Siklofosfamid saraton va immun tizimining ayrim kasalliklarini davolashda qoʻllanadigan samarali dori boʻlsa-da, tez koʻpayadigan reproduktiv hujayralarga zarar yetkazishi mumkin. U moyakda DNA shikastlanishi, oksidlovchi stress, mitoxondriya buzilishi, germinal hujayralar yoʻqolishi va gormonal nomutanosiblikni keltirib chiqarib, spermatozoidlar soni hamda harakatchanligini kamaytirishi mumkin.

Ushbu tadqiqot qora loviya bilan ishlov berilgan Polygonati Rhizoma nomli oʻsimlik xomashyosidan olingan va CP-1 deb atalgan xom polisaxarid fraksiyasi siklofosfamid sababli yuzaga keltirilgan spermatozoidlar harakatchanligi buzilishini kamaytira oladimi, degan savolni oʻrgangan.

Tadqiqotda sakkiz haftalik erkak C57BL/6J sichqonlari ishlatilgan. Hayvonlarga besh kun davomida qorin boʻshligʻiga:

\[ 50\ \mathrm{mg/kg/gün\ siklofosfamid} \]

yuborilgan. Shundan soʻng sichqonlar 30 kun davomida:

• faqat suv,
• 20 mg/kg/kun CP-1,
• 100 mg/kg/kun CP-1 yoki
• 2 mg/kg/kun klomifen sitrat

qabul qilgan. Har bir guruhda atigi beshta sichqon boʻlgan.

Siklofosfamid berilgan sichqonlarda spermatozoidlar konsentratsiyasi, umumiy harakatchanlik, progressiv harakatchanlik ulushi va tez oldinga harakatlanuvchi spermatozoidlar ulushi sezilarli darajada kamaygan. CP-1 qoʻllanishi ushbu koʻrsatkichlarning barchasida qisman yaxshilanishni taʼminlagan. Grafiklarda 100 mg/kg CP-1 dozasi spermatozoidlar harakatchanligining aksariyat oʻlchovlarida 20 mg/kg dozadan samaraliroq koʻrinadi.

Progressiv harakatlanuvchi spermatozoidlar ulushi, yaʼni PR foizi, tadqiqotda astenozoospermiya uchun asosiy mezonlardan biridir. Ushbu ulush tushuntirish maqsadida quyidagicha ifodalanishi mumkin:

\[ \mathrm{PR\%} = \frac{\mathrm{ileri\ yönde\ hareket\ eden\ sperm\ sayısı}} {\mathrm{toplam\ değerlendirilen\ sperm\ sayısı}} \times 100 \]

Tadqiqot astenozoospermiyani:

\[ \mathrm{PR} < 32\% \]

deb taʼriflagan. Siklofosfamid guruhining PR qiymati ushbu chegaradan past boʻlib qolgan, ayniqsa yuqori dozali CP-1 guruhida harakatchanlik sezilarli darajada oshgan. Biroq tadqiqotda sichqon spermatozoidlari baholangan; odamlarda sperma tahlili oʻtkazilmagan.

Moyak kesmalarida siklofosfamiddan keyin urugʻ hosil qiluvchi naychalar tuzilishi buzilgani, germinal hujayralar tartibsizlashgani, boʻshliqlar paydo boʻlgani va naycha boʻshligʻidagi spermatozoidlar kamaygani kuzatilgan. CP-1 bilan davolashdan keyin naycha tuzilishi, germinal hujayra qatlamlari va Johnsen spermatogenez bali qisman yaxshilangan.

Tadqiqotchilar moyak toʻqimasidagi hujayraviy oʻzgarishlarni batafsil oʻrganish uchun bir hujayrali RNA sekvenslashni amalga oshirgan. Sifat nazoratidan oldin 87.496 ta, filtrlashdan keyin esa 78.277 ta hujayra tahlil qilingan:

• Sham guruhi: 20.988 ta hujayra
• Siklofosfamid guruhi: 27.658 ta hujayra
• CP-1 guruhi: 29.631 ta hujayra

Toʻqqizta asosiy hujayra populyatsiyasi aniqlangan:

• Spermatogoniyalar
• Spermatotsitlar
• Spermatidlar
• Leydig hujayralari
• Sertoli hujayralari
• Endotelial hujayralar
• Fibroblastlar
• Makrofaglar
• T hujayralari

Siklofosfamid guruhida spermatotsitlarning spermatidlarga aylanishi buzilgani, spermatidlar ulushi kamaygani va spermatotsitlar nisbatan toʻplanib qolgani bildirilgan. CP-1 spermatidlar ulushini oshirib, hujayraviy taqsimotni sogʻlom guruhga qisman yaqinlashtirgan.

Psevdo-vaqt tahlili germinal hujayralarning:

\[ \mathrm{Spermatogonyum} \rightarrow \mathrm{Spermatosit} \rightarrow \mathrm{Spermatid} \]

koʻrinishidagi rivojlanish trayektoriyasini hisoblash yoʻli bilan qayta yaratgan. CP-1 guruhida rivojlanishning kech bosqichidagi spermatidlar qisman tiklangani kuzatilgan. Psevdo-vaqt hujayralarni real vaqt rejimida kuzatish emas; u hujayralarning gen ekspressiyasi oʻxshashligidan chiqarilgan statistik rivojlanish ketma-ketligidir.

Bir hujayrali tahlilda spermatozoidlar harakati, spermatogenez, spermatid rivojlanishi va xivchin tuzilishi bilan bogʻliq koʻplab genlar ajralib chiqqan. Ular orasida:

• Prm1 va Prm2,
• Tnp1 va Tnp2,
• Smcp,
• Odf2,
• Catsperz va Catsper4,
• Tekt3,
• Dnaaf11,
• Crisp2

mavjud.

Tadqiqot taklif qilayotgan asosiy molekulyar mexanizm miR-27b bilan CRISP2 oʻrtasidagi munosabatdir:

\[ \mathrm{Siklofosfamid/PM} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b}\uparrow \rightarrow \mathrm{CRISP2}\downarrow \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliği}\downarrow \]

\[ \mathrm{CP\!-\!1} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b}\downarrow \rightarrow \mathrm{CRISP2}\uparrow \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliğiyle\ ilişkili\ programlar}\uparrow \]

Sichqon moyagida va GC-2spd(ts) sichqon spermatotsit hujayralarida siklofosfamidning faol metaboliti boʻlgan fosforamid mustard miR-27b darajasini oshirgan va CRISP2 ekspressiyasini kamaytirgan. CP-1 bu oʻzgarishlarni qisman teskari yoʻnaltirgan.

Hujayralarga miR-27b mimigi berilganda CRISP2 mRNA va oqsil darajalari kamaygan; miR-27b ingibitori yoki CP-1 qoʻllanganda CRISP2 yana oshgan. Bu natija CP-1 miR-27b vositasidagi CRISP2 bostirilishini kamaytirishi mumkinligini qoʻllab-quvvatlaydi.

Biroq tadqiqotda miR-27b ning Crisp2 mRNA sidagi nishon hududiga bevosita bogʻlanishini koʻrsatuvchi yangi lyutsiferaza reportyor tajribasi oʻtkazilmagan. Bevosita nishon munosabati oldingi adabiyotlar va mavjud mimik/ingibitor natijalariga asoslangan.

CP-1 oksidlovchi stress va yalligʻlanish bilan bogʻliq koʻrsatkichlarni ham oʻzgartirgan. Siklofosfamid guruhida:

• malondialdegid — MDA oshgan,
• superoksid dismutaza — SOD faolligi kamaygan,
• ROS gen toʻplami faolligi oshgan,
• TNF-α, IL-1β va IL-6 oshgan.

CP-1 qoʻllanganda MDA kamaygan, SOD faolligi va Prdx6b ekspressiyasi oshgan; hujayra kulturasida TNF-α, IL-1β va IL-6 darajalari pasaygan.

Qon zardobi gormonlarida siklofosfamiddan keyin testosteron va ingibin B kamaygan, FSH va LH esa oshgan. CP-1, ayniqsa yuqori dozada, testosteron bilan ingibin B ni oshirgan va FSH hamda LH oshishini qisman kamaytirgan.

Bu topilmalar CP-1 faqat bitta yoʻl orqali emas, balki germinal hujayralar differensiatsiyasi, spermatozoidlar harakati bilan bogʻliq genlar, oksidlovchi stress, yalligʻlanish va gormonal muvozanatga birgalikda taʼsir koʻrsatishi mumkinligini anglatadi.

Shu bilan birga, tadqiqot CP-1 odamlardagi bepushtlikni davolashini koʻrsatmaydi. Juftlashish muvaffaqiyati, homiladorlik darajasi, tugʻilgan bolalar soni, naslning salomatligi yoki inson spermasiga oid natijalar baholanmagan. CP-1 kimyoviy jihatdan yagona va sof molekula emas, balki molekulyar ogʻirliklari keng oraliqda oʻzgaradigan geterogen xom polisaxarid aralashmasidir.

Tadqiqotning asosiy muammosi nimadan iborat?

Kimyoterapiyaning maqsadi saraton hujayralarini yoʻq qilishdir; biroq tez boʻlinadigan sogʻlom hujayralar ham davolash taʼsiriga uchrashi mumkin. Erkak reproduktiv tizimida spermatogoniyalar va spermatotsitlar doimiy ravishda koʻpayib, differensiatsiyalangani uchun sitotoksik dorilarga sezgir.

Siklofosfamid organizmda faol metabolitlarga aylanadi. Tadqiqotning hujayra tajribalarida ishlatilgan fosforamid mustard shu faol metabolitlardan biridir. Matn siklofosfamid shikastlanishini quyidagi jarayonlar bilan bogʻlaydi:

• DNA zanjirlari oʻrtasida koʻndalang bogʻlar hosil boʻlishi,
• hujayra siklining buzilishi,
• germinal hujayra apoptozi,
• mitoxondriya funksiyasining yoʻqolishi,
• ATP ishlab chiqarilishining kamayishi,
• reaktiv kislorod turlarining oshishi,
• Sertoli hujayrasi–germinal hujayra mikroatrofining buzilishi,
• gormonal boshqaruvning oʻzgarishi,
• spermatozoidlar zichligi va harakatchanligining kamayishi.

Tadqiqotning asosiy savoli quyidagicha:

Qora loviya bilan ishlov berilgan Polygonati Rhizoma dan olingan CP-1 polisaxarid fraksiyasi siklofosfamid buzgan spermatogenez va spermatozoidlar harakatchanligini qaysi hujayraviy hamda molekulyar mexanizmlar orqali yaxshilashi mumkin?

Astenozoospermiya nima?

Astenozoospermiya — spermatozoidlarning oldinga samarali harakatlanish qobiliyati yetarli boʻlmagan holatdir. Spermatozoidlar soni meʼyorda boʻlsa ham, ular tuxum hujayraga tomon siljiy olmasa, urugʻlanish ehtimoli kamayishi mumkin.

Tadqiqotda astenozoospermiya uchun progressiv harakatchanlik ulushining %32 dan past boʻlishi qoʻllangan:

\[ \mathrm{PR\%} < 32\% \]

Bu yerdagi PR inglizcha progressive motility, yaʼni progressiv harakatchanlik maʼnosini anglatadi.

Spermatozoidlarning umumiy harakatchanligi bilan progressiv harakatchanlik bir xil emas. Joyida tebranadigan yoki aylana boʻylab harakatlanadigan spermatozoid harakatchan deb hisoblanishi mumkin; biroq tuxum hujayraga yetib borishi uchun u toʻgʻri chiziq yoki keng yoy boʻylab oldinga siljishi kerak.

CP-1 aynan nima?

CP-1 qora loviya bilan ishlov berilgan Polygonati Rhizoma xomashyosidan olingan va tadqiqotda “Crude Polysaccharide 1” deb atalgan xom polisaxarid fraksiyasidir.

“Xom polisaxarid” iborasi muhim. CP-1 yagona molekulyar tuzilishi toʻliq aniqlangan sof dori emas. U turli molekulyar ogʻirliklarga va ehtimol turli shakar zanjirlariga ega komponentlar aralashmasidir.

CP-1 qanday tayyorlangan?

Tadqiqotda bildirilgan asosiy jarayonlar quyidagicha:

1. Qora loviya bilan ishlov berilgan Polygonati Rhizoma quritilgan va maydalangan.
2. Xomashyo 25 °C da 48 soat davomida %95 etanolda ushlab turilgan.
3. Etanol olib tashlangach, qoldiq bir soat davomida suvda oldindan ivitilgan.
4. 25 litr distillangan suv bilan 100 °C da uch soat ekstraksiya qilingan.
5. Issiq suvli ekstraksiya uch marta takrorlangan.
6. Ekstraktlar birlashtirilib, boshlangʻich hajmning oʻndan birigacha quyuqlashtirilgan.
7. %40 etanol ichida 4 °C da 24 soat choʻktirish amalga oshirilgan.
8. Choʻkma 15.000 g da 10 daqiqa sentrifugalash orqali olingan.
9. Mahsulot muzlatib quritilgan va qayta suvda eritilgan.
10. Sevag usuli bilan kamida toʻrt marta oqsilsizlantirish oʻtkazilgan.

CP-1 ning molekulyar ogʻirlik taqsimoti

Gel oʻtkazuvchanlik xromatografiyasi CP-1 ikkita asosiy molekulyar ogʻirlik sohasini oʻz ichiga olishini koʻrsatgan.

Polidisperslik indeksi quyidagi nisbat bilan hisoblanadi:

\[ \mathrm{PDI} = \frac{M_w}{M_n} \]

Tadqiqotda:

\[ \mathrm{PDI} = 27{,}18 \]

deb bildirilgan. Bu molekulyar ogʻirlikning ancha keng taqsimotini koʻrsatadi va CP-1 bir xil tarkibli, sof polisaxarid emasligini anglatadi.

Shakar va FT-IR tavsiflanishi

Qoʻshimcha GC-MS xromatogrammasida maltoza, arabinoza, ksiloza, glyukoza va fruktoza choʻqqilari belgilangan. Biroq bu shakarlarning molyar nisbatlarini koʻrsatuvchi batafsil tarkib jadvali taqdim etilmagan.

FT-IR spektrida:

• 3402 cm⁻¹ atrofida O–H choʻzilishi,
• 2949 cm⁻¹ atrofida C–H choʻzilishi,
• 1639 cm⁻¹ atrofida bogʻlangan suv yoki karbonil bilan bogʻliq tasma,
• 1426 cm⁻¹ atrofida C–H bukilishi yoki karboksilat tebranishi,
• 1048, 936 va 827 cm⁻¹ sohalarida glikozid bogʻlari hamda piranoza halqalari bilan bogʻliq signallar

qayd etilgan. Ushbu spektr mahsulotning uglevodlarga boy tuzilishini qoʻllab-quvvatlaydi, biroq biologik taʼsir aynan qaysi polisaxarid zanjiridan kelib chiqishini koʻrsatmaydi.

Oʻsimlik manbasi taʼrifidagi noaniqlik

Kirish boʻlimida Polygonati Rhizoma Polygonatum sibiricum rizomasi ekani aytilgan. Muhokama boʻlimida esa CP-1 Polygonatum cyrtonema polisaxaridlaridan olingani yozilgan.

Bu ikki tur bir xil emas. Yuklangan matnda tadqiqotda ishlatilgan oʻsimlik xomashyosining aniq botanik identifikatsiyasi izchil keltirilmagan. Tabiiy mahsulotlar tadqiqotlarida tur, oʻsish hududi, yigʻib olish vaqti va qayta ishlash usuli kimyoviy tarkibga taʼsir qilishi mumkinligi sababli bu tafovut muhimdir.

Hayvon tajribasining dizayni

Tadqiqotda 8 haftalik, vazni 20 ± 2 gramm boʻlgan erkak C57BL/6J sichqonlari ishlatilgan. Bir haftalik moslashuv davridan keyin siklofosfamid modeli yaratilgan.

Matnda sichqonlar guruhlarga tasodifiy ajratilgani aytiladi, biroq randomizatsiya qanday amalga oshirilgani tushuntirilmagan. Johnsen gistologik baholashi koʻr usulda bajarilgani bildirilgan, boshqa natijalar koʻr usulda baholangan-baholanmagani yozilmagan.

Reproduktiv organ indeksi

Moyak, epididimis va urugʻ pufakchasi ogʻirliklari tana ogʻirligiga boʻlinib, organ indekslari hisoblangan:

\[ \mathrm{Organ\ indeksi} = \frac{\mathrm{organ\ ağırlığı}} {\mathrm{vücut\ ağırlığı}} \]

Siklofosfamid guruhida moyak va yordamchi reproduktiv organ indekslari kamaygan; CP-1 guruhlarida qisman yaxshilanish kuzatilgan. Yuqori dozali CP-1 odatda past dozaga qaraganda kuchliroq tiklanishni koʻrsatgan.

Spermatozoidlar qanday oʻlchangan?

Har ikki epididimis 500 µL hajmdagi, %10 FBS tutuvchi PBS ichiga solingan va spermatozoidlar ajralib chiqishi uchun maydalangan. Suspenziya 37 °C da 30 daqiqa ushlab turilgan va oldindan isitilgan spermatozoidlarni sanash kamerasida kompyuter yordamidagi sperma tahlili tizimi bilan tekshirilgan.

Texnik oʻzgaruvchanlikni kamaytirish uchun har bir oʻlchov uch marta takrorlangan. Bu yerdagi uchta takror uchta alohida hayvonni anglatmaydi; har bir guruhdagi biologik namuna soni beshta.

1-rasm spermatozoid natijalarini qanday koʻrsatadi?

1-rasmdagi ustunlarda aniq raqamli qiymatlar yozilmagan. Grafik balandligidan taxminan:

Bu qiymatlar xom maʼlumotlar jadvalidan emas, grafik oʻqlaridan taxminan oʻqilgan. Aniq individual qiymatlar PDF da berilmagan.

Tez progressiv harakatchanlik grafigida past dozali CP-1 yorligʻi “40 mg/kg” deb yozilgan. Usul, boshqa grafiklar va qoʻshimcha maʼlumotlar past dozani 20 mg/kg deb belgilaydi. Shu sababli 1D-rasmdagi 40 mg/kg ifodasi ehtimol rasm yorligʻidagi nomuvofiqlikdir; PDF asosida qaysi qiymat toʻgʻri ekanini aniq belgilab boʻlmaydi.

Spermatozoid morfologiyasi

1E-rasmda CTX guruhida soni kamroq va harakatchanligi pastroq spermatozoidlar koʻrinishi taqdim etilgan; CP-1 va sham guruhlarida esa spermatozoidlar zichroq boʻlgan maydonlar koʻrsatilgan.

Biroq spermatozoidlar morfologiyasi uchun bosh, oʻrta qism yoki dum anomaliyalarini foiz koʻrinishida bildiruvchi miqdoriy baholash mavjud emas. Tasvirlar reprezentativ mikroskop fotosuratlaridir.

Moyak gistologiyasi va Johnsen bali

Sham guruhida urugʻ hosil qiluvchi naychalar tartibli, germinal hujayralar qatlamli va naycha boʻshligʻida yetilgan spermatozoidlar koʻrinadigan holatda.

CTX guruhida:

• urugʻ hosil qiluvchi naychalar tartibi buzilgan,
• naychalar soni va hujayra zichligi kamaygan,
• bazal qatlam shikastlangan,
• vakuolalar kuzatilgan,
• boʻshliq ichidagi spermatozoidlar kamaygan.

CP-1 berilgan sichqonlarda germinal hujayra qatlamlari qayta tartiblangani, spermatotsitlar va spermatidlar koʻpaygani hamda naycha tuzilishi qisman yaxshilangani bildirilgan.

Johnsen bali urugʻ hosil qiluvchi naychalarda spermatogenez qanchalik yakunlanganini 0–10 oraligʻida baholaydi. Tadqiqotda har bir moyakdan tasodifiy tanlangan kamida 50 ta naycha koʻr usulda baholangan.

Grafik taxminan sham guruhida 9–10, CTX guruhida 5–6 va CP-1 guruhlarida 7–8 atrofidagi qiymatlarni koʻrsatadi. Bu natija CP-1 shikastlanishni kamaytirganini, biroq toʻqimani sham darajasiga toʻliq qaytarmaganini anglatadi.

Bir hujayrali RNA sekvenslashning maqsadi

Butun moyak toʻqimasi oʻlchanganda turli hujayra turlarining signallari bir-biriga aralashadi. Bir hujayrali RNA sekvenslash har bir hujayraning gen ekspressiyasi profilini alohida oʻlchash orqali:

• qaysi hujayra turlari yoʻqolganini yoki koʻpayganini,
• muayyan genlar qaysi hujayralarda oʻzgarganini,
• spermatogenez davomida rivojlanishning qaysi bosqichi bloklanganini,
• hujayralararo aloqa qanday oʻzgarganini

oʻrganishni maqsad qilgan.

Bir hujayrali namunalar qanday tayyorlangan?

Moyaklar olinganidan keyin 30 daqiqa ichida himoya eritmasiga joylashtirilgan. Toʻqimalar mayda boʻlaklarga ajratilib, 37 °C da 15 daqiqa fermentativ hazm qilingan.

Hujayra suspenziyasi 40 µm filtrdan oʻtkazilgan, eritrotsitlar olib tashlangan va hujayra zichligi:

\[ 2 \times 10^5\ \mathrm{hücre/mL} \]

darajasiga sozlangan.

Hujayralarni tutib olish va shtrix-kodlash Singleron Matrix tizimi bilan, kutubxona tayyorlash esa GEXSCOPE toʻplami bilan amalga oshirilgan. Oʻqishlar GRCm38 sichqon referens genomiga moslashtirilgan.

Sifat nazorati mezonlari

Quyidagi hujayralar tahlildan chiqarilgan:

• 300 dan kam gen aniqlangan hujayralar,
• 4.500 dan ortiq gen aniqlangan ehtimoliy qoʻsh hujayralar,
• 75.000 dan ortiq UMI tutuvchi hujayralar,
• mitoxondrial genlar ulushi %50 dan yuqori boʻlgan hujayralar.

87.496 ta hujayradan 78.277 tasi tahlilda qoldirilgan.

Usullar boʻlimining bir qismida CeleScope versiyasi 2.0.7, boshqa qismida esa 1.11.0 deb yozilgan. Dastur versiyasidagi bu farq natijalarning takror ishlab chiqarilishi nuqtayi nazaridan aniqlik kiritishni talab qiladi.

UMAP hujayra xaritasi nimani anglatadi?

UMAP — gen ekspressiyasi oʻxshash hujayralarni ikki oʻlchovli xaritada bir-biriga yaqin koʻrsatadigan vizualizatsiya usuli. Nuqtalar haqiqiy anatomik joylashuvni koʻrsatmaydi; ular transkriptom oʻxshashligini ifodalaydi.

2-rasmda toʻqqizta hujayra turi bir-biridan ajralgan klasterlarni hosil qilgan. Germinal hujayralar rivojlanish bosqichiga koʻra keng trayektoriya boʻylab joylashgan, Leydig, Sertoli, endotelial, fibroblast va immun hujayralar esa alohida klasterlar koʻrinishida namoyon boʻlgan.

Hujayralar ulushi qanday oʻzgargan?

Spermatogoniyalar ulushida guruhlar oʻrtasida katta farq kuzatilmagan. Asosiy oʻzgarish spermatotsit va spermatid bosqichlarida boʻlgan.

• Sham guruhida spermatidlar ulushi yuqori, spermatotsitlar ulushi esa pastroq.
• CTX guruhida spermatidlar ulushi kamaygan, spermatotsitlar ulushi oshgan.
• CP-1 guruhida spermatidlar ulushi CTX guruhiga nisbatan oshgan.

Bu taqsimot siklofosfamid spermatotsitdan spermatidga oʻtishni toʻsgani va CP-1 ushbu rivojlanish bosqichini qisman qayta faollashtirgani sifatida talqin qilingan.

Hujayralar soni bilan hayvonlar soni bir xil narsa emas

Bir hujayrali tahlilda oʻn minglab hujayralar mavjudligi oʻn minglab mustaqil biologik namunalar mavjudligini anglatmaydi. Bir sichqondan olingan hujayralar umumiy biologik tarixga ega.

PDF har bir guruh uchun nechta sichqonning moyagi birlashtirilgani, nechta mustaqil bir hujayrali kutubxona tayyorlangani yoki har bir guruhda biologik replikatsiya oʻtkazilgan-oʻtkazilmaganini aniq koʻrsatmaydi.

Agar hujayralar statistikada butunlay mustaqil kuzatuvlar sifatida qaralgan boʻlsa, p qiymatlari aslidan kichikroq koʻrinishi mumkin. Bu bir hujayrali tadqiqotlarda hujayraviy psevdoreplikatsiya deb ataladigan muhim cheklovdir.

Psevdo-vaqt tahlili nimani koʻrsatadi?

Monocle2 dasturi hujayralarni gen ekspressiyasiga koʻra rivojlanish ketma-ketligiga joylashtirgan. Trayektoriya:

\[ \mathrm{SPG} \rightarrow \mathrm{SPC} \rightarrow \mathrm{SPD} \]

koʻrinishida.

Bu yerda:

• SPG: spermatogoniya,
• SPC: spermatotsit,
• SPD: spermatid

maʼnosini anglatadi.

CTX guruhida rivojlanish trayektoriyasining kechki qismidagi spermatidlar ulushi kamaygan; CP-1 guruhida taqsimot sogʻlom guruh tomon qisman siljigan.

Psevdo-vaqt ayni hujayra spermatogoniyadan spermatidga aylanayotganida real vaqt rejimida kuzatilgan tajriba emas. U turli hujayralarning bir paytdagi transkriptomlarini rivojlanish tartibida joylashtirishdir.

Rivojlanish davomida oʻzgaradigan genlar

Psevdo-vaqt grafiklarida:

• Prm1, Prm2, Tnp1, Tnp2, Smcp, Oaz3 va Odf2 spermatid bosqichiga yaqinlashgan sari oshgan.
• Crisp2 spermatotsit va spermatid bosqichlarida yaqqol aniqlangan.
• Catsperz, Catsper4, Dmrtb1 va Prdx6b koʻproq spermatotsit bosqichi bilan bogʻlangan.

Mitoxondriya va energiya almashinuviga oid Ndufb5, Ndufc1 va Atp6v1g1 kabi genlar ham rivojlanish davomida oʻzgargani kuzatilgan. Bu topilma spermatozoid rivojlanishi nafaqat tuzilish, balki energiya ishlab chiqarish jihatidan ham katta hujayraviy qayta dasturlanishni talab qilishini koʻrsatadi.

Differensial gen tahlili

Tadqiqotda genlarni tanlash uchun qoʻllangan mezonlar quyidagicha:

\[ \mathrm{Düzeltilmiş}\ p < 0{,}05 \]

\[ |\log_2(\mathrm{kat\ değişimi})| > 0{,}15 \]

Spermatotsitlar eng koʻp oʻzgargan genlar kuzatilgan germinal hujayra guruhi boʻlgan.

Venn diagrammasida 47 ta umumiy gen koʻrsatilgan. Biroq rasm izohi, Venn diagrammasidagi taqqoslash yorliqlari va asosiy matndagi “CTX bilan kamayib, CP-1 bilan oshgan genlar” bayoni bir-biriga toʻliq mos kelmaydi.

Rasm izohida ayrim toʻplamlar “shamga nisbatan CTX da oshgan” va “CP-1 ga nisbatan CTX da oshgan” deb belgilangan, matnda esa Crisp2 kabi genlar CTX da kamayib, CP-1 bilan oshgani aytilgan. Shu sababli 47 genli kesishmaning yoʻnalishini faqat rasm yorliqlaridan aniq qayta tiklab boʻlmaydi.

Aksincha, qPCR, ELISA va Western blot tajribalari matnda Crisp2 uchun taklif etilgan yoʻnalishni qoʻllab-quvvatlaydi: CTX yoki PM dan keyin kamayish, CP-1 dan keyin oshish.

CRISP2 nima va u nega muhim?

CRISP2 spermatozoidda uchraydigan sisteinga boy sekretor oqsillar oilasining aʼzosidir. Tadqiqotda uning spermatotsitlar va spermatidlarda yuqori ekspressiya koʻrsatgani bildirilgan.

CRISP2 quyidagi jarayonlar bilan bogʻlanadi:

• Spermatozoid xivchinining harakati
• Akrosoma reaksiyasi
• Spermatozoid–tuxum hujayra oʻzaro taʼsiri
• CatSper kalsiy kanali kompleksi

Tadqiqotning UMAP ekspressiya xaritasida Crisp2 signali ayniqsa spermatotsit va spermatid sohalarida toʻplangan.

CatSper kanali bilan ehtimoliy bogʻliqlik

CatSper — spermatozoid dumida kalsiy kirishini boshqaruvchi ion kanali kompleksi. Kalsiydagi oʻzgarishlar spermatozoid dumining urish shakli va kuchli oldinga harakatiga taʼsir qilishi mumkin.

Tadqiqotda Catsperz va Catsper4 ekspressiyasi CTX yoki PM dan keyin kamaygan, CP-1 dan keyin esa oshgan.

Taklif etilgan munosabat quyidagicha:

\[ \mathrm{CRISP2/CatSper\ işlevi} \rightarrow \mathrm{Ca^{2+}\ düzenlenmesi} \rightarrow \mathrm{kamçı\ hareketi} \rightarrow \mathrm{sperm\ hareketliliği} \]

Biroq tadqiqotda spermatozoid ichidagi kalsiy oqimi yoki CatSper kanali toki bevosita oʻlchanmagan. Shu sababli kalsiy mexanizmi gen ekspressiyasi va avvalgi biologik maʼlumotlar asosida taklif etilgan.

miR-27b qanday ishlashi mumkin?

MikroRNAlar nishon mRNAlarga bogʻlanib, oqsil ishlab chiqarilishini kamaytira oladigan kichik RNA molekulalaridir. Tadqiqotda miR-27b CRISP2 ni salbiy boshqarishi taxmin qilingan.

Sichqon moyagida:

• CTX → miR-27b oshishi
• CTX → Crisp2 kamayishi
• CTX + CP-1 → miR-27b kamayishi
• CTX + CP-1 → Crisp2 oshishi

kuzatilgan.

Qon zardobidagi CRISP2 oqsili ham CTX guruhida kamayib, CP-1 guruhida oshgan. Biroq zardobdagi CRISP2 moyakdagi funksional oqsil miqdorini qanchalik toʻgʻri aks ettirishi tadqiqotda alohida tekshirilmagan.

Hujayra kulturasi tajribalari

GC-2spd(ts) sichqon spermatotsit hujayralari ishlatilgan. Siklofosfamidning faol metaboliti boʻlgan fosforamid mustard 25–200 µg/mL oraligʻida sinovdan oʻtkazilgan.

100 µg/mL PM hujayra hayotchanligini taxminan %50 kamaytiradigan doza ekani bildirilgan. CP-1 hujayralarda 5–135 µg/mL oraligʻida baholangan; PM shikastlanishiga qarshi tajribaviy aralashuv uchun 100 µg/mL CP-1 tanlangan.

Qoʻshimcha matnning bir joyida CP-1 konsentratsiyasi oshishi bilan optik zichlik oshgani, darhol keyin esa yuqoriroq konsentratsiyada optik zichlik kamaygani yozilgan. Grafik CP-1 yakka holda sinovdan oʻtkazilgan oraliqda oʻsishni, PM bilan birga qoʻllanganda esa 100 µg/mL atrofida eng yaxshi tiklanishni koʻrsatadi. Matndagi ikki bayon toʻliq izchil emas.

miR-27b mimik va ingibitor tajribasi

Hujayralar toʻrt guruhga ajratilgan:

• Manfiy nazorat
• 37,5 nM miR-27b mimik
• 37,5 nM miR-27b mimik + ingibitor
• miR-27b mimik + 100 µg/mL CP-1

miR-27b mimigi CRISP2 mRNA va oqsilini kamaytirgan. Ingibitor CRISP2 ni qisman tiklagan. CP-1 ham mimik mavjudligida CRISP2 darajasini oshirgan.

Bu natija CP-1 miR-27b ning bostiruvchi taʼsiriga qarshi tura olishini koʻrsatadi. Biroq CP-1 ning:

• miR-27b transkripsiyasiga,
• miRNA yetilishiga,
• mRNA bogʻlanishiga,
• yoki CRISP2 oqsilining barqarorligiga

qaysi bosqichda taʼsir qilishi aniqlanmagan.

Oksidlovchi stress topilmalari

Siklofosfamid guruhida reaktiv kislorod turlari bilan bogʻliq gen toʻplami faolligi ayniqsa spermatogoniyalar, spermatotsitlar va Leydig hujayralarida oshgan.

Malondialdegid hujayra membranasidagi yogʻlar oksidlovchi shikastlanganda hosil boʻladigan mahsulotlardan biridir. SOD esa superoksid radikallarini zararsizlantiradigan antioksidant fermentdir.

Tajribaviy manzara quyidagicha:

\[ \mathrm{CTX} \rightarrow \mathrm{MDA}\uparrow + \mathrm{SOD}\downarrow \]

\[ \mathrm{CP\!-\!1} \rightarrow \mathrm{MDA}\downarrow + \mathrm{SOD}\uparrow \]

Yuqori dozali CP-1 past dozaga qaraganda kuchliroq taʼsir koʻrsatgani, musbat nazorat esa SOD boʻyicha eng yuqori tiklanishni taʼminlagani bildirilgan.

Prdx6b, vodorod peroksid va organik gidroperoksidlarni zararsizlantirishda qatnashadigan antioksidant ferment genidir. PM + CP-1 guruhida Prdx6b ekspressiyasi PM guruhidagidan yuqori boʻlgan.

Yalligʻlanishga oid topilmalar

PM bilan shikastlangan GC-2spd(ts) hujayralarida:

• TNF-α,
• IL-1β,
• IL-6

darajalari oshgan.

100 µg/mL CP-1 qoʻllanishi ushbu uchta yalligʻlanish markerini ham kamaytirgan. Bu natija hujayra kulturasiga tegishli; u sichqon zardobida yoki odamlarda tizimli yalligʻlanish kamayganini koʻrsatmaydi.

Gormon natijalari

Siklofosfamid guruhida:

• Testosteron kamaygan,
• Ingibin B kamaygan,
• FSH oshgan,
• LH oshgan.

CP-1 bu oʻzgarishlarni dozaga bogʻliq tarzda qisman teskari yoʻnaltirgan.

Yuqori FSH va LH moyak funksiyasining pasayishiga javoban markaziy gormonal tizim kuchliroq signal yuborishi bilan birga kuzatilishi mumkin. Ingibin B esa spermatogenez salohiyati bilan bogʻliq koʻrsatkich sifatida baholangan.

Tadqiqot gormon darajalarini qon zardobidan oʻlchagan; gipofiz, Sertoli yoki Leydig hujayralarida gormon sintezining bevosita hujayraviy mexanizmini oʻrganmagan. Shu sababli “CP-1 gormon ajralishini bevosita oshirdi” degan xulosani faqat zardobdagi oʻzgarishlardan qatʼiy chiqarib boʻlmaydi.

Hujayralararo aloqa

CellChat tahlili moyakdagi germinal hujayralar bilan ularni qoʻllab-quvvatlovchi somatik hujayralar oʻrtasidagi ligand–retseptor aloqasini taxmin qilgan.

Sham guruhida spermatogoniya, spermatotsit va spermatidlar bilan Sertoli, Leydig, endotelial hamda makrofag hujayralari oʻrtasida zich aloqalar kuzatilgan.

CTX dan keyin ayniqsa Sertoli hujayralarining boshqa hujayralar bilan taxminiy aloqa soni sezilarli kamaygan, CP-1 dan keyin esa bu aloqalarning bir qismi tiklangan.

Shu bilan birga, qoʻshimcha grafikda barcha hujayra guruhlarida bir yoʻnalishli aloqa kamayishi kuzatilmaydi. Ayrim spermatotsit va spermatid aloqalarining soni CTX guruhida sham guruhidagidan yuqori koʻrinadi. Shu sababli eng ehtiyotkor talqin siklofosfamid hujayraviy aloqa tarmogʻini umuman oʻzgartirgani va Sertoli hujayrasi markazidagi qoʻllab-quvvatlash tarmogʻini sezilarli buzganidir.

CellChat natijalari taxminiydir. Ular hujayralar orasidagi haqiqiy oqsil sekretsiyasini yoki jismoniy kontaktni bevosita oʻlchamaydi; gen ekspressiyasidan ehtimoliy ligand–retseptor aloqalarini hisoblaydi.

Jigar va xavfsizlikni baholash

Qoʻshimcha maʼlumotlarda ALT va AST darajalari guruhlar oʻrtasida sezilarli farq koʻrsatmagan. Mualliflar bu natijani qoʻllangan CP-1 dozasi “xavfsiz oraliqda” ekanining dalili sifatida talqin qilgan.

Biroq faqat ALT va AST:

• qisqa muddatli jigar shikastlanishi haqida cheklangan maʼlumot beradi,
• buyrak funksiyasini baholamaydi,
• uzoq muddatli toksiklikni koʻrsatmaydi,
• boshqa organlardagi gistologik shikastlanishni istisno qilmaydi,
• reproduktiv hujayralarning genetik xavfsizligini isbotlamaydi.

Rasm izohida “jigar va buyrak funksiyasi” iborasi ishlatilgan boʻlsa-da, faqat ALT va AST oʻlchangan. Kreatinin, BUN yoki buyrak gistologiyasi haqida maʼlumot berilmagan.

CP-1 taʼsiri bitta mexanizm bilan tushuntiriladimi?

Tadqiqot natijalari bitta chiziqli yoʻldan kengroq taʼsir manzarasini koʻrsatadi:

Tadqiqotning kuchli jihatlari

• Bir nechta tajriba darajasi qoʻllangan: Sichqon, moyak gistologiyasi, hujayra kulturasi, bir hujayrali transkriptomika, qPCR, ELISA va Western blot birgalikda baholangan.
• Ikki CP-1 dozasi taqqoslangan: 20 va 100 mg/kg dozalari dozaga bogʻliq manzara haqida maʼlumot bergan.
• Musbat nazorat qoʻllangan: Klomifen sitrat guruhi qoʻshilgan.
• Sperma oʻlchovlari CASA yordamida bajarilgan: Konsentratsiya va harakatchanlik kompyuter yordamida baholangan.
• Gistologiya koʻr usulda baholangan: Kamida 50 ta urugʻ hosil qiluvchi naycha Johnsen tizimi bilan tekshirilgan.
• 78.277 hujayradan iborat moyak xaritasi yaratilgan: Hujayra turi darajasidagi oʻzgarishlar ajratilgan.
• Rivojlanish trayektoriyasi tahlil qilingan: Spermatotsit–spermatid oʻtishidagi buzilish koʻrsatilgan.
• miRNA aralashuvi oʻtkazilgan: miR-27b mimik va ingibitor tajribalari oddiy korrelyatsiya doirasidan chiqqan.
• Oqsil darajasi tasdiqlangan: CRISP2 mRNA ga qoʻshimcha ravishda Western blot va zardob ELISA si bilan tekshirilgan.
• CP-1 kimyoviy jihatdan qisman tavsiflangan: Molekulyar ogʻirlik taqsimoti, GC-MS va FT-IR maʼlumotlari taqdim etilgan.
• Oksidlovchi stress, yalligʻlanish va gormonlar birgalikda oʻrganilgan.

Tadqiqotning cheklovlari

• Taqrizdan oʻtkazilmagan: Tadqiqot preprint holatida.
• Mualliflar haqidagi maʼlumotlar PDF da mavjud emas: Ilmiy masʼuliyat va muassasa maʼlumotlarini yuklangan matn asosida tekshirib boʻlmaydi.
• Hayvonlar soni juda kam: Har bir guruhda atigi beshta sichqon bor.
• Namuna hajmi hisobi berilmagan: Nega beshta hayvon yetarli deb qabul qilingani tushuntirilmagan.
• Randomizatsiya tafsilotlari yoʻq: Guruhlash usuli qanday qoʻllangani koʻrsatilmagan.
• Koʻr baholash cheklangan: Faqat Johnsen bali uchun koʻr baholash aniq yozilgan.
• Inson maʼlumotlari yoʻq: Inson spermasi namunasi, bemorlar guruhi yoki klinik davolash mavjud emas.
• Haqiqiy fertilitet oʻlchanmagan: Juftlashish, homiladorlik, tirik tugʻilish yoki nasl salomatligi baholanmagan.
• CP-1 sof molekula emas: U polidisperslik indeksi 27,18 boʻlgan geterogen aralashmadir.
• Faol komponent nomaʼlum: Taʼsir qaysi polisaxarid zanjiridan kelib chiqishi koʻrsatilmagan.
• Oʻsimlik turi nomi nomuvofiq: Matnda ham Polygonatum sibiricum, ham Polygonatum cyrtonema yozilgan.
• Shakar tarkibi toʻliq miqdoriy emas: Monosaxaridlarning molyar nisbatlari keltirilmagan.
• Past doza yorligʻi nomuvofiq: 1D-rasmda 40 mg/kg, usul va boshqa rasmlarda esa 20 mg/kg yozilgan.
• Bir hujayrali biologik replikatsiya tushuntirilmagan: Nechta sichqondan nechta mustaqil kutubxona yaratilgani nomaʼlum.
• Hujayraviy psevdoreplikatsiya xavfi mavjud: Oʻn minglab hujayralar mustaqil hayvonlar kabi talqin qilingan boʻlishi mumkin.
• Dastur versiyalari nomuvofiq: CeleScope uchun ikki xil versiya berilgan.
• DEG yoʻnalishlari aniq emas: Venn diagrammasi izohi bilan asosiy matndagi gen yoʻnalishlari oʻrtasida nomuvofiqlik mavjud.
• Koʻp martalik test tafsilotlari cheklangan: Ayrim tahlillarda tuzatish koʻrsatilgan boʻlsa-da, barcha hujayraviy taqqoslashlardagi tuzatish usuli tushuntirilmagan.
• Aniq taʼsir kattaliklari taqdim etilmagan: Koʻplab natijalar faqat ustunli grafiklarda berilgan.
• Xom maʼlumotlar jadvali yoʻq: Alohida hayvonlar natijalari va ishonch oraliqlari koʻrsatilmagan.
• Bevosita miRNA nishon testi oʻtkazilmagan: Yangi lyutsiferaza reportyor tajribasi mavjud emas.
• CatSper funksiyasi bevosita oʻlchanmagan: Kalsiy oqimi yoki kanal elektrofiziologiyasi oʻtkazilmagan.
• Spermatozoid DNA yaxlitligi oʻlchanmagan: Harakatchanlik oshsa ham, genetik shikastlanish tuzalgan-tuzalmagani nomaʼlum.
• Spermatozoid morfologiyasi miqdoriy emas: Reprezentativ tasvirlar taqdim etilgan, anomaliyalar foizi hisoblanmagan.
• Uzoq muddatli xavfsizlik maʼlumoti yoʻq: Faqat 30 kunlik davolash baholangan.
• Xavfsizlik koʻrsatkichlari yetarli emas: Umumiy xavfsizlik dalili sifatida faqat ALT va AST ishlatilgan.
• Buyrak xavfsizligi oʻlchanmagan: Rasm sarlavhasida buyrak funksiyasi deyilsa-da, renal biokimyo taqdim etilmagan.
• PM va CP-1 hujayra dozalarining klinik ekvivalenti nomaʼlum.
• Hujayra hayotchanligiga oid qoʻshimcha matn ichki jihatdan ziddiyatli.
• Maʼlumotlarga kirish raqami koʻrsatilmagan: Bir hujayrali sekvenslash maʼlumotlarining ochiq repozitoriy qaydi PDF da mavjud emas.

Tadqiqot nimani aytadi?

• Siklofosfamid sichqonlarda spermatozoidlar soni va harakatchanligini kamaytirgan.
• CP-1 bu yoʻqotishni qisman tuzatgan.
• 100 mg/kg doza aksariyat oʻlchovlarda 20 mg/kg dozadan kuchliroq koʻringan.
• CP-1 moyak gistologiyasi va Johnsen balini yaxshilagan.
• Siklofosfamid spermatotsitdan spermatidga rivojlanish oʻtishini buzgan.
• CP-1 spermatidlar populyatsiyasini qisman tiklagan.
• CP-1 spermatozoid harakati va spermatogenez bilan bogʻliq gen dasturlarini oshirgan.
• CTX va PM miR-27b ni oshirib, CRISP2 ni kamaytirgan.
• CP-1 miR-27b ni kamaytirib, CRISP2 ni oshirgan.
• miR-27b mimigi CRISP2 ni bostirgan; ingibitor va CP-1 bu bostirishni qisman kamaytirgan.
• CP-1 oksidlovchi stress va yalligʻlanish koʻrsatkichlarini kamaytirgan.
• CP-1 qon zardobi gormonlaridagi buzilishni qisman tuzatgan.
• CP-1 moyak hujayralari orasidagi ayrim aloqa tarmoqlarini qayta kuchaytirgan.

Tadqiqot nimani aytmaydi?

• CP-1 odamlarda astenozoospermiyani davolashini koʻrsatmaydi.
• Kimyoterapiya olayotgan bemorlarda fertilitetni saqlashini koʻrsatmaydi.
• Homiladorlik yoki tirik tugʻilish darajasini oshirishini koʻrsatmaydi.
• Spermatozoid DNA shikastlanishining oldini olishini isbotlamaydi.
• Saratonni davolash vaqtida xavfsiz qoʻllanishi mumkinligini koʻrsatmaydi.
• Siklofosfamidning oʻsmaga qarshi taʼsirini oʻzgartirmasligini koʻrsatmaydi.
• CP-1 ning kimyoterapiya bilan dori oʻzaro taʼsiri yoʻqligini koʻrsatmaydi.
• Odamlar uchun xavfsiz yoki samarali dozani belgilamaydi.
• 20 yoki 100 mg/kg sichqon dozasi toʻgʻridan-toʻgʻri inson dozasiga aylantirilishi mumkinligini koʻrsatmaydi.
• Taʼsir faqat miR-27b/CRISP2 yoʻliga bogʻliqligini isbotlamaydi.
• CP-1 ichidagi qaysi molekula samarali ekanini aniqlamaydi.
• Polygonati Rhizoma yoki qora loviya isteʼmoli ayni natijani berishini koʻrsatmaydi.
• Oʻsimlik qoʻshimchalaridan foydalanish kimyoterapiyaga bogʻliq bepushtlikning oldini olishini koʻrsatmaydi.

Tarixiy nuqtayi nazardan ahamiyati

Kimyoterapiyaga bogʻliq erkak reproduktiv shikastlanishi uzoq vaqtdan beri oksidlovchi stress, DNA shikastlanishi va gormonal buzilish orqali oʻrganiladi. Ushbu tadqiqot shu muammoga hujayra turi darajasida yondashib, spermatogenezning aynan qaysi bosqichi buzilganini koʻrsatishga urinadi.

Bir hujayrali maʼlumotlar siklofosfamiddan keyin faqat “butun moyak boʻylab genlar kamayishi” yuz bermaganini; spermatotsitdan spermatidga oʻtish, Sertoli hujayrasining qoʻllab-quvvatlash tarmogʻi va spermatozoid harakati genlarining har biri alohida buzilishi mumkinligini koʻrsatadi.

Bugungi kun nuqtayi nazaridan ahamiyati

Tadqiqotning eng muhim konseptual hissasi kimyoterapiyaga bogʻliq spermatozoidlar harakatchanligi yoʻqolishini oʻzaro bogʻliq toʻrt darajada koʻrib chiqishidir:

1. Moyak toʻqimasining tuzilmaviy shikastlanishi
2. Germinal hujayralarning rivojlanish taqsimoti
3. miR-27b/CRISP2/CatSper bilan bogʻliq molekulyar dastur
4. Oksidlovchi, yalligʻlanish va gormonal mikroatrof

Bu yondashuv spermatozoidlar sonining oʻzi yetarli emasligini; spermatozoid rivojlanish bosqichi, energiya almashinuvi, kalsiy signali va moyakning qoʻllab-quvvatlovchi hujayralari birgalikda baholanishi kerakligini koʻrsatadi.

Kelajak nuqtayi nazaridan ahamiyati

Natijalarni keyingi tadqiqotlarga olib chiqish uchun quyidagi ishlar zarur:

• Kattaroq va mustaqil hayvon guruhlari
• Har bir sichqon uchun mustaqil bir hujayrali kutubxonalar
• Har ikki moyakni alohida biologik replikatsiya bilan tahlil qilish
• CP-1 ni sof quyi fraksiyalarga ajratish
• Faol polisaxarid tuzilishini aniqlash
• Oʻsimlik turini kimyoviy va genetik tasdiqlash
• miR-27b–Crisp2 bevosita bogʻlanishini tekshiruvchi reportyor tajribasi
• Spermatozoiddagi kalsiy oqimi va CatSper kanalini oʻlchash
• Spermatozoid DNA parchalanishi va xromatin yaxlitligini tahlil qilish
• Juftlashish, homiladorlik va tirik tugʻilish tadqiqotlari
• Nasldagi rivojlanish va genetik xavfsizlikni tekshirish
• CP-1 siklofosfamidning saratonga qarshi taʼsirini oʻzgartirishi-oʻzgartirmasligini oʻrganish
• Farmakokinetika va toʻqimalarda taqsimlanish tadqiqotlari
• Uzoq muddatli jigar, buyrak va immun xavfsizligi
• Inson moyak organoidi yoki inson spermasi namunalari bilan tasdiqlash
• Faqat yetarli preklinik tasdiqdan keyin nazorat qilinadigan klinik tadqiqotlar

Kundalik hayot va bemorlar uchun maʼnosi

Kimyoterapiya oladigan erkak bemorlarda reproduktiv salomatlik hayot sifati bilan bogʻliq muhim masaladir. Biroq ushbu tadqiqot saraton bemorlarining CP-1, Polygonati Rhizoma yoki shunga oʻxshash oʻsimlik mahsulotlarini oʻzboshimchalik bilan qoʻllashini qoʻllab-quvvatlamaydi.

Oʻsimlik yoki polisaxarid mahsulotlari:

• kimyoterapiya dorilarining soʻrilishi va metabolizmini oʻzgartirishi,
• jigar fermentlari bilan oʻzaro taʼsirlashishi,
• immun tizimiga taʼsir qilishi,
• mahsulotlar oʻrtasida soflik va doza farqlarini koʻrsatishi,
• saraton davosining samaradorligiga nazariy jihatdan taʼsir qilishi mumkin.

Tadqiqotda CP-1 siklofosfamidning oʻsma hujayralarini oʻldirish taʼsirini saqlab qolishi-qolmasligi oʻrganilmagan.

Kimyoterapiyadan oldin fertilitetini saqlamoqchi boʻlgan bemorlar uchun bu tadqiqot klinik davolash tavsiyasi emas, balki kelajakda ishlab chiqilishi mumkin boʻlgan himoya mexanizmlari uchun tajribaviy tadqiqot yoʻnalishidir.

Tadqiqot Usuli va Natijalari

Tadqiqot dizaynining texnik xulosasi

Bir hujayrali maʼlumotlar taqsimoti

Asosiy molekulyar model

2-rasmning texnik maʼnosi

2-rasm moyakning bir hujayrali transkriptom xaritasini yaratadi. UMAP klasterlari toʻqqizta hujayra turini ajratadi, nuqtali grafik hujayra marker genlarini, issiqlik xaritasi esa har bir hujayra turining oʻziga xos gen ekspressiyasi imzosini koʻrsatadi.

Hujayralar ulushi grafigining asosiy xabari CTX dan keyin spermatidlar populyatsiyasi kamayishi va CP-1 bilan qisman tiklanishidir.

3-rasmning texnik maʼnosi

3-rasm:

• differensial genlarni,
• GO boyitilishini,
• spermatozoidlar harakati gen toʻplami ballarini,
• miR-27b va Crisp2 qPCR natijalarini,
• qon zardobidagi CRISP2 ELISA sini,
• miRNA mimik/ingibitor tajribalarini,
• CRISP2 Western blotini

birlashtiradi.

Ushbu rasm tadqiqotning miR-27b/CRISP2 haqidagi daʼvosi uchun eng kuchli tajribaviy qismdir. Biroq Venn diagrammasidagi taqqoslash yoʻnalishlari bilan asosiy matn oʻrtasida aniqlik muammosi mavjud.

4-rasmning texnik maʼnosi

4-rasm spermatogoniyadan spermatidgacha boʻlgan rivojlanish trayektoriyasini va ushbu trayektoriya boʻylab genlar qaysi bosqichda oshishini koʻrsatadi.

CTX guruhida kech bosqich hujayralari ulushi kamaygan, CP-1 guruhida qisman tiklanish kuzatilgan. Crisp2 spermatotsit va spermatidlarda; protamin va kechki spermiogenez genlari esa asosan spermatid bosqichida oshgan.

5-rasmning texnik maʼnosi

5-rasm CP-1 ning oksidlovchi stress va yalligʻlanish bilan bogʻliq natijalarini koʻrsatadi:

• ROS gen toʻplami faolligining kamayishi,
• MDA ning kamayishi,
• SOD ning oshishi,
• Prdx6b ekspressiyasining oshishi,
• TNF-α, IL-1β va IL-6 ning kamayishi.

Hayvon biokimyosi tajribalarida ayrim natijalar n = 5 boʻlsa, ushbu rasmdagi ayrim molekulyar va hujayra kulturasi natijalari n = 3 deb bildirilgan.

6-rasmning texnik maʼnosi

6-rasm qon zardobidagi testosteron, ingibin B, FSH va LH darajalarini koʻrsatadi.

CTX dan keyin yuzaga kelgan past testosteron va ingibin B hamda yuqori FSH va LH manzarasi CP-1 dan keyin qisman tuzalgan. Yuqori CP-1 dozasi aksariyat oʻlchovlarda past dozaga qaraganda yaqqolroq taʼsir koʻrsatgan.

CP-1 uchun eng muhim texnik farq

Tadqiqot natijalari CP-1 qoʻllanganda biologik yaxshilanish yuz berganini koʻrsatadi; biroq “CP-1” yagona va aniq taʼriflangan molekula emas.

Shu sababli mavjud tajribalar:

\[ \mathrm{CP\!-\!1\ karışımı} \rightarrow \mathrm{biyolojik\ sonuç} \]

munosabatini koʻrsatadi.

Ular hali quyidagi munosabatni koʻrsatmaydi:

\[ \mathrm{belirli\ saf\ polisakkarit\ yapısı} \rightarrow \mathrm{miR\!-\!27b} \rightarrow \mathrm{CRISP2} \]

CP-1 ning qaysi komponenti hujayraga yetib borishi, miR-27b ni qanday oʻzgartirishi va ogʻiz orqali qoʻllangandan keyin qon yoki moyakka qaysi shaklda oʻtishi nomaʼlum.

Texnik jihatdan eng muhim natija

Tadqiqotning eng muhim natijasi siklofosfamidga bogʻliq spermatozoidlar harakatchanligi yoʻqolishini faqat spermatozoidlar sonining kamayishi sifatida emas, balki spermatotsit–spermatid rivojlanish bloklanishi va miR-27b/CRISP2 bilan bogʻliq gen boshqaruvi muammosi sifatida koʻrsatishidir.

CP-1 berilgan sichqonlarda:

• spermatidlar hosil boʻlishi oshgan,
• CRISP2 tiklangan,
• CatSper bilan bogʻliq genlar oshgan,
• oksidlovchi va yalligʻlanish stressi kamaygan,
• gormonal manzara qisman tuzalgan,
• spermatozoidlar harakatchanligi oshgan.

Ushbu natijalar umidli preklinik mexanizmni taklif qiladi; biroq sichqon guruhlarining kichikligi, CP-1 aralashmasining geterogenligi va inson maʼlumotlarining yoʻqligi sababli ularni klinik davolash natijasi sifatida talqin qilmaslik kerak.

Manba va Usul Haqida Izoh

Ushbu mazmun “Black-bean-processed Polygonati Rhizoma Crude Polysaccharide 1 (CP-1) alleviates cyclophosphamide-induced asthenozoospermia via the miR-27b/CRISP2-associated sperm motility” nomli tadqiqotga asoslangan.

Mualliflarning ismlari, muassasalari va masʼul muallifning aloqa maʼlumotlari yuklangan PDF da mavjud emas. Shu sababli mualliflar roʻyxatini PDF orqali tekshirib boʻlmagan va tashqaridan ism qoʻshilmagan.

Tadqiqot erkak C57BL/6J sichqonlarida siklofosfamid yordamida yaratilgan astenozoospermiya modeli, GC-2spd(ts) sichqon spermatotsit hujayralari, bir hujayrali RNA sekvenslash, gistologiya, sperma tahlili, gormon oʻlchovlari va miRNA aralashuvi tajribalarini birlashtiruvchi preklinik hayvon va in vitro tadqiqotidir.

Bu odamlarda oʻtkazilgan klinik tadqiqot emas. Inson spermasi namunasi, bepushtlik bilan ogʻrigan bemor, homiladorlik natijasi yoki tirik tugʻilish maʼlumotlari mavjud emas.

Matnda “This preprint research paper has not been peer reviewed” va “Preprint not peer reviewed” iboralari aniq keltirilgan. Demak, tadqiqot taqrizdan oʻtmagan. PDF da jurnal qabul qilgani, DOI yoki yakuniy taqrizli nashr haqidagi maʼlumot tasdiqlanmaydi.

Hayvon tajribalari Shenzhen Huateng Biopharmaceutical Technology Co., Ltd. tomonidan B202501-3 raqami bilan tasdiqlangani bildirilgan.

Tadqiqot Guangdong Province Guangdong–Shenzhen Joint Key Project, Shenzhen Medical Research Fund, National Natural Science Foundation of China, Shenzhen Science and Technology Program hamda Guangdong Basic and Applied Basic Research Foundation tomonidan qoʻllab-quvvatlangani bildirilgan. Matnda manfaatlar toʻqnashuvi yoʻqligi aytilgan.

CP-1 sof va yagona tuzilishga ega dori moddasi emas. U molekulyar ogʻirlik taqsimoti keng boʻlgan xom polisaxarid aralashmasidir. Oʻsimlik manbasi turi matnning turli qismlarida Polygonatum sibiricum va Polygonatum cyrtonema shaklida turlicha yozilgan.

Bir hujayrali tajribalarda har bir guruh uchun mustaqil hayvonlar va kutubxonalar soni tushuntirilmagan. Shu sababli koʻp sonli hujayralardan hisoblangan statistika mustaqil biologik takrorlarni qanchalik ifodalashini aniqlab boʻlmaydi.

1D-rasmda past CP-1 dozasi 40 mg/kg boʻlib koʻrinsa, usul va boshqa grafiklarda 20 mg/kg deb koʻrsatilgan. Differensial genlar Venn diagrammasidagi taqqoslash yoʻnalishlari ham asosiy matndagi tushuntirishlarga toʻliq mos kelmaydi.

ALT va AST natijalarining oʻxshashligi faqat cheklangan qisqa muddatli jigar koʻrsatkichidir. Tadqiqot umumiy xavfsizlik, buyrak xavfsizligi, uzoq muddatli toksiklik, spermatozoid DNA xavfsizligi yoki kimyoterapiya bilan dori oʻzaro taʼsiri kafolatini bermaydi.

Tadqiqot CP-1, Polygonati Rhizoma mahsulotlari yoki shunga oʻxshash qoʻshimchalarni kimyoterapiya olayotgan odamlarda qoʻllashni tavsiya etmaydi. Siklofosfamidning oʻsmaga qarshi samaradorligiga ehtimoliy taʼsirlar baholanmagan.

Ushbu maqola faqat yuklangan PDF dagi usullar, grafiklar, gistologik tasvirlar, bir hujayrali tahlillar, qoʻshimcha maʼlumotlar va mualliflar talqinlariga asoslanib tayyorlangan. PDF da mavjud boʻlmagan insondagi samaradorlik, klinik davolash, fertilitet kafolati, xavfsiz doza yoki mahsulot tavsiyasi qoʻshilmagan.