Erta eyakulyatsiya va erektil disfunksiya erkaklarda eng ko‘p uchraydigan jinsiy funksiya buzilishlari qatoriga kiradi. Tadqiqotda erta eyakulyatsiya vaginal penetratsiyadan taxminan bir daqiqa ichida doimiy yoki takrorlanuvchi tarzda eyakulyatsiya yuz berishi va insonning eyakulyatsiya vaqtini yetarli nazorat qila olmasligi bilan bog‘liq holat sifatida tanishtiriladi. Erektil disfunksiya esa qoniqarli jinsiy aloqa uchun yetarli qattiqlikdagi ereksiyani olish yoki saqlay olmaslik sifatida ko‘rib chiqiladi.

Bu ikki holat klinik jihatdan bir-biridan alohida ta’riflansa-da, tadqiqot kirish qismida ular o‘rtasida ikki yo‘nalimli va o‘zini oziqlantiruvchi aloqa bo‘lishi mumkinligi ta’kidlanadi. Erkak eyakulyatsiyani nazorat qilishga urinayotganda uyg‘onish darajasini pasaytirishi va bu erektsiya muammolarini oshirishi mumkin. Aksincha, erektsiyani ushlab turishga urinish uyg‘onishni oshirib, erta eyakulyatsiyani qo‘zg‘atishi mumkin. Shu bois PE va ED ayrim bemorlarda bir-birini kuchaytiradigan doiraga aylanishi mumkin. Tadqiqotning asosiy savoli shuki: bu klinik doira faqat psixologik, vaskulyar yoki gormonal omillar bilan emas, balki tana tuzilishi va rivojlanish biomarkerlari bilan ham bog‘liqmi?

Tadqiqotda ayniqsa uchta biologik soha ajralib turadi: qo‘l qisish kuchi, qo‘l morfometriyasi va 2D:4D barmoq nisbati. Qo‘l qisish kuchi qo‘l va barmoq mushaklarining maksimal ixtiyoriy qisish kuchini ko‘rsatadi. U dinamometr bilan o‘lchanadi; bu oddiy, arzon, invaziv bo‘lmagan va takrorlanadigan o‘lchovdir. Klinik adabiyotda qo‘l qisish kuchi faqat mushak kuchi belgisi emas, balki umumiy jismoniy qobiliyat, zaiflik, o‘lim xavfi va ba’zi tizimli kasalliklar bilan bog‘liq ko‘rsatkich sifatida ham baholanadi.

Qo‘l morfometriyasi esa qo‘lning o‘lchami, kengligi, barmoq uzunliklari, bilak qalinligi va bo‘g‘im referens nuqtalariga ko‘ra o‘lchanadigan anatomik tuzilmasini anglatadi. Qo‘lning kattaligi, barmoq uzunliklari va kaft kengligi qisish mexanikasiga ta’sir qilishi mumkin. Uzunroq barmoqlar yoki kengroq kaft yuzasi narsani ushlashni osonlashtirishi va shu ishni kamroq mushak zo‘riqishi bilan bajarishga hissa qo‘shishi mumkin. Biroq ushbu tadqiqot qo‘l morfometriyasini faqat qisish kuchi nuqtayi nazaridan emas, balki erkak jinsiy funksiya buzilishlari bilan birga ko‘riladigan tana tuzilishi parametrlaridan biri sifatida tahlil qiladi.

Tadqiqotning eng muhim rivojlanish belgilaridan biri 2D:4D nisbatidir. 2D ikkinchi barmoqni, ya’ni ko‘rsatkich barmog‘ini; 4D esa to‘rtinchi barmoqni, ya’ni uzuk barmog‘ini bildiradi. Bu nisbat ko‘rsatkich barmoq uzunligini uzuk barmoq uzunligiga bo‘lish orqali hisoblanadi:

\[ 2D:4D = \frac{L_{2D}}{L_{4D}} \]

Bu yerda L_{2D} ko‘rsatkich barmoq uzunligini, L_{4D} uzuk barmoq uzunligini ifodalaydi. Nisbat 1 ga yaqin bo‘lsa, ikki barmoq uzunligi bir-biriga yaqin. Nisbat pastroq bo‘lsa, uzuk barmoq ko‘rsatkich barmoqdan uzunroq bo‘ladi. Tadqiqotda 2D:4D nisbati adabiyotda prenatal androgen ta’sirining bilvosita va bahsli biomarkeri sifatida ko‘riladi. Ya’ni bu nisbat kattalik davridagi testosteron darajasini bevosita ko‘rsatmaydi; balki homila rivojlanishi vaqtida uchragan jinsiy gormonlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin deb hisoblangan rivojlanish o‘lchovidir.

Bu farqlash juda muhim. Tadqiqot, odamning barmoq nisbatiga qarab aniq gormonal tarixini, jinsiy funksiyasini yoki kasallik xavfini bilib olish mumkin, deb aytmaydi. 2D:4D nisbati biologik tadqiqotlarda ishlatiladigan bilvosita rivojlanish belgisi bo‘lib, adabiyotda turli qo‘l tomonlari, turli populyatsiyalar va turli natija o‘zgaruvchilar uchun turlicha topilmalar bildirgan. Shu sababli tadqiqotdagi chap qo‘l 2D:4D topilmasi “erta eyakulyatsiyaning sababi shu” degan tarzda emas, balki “prenatal androgen ta’sirlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan rivojlanish parametri PE guruhida farqlangan bo‘lishi mumkin” degan ehtiyotkor talqin bilan o‘qilishi kerak.

Tadqiqot ishtirokchilari Malatya Ta’lim va Tadqiqot Kasalxonasi Urologiya poliklinikasiga murojaat qilgan erkaklardan tashkil topgan. Matnga ko‘ra ishtirokchilar 20-50 yosh oralig‘ida rejalashtirilgan; ammo natija jadvallarida bundan kengroq yosh oralig‘iga oid qiymatlar ham uchraydi. Bunday nomuvofiqliklar preprint matnni ehtiyotkor o‘qish kerakligini ko‘rsatadi. Asosiy tahlilda uch guruh taqqoslangan: 30 erta eyakulyatsiya bemori, 34 erektil disfunksiya bemori va 41 nazorat shaxsi.

Kiritish mezonlari erkak bo‘lish, 20-50 yosh oralig‘ida bo‘lish va PE yoki ED tashxisiga ega bo‘lish edi. Nazorat guruhi esa bu ikki kasalligi bo‘lmagan, boshqa sabab bilan urologiya poliklinikasiga murojaat qilgan shaxslardan tashkil topgan. Chiqish mezonlari orasida insult va spinal kord shikastlanishi kabi og‘ir nevrologik buzilishlar, ilg‘or bosqich saraton, jinsiy funksiyaga bevosita bog‘liq tibbiy holatlar, so‘nggi uch oy ichida katta jarrohlik yoki kimyoterapiya va jinsiy funksiyani sezilarli ta’sirlashi mumkin bo‘lgan psixiatrik buzilishlar bor edi.

Tadqiqotda gormon darajalari sifatida FSH, LH, prolaktin va testosteron baholangan. Bu gormonlar erkak jinsiy funksiyasi va gonadal o‘q nuqtayi nazaridan muhim. Total testosteron erkak jinsiy istagi, erektil funksiya, mushak massasi va umumiy androgen ta’siri bilan bog‘liq; ammo ED ko‘pincha faqat past testosteron bilan tushuntirilmaydi. LH gipofizdan ajralib, Leydig hujayralarini testosteron ishlab chiqarishga rag‘batlantiradi. FSH Sertoli hujayra funksiyasi va spermatogenez bilan bog‘liq. Prolaktin yuqoriligi ayrim hollarda jinsiy istak va erektil funksiya ustida ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ushbu tadqiqotda esa bu gormonlarning guruh darajasidagi farqlari cheklangan bo‘lgan.

Yelka-kalça kengligi ham baholangan. Tadqiqotda yelka kengligi va kalça kengligi o‘lchanib, yelka/kalça nisbati erkak tana morfologiyasi kontekstida ko‘rib chiqilgan. Ushbu nisbatni tushuntirish uchun quyidagicha ifodalash mumkin:

\[ R_{yelka/kalça} = \frac{\text{Yelka kengligi}}{\text{Kalça kengligi}} \]

Bu yerda R_{yelka/kalça} yelka kengligining kalça kengligiga nisbati. Tadqiqotda bu nisbat bevosita asosiy natija sifatida batafsil berilmagan bo‘lsa-da, yelka va kalça kengligi alohida taqqoslangan. Nazorat guruhida ham yelka, ham kalça kengligi ED va PE guruhlariga qaraganda yuqoriroq bo‘lgan. Tadqiqotchilar bu natijani umumiy tana tuzilishi, jismoniy qobiliyat va androgen ta’sirlarining ehtimoliy morfologik akslari doirasida muhokama qiladi. Ammo bu topilma ham sababiy tarzda o‘qilmasligi kerak.

Qo‘l qisish kuchi raqamli qo‘l dinamometri bilan o‘lchangan. Ishtirokchilardan tik turgan holda, oyoqlar yelka kengligida ochiq, tirsaklar to‘liq ekstansiyada va nigoh oldinga qaratilgan holatda maksimal ixtiyoriy qisish qilish so‘ralgan. Dinamometr tutqichi har bir ishtirokchining qo‘l o‘lchamiga moslashtirilgan, inson 3 soniya davomida maksimal qisish kontraksiyasini bajargan. Bu standartlashtirish muhim; chunki qisish kuchi tana holati, tutqich ochilishi, motivatsiya va ko‘rsatmalardan ta’sirlanadi.

Qo‘l uzunligi o‘lchovlari juda batafsil amalga oshirilgan. U1 bosh barmoq uzunligini, U2 bosh barmoq + kaft uzunligini, U3 ko‘rsatkich barmoq uzunligini, U4 ko‘rsatkich barmoq + kaft uzunligini, U5 o‘rta barmoq uzunligini, U6 o‘rta barmoq + kaft uzunligini, U7 uzuk barmoq uzunligini, U8 uzuk barmoq + kaft uzunligini, U9 kichik barmoq uzunligini, U10 kichik barmoq + kaft uzunligini, U11 esa kaft kengligini bildiradi. Bu o‘lchovlar ham o‘ng, ham chap qo‘lda o‘tkazilgan.

Namuna hajmi G*Power 3.1 dasturi bilan rejalashtirilgan. Tadqiqotchilar uch guruh orasida 2D:4D nisbati kabi muhim natija o‘zgaruvchisida farq aniqlash uchun bir yo‘nalishli dispersiya tahlili farazi bilan, alfa 0,05, quvvat 0,8 va effekt kattaligi 0,35 bo‘lganda kamida 84 ishtirokchi kerakligini hisoblagan. Tadqiqotda jami 105 ishtirokchi bo‘lgani uchun bu minimal maqsad oshirilgan. Ammo kichik guruh korelyatsiyalarida namuna hajmi hali ham cheklangan bo‘lishi mumkin.

Statistik tahlilda normal taqsimot Shapiro-Wilk testi bilan baholangan, taqsimotga qarab uzluksiz o‘zgaruvchilar o‘rtacha ± standart og‘ish yoki mediana va minimum-maksimum shaklida berilgan. Ikki mustaqil guruh taqqoslashlarida Mann-Whitney U testi, uch yoki undan ko‘p guruh taqqoslashlarida Kruskal-Wallis testi ishlatilgan. Kruskal-Wallis ahamiyatli bo‘lsa, Bonferroni tuzatishli juft taqqoslashlar o‘tkazilgan. O‘zgaruvchilar orasidagi aloqalar Spearman korelyatsiyasi bilan o‘rganilgan. Ahamiyatlilik chegarasi ikki tomonlama p<0,05 deb belgilangan.

Yosh bo‘yicha topilmalar tadqiqotni talqin qilishda muhim. ED guruhida mediana yosh 40,0 yil, PE guruhida 34,5 yil, nazorat guruhida 35,0 yil bo‘lgan. Guruhlar o‘rtasida yosh farqi statistik jihatdan ahamiyatli emas. Bu muhim; chunki yosh ham erektil funksiya, ham qo‘l qisish kuchi uchun kuchli aralashtiruvchi omil bo‘lishi mumkin. Agar yosh guruhlar orasida ancha farqli bo‘lsa, qisish kuchi yoki jinsiy funksiya natijalarini talqin qilish qiyinlashar edi.

Umumiy tavsifiy natijalarda o‘ng va chap qo‘lda uzuk barmoq uzunligi ko‘rsatkich barmog‘idan biroz yuqoriroq bo‘lgani ko‘rinadi. Chap qo‘l 2D:4D nisbati o‘rtacha 1,00±0,06, o‘ng qo‘l 2D:4D nisbati 0,97±0,06 sifatida qayd etilgan. Bu o‘ng qo‘lda 2D:4D nisbati biroz pastroq ekanini ko‘rsatadi. O‘ng qo‘l qisish kuchi o‘rtachasi 51,45±23,70 kg, chap qo‘l qisish kuchi o‘rtachasi 50,51±31,48 kg. Bu o‘ng qo‘lda biroz yuqoriroq o‘rtacha borligini ko‘rsatsa-da, guruh taqqoslashlari nuqtayi nazaridan ahamiyatli farq bildirilmagan.

Guruhlararo taqqoslashlarda ko‘pchilik qo‘l antropometrik o‘lchovlarida ahamiyatli farq topilmagan. Bu ED, PE va nazorat guruhlari orasida umumiy qo‘l kattaligi yoki U1-U11 o‘lchovlarining katta darajada o‘xshashligini ko‘rsatadi. O‘ng-chap qo‘l o‘lchovlari ham guruhlar ichida simmetrik taqsimlangan, U1-U11 parametrlarida o‘ng va chap tomon orasida ahamiyatli farq aniqlanmagan. Demak, tadqiqotdagi farqlar umumiy qo‘l asimmetriyasi yoki butun qo‘l o‘lchamlari tizimli o‘zgarishidan ko‘ra, ayrim cheklangan parametrlarga jamlangan.

Ahamiyatli chiqqan cheklangan qo‘l o‘lchovlaridan biri chap qo‘l 2D uzunligidir. Chap qo‘l ko‘rsatkich barmog‘i uzunligi ED guruhida PE guruhiga nisbatan ahamiyatli darajada yuqori bo‘lgan. Ammo chap 4D, o‘ng 2D va o‘ng 4D o‘lchovlarida guruhlar orasida ahamiyatli farq yo‘q. Shu bois faqat chap 2D uzunligi topilmasini keng morfometrik naqsh sifatida talqin qilish to‘g‘ri bo‘lmaydi.

Yelka va kalça kengligi topilmalari kuchliroq ko‘rinadi. Nazorat guruhining yelka kengligi ham ED, ham PE guruhlaridan ahamiyatli darajada yuqori bo‘lgan. Yelka kengligi uchun Kruskal-Wallis statistikasi H=39,891, p<0,001 va effekt kattaligi ε²=0,372 sifatida berilgan. Bu effekt kattaligi tadqiqotdagi eng sezilarli morfometrik farqlardan biridir. Kalça kengligi ham nazorat guruhida yuqoriroq bo‘lgan; H=18,608, p<0,001 va ε²=0,163 deb berilgan. Bu topilmalar nazorat guruhida umumiy tana tuzilishi yoki jismoniy kenglik o‘lchovlari ko‘proq bo‘lganini ko‘rsatadi.

2D:4D nisbatida asosiy farq chap qo‘lda kuzatilgan. Chap qo‘l 2D:4D nisbati nazorat guruhida PE guruhiga nisbatan ahamiyatli darajada yuqori. 3-jadvalda chap qo‘l 2D:4D nisbati uchun H=6,657, p=0,036 va ε²=0,064 berilgan. O‘ng qo‘l 2D:4D nisbatida esa guruhlar orasida ahamiyatli farq yo‘q. Bu tadqiqotning prenatal androgen ta’siri va PE orasida mumkin, ammo cheklangan aloqani ko‘rsatishiga sabab bo‘lgan. Biroq adabiyotda o‘ng qo‘l 2D:4D nisbati yanada sezgir bo‘lishi mumkinligi haqida topilmalar borligi sababli, faqat chap qo‘lda chiqqan bu natijani ehtiyotkor baholash kerak.

Qo‘l qisish kuchi bo‘yicha ED, PE va nazorat guruhlari orasida ahamiyatli farq topilmagan. Chap qo‘l qisish kuchi uchun p=0,124, o‘ng qo‘l qisish kuchi uchun p=0,341 qayd etilgan. Bu topilma PE yoki ED bemorlarining nazoratga qaraganda guruh darajasida past qisish kuchiga ega ekanini ko‘rsatmaydi. Ammo korelyatsiya tahlillarida ayniqsa ED guruhida FSH bilan qisish kuchi o‘rtasida manfiy aloqalar aniqlangan. Bu guruh o‘rtachalari farq qilmasa ham, ma’lum gormonal o‘zgaruvchilar bilan mushak funksiyasi o‘rtasida munosabat bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Serum gormon darajalarida ham guruhlar orasida ahamiyatli farq topilmagan. Total testosteron ED guruhida 4,32±1,57 ng/mL, PE guruhida 5,08±1,79 ng/mL, nazorat guruhida 5,62±2,15 ng/mL bo‘lgan. p=0,053; bu statistik ahamiyat chegarasidan biroz yuqori. LH uchun p=0,054, FSH uchun p=0,150, prolaktin uchun p=0,467 topilgan. Demak, tadqiqot bu gormonlarda guruh farqi bor deb aytmaydi; faqat ED guruhida total testosteron va LH bo‘yicha pastroq tendensiya kuzatilganini bildiradi.

Korelyatsiya tahlillari tadqiqotning kashfiyotchilik yo‘nalishini tashkil qiladi. PE va nazorat guruhi taqqoslashida o‘ng qo‘l qisish kuchi bilan o‘ng va chap bilak kengligi orasida ijobiy korelyatsiyalar topilgan. Bu biomekanik jihatdan tushunarli munosabat; kengroq bilak tuzilishi yuqoriroq qisish kuchi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shuningdek chap 2D:4D nisbati bilan o‘ng qisish kuchi o‘rtasida past-o‘rta darajadagi ijobiy korelyatsiya qayd etilgan.

ED va nazorat guruhi tahlillarida esa qisish kuchi bilan ayrim barmoq uzunliklari orasida manfiy korelyatsiyalar bildirilgan. Chap qo‘l qisish kuchi chap 2D, chap 4D va o‘ng 4D uzunliklari bilan manfiy bog‘liq bo‘lgan. O‘ng qo‘l qisish kuchi ham chap 2D, chap 4D va o‘ng 4D uzunliklari bilan manfiy korelyatsiya ko‘rsatgan. Bu topilmalar bir qarashda kutilganga zid bo‘lishi mumkin; chunki uzunroq barmoqlar qisish mexanikasini yengillashtirishi mumkin deb o‘ylanishi mumkin. Ammo korelyatsiyalar kichik guruh tuzilmasi, tana o‘lchamlari, yosh, mushak massasi, dominant qo‘l, o‘lchov o‘zgaruvchanligi va namuna cheklovlariga sezgir. Shu bois bevosita biomekanik sababiylik xulosasi chiqarilmaydi.

ED va PE guruhlari orasida korelyatsiya soni cheklangan. O‘ng 4D barmoq uzunligi bilan o‘ng qisish kuchi o‘rtasida ijobiy aloqa, shuningdek qo‘l kengligi o‘lchovlari orasida ijobiy aloqa bildirilgan. Bundan tashqari ahamiyatli bog‘liqlik topilmagan. Bu ED va PE ning qo‘l morfometriyasi-qisish kuchi nuqtayi nazaridan aniq ajraladigan ikki morfologik profil hosil qilmayotganini ko‘rsatadi.

Gormon-korelyatsiya tahlillarida barcha ishtirokchilar birga ko‘rilganda, faqat o‘ng qo‘l qisish kuchi bilan FSH darajasi o‘rtasida past darajadagi manfiy korelyatsiya topilgan. ED guruhida bu aloqa yanada aniqroq bo‘lgan: chap qo‘l qisish kuchi bilan FSH orasida r=-0,426, p=0,015; o‘ng qo‘l qisish kuchi bilan FSH orasida r=-0,485, p=0,005 qayd etilgan. Bu ED guruhida FSH oshgani sayin qisish kuchi kamayish tendensiyasi borligini ko‘rsatadi.

Bu topilmaning biologik talqini ehtiyotkorlik talab qiladi. FSH kattalar erkagida Sertoli hujayra funksiyasi va spermatogenez bilan bog‘liq gonadotropindir. Yuqori FSH ayrim holatlarda moyak funksiyasi buzilganiga ishora qilishi mumkin. Ammo ushbu tadqiqot testikulyar funksiyani chuqur o‘lchamagan; serbest testosteron, SHBG, inhibin B yoki estradiol kabi parametrlar baholanmagan. Shu sababli FSH-qisish kuchi aloqasi gonadal o‘q o‘zgarishlari bilan mushak funksiyasi orasidagi ehtimoliy bog‘ga ishora qiluvchi kashfiyotchilik topilmasi xolos; u klinik tashxis yoki mexanizm isboti emas.

PE guruhida yelka kengligi bilan LH orasida ijobiy korelyatsiya; chap U11 va chap qo‘l kengligi bilan FSH orasida ijobiy korelyatsiya bildirilgan. Tadqiqotchilar bu aloqalar tizimli naqsh hosil qilmasligini va PE patofiziologiyasida serotonerjik tizim, eyakulyatsiya refleksi nazorati, psixologik omillar va avtonom nerv tizimi ko‘proq rol o‘ynashini ta’kidlaydi. Shu sababli PE guruhidagi LH/FSH-antropometrik aloqalar bevosita kasallik mexanizmi emas, balki kelajakda tekshirilishi mumkin bo‘lgan kashfiyotchilik munosabatlaridir.

Nazorat guruhida total testosteron bilan o‘ng qo‘l U9 va U11 o‘lchovlari orasida manfiy korelyatsiya topilgan. U9 kichik barmoq uzunligini, U11 esa kaft kengligini ifodalaydi. Tadqiqotchilar bu aloqani bevosita biologik ma’noda talqin qilmaslik kerakligini aytadi. Chunki barmoq uzunliklari va 2D:4D nisbati ko‘pincha prenatal rivojlanish bilan bog‘liq morfologik o‘lchovlardir; kattalar davridagi total testosteronning bu tuzilmalarni bevosita belgilashi kutilmaydi. Shuning uchun nazorat guruhidagi testosteron-U9/U11 aloqalari individual biologik o‘zgaruvchanlik yoki statistik tasodif ehtimoli bilan ko‘rilishi lozim.

Tadqiqotning oldingi bilimlar nuqtayi nazaridan ahamiyati shundaki, erkak jinsiy funksiya buzilishlari faqat kattalik davridagi gormonlar yoki psixoseksual omillar bilan emas, balki rivojlanish va tana tuzilishi parametrlari bilan birga ko‘rib chiqilishi mumkin. 2D:4D kabi prenatal rivojlanish ko‘rsatkichlari, yelka-kalça kengligi kabi tana morfologiyasi o‘lchovlari va qo‘l qisish kuchi kabi jismoniy qobiliyat ko‘rsatkichlari jinsiy funksiya tadqiqotlarida qo‘shimcha qatlamlar qo‘shishi mumkin. Biroq bu qatlamlar bevosita tashxis qo‘yuvchi emas.

Bugungi amaliyot nuqtayi nazaridan tadqiqot klinik baholashda oddiy, tez va invaziv bo‘lmagan o‘lchovlarning tadqiqot qiymatini eslatadi. Qo‘l qisish kuchi o‘lchovi qimmat laboratoriya testlarini talab qilmaydigan jismoniy qobiliyat ko‘rsatkichidir. Qo‘l morfometriyasi, yelka va kalça kengligi, kaft kengligi va bilak qalinligi kabi o‘lchovlar ham oddiy asboblar bilan olinishi mumkin. Tadqiqotchilar bunday o‘lchovlar erkak jinsiy funksiya buzilishlarida qo‘shimcha ma’lumot berishi mumkin deb hisoblaydi. Ammo bu urologiya amaliyotida ular yakka qaror qildiruvchi testlar sifatida ishlatilishi mumkin degani emas.

Gelecekda eng muhim ehtiyoj — kattaroq namuna, prospektiv dizayn va yanada batafsil metabolik-gormonal tahlillardir. Bu tadqiqot kesimiy; ya’ni o‘zgaruvchilar bir vaqtning o‘zida o‘lchangan. Kesimiy dizayn “A o‘zgaruvchi B ga sabab bo‘ladi” degan xulosani bermaydi. Masalan, FSH va qisish kuchi orasidagi manfiy aloqa FSH yuqoriligi mushak kuchini kamaytiradi, deb isbotlamaydi. Aksincha, umumiy sog‘liq, yosh, jismoniy faollik, metabolik holat, tana tarkibi yoki boshqa gormonal omillar bu aloqaga ta’sir qilishi mumkin.

Kundalik hayotga ta’siri nuqtayi nazaridan ushbu tadqiqot erkak jinsiy salomatligi bitta gormonga, bitta o‘lchovga yoki bitta psixologik omilga kamaytirib bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Jinsiy funksiya; tomir sog‘ligi, nerv tizimi, gormonlar, psixologik holat, munosabat dinamikasi, jismoniy qobiliyat, metabolik sog‘liq va rivojlanish biologiyasi kabi ko‘plab qatlamlarning yig‘indisidir. Shu bois ED yoki PE bo‘lgan shaxslar uchun ilmiy xabar barmoq nisbati yoki qisish kuchiga qarab o‘zicha xulosa chiqarish emas, balki jinsiy funksiya muammolarini ko‘p o‘lchovli baholash kerakligidir.

Tadqiqotning kuchli tomonlari — ED, PE va nazorat guruhlarini bir tadqiqot ichida taqqoslagani; qo‘l morfometriyasi, 2D:4D nisbati, qisish kuchi, yelka-kalça kengligi va gormonlarni birgalikda baholagani; o‘lchovlarda raqamli kaliper va dinamometr kabi standart asboblardan foydalangani; namuna hajmi uchun oldindan quvvat tahlili qilgani va taqsimot xususiyatlariga mos non-parametrik statistik usullar bilan ishlagani.

Cheklovlari ham muhim. Jismoniy faollik darajasi, mashq odatlari, uyqu rejimi, ovqatlanish, sigaret va alkogol iste’moli, psixologik stress, dori ishlatish va metabolik parametrlar batafsil baholanmagan. Bu o‘zgaruvchilar ham gormon darajalariga, ham qisish kuchiga, ham jinsiy funksiyaga ta’sir qilishi ochiq. Tadqiqot faqat ma’lum yosh oralig‘idagi erkaklarni qamrab olish uchun rejalangan; turli yosh, etnik guruh, tizimli kasallik yoki boshqa klinik xususiyatlarga ega populyatsiyalarga bevosita umumlashtirilmaydi. Shuningdek, serbest testosteron, SHBG, inhibin B va estradiol kabi yanada batafsil gormonlar o‘lchanmaganligi sababli gormonal mexanizmlar cheklangan holda talqin qilinadi.

Tadqiqotning aytadigan gapi shuki: ED, PE va nazorat guruhlari orasida ko‘pchilik qo‘l morfometrik o‘lchovlar va qisish kuchi jihatidan ahamiyatli farq ko‘rsatmagan. Nazorat guruhida yelka va kalça kengligi yuqoriroq o‘lchangan. PE guruhida chap 2D:4D nisbati nazorat guruhiga nisbatan pastroq topilgan. ED guruhida FSH darajasi bilan ikki tomonlama qisish kuchi o‘rtasida manfiy korelyatsiya aniqlangan. Bu topilmalar erkak jinsiy funksiya buzilishlarida tana tuzilishi, rivojlanish biomarkerlari va jismoniy qobiliyat birgalikda o‘rganilishi kerakligini bildiradi.

Tadqiqotning aytmaydigan gapi ham ravshan. Ushbu ish barmoq nisbati yoki qo‘l o‘lchovlari bilan erta eyakulyatsiya yoki erektil disfunksiya tashxisi qo‘yish mumkinligini ko‘rsatmaydi. 2D:4D nisbati PE ga sabab bo‘lishini isbotlamaydi. Qisish kuchi ED ni belgilaydi, deb ko‘rsatmaydi. Total testosteron, LH, FSH yoki prolaktin darajalari bu guruhlar orasida aniq farqlanishini ham ko‘rsatmaydi. Topilmalar kesimiy va kashfiyotchilik xususiyatga ega; klinik qaror uchun bevosita ishlatilmasligi kerak.

Tadqiqotning Metodlari va Natijalari

Ushbu ish PE va ED tashxisli bemorlar bilan nazorat shaxslarini taqqoslaydigan kesimiy klinik kuzatuv tadqiqotidir. Asosiy maqsad PE va ED ning qo‘l morfometriyasi, qo‘l qisish kuchi, 2D:4D nisbati, yelka-kalça kengligi va serum gormonlari bilan aloqasini baholashdir.

Tadqiqotda ishlatilgan asosiy nisbatlar quyidagicha tushuntiriladi:

\[ 2D:4D = \frac{L_{2D}}{L_{4D}} \]

Bu yerda L_{2D} ko‘rsatkich barmoq uzunligini, L_{4D} uzuk barmoq uzunligini bildiradi. Pastroq 2D:4D nisbati uzuk barmoq ko‘rsatkich barmog‘iga qaraganda uzunroq ekanini anglatadi. Tadqiqotda bu nisbat prenatal androgen ta’siri bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin bo‘lgan rivojlanish ko‘rsatkichi sifatida baholangan; kattalar testosteron darajasining bevosita o‘lchovi emas.

\[ R_{yelka/kalça} = \frac{\text{Yelka kengligi}}{\text{Kalça kengligi}} \]

Bu nisbat yelka kengligining kalça kengligiga nisbiy kattaligini ifodalaydi. Tadqiqotda yelka va kalça kengligi alohida berilgan; nazorat guruhida bu qiymatlar ED va PE guruhlariga qaraganda yuqori topilgan.

Gormon jadvalida total testosteron o‘rtacha ± standart og‘ish bilan, LH, FSH va prolaktin esa mediana qiymatlar bilan taqdim etilgan. Shu sababli jadvalda LH, FSH va prolaktin uchun faqat mediana qiymatlar ko‘rsatilgan. Bu qiymatlar klinik tashxis chegarasi sifatida emas, guruhlar taqsimotini taqqoslash sifatida o‘qilishi kerak.

Tadqiqotning texnik xulosasi shuki, ED va PE qo‘l morfometriyasi bilan kuchli va keng tarzda ajralib turmaydi. Ahamiyatli farqlar asosan yelka-kalça kengligi, chap qo‘l 2D:4D nisbati va cheklangan ayrim korelyatsiyalarda jamlangan. Ayniqsa nazorat guruhida yelka va kalça kengligining yuqoriroq bo‘lishi umumiy tana tuzilishi va jismoniy qobiliyat parametrlari jinsiy funksiya buzilishlari tadqiqotlarida hisobga olinishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Biroq klinik jihatdan eng ehtiyotkor o‘qilishi kerak bo‘lgan nuqta shuki: bu topilmalar hech bir inson uchun barmoq nisbati, qo‘l o‘lchovi yoki qisish kuchidan kelib chiqib ED yoki PE tashxisi qo‘yish mumkinligini ko‘rsatmaydi. Qo‘l morfometriyasi va 2D:4D nisbati individual klinik qaror vositasi emas, balki guruh darajasidagi tadqiqot o‘zgaruvchilaridir.

Manba va metod izohi

Ushbu maqola Muhammed Furkan Arpacı, İbrahim Nüvit Tahtalı, Gökçe Bağcı Uzun, Mine Arğalı Deniz, Ayla Arslan, İpek Balıkçı Çiçek va Muhammet Çiçek tomonidan tayyorlangan “Evaluation of Hand Morphometry, Muscle Strength, and 2D:4D Ratios in Patients with Premature Ejaculation and Erectile Dysfunction” nomli ishga asoslanib tayyorlangan.

Manba matn preprint tadqiqot maqolasi bo‘lib, unda ochiqchasiga “This preprint research paper has not been peer reviewed” iborasi mavjud. Shu sababli ish hakamlik bahosidan o‘tmagan. Topilmalar urologiya poliklinikasiga murojaat qilgan ED va PE tashxisli erkaklar hamda nazorat shaxslarining kesimiy taqqoslashiga asoslangan.

Tadqiqot davolash tadqiqoti emas. U erta eyakulyatsiya yoki erektil disfunksiya uchun yangi davolash, dori, qurilma, jarrohlik yondashuv yoki klinik aralashuvni sinovdan o‘tkazmaydi. Qo‘l morfometriyasi, 2D:4D nisbati, qisish kuchi va gormon darajalari faqat tadqiqot o‘zgaruvchilari sifatida baholangan.

Bu mazmunda PDF’da bo‘lmagan tashxis kafolati, davolash tavsiyasi, klinik skrining da’vosi yoki individual xavf hisoblash da’vosi qo‘shilmagan. Tadqiqot 2D:4D nisbati, barmoq uzunligi, yelka-kalça kengligi yoki qo‘l qisish kuchi ED yoki PE uchun tashxis testi ekanini ko‘rsatmaydi. Topilmalar guruh darajasida va kashfiyotchilik tabiatiga ega.

Tadqiqotning cheklovlari orasida jismoniy faollik, mashq, uyqu, ovqatlanish, sigaret, alkogol, psixologik stress va dori ishlatilishi kabi aralashtiruvchi o‘zgaruvchilarning batafsil baholanmagani; kesimiy dizayn sababli sababiylik qurib bo‘lmasligi; kichik guruh korelyatsiyalarida namuna hajmining cheklanganligi; faqat total testosteron, LH, FSH va prolaktin o‘lchanganligi; serbest testosteron, SHBG, inhibin B va estradiol kabi qo‘shimcha gormonal parametrlar baholanmaganligi kiradi.

Xulosa qilib aytganda, tadqiqot erkak jinsiy funksiya buzilishlarida tana tuzilishi, rivojlanish biomarkerlari, mushak kuchi va gonadal o‘q parametrlarini birgalikda o‘rganish mumkinligini ko‘rsatadi. Ammo bu natijalarni klinik amaliyotga o‘tkazish uchun kattaroq namuna, prospektiv, metabolik va tana tarkibi o‘zgaruvchilarini ham o‘z ichiga olgan tadqiqotlar kerak.