təmsil edir.

• T mövqeyi: əsasən Si ilə birlikdə P, Be, Al və Ti kimi kationların yerləşə bildiyi tetraedrik mövqeləri ifadə edir.
• C mövqeyi: Mg, Fe, Mn, Li, Fe³⁺ və Al kimi kationların yerləşə bildiyi mövqelərdən biridir.
• B mövqeyi: Ca, Na və bəzi digər kationların paylanmasının mineral təsnifatında xüsusilə mühüm olduğu struktur mövqedir.
• A mövqeyi: Na və K kimi iri kationların yerləşə bildiyi, eyni zamanda boş qala bilən struktur mövqedir.
• W mövqeyi: OH⁻, F⁻, Cl⁻ və O²⁻ kimi anionları ehtiva edir.

Mənbə amfibol struktur formullarını 24 anion əsasında hesablayır. Tədqiqatdakı amfibolların böyük hissəsində (Ca + Na)_B ≥ 1,00 və Ca_B ≥ 1,50 olması onların monoklinik kalsik amfibol sinfinə daxil edilməsini dəstəkləyir.

Fe# niyə hesablanır?

Mənbədə istifadə olunan mühüm nisbətlərdən biri:

\[ Fe\#=\frac{Fe}{Fe+Mg} \]

Bu nisbət mineraldakı dəmirin dəmir və maqneziumun ümumi miqdarına görə nisbi payını göstərir. Nisbət artdıqca Fe üstünlüyü, azaldıqca Mg üstünlüyü artır. Tədqiqatın amfibol barometriyası kontekstində mənbə Anderson tərəfindən təklif olunan Fe# ≤ 0,65 meyarını nəzərə alır. Araşdırılan amfibolların bu həddin altında qalması seçilmiş nümunələrin müvafiq barometrik tətbiq üçün qiymətləndirilməsində istifadə olunan şərtlərdən biridir.

Biotit və feldispatların struktur formulları

Mənbə qara mikaları ümumilikdə XY_2–3Z₄O₁₀(OH,F,Cl)₂ formulu əsasında qiymətləndirir. X mövqeyinə K, Na, Ca, Rb, Cs və Ba; Y mövqeyinə Mg, Fe, Al, Li, Ti, Mn və müxtəlif digər kationlar; Z mövqeyinə isə əsasən Si, Al və Fe³⁺ yerləşə bilər. Hesablamalar 11 oksigen əsasında aparılmışdır. Mineral təsnifat diaqramlarında araşdırılan qara mikaların biotit olduğu və Mg ilə zəngin biotit sahəsində yerləşdiyi göstərilir.

Feldispatlar mənbədə ümumi XY₄O₈ formulu əsasında nəzərdən keçirilir. X mövqeyi Ca, Na və K, Y mövqeyi isə Al və Si ilə əlaqəlidir. Plagioklazların tərkibi anortit-albit arasında dəyişdiyi halda, qələvi feldispatlar əsasən kaliumla zəngin son üzvə yaxın yerləşir.

An, Ab və Or nə deməkdir?

Feldispatın üçlü təsnifatında An anortit, Ab albit və Or ortoklaz/kalium feldispat komponentlərini ifadə edir. Plagioklazın An qiymətinin yüksək olması daha kalsiumlu, aşağı olması isə daha natriumlu tərkibə işarə edir.

Bu qiymətlər müxtəlif litologiyalar arasında plagioklaz tərkibinin nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişdiyini göstərir. Bununla belə, bu kimyəvi dəyişiklik təkbaşına bütün süxurların eyni maqmanın sadə fraksionlaşma ardıcıllığı olduğunu göstərmir. Tədqiqatın öz müzakirəsi də müxtəlif litologiyalar arasında eyni mənşəli davamlılığın göstərilə bilmədiyini xüsusi qeyd edir.

Amfibollarda hansı kimyəvi əvəzlənmələr müşahidə edilmişdir?

Kristalda bir ionun başqa ionla yer dəyişməsinə kation əvəzlənməsi deyilir. Kristal quruluşunun elektrik tarazlığı qorunmalı olduğu üçün bəzi əvəzlənmələr tək element dəyişməsi deyil, eyni vaxtda bir neçə ionun dəyişməsi şəklində baş verir.

Tədqiqat Bougouni amfibollarında edenitik, tschermakitik və titano-tschermakitik əvəzlənmə əlaqələrini müəyyən edir. Tədqiqatçılar bunları maqmatik proseslərlə əlaqələndirərkən nümunələrdə richeritik, qlokofan və titano-qlokofan tipli əvəzlənmələri müəyyən etməmişlər. Mənbənin şərhində bu vəziyyət araşdırılan amfibolların mühüm hissəsinin maqmatik kimyəvi təkamülünün qiymətləndirilməsində istifadə olunur.

Tschermak tipli dəyişmə xüsusilə təzyiqə həssas hesab olunur. Təzyiq yüksəldikdə amfibol kristal qəfəsində ümumi Al miqdarının dəyişə bilməsi Al-in-hornblende barometrlərinin əsas fiziki-kimyəvi səbəbidir. Edenitik və Ti ehtiva edən bəzi əvəzlənmələr isə temperaturla əlaqələndirilir.

Al-in-Hornblende Termobarometriyası Bu Tədqiqatda Nəyi Hesablayır?

Al-in-hornblende yanaşması maqmatik amfibolun kristal quruluşundakı ümumi Al və digər kationların tərkibini əvvəlcədən kalibrə edilmiş empirik tənliklərə yerləşdirərək süxurların kristallaşma/yerləşmə təzyiqi və temperaturunu təxmin etmək üçün istifadə olunur; tədqiqatda tək bir barometrə güvənmək əvəzinə altı müxtəlif təzyiq kalibrasiyası müqayisə edilmişdir.

Təzyiq üçün istifadə olunan altı kalibrasiya

Mənbədə ümumi amfibol alüminiumu Al_tot istifadə edilməklə verilən tənliklər bunlardır:

Schmidt (1992):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.01+4.76\,Al_{tot} \]

Mənbə bu kalibrasiya üçün təxminən ±0,6 kbar qeyri-müəyyənlik bildirir.

Mutch və həmkarları (2016):

\[ P(\mathrm{kbar})=0.5+0.3318\,Al_{tot}+0.9954(Al_{tot})^2 \]

Burada ikinci dərəcəli termin olduğuna görə Al ilə təzyiq arasındakı əlaqə xətti deyil. Al_tot artdıqca həm xətti, həm də kvadratik termin təzyiq qiymətləndirilməsinə təsir edir.

Hammarstrom və Zen (1986):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.92+5.03\,Al_{tot} \]

Mənbə bu kalibrasiya üçün təxminən ±3 kbar qeyri-müəyyənlik verir.

Hollister və həmkarları (1987):

\[ P(\mathrm{kbar})=-4.76+5.64\,Al_{tot} \]

Mənbədə təxminən ±1 kbar qeyri-müəyyənlik göstərilmişdir.

Johnson və Rutherford (1989):

\[ P(\mathrm{kbar})=-3.46+4.23\,Al_{tot} \]

Mənbədə təxminən ±0,5 kbar qeyri-müəyyənlik verilir.

Ridolfi və həmkarları (2010):

\[ P(\mathrm{kbar})=19.209\,\exp(1.438\,Al_{tot}) \]

Buradakı exp təbii eksponensial funksiyanı ifadə edir. Buna görə Al_tot-dakı artımın təzyiq hesabına təsiri xətti tənlikdəkindən fərqlidir.

Bu tənliklərdə Al_tot nəyi təmsil edir?

Al_tot amfibolun struktur formulunda hesablanan ümumi alüminium miqdarıdır. Bu qiymət birbaşa süxurdakı çəki üzrə Al faizi deyil. Kimyəvi analiz əvvəlcə mineralın formul vahidinə normallaşdırılır, daha sonra kristalloqrafik mövqelərə görə kation paylanması hesablanır. Barometr bu struktur tərkiblə işləyir.

Altı kalibrasiyanın əmsallarının eyni olmaması xəta deyil. Bunlar müxtəlif eksperimental və ya empirik məlumat dəstləri üzərində hazırlanmış ayrı-ayrı barometrlərdir. Tədqiqatın etdiyi əməliyyat bu müxtəlif kalibrasiyaların Bougouni nümunələrində verdiyi təzyiqləri müqayisə etmək və sonra litologiya üzrə orta təzyiq qiymətlərini qiymətləndirməkdir.

Temperatur tənliyi

Mənbə amfibol tərkibindən temperatur hesablamaq üçün aşağıdakı kalibrasiyanı verir:

\[ T(^{\circ}\mathrm{C})= 1781 -132.74\,Si +116.6\,Ti_{tot} -69.41\,Fe_{tot} +101.62\,Na_{tot} \]

Burada T temperaturu °C ilə; Si, Ti_tot, Fe_tot və Na_tot isə amfibol struktur formulundakı müvafiq kation miqdarlarını təmsil edir. Riyazi olaraq Si və Fe_tot terminlərinin əmsalları mənfidir; digər dəyişənlər sabit saxlanıldıqda bu terminlərin artması hesablanan temperaturu azaldır. Ti_tot və Na_tot terminlərinin əmsalları müsbətdir; digər şərtlər sabit olduqda onların artması hesablanan temperaturu yüksəldir. Bu riyazi davranış dəyişənlərin müstəqil şəkildə dəyişdirildiyi yeni Bougouni təcrübəsi deyil; birbaşa istifadə olunan kalibrasiya tənliyinin quruluşundan irəli gəlir.

Oksigen Fuqasitesi və ΔNNO Nəyi İfadə Edir?

Oksigen fuqasitesi maqmanın oksidləşdirici və ya reduksiyaedici şəraitini təsvir etmək üçün istifadə olunan termodinamik kəmiyyətdir; ΔNNO isə hesablanan oksigen fuqasitesinin nikel–nikel oksid tamponuna nisbətən mövqeyini ifadə edir və tədqiqatda amfibol kimyasından maqmanın redoks şəraitini qiymətləndirmək üçün istifadə olunmuşdur.

Fuqasite niyə yalnız “oksigen miqdarı” deyil?

Fuqasite real termodinamik sistemdə qaz komponentinin kimyəvi aktivliyini ifadə etmək üçün istifadə olunan kəmiyyətdir. Buna görə fO₂ maqmada sərbəst oksigen qazının sadə həcm faizi kimi oxunmamalıdır. Petroloqlar fO₂-ni Fe-nin Fe²⁺/Fe³⁺ tarazlığı, oksid minerallarının sabitliyi və maqmatik mineral assosiasiyası kimi redoksa həssas prosesləri qiymətləndirmək üçün istifadə edirlər.

NNO nikel–nikel oksid redoks tamponunu təmsil edir. ΔNNO qiyməti sistemin bu istinad tamponuna nisbətən fərqini ifadə edir. Müsbət qiymət NNO istinadına görə daha oksidləşdirici, mənfi qiymət isə daha reduksiyaedici nisbi şəraitə işarə edir.

Mənbədə istifadə olunan ΔNNO tənliyi

Tədqiqat Ridolfi və həmkarlarının kalibrasiyasını belə verir:

\[ \Delta NNO= 1.644\left( Mg+\frac{Si}{47} -\frac{^{C}Al}{9} -1.3\,^{C}Ti +\frac{^{B}Fe}{3.7} +\frac{^{C}Fe}{5.2} +\frac{^{B}Ca}{20} -\frac{^{A}Na}{2.8} +\frac{^{A}\square}{9.5} \right)-4.01 \]

Formuldakı A, B və C üst işarələri elementin amfibol kristal quruluşunda hansı struktur mövqedə qiymətləndirildiyini göstərir. □ işarəsi A mövqeyindəki boşluğu, yəni həmin kristalloqrafik mövqedə kationun olmamasını təmsil edir. Beləliklə tənlik yalnız elementlərin ümumi miqdarına deyil, kationların kristal quruluşundakı paylanmasına da həssasdır.

Bütün seçilmiş amfibol analizlərinin ortalaması ΔNNO = 1,13 ± 0,65 olsa da bütün litologiyalar eyni qiyməti vermir. Məsələn, Cədvəl 8-də kvars qranodiorit üçün orta ΔNNO təxminən −0,23, kvars dioritdə 1,60 və kvars mikrodioritdə 1,56-dır. Buna görə tədqiqatın “yüksək oksigen fuqasitesi” istiqamətində ümumi şərhi hər nümunənin eyni redoks vəziyyətinə malik olması demək deyil.

Təzyiqdən yerləşmə dərinliyi necə hesablandı?

Tədqiqat hesablanan litostatik təzyiqi təxmini yerləşmə dərinliyinə çevirmək üçün əsas əlaqədən istifadə edir:

\[ P=\rho g h \]

Burada:

• P: litostatik təzyiq,
• ρ: orta qabıq sıxlığı; mənbədə 2700 kg/m³,
• g: cazibə sürətlənməsi; mənbədə 9,81 m/s²,
• h: hesablanması nəzərdə tutulan yerləşmə dərinliyidir.

Dərinliyi tək buraxmaq üçün tənlik:

\[ h=\frac{P}{\rho g} \]

formasına çevrilir. Təzyiq kbar ilə hesablandığına görə fiziki cəhətdən uyğun dərinlik hesabında təzyiqin SI vahidinə çevrilməsi lazımdır. Tədqiqatın Cədvəl 8-də verdiyi nəticələr təxminən 2,85 km ilə 23,60 km arasında dəyişən yerləşmə dərinliklərinə uyğundur.

Burada “yerləşmə dərinliyi” tədqiqatçıların bu gün birbaşa qazma ilə ölçdüyü cari süxur dərinliyi deyil. Bu, mineral kimyasından qiymətləndirilən kristallaşma/yerləşmə təzyiqinin seçilmiş orta qabıq sıxlığı fərziyyəsi altında ekvivalent dərinliyə çevrilməsidir.

Ti-in-Biotite və Al-in-Biotite Nəticələri Niyə Ayrı Qiymətləndirildi?

Biotit kimyasından hesablanan 196,99–572,66 °C temperaturlar amfibolun 671–869 °C-lik ilkin maqmatik temperaturlarından aydın şəkildə aşağıdır və tədqiqatçılar bunları yenidən kristallaşma/metamorfik yenidən tarazlaşma ilə əlaqələndirərkən, Al-in-biotite təzyiq hesabının mənfi nəticə verməsi səbəbindən biotit təzyiq barometrini bu nümunələr üçün etibarsız hesab etmişlər.

Ti-in-biotite temperatur tənliyi

Mənbə Henry və həmkarlarının kalibrasiyasını belə verir:

\[ T(^{\circ}\mathrm{C})= \left[ \frac{\ln(Ti)-a-c(X_{Mg})^3}{b} \right]^{0.333} \]

Mənbədə sabitlər:

• a = −2,3594
• b = 4,6482 × 10⁻⁹
• c = −1,7283

şəklində verilir və:

\[ X_{Mg}=\frac{Mg}{Mg+Fe} \]

kimi müəyyən edilir. Ti qiyməti mənbədə 22 oksigen əsasında yenidən hesablanan apfu qiyməti kimi istifadə olunur.

Cədvəl 9-da 133 biotit analizi üçün temperaturların minimumu 196,99 °C, maksimumu 572,66 °C, ortalaması 441,15 °C və standart sapması 79,07 °C-dir. Tədqiqat bu temperaturların amfibol əsaslı ilkin maqmatik temperaturlardan daha aşağı olduğunu və yenidən kristallaşmış biotitlərin sonrakı termal/metamorfik vəziyyətini əks etdirə biləcəyini şərh edir.

Al-in-biotite təzyiq tənliyi və mənbə daxilində əmsal fərqi

Metod mətnində Uchida və həmkarlarına əsaslandırılan tənlik:

\[ P(\mathrm{kbar})=3.03\,Al^{IV}-6.33 \]

kimi yazılmışdır. Lakin mənbə tədqiqatın Cədvəl 9 başlığında eyni tənlik:

\[ P(\mathrm{kbar})=3.03\,Al^{IV}-6.53 \]

şəklində verilir. Mənbənin özündə iki fərqli sabit olduğuna görə burada onlardan biri səssizcə “doğru” qəbul edilməmişdir.

Daha vacibi, mənbədə təqdim olunan real hesablama nəticələri −2,65 ilə −1,59 kbar arasında və orta hesabla −2,19 ± 0,28 kbar-dır. Geoloji kristallaşma təzyiqinin mənfi olması fiziki cəhətdən mənalı sayılmadığından tədqiqatçılar bu metodun Bougouni biotitlərinə tətbiq edilə bilməyəcəyini bildirirlər. Mənbə bunu aşağı Al tərkibi, alterasiya və ya kimyəvi tarazsızlıq kimi mümkün səbəblərlə əlaqələndirir.

Beləliklə, mənfi qiymət “Bougouni maqması mənfi təzyiq altında kristallaşıb” demək deyil. Əksinə, bu nəticə istifadə olunan kalibrasiyanın həmin nümunələrdə etibarlı olmadığına dair xəbərdarlıq rolunu oynayır.

Tədqiqatın məlumat axını

Petrogenez şərhinə necə çatılır?

Tədqiqat petrogenezi tək bir mineraldan və ya tək bir diaqramdan çıxarmır. Amfibol tərkibi, biotit tərkibi, feldispat kimyası, mineral əvəzlənmə əlaqələri, Fe/Mg nisbətləri, oksigen fuqasitesi, süxurların modal tərkibi və müxtəlif ayırıcı diaqramlar birlikdə istifadə olunur.

Amfibol və biotit məlumatları ümumilikdə kals-alkalen xarakterlə əlaqələndirilmişdir. Tədqiqatın diaqramlarında süxurlar aktiv kontinental kənar və subduksiya ilə əlaqəli orogen maqmatizm sahələri ilə müqayisə edilir. Tədqiqatçılar bu nəticələri regional geoloji çərçivə ilə birləşdirərək Bougouni plutonik kompleksinin toqquşmaya yaxın subduksiya mühitində inkişaf etdiyini təklif edirlər.

Qabıq mənşəyi və qarışıq qabıq-mantiya mənşəyi nə deməkdir?

Mənbə bütün Bougouni süxurları üçün vahid magma mənbəyi təklif etmir. Mineral kimyası ayırıcı diaqramlarına əsasən iki geniş mənbə qrupu müzakirə olunur: əsasən kontinental qabığın qismən əriməsi ilə əlaqəli maqmalar və qabıqla mantiyadan gələn komponentlərin birlikdə rol oynadığı qarışıq mənşəli maqmalar.

Müəlliflərin modelində diorit və kvars mikrodiorit qabıq və mantiya töhfələrinin qarışdığı maqmalarla əlaqələndirilir. Bu maqmaların yüksələrkən kontinental qabığa istilik ötürərək qabıq qismən əriməsini dəstəkləmiş ola biləcəyi; qranodiorit və monzoqranitlərin yaranmasında qabıq maqmaları ilə müxtəlif dərəcələrdə qarışmanın rol oynaya biləcəyi təklif edilir.

Buradakı “ola bilər” və “təklif edilir” ifadələri vacibdir. Tədqiqat izotopik mənbə izlənməsi və ya mantiyadan qabığa magma hərəkətini birbaşa müşahidə edən təcrübə təqdim etmir. Petrogenez modeli əldə olunan mineral kimyasının, istifadə olunan ayırıcı diaqramların və regional geoloji məlumatın birlikdə şərhinə əsaslanır.

Su ilə zəngin maqma şərhi necə qurulur?

Amfibol, biotit və muskovit OH ehtiva edə bilən hidratlı minerallardır. Bougouni süxurlarında bu mineralların geniş yayılması müəlliflər tərəfindən başlanğıc maqmanın nisbətən su ilə zəngin olduğuna dair petroqrafik əlamət kimi qiymətləndirilir. Mənbə həmçinin klinopiroksenin çox aşağı miqdarlarda olmasını bu şərhlə birlikdə nəzərdən keçirir.

Bu, maqmanın su tərkibinin bu tədqiqatda birbaşa faizlə ölçüldüyü demək deyil. “Su ilə zəngin” şərhi mineral assosiasiyasından və petroqrafik əlaqələrdən çıxarılan petrogenez şərhidir.

Kals-alkalen, metalüminoz və peralüminoz nə deməkdir?

Kals-alkalen termini xüsusilə orogen və subduksiya ilə əlaqəli bir çox maqmatik süxur seriyasında müşahidə edilən müəyyən geokimyəvi təkamül xarakterini təsvir edir. Mənbə Bougouni plutonik süxurlarını subalkalen və kals-alkalen meylli kimi təsnif edir.

Metalüminoz və peralüminoz terminləri isə maqmatik süxurlarda Al-un Na, K və Ca kimi əsas kationlara nisbətən bolluğu ilə əlaqəli geokimyəvi təsnifatlardır. Tədqiqat Bougouni süxurlarının metalüminozdan zəif peralüminoza doğru dəyişdiyini bildirir. Bu təsnifat təkbaşına magma mənbəyinin qəti sübutu deyil; digər mineralogiya və geokimyəvi göstəricilərlə birlikdə şərh olunur.

I-tip və S-tip meyli nə deməkdir?

Qranitik süxurların petrogenezində I-tip və S-tip anlayışları maqmanın mənbə xüsusiyyətlərini və mineralogiya-geokimyəvi xarakterini müzakirə etmək üçün istifadə olunan təsnifat çərçivələrindən biridir. Mənbə Bougouni plutonik süxurlarının böyük ölçüdə I-tip xarakter göstərdiyini, lakin aşağı/zəif S-tip meyli olduğunu bildirir.

Bu tədqiqatın ifadəsi “bütün nümunələr qəti şəkildə vahid və saf I-tip mənbədən yaranmışdır” kimi oxunmamalıdır. Müəlliflərin öz petrogenez şərhi həm qabıq, həm də qarışıq qabıq-mantiya töhfələrinə yer verir və müxtəlif litologiyalar arasında tam eyni mənşəli davamlılıq yaratmır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Sahə nümunə götürməsi və nazik kəsik tədqiqatları

Çıxıntıların müəyyənləşdirilməsində xəritələmə və axtarış layihələrinin hesabatları ilə yerli sahə məlumatlarından istifadə edilmişdir. Nümunələr mümkün qədər çıxıntıların təzə hissələrindən götürülmüşdür. Tədqiqat sahəsindəki müxtəlif plutonik litologiyaları təmsil edəcək şəkildə nümunə götürülmüş və Lille Universitetinin Yer Elmləri Bölməsinin hazırlıq laboratoriyasında 40-dan çox cilalanmış nazik kəsik hazırlanmışdır.

Bütün nazik kəsiklər Olympus BX 60 polarizasiya optik mikroskopu ilə araşdırılmış; görüntüləmə üçün yüksək ayırdetməli SPOT Flex kamera və SPOT Advanced proqram təminatından istifadə olunmuşdur. Bu mərhələnin əsas vəzifəsi mineralları, teksturları, alterasiyaları və mineralların bir-biri ilə yaranma əlaqəsini, yəni paragenetik quruluşu müəyyən etməkdir.

Raman mikrospektrometriyası

Hər litologiya qrupundan seçilmiş cəmi 19 təmsilçi nazik kəsik Labram HR800/Jobin Yvon/UV-532 nm Raman mikrospektrometri ilə araşdırılmışdır. Analizlər Lab-Spec 5 proqram təminatı ilə və mənbədə verilən 100–1500 cm⁻¹ spektral diapazonda aparılmışdır.

Raman spektroskopiyasında mineral üzərinə göndərilən işığın çox kiçik hissəsi mineralın vibrasiya modları ilə enerji mübadiləsinə məruz qalır. Yaranan Raman sürüşmələri mineral quruluşuna xas spektral xüsusiyyətlər yarada bilər. Tədqiqatda bu texnika xüsusilə paragenetik qiymətləndirməni təkmilləşdirmək və aksessor mineral fazaları müəyyən etmək üçün istifadə edilmişdir.

SEM-EDS araşdırmaları

Nazik kəsiklərin səkkizi əlavə olaraq Quanta 200 skan edən elektron mikroskopuna qoşulmuş enerji-dispersiv spektrometr ilə araşdırılmışdır. SEM elektron şüası ilə çox kiçik səth sahələrini görüntüləyərkən, EDS nümunədən çıxan xarakterik rentgen şüalarından istifadə edərək araşdırılan nöqtənin və ya sahənin element tərkibi haqqında məlumat verir.

Mənbədə bildirilən analiz sayındakı uyğunsuzluq

Metod bölməsi kimyəvi tərkib və dəyişiklikləri xarakterizə etmək məqsədilə 607 analiz aparıldığını açıq şəkildə yazır. Eyni cümlə qrupunda təfərrüatlandırılan saylar isə belədir:

200 + 130 + 130 + 36 + 14 əməliyyatının cəmi 510-dur. PDF-in ümumi cəmi niyə 607 kimi verdiyini izah edən əlavə kateqoriya bu bölmədə göstərilmir. Buna görə Verianla izahı 607 sayını 510 kimi “düzəltmir”, eyni zamanda 607-ni siyahıda verilən kateqoriyalarla riyazi baxımdan uyğunmuş kimi təqdim etmir. Mənbə daxilindəki hər iki məlumat birlikdə qorunur.

Mineralın mərkəzindən kənarına niyə analiz aparılır?

Mənbə mineral dənələrində mərkəzdən kənara doğru iki-dörd analiz aparıldığını bildirir. Kristalın mərkəzi ilə kənarı eyni vaxtda yaranmalı deyil. Kristal böyüdükcə maqmanın temperaturu, tərkibi və fiziki şəraiti dəyişə bildiyi üçün kimyəvi zonallıq yarana bilər. Mərkəz-kənar ölçmələri bu kimyəvi dəyişikliyi tutmağa kömək edir.

Termobarometriyaya hansı amfibollar daxil edildi?

Mənbə ümumi mineral qiymətləndirməsində Si qiyməti 7,50 apfu-dan aşağı olan amfibolları maqmatik qəbul edən təsnifat meyarını müzakirə edir. Lakin birbaşa intruziya təzyiqi və temperaturu hesablanarkən daha ehtiyatlı seçim edilərək yalnız Si < 7,40 apfu olan və maqmatik xüsusiyyəti daha etibarlı sayılan amfibollardan istifadə edilmişdir.

Cədvəl 8-dəki termobarometrik statistikanın cəmi 125 seçilmiş amfibol analizi əsasında verilir. Buna görə Cədvəl 8 nəticələri metodda adı çəkilən bütün 200 amfibol analizinin dəyişməz ortalaması deyil.

Amfibol termobarometriyasının əsas kəmiyyət nəticələri

Bu cədvəl mühüm məqamı görünən edir: Bougouni plutonik kompleksi vahid P–T–fO₂ şəraitində kristallaşmış homogen süxur kütləsi deyil. Məsələn, diorit və kvars qranodiorit üçün orta təzyiqlər təxminən 4,5 kbar səviyyəsində olduğu halda standart/porfirik qranodiorit qrupunda təxminən 1,4 kbar-dır. Temperaturda da dioritin ortalaması 811 °C, standart/porfirik qranodiorit qrupunun ortalaması isə 693 °C-dir.

Ümumi paylanmanın minimum və maksimumları

Mənbə mətnindəki 6,25 və 6,75 kbar fərqi

Cədvəl 8-də bütün analizlər üçün “AP” sütununun maksimumu 6,25 kbar kimi verilir. Nəticə bölməsi də yerləşmə təzyiqlərini 0,75–6,25 kbar formasında ümumiləşdirir. Buna qarşılıq müzakirənin təzyiq bölməsində orta qiymətlərin 0,75–6,75 kbar arasında olduğu yazılmışdır. Mənbə bu 0,50 kbar fərqin səbəbini izah etmir.

Buna görə burada kəmiyyət məlumat cədvəli və nəticə bölməsinin ortaq qiyməti olan 6,25 kbar əsas diapazonda istifadə edilmiş, 6,75 kbar ifadəsi isə mənbə daxilindəki fərq kimi ayrıca qeyd edilmişdir.

Dərinlik mətnindəki təxminən 1700 m problemi

Müzakirə bölməsində diorit və kvars qranodiorit üçün ən yüksək qiymətlərdən danışılarkən “mean about 1700 m” formasında ifadə mövcuddur. Buna qarşılıq Cədvəl 8-də orta dərinlik diorit üçün 17.166,07 m, kvars qranodiorit üçün 17.015,43 m kimi verilmişdir. Təzyiq qiymətləri də təxminən 4,5 kbar olduğundan cədvəlin verdiyi qiymətlər təxminən 17 km səviyyəsindədir.

Verianla bu mətn daxilindəki “1700 m” ifadəsini səssizcə 17.000 m kimi dəyişmir. Mənbədə cədvəllə paraqraf arasında təxminən bir böyüklük dərəcəsi fərq olduğu açıq şəkildə bildirilir. Əsas kəmiyyət cədvəli ötürülərkən mənbə Cədvəl 8 qiymətləri qorunmuşdur.

Şəkil 14: temperatur paylanmalarının əsas mesajı

Mənbə Şəkil 14 litologiyaların hesablanmış temperatur paylanmalarını histoqram və qutu qrafikləri ilə göstərir. Kvars diorit əsasən 760–770 °C ətrafında; diorit təxminən 810 °C ətrafında; standart və porfirik qranodioritlər təxminən 690–695 °C ətrafında; kvars mikrodiorit təxminən 745–750 °C ətrafında; tonalit isə təxminən 715 °C ətrafında cəmlənir.

Bu paylanmalar yalnız orta qiymətlərin deyil, eyni litologiya daxilində belə kimyəvi və termal dəyişkənliyin olduğunu göstərir. Verianla məqaləsində mənbə histoqramını piksel şəklində kopyalamaq əvəzinə real kəmiyyət xülasələri yuxarıdakı görünən cədvəldə qorunmuşdur.

Şəkil 15: təzyiq paylanmalarının əsas mesajı

Təzyiq paylanmaları müxtəlif litologiyaların eyni dərinlikdə kristallaşmadığına işarə edir. Diorit və kvars qranodiorit daha yüksək orta təzyiqlərlə seçildiyi halda, standart/porfirik qranodiorit qrupu daha aşağı orta təzyiq verir. Kvars dioritdə paylanma geniş və sağa çəp, kvars qranodioritdə isə mənbə mətninə görə iki zirvəli quruluş müşahidə olunur.

Tədqiqat müxtəlif Al-in-hornblende kalibrasiyalarının nəticələrini müqayisə etdikdən sonra litologiya üzrə “AP” kimi verilən orta təzyiqi əsas qiymətləndirmədə istifadə edir.

Şəkil 16 başlığındakı mənbə daxili uyğunsuzluq

Mənbə mətnində Şəkil 16 açıq şəkildə oksigen fuqasitesi/ΔNNO paylanmalarını izah edir və Cədvəl 8-in “h” sütunu ilə əlaqələndirilir. Lakin dərc edilmiş şəklin altındakı başlıq “Pressure Value Distributions” şəklindədir. Şəkildəki qiymət diapazonları və müzakirə mətni bunun təzyiq deyil, oksigen fuqasitesi paylanması olduğunu göstərir.

Buna görə Verianla izahında şəklin elmi məzmunu ΔNNO paylanması kimi açıqlanmış; səhv görünən mənbə başlığının eynilə təkrar edilməsi ilə oxucunun yanıltılmasından qaçınılmışdır.

Biotit nəticələri

Bu cədvəlin ən kritik şərhi iki metodun eyni geoloji mənada istifadə edilməməsidir. Ti-in-biotite temperaturları tədqiqatçılar tərəfindən daha aşağı temperaturlu yenidən kristallaşma/metamorfik hadisələrlə əlaqələndirildiyi halda, mənfi Al-in-biotite təzyiqləri fiziki yerləşmə təzyiqi kimi qəbul edilməmiş və metod nümunələr üçün rədd edilmişdir.

İlkin maqmatik temperaturla yenidən kristallaşma temperaturunu qarışdırmamaq

Amfibol vasitəsilə hesablanan təxminən 671–869 °C diapazonu tədqiqatda plutonik süxurların maqmatik kristallaşma və soyuma şəraiti ilə əlaqələndirilir. Biotitdən hesablanan təxminən 197–573 °C diapazonu isə xeyli aşağıdır və mənbə bunları yenidən kristallaşma/metamorfik təsirlərlə əlaqələndirir.

Beləliklə, “Bougouni süxurlarının temperaturu 197–869 °C idi” şəklində vahid fiziki proses diapazonu yaratmaq düzgün deyil. Bu iki temperatur qrupu müxtəlif mineral qeydlərini və müxtəlif geoloji mərhələləri təmsil edir.

Mineral təsnifatının əsas nəticələri

• Amfibollar əsasən monoklinik kalsik amfibollardır.
• Mafik və qranitoid litologiyalar amfibol tərkibinə görə iki ayrı kimyəvi qrup yaradır.
• Parqazit, aktinolit, maqneziohornblend və bəzi qranitoidlərdə ferrohornblend/ferroparqazit sahələrinə uzanan tərkiblər müşahidə olunur.
• Edenitik, tschermakitik və titano-tschermakitik əvəzlənmələr müəyyən edilmişdir.
• Araşdırılan qara mikalar biotit kimi təsnif edilir və Mg-biotit xüsusiyyəti göstərir.
• Biotitlərin mühüm hissəsi yenidən tarazlaşmış biotit sahəsində olduğu halda, biotit monzoqranit nümunələri ilkin biotit sahəsində daha aydın görünür.
• Plagioklaz tərkibi litologiyalar arasında labradordan albitə qədər geniş diapazon göstərir.
• Qələvi feldispat məlumatları kaliumla zəngin son üzvə yaxın cəmlənir.

Oksidləşmə şəraitinin əsas nəticəsi

Amfibol termobarometriyası üçün seçilmiş bütün analizlərin ortalaması ΔNNO = 1,13 ± 0,65-dir. Müəlliflər həmçinin amfibol və biotitdəki Fe/(Fe+Mg) nisbətlərini, maqnetit əlaqələrini və mineral assosiasiyasını birlikdə istifadə edərək kompleksin ümumilikdə yüksək oksigen fuqasitesi şəraitində inkişaf etdiyini şərh edirlər.

Bununla belə, litologiyalararası fərq vacibdir. Kvars qranodioritin Cədvəl 8 ortalaması −0,23 ΔNNO olduğu halda, kvars diorit və kvars mikrodiorit 1,5-dən yuxarıdır. Buna görə “yüksək fO₂” bütün analizlərin eyni oksidləşmə dərəcəsinə malik olması demək deyil.

Tədqiqatın petrogenez baxımından dəstəklədiyi nəticələr

• Bougouni plutonik kompleksi dioritdən iki mikalı monzoqranitə qədər geniş litoloji müxtəliflik göstərir.
• Mineral kimyası araşdırılan süxurların ümumilikdə subalkalen-kals-alkalen maqmatik xarakterə malik olduğunu dəstəkləyir.
• Süxurlar metalüminozdan zəif peralüminoza qədər dəyişir.
• Müəlliflərin təsnifatı əsasən I-tip xarakter və aşağı/zəif S-tip meyli təklif edir.
• Amfibol əsaslı hesablamalar müxtəlif litologiyaların müxtəlif P–T–fO₂ şəraitini qeydə aldığını göstərir.
• Ümumi mineralogiya və geokimyəvi göstəricilər oksidləşdirici və nisbətən su ilə zəngin maqmatik şəraitlə uyğun olaraq şərh edilmişdir.
• Ayırıcı diaqramlar və regional kontekst müəlliflər tərəfindən toqquşmaya yaxın subduksiya ilə əlaqəli tektonomaqmatik mühitlə əlaqələndirilir.
• Petrogenez şərhində həm qabıq mənşəli, həm də qabıq-mantiya qarışığı ilə əlaqəli magma mənbələri təklif olunur.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi ümumiləşdirmələr

Tədqiqat bütün Bougouni litologiyalarının vahid ümumi maqmanın fasiləsiz fraksionlaşması ilə yarandığını göstərmir. Müəlliflər amfibol və feldispatlardakı əvəzlənmə əlaqələrinin müxtəlif litologiyalar arasında cogenetic davamlılığı sübut etmədiyini açıq şəkildə bildirirlər.

Tədqiqat litium ehtiyatı və ya resurs hesablaması deyil; peqmatitlərin iqtisadi filiz tenörünü müəyyən etmir. Araşdırma yeni radiometrik yaş təyini və ya izotopik mənbə analizi təqdim etmir. Qabıq və mantiya mənbələrinə dair şərhlər mineral kimyası ayırıcı diaqramlarına və petrogenez modelinə əsaslanır.

Biotitdən hesablanan mənfi təzyiqlər real geoloji təzyiq deyil. Tədqiqatçılar bu metodun həmin nümunələrdə tətbiq oluna bilmədiyini açıq şəkildə rədd edirlər.

Eyni şəkildə 757 ± 44 °C, 2,75 ± 1,47 kbar və ΔNNO = 1,13 ± 0,65 qiymətləri bütün Bougouni süxurlarının eyni anda dəqiq olaraq bu şəraitdə kristallaşdığını ifadə etmir. Bunlar Cədvəl 8-də seçilmiş 125 amfibol analizi üçün hesablanan ümumi orta və paylanma qiymətləridir.

Tədqiqatın mühüm metodoloji məhdudiyyətləri

Termobarometrik nəticələr Paleoproterozoy maqmanın təzyiq və temperatur sensorları ilə birbaşa ölçülməsi deyil. Bunlar bu gün ölçülən mineral tərkiblərinin əvvəllər kalibrə edilmiş empirik/eksperimental tənliklərə tətbiqi ilə əldə edilən geoloji qiymətləndirmələrdir. Buna görə kalibrasiyanın etibarlılıq sahəsi, mineralın ilkin olub-olmaması, sonradan alterasiyaya məruz qalıb-qalmaması və kimyəvi tarazlığın qorunub-qorunmaması nəticələrə birbaşa təsir edir.

Tədqiqatın biotit barometrinin mənfi təzyiq yaratması bu məhdudiyyətin konkret nümunəsidir. Eyni mineral kimyası hər kalibrasiyaya mexaniki şəkildə tətbiq edilə bilməz; metod nümunə üçün etibarlı olmalıdır.

Bundan əlavə, mənbədə ümumi analiz sayı, Al-in-biotite tənliyinin sabiti, ümumi maksimum təzyiq və bəzi dərinlik ifadələrində bir-biri ilə uyğun gəlməyən qiymətlər mövcuddur. Bu uyğunsuzluqlar elmi nəticələrdən asılı olmayaraq redaktə baxımından görünən saxlanmalıdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Mineral Geochemical Implications in the Thermo-Barometric Conditions and Petrogenesis of the Bougouni Plutonic Complex, in Southern Mali (Léo-Man Shield, West African Craton)

Müəlliflər: Séko Sanogo; Salia Coulibaly; Dasso Yollande Traoré; Ousmane Wane; Cyril Durand; Michel Dubois; Adama Youssouf Koné.

Məsul müəllif: Séko Sanogo.

Affiliasiya 1: Laboratoire de Géodynamique et de Cartographie (LGC), Faculté des Sciences et Techniques (FST), Université des Sciences, des Techniques et des Technologies de Bamako (USTTB), BP E3206 Bamako, Mali.

Affiliasiya 2: Univ. Lille, Institut Mines-Télécom, Univ. Artois, Junia, ULR 4515 – LGCgE, Laboratoire de Génie Civil et Géo-Environnement, F-59000 Lille, France.

ORCID: PDF-in ilk səhifəsində 0000-0002-5324-1794 ORCID identifikatoru göstərilir.

Jurnal: International Journal of Innovative Science and Research Technology (IJISRT).

Cild / nömrə: Volume 11, Issue 8, August 2026.

Səhifələr: 3865–3900.

ISSN: 2456-2165.

DOI: 10.38124/ijisrt/26aug1198.

PDF-də göstərilən nəşr tarixi: 18 Sentyabr 2026.

Mənbə növü: Yeni sahə nümunə götürməsi, petroqrafik araşdırma, mineral kimyası və termobarometrik/petrojenetik şərh ehtiva edən orijinal tədqiqat məqaləsi.

Rəyçilik vəziyyəti: IJISRT-nin rəsmi nəşr məlumatları jurnalı rəyli elmi nəşr platforması kimi təsvir edir və məqalələrin rəy qiymətləndirilməsi yolu ilə seçildiyini bildirir.

Lisenziya qeydi: Araşdırılan PDF-də məqaləyə xas açıq Creative Commons lisenziya bəyanı etibarlı şəkildə müəyyən edilmədiyindən Verianla vizual istifadəsində ehtiyatlı yanaşılmışdır. Mənbə sahə fotoları, mikrofotoşəkillər və nəşriyyat diaqramları kopyalanmamışdır. Kəmiyyət məlumatları və elmi əlaqələr müstəqil cədvəl və izahlı sxemlərlə təqdim edilmişdir.

Maliyyələşdirmə: Mənbə Séko Sanogo-nun doktorantura işi zamanı sahə tədqiqatlarının Islamic Bank of Development (IsDB) Capacity Development Department Excellence Fellowship Program və Université des Sciences, des Techniques et des Technologies de Bamako-nun Training of Trainers Program (PFF) dəstəyi ilə həyata keçirildiyini bildirir.

Məlumatların əlçatanlığı: Müəlliflər təhlil olunan məlumatların məqalə daxilində təqdim edildiyini, əlavə məlumatların əlavə cədvəllərdə olduğunu bildirirlər.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər tədqiqatın potensial maraqlar toqquşması yarada biləcək kommersiya və ya maliyyə əlaqələri olmadan aparıldığını bəyan edirlər.

Müəllif töhfələri: Mənbədə konseptuallaşdırma və ilkin mətnin hazırlanması Séko Sanogo, Salia Coulibaly və Ousmane Wane; tədqiqat Séko Sanogo, Salia Coulibaly, Dasso Yollande Traoré, Ousmane Wane və Cyril Durand; ekspertiza Séko Sanogo, Ousmane Wane, Cyril Durand və Michel Dubois; yazı-rəy-düzəliş Séko Sanogo, Salia Coulibaly, Dasso Yollande Traoré, Ousmane Wane və Adama Youssouf Koné; vizuallaşdırma Cyril Durand, Michel Dubois, Adama Youssouf Koné, Dasso Yollande Traoré və Salia Coulibaly ilə əlaqələndirilir. Mənbədə bərabər töhfə/birgə birinci müəlliflik bəyanı müşahidə edilməmişdir.

Mühüm mənbə daxili say uyğunsuzluğu 1: Metod mətni ümumilikdə 607 analiz bildirərkən verilən mineral əsaslı saylar 510-a toplanır. Mənbə bunun səbəbini izah etmir.

Mühüm mənbə daxili tənlik uyğunsuzluğu 2: Uchida və həmkarlarına əsaslandırılan Al-in-biotite təzyiq tənliyindəki sabit metod mətnində −6,33, Cədvəl 9 başlığında −6,53-dür. Hər iki ifadə mənbədə olduğu üçün onlardan biri səssizcə düzəldilməmişdir.

Mühüm mənbə daxili say uyğunsuzluğu 3: Müzakirə bölməsində ümumi təzyiq diapazonu 0,75–6,75 kbar kimi ifadə edildiyi halda, Cədvəl 8-də AP maksimumu 6,25 kbar və nəticə bölməsində diapazon 0,75–6,25 kbar-dır.

Mühüm mənbə daxili say uyğunsuzluğu 4: Müzakirədəki bir cümlədə diorit və kvars qranodiorit üçün təxminən 1700 m orta dərinlik ifadəsi olduğu halda, Cədvəl 8 təxminən 17.166 m və 17.015 m qiymətlərini verir. Verianla-nın əsas kəmiyyət təqdimatında mənbə cədvəlindəki qiymətlər istifadə edilmiş, mətn uyğunsuzluğu ayrıca göstərilmişdir.

Mühüm mənbə daxili şəkil uyğunsuzluğu 5: Mənbə Şəkil 16-nın mətn müzakirəsi və kəmiyyət qiymətləri oksigen fuqasitesi/ΔNNO paylanmasına aiddir; lakin dərc edilmiş şəkil başlığında “Pressure Value Distributions” yazılmışdır. Məzmun mənbə mətnindəki elmi kontekstə uyğun olaraq oksigen fuqasitesi kimi izah edilmişdir.