Bu çalışma, kamu varlıklarının satış veya başka bir elden çıkarma sürecinde rekabeti bozabilecek danışıklı davranışları taramak için yaşam döngüsü temelli bir tarama aracı önermektedir. Aracın temel yeniliği yeni bir kartel belirtisi icat etmek değildir; OECD, ABD Adalet Bakanlığı, Federal Acquisition Regulation ve uygulama deneyiminde bilinen göstergeleri, davranış türüne göre sınıflandırmak yerine görevlinin satış sürecinde bulunduğu aşamaya göre yeniden düzenlemektir. Böylece varlığın hazırlanması ve ilanından teklif sahiplerinin yeterlik değerlendirmesine, teklif sürecinden satış sonrası işlemlere, kurum-personel kontrollerinden elektronik platform ve geçmiş seri analizine kadar her aşamada görevli yalnız o anda gözlenebilir göstergelere odaklanır. Çalışmanın merkezi güvenlik ilkesi şudur: bir gösterge kanıt değildir; yalnızca bakılması, belgelenmesi ve gerektiğinde yetkili birime yönlendirilmesi gereken bir durumdur. Araç henüz bilinen danışıklılık sonuçlarına karşı doğrulanmamıştır; önerilen nicel başlangıç eşikleri de ampirik standartlar değildir.

Çalışma, kamu varlığı elden çıkarma sürecini statik bir “ihale türleri listesi” olarak değil, zaman içinde ilerleyen bir operasyon dizisi olarak görür. Görevli varlığı teslim alır, değerlemeyi görür, ilanı hazırlar, isteklileri yeterlik açısından değerlendirir, teklif sürecini yürütür, ödeme ve satış sonrası olayları takip eder ve işlem kayıtlarını korur. Her aşamanın ürettiği bilgi farklıdır. Bu nedenle aynı otuzlarca kırmızı bayrağı her anda zihinde tutmak yerine, göstergelerin operasyonel konuma göre filtrelenmesi bilişsel yükü azaltmayı ve belgelemenin zamanında yapılmasını amaçlar.

Çalışmanın çözmeye çalıştığı organizasyon problemi

Makalenin başlangıç noktası, danışıklılık veya teklif manipülasyonu konusunda rehber eksikliği olmadığıdır. Kaynağa göre OECD'nin bid-rigging rehberi teklif davranışları, ihale belgeleri, fiyatlama, şüpheli ifadeler ve şüpheli davranışlar gibi gözlenen belirtinin türüne göre yapılandırılmıştır. ABD Adalet Bakanlığı'nın MAPS yaklaşımı ise Market, Applications, Patterns ve Suspicious Behavior kategorilerini kullanır. Federal Acquisition Regulation da antirekabetçi uygulamalar ve antitröst ihlaline işaret edebilecek olaylar için ayrı listeler içerir.

Bu sınıflandırmalar aynı değildir ve çalışma bunları tek bir taksonomiymiş gibi sunmaz. Yazarın ortak nokta olarak belirlediği özellik daha sınırlıdır: mevcut rehberler çoğunlukla davranışın hangi biçimde göründüğüne göre örgütlenmiştir. Kamu satışını fiilen yürüten görevlinin ihtiyacı ise “hangi kartel türüne benziyor?” sorusundan önce “bulunduğum aşamada şu anda neyi gözlemlemeliyim?” sorusudur.

Aşamaya Göre Düzenlenen Bir Tarama Aracı Neyi Değiştirir?

Aşamaya göre düzenleme, bütün danışıklılık tipolojisini her işlem anında zihinde tutma zorunluluğunu azaltır ve görevliye yalnız bulunduğu operasyon aşamasında gözlenebilir göstergeleri sunar. Çalışmaya göre bu düzenleme aracı işlem sırasında kullanılabilir hale getirir, hangi aşamaların daha zayıf gözlem kapsamına sahip olduğunu görünür kılar ve hangi bilginin sonradan kayıtlardan incelenebileceği ile hangi bilginin ancak olay anında gözlenebileceği arasındaki farkı ortaya çıkarır.

Yedi aşamalı yaşam döngüsü

A–F aşamaları işlem devam ederken kullanılmak üzere tasarlanmıştır. G aşaması ise tamamlanmış satışlardan oluşan tarihsel veri serisine geriye dönük uygulanır.

Kaynak içi sayım sorunu: Çalışma aracın toplam 37 göstergeden oluştuğunu söylemektedir; ancak yukarıdaki kaynak tablosundaki adetler aritmetik olarak 41'e ulaşmaktadır. Ayrıca metinde ilan hazırlayan görevlinin sekiz göstergeye bakacağı söylenirken A aşamasının tabloda 7 göstergesi vardır. Tam gösterge listesi bu çalışma içinde verilmediğinden bu fark güvenilir biçimde çözülememektedir.

Yaşam döngüsü düzeninin üç beklenen faydası

Birinci fayda işlem sırasında kullanılabilirliktir. Kaynağın önerdiği modelde görevli bütün tarama aracına değil, yalnız bulunduğu aşamanın göstergelerine bakar.

İkinci fayda kapsama boşluklarının görünür hale gelmesidir. Göstergeler aşamalar altında toplandığında bazı aşamalarda daha az gözlem noktası bulunduğu fark edilir. Ancak çalışma gösterge sayısını doğrudan risk seviyesine eşitlemez; belirli bir aşamada daha fazla gösterge bulunması o aşamanın daha yüksek kartel riski taşıdığının ölçülmüş kanıtı değildir.

Üçüncü fayda gözlenebilirlik ayrımının açığa çıkmasıdır. Bazı aşamalar belge üretir; bazı davranışlar ise olay anında görülüp sonradan kaybolabilir. Bu ayrım, tarama aracının yalnız kırmızı bayrak listesinden ibaret olmadığını, aynı zamanda neyin kayda geçirilmesi gerektiğini belirleyen bir kayıt tasarımı olduğunu gösterir.

Bir Gösterge Neden Kanıt Değildir?

Çalışmanın yaklaşımında gösterge, danışıklılığın gerçekleştiğini ispatlayan bir bulgu değil, belirli bir olayın belgelenmesini ve gerektiğinde yetkili inceleme kanalına aktarılmasını gerektirebilecek bir sinyaldir. Aracı kullanan görevli “kartel vardır” veya “masum açıklama vardır” sonucuna varmamalı; yalnızca neyin gözlendiğini kaydetmelidir.

Gösterge ile hukuki/araştırmacı sonuç arasındaki sınır

Kaynak bu ayrımın OECD ve FAR yaklaşımında zaten bulunduğunu belirtir. Çalışmanın kendi katkısı ayrımı icat etmek değil, kullanım anında görünür tutmaktır. Bir giriş bölümünde bir kez yazılan uyarı, görevli gerçek bir kırmızı bayrakla karşılaştığında gözden kaçabilir. Bu nedenle önerilen araç, “gösterge kanıt değildir” ilkesini her bölümün başında tekrarlar.

Araç ayrıca uygulayıcıya şu sınırı koyar: görevli davranışın “mahiyeti” hakkında izlenim, varsayım veya hüküm kaydetmez. Görevlinin kaydetmesi gereken şey gözlenebilir olaydır.

Yanlış pozitifler neden aracı ortadan kaldırmaz?

Yoğunlaşmış piyasalarda, coğrafi engellerin bulunduğu sektörlerde, meşru uzmanlaşmanın güçlü olduğu pazarlarda veya örneklemin çok küçük olduğu durumlarda bazı göstergeler tamamen masum nedenlerle ortaya çıkabilir.

Çalışmanın burada bilinçli olarak muhafazakâr bir yaklaşımı vardır. Görevlinin “piyasa zaten yoğun, dolayısıyla bu göstergenin masum açıklaması var” diyerek sinyali elemesi önerilmez. Çünkü böyle bir karar artık olay kaydetme değil, piyasa hakkında maddi değerlendirme yapma anlamına gelir. Yazarın modelinde bu değerlendirme, satış işlemini yürüten görevlinin değil inceleme veya soruşturma yetkisine sahip birimin görevidir.

Fiziksel satışlarda kayıtların kaçırdığı davranışlar

Çalışmanın özgün mesleki gözlem katmanı özellikle teklif sürecinin yürütüldüğü C aşamasında ortaya çıkar. Yazar, Brezilya'da yargısal ve yargı dışı satışları yürüttüğü 18 yıllık mesleki deneyiminde resmî tutanaklara girmeyen bazı olaylardan söz eder:

• Belirli katılımcılar arasında tekliflerden hemen önce tekrarlanan göz teması,
• teklif vermeyi başlatıyor veya durduruyor gibi görünen küçük jestler,
• kısa görsel temaslardan sonra davranışın aniden değişmesi,
• bir teklif sahibinin karar vermeden önce başka bir kişinin tepkisini beklemesi,
• aralarda gerçekleşen hareket ve gayriresmî konuşmalar,
• kâğıt üzerinde rakip görünen katılımcılar arasında fiilî rekabet yokluğu izlenimi,
• objektif açıklaması görünmeyen eşzamanlı çekilmeler.

Kaynak bunların hiçbirini danışıklılık kanıtı olarak sunmaz. Bunlar tek bir uygulayıcının nitel gözlemleridir ve çalışmanın kendi sınırlılıklar bölümünde doğrulanmış davranışsal taksonomi olmadığı açıkça belirtilir.

Elektronik satış neyi kaybettirdi, ne kazandırdı?

Elektronik satış ortamına geçiş fiziksel mekândaki beden dili, göz teması ve salon farkındalığı gibi gözlem kaynaklarının büyük bölümünü ortadan kaldırmıştır.

Buna karşılık dijital ortam kendi izlerini üretir:

• teklif giriş zamanlarında tekrarlanan örüntüler,
• belirli kullanıcıların olağandışı senkronizasyonu,
• uzun hareketsizlik dönemlerinden sonra koordineli görünen eylemler,
• belirli bir katılımcı teklif verdiğinde sistematik geri çekilmeler,
• aynı davranış modelinin birbirini izleyen satışlarda tekrarlanması.

Dijital göstergelerin avantajı kalıcı iz bırakmalarıdır. Bir zamanlama dizisi aylar sonra incelenebilir; fiziksel salondaki bir bakış ise kaydedilmediyse geri getirilemez. Bununla birlikte elektronik kayıt yalnız sistem üzerinden gerçekleşen koordinasyon izlerini görebilir; sistem dışında kurulup platformda yalnız uygulanan koordinasyonu bütünüyle yakalayamayabilir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Araştırma ve araç geliştirme yöntemi

Çalışma deneysel bir antitröst tespit modeli kurmamaktadır. Yazar mevcut OECD, ABD Adalet Bakanlığı ve Federal Acquisition Regulation materyallerindeki göstergeleri, yayımlanmış federal kovuşturma örneklerini ve kendi kamu satış uygulaması deneyimini bir araya getirerek operasyon aşamalarına göre yeniden düzenlenmiş bir tarama mimarisi önermektedir.

Bu nedenle çalışmanın “bulgusu”, belirli bir algoritmanın doğruluk oranı değildir. Asıl metodolojik iddia, aynı göstergelerin yaşam döngüsü içinde yeniden sıralanmasının görevlinin kullanım bağlamını iyileştirebileceğidir.

Geçmiş Satış Serisine Göre Kalibrasyon Nasıl Yapılır?

Kaynak, yedi geriye dönük nicel göstergenin sabit bir dış eşikle değerlendirilmesi yerine kurumun kendi tarihsel dağılımıyla karşılaştırılmasını önerir. Her gösterge ilgili satış veya teklif sahibi için hesaplanır, değerler sıralanır ve normalde yüzde 90'lık persentil sınır olarak alınır; yüksek değer yerine düşük değer sinyal oluşturuyorsa eşik yönü ters çevrilir. Böylece “olağandışı” kavramı kurumun kendi işlem geçmişinden türetilir.

Yedi nicel tarihsel ölçü

Neden mutlak eşik önerilmiyor?

Kaynağın gerekçesi işlem hacimlerinin kurumlar arasında büyük ölçüde farklılaşmasıdır. Yılda bin araç satan bir kurum ile yılda on iki gayrimenkul satan bir kurumda aynı yoğunlaşma oranı aynı anlama gelmeyebilir.

Örneğin az sayıda satış yapan bir kurumda aynı teklif sahibinin dört satış kazanması aritmetik olarak çok yüksek bir yoğunlaşma üretebilir. Bu nedenle dışarıdan sabit biçimde belirlenen “%40'ın üzeri şüphelidir” türü eşikler, kurumun gerçek piyasa yapısını yansıtmayabilir.

Yüzde 90 persentil yöntemi

Önerilen işlem sırası şöyledir:

1. İlgili göstergeyi her teklif sahibi veya her satış için hesapla.
2. Sonuçları büyüklüğüne göre sırala.
3. Kurumun kendi dağılımındaki 90. persentili eşik olarak belirle.
4. Yüksek değer sinyalse eşiğin üzerini; düşük değer sinyalse eşiğin altını işaretle.

Bu yaklaşımın amacı küçük ve büyük kurumları aynı mutlak sayıya zorlamak yerine her kurumda kendi tarihsel örüntüsünden sapmayı ölçmektir.

Minimum örneklem koşulları

Bu üç minimum değer ampirik araştırma sonucu değildir. Kaynak bunları yazarın metodolojik başlangıç önerileri olarak açıkça niteler ve hiçbir federal kaynağın bu eşikleri doğrulamadığını belirtir.

Homojen varlık kategorilerine ayırma

Kaynak, geçmiş seri analizinde segmentasyonu zorunlu görmektedir. Araçlar, bilgisayar ekipmanları, diğer taşınırlar ve gayrimenkuller aynı dağılıma karıştırılırsa değerleme-satış farkı veya katılımcı davranışı gibi ölçüler anlamını kaybedebilir.

Bu nedenle nicel karşılaştırmanın aynı tür varlıkların oluşturduğu homojen kategoriler içinde yapılması önerilir.

İlk kullanım için önerilen başlangıç değerleri

Kaynak bu değerlerin ampirik olarak türetilmediğini açıkça belirtmektedir. Bunlar, geçmiş veri serisi bulunmayan bir kurumun aracı ilk kez uygulayabilmesi için verilmiş başlangıç tahminleridir ve kurum kendi tarihsel serisini oluşturduğunda yeniden kalibre edilmelidir.

Olay anında kayıt zorunluluğu

Çalışma, özellikle teklif sürecinde gözlenip sonradan kaybolabilecek olaylar için eşzamanlı kayıt önerir. Dört durum özel olarak sayılmıştır:

1. Etkin katılımın kurumun belirlediği parametrenin altında kalması.
2. Bir teklif sahibinin yalnız açılış teklifini verip sonrasında dönmemesi.
3. Kazanan teklifin geri çekilmesi veya iptal edilmesi ve satışın ikinci sıradaki teklif sahibine geçmesinin aynı satışta birden fazla kez yaşanması.
4. Bir teklif sahibinin başka bir katılımcının teklifini önceden bildiğini gösteren kayda geçirilebilir bir ifade kullanması.

Burada görevliye “bu durum şüpheli mi?” sorusu yöneltilmez. Araç yalnız olayın gerçekleştiği anda kaydedilmesini ister. Böylece tarafların daha sonra olayları kendi çıkarlarına göre yeniden anlatmasından önce çağdaş bir kayıt oluşur.

Bir Gösterge Ortaya Çıktığında Araç Ne Yapılmasını Önerir?

Çalışma eskalasyonu üç ayrı görev halinde düzenler: mevcut kayıtları korumak, soruşturma yetkisi olmayan görevlinin belirli eylemlerden kaçınmasını sağlamak ve olayı kurumun önceden belirlenmiş yetkili kanalına iletmek. Tarama aracının amacı satış görevlisini bağımsız antitröst soruşturmacısına dönüştürmek değildir.

1. Koru

2. Yapma

3. Bildir

Çalışma, kurumun eskalasyonu alacak iç yetkiliyi ve gerekli olduğunda dış yönlendirme için uygulanacak süreyi önceden resmî biçimde belirlemesini önerir. ABD federal bağlamında kaynak Antitrust Division ve ilgili kurumun Inspector General yapısını örnek gösterir.

Bu yapı belirli bir ülke için evrensel bildirim prosedürü olarak okunmamalıdır. Aracın Brezilya uygulama deneyiminden geliştirilip ABD federal kaynaklarıyla eşleştirilmiş olması nedeniyle başka ülkelerde yetkili merciler ve usul ayrıca belirlenmelidir.

Çalışmanın doğrulama problemi

Yazarın en açık sınırlaması, aracın henüz doğrulanmamış olmasıdır. Gerçek bir doğrulama, danışıklılığın bulunduğu ve bulunmadığı bağımsız biçimde bilinen satış gruplarında göstergelerin ne sıklıkla çalıştığını ölçmeyi gerektirir.

Danışıklılığın mahkûmiyet, karar veya kabul ile doğrulandığı vakalar pozitif örnekler sağlayabilir. Ancak gerçek bir negatif kontrol grubu oluşturmak zordur; bir satışta danışıklılığın tespit edilmemiş olması, danışıklılığın kesinlikle bulunmadığını kanıtlamaz.

Kaynak daha zayıf fakat uygulanabilir bir test olarak, daha sonra kovuşturma yaşanan bir kurumun geçmiş satış serisine G bölümündeki nicel göstergelerin geriye dönük uygulanmasını ve göstergelerin olay kamuya çıkmadan önce sinyal üretip üretmeyeceğinin incelenmesini önermektedir.

Diğer temel sınırlılıklar

Çalışmanın desteklediği ve desteklemediği yorumlar

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: Screening for Collusion by Stage, Not by Type: A Lifecycle-Organised Instrument for Public Asset Disposition

Yazar: Gustavo Cristiano Samuel dos Reis.

Kaynakta belirtilen görevler: Official Public Auctioneer, State of São Paulo, Brazil; President, National Association of Judicial Auctioneers (ANLJ); President, São Paulo State Auctioneers' Union.

Tarih: Ağustos 2026.

Kaynak türü: Working Paper.

Sayfa sayısı: 12.

Hakemlik durumu: Belge bir working paper olarak sunulmaktadır; yüklenen kaynakta hakemli dergi yayını olduğuna ilişkin bilgi bulunmamaktadır.

DOI / resmî yayın bağlantısı: Yüklenen belgede verilmemektedir.

Lisans: Makalenin kendisi için açık bir Creative Commons veya eşdeğer yeniden kullanım lisansı belirtilmemektedir. Çalışmanın sonuç bölümünde tam tarama aracının ücretsiz kullanıma ve eleştiriye açık olduğu belirtilmektedir; bu ifade makale metninin genel telif lisansı olarak yorumlanmamıştır.

İlgili çalışma: Kaynak, aynı yazarın “Who May Sell the Public's Property? Auctioneer Accountability as a Candidate Control Variable in the Disposition of Government Assets” başlıklı çalışmasına ve SSRN Abstract ID 7239219'a atıf yapmaktadır.

AI açıklaması: Yazar, generatif yapay zekâ yardımcısının araştırma desteği, yapısal organizasyon ve taslak hazırlama için kullanıldığını; tez, argüman, mesleki deneyim ve bütün maddi iddiaların kendisine ait olduğunu, kaynakları kendisinin gözden geçirip doğruladığını ve içerikten tam sorumluluk aldığını belirtmektedir.

Temel kaynak tabanı: OECD bid-rigging rehberi, ABD Adalet Bakanlığı Antitrust Division materyalleri, Federal Acquisition Regulation hükümleri, yayımlanmış federal kovuşturmalar ve yazarın Brezilya kamu satışlarındaki mesleki deneyimi.

Yöntem: Mevcut danışıklılık göstergelerinin operasyonel yaşam döngüsüne göre yeniden örgütlenmesi; geçmiş satış serileri için kuruma özgü nicel kalibrasyon yaklaşımı; fiziksel ve elektronik satış ortamlarında gözlenebilirlik analizi; belgeleme ve eskalasyon protokolü tasarımı.

Kaynak içi tutarsızlık: Metin toplam 37 göstergeden söz ederken aşama tablosundaki sayılar toplam 41 etmektedir. Ayrıca ilan hazırlama aşaması metinde sekiz gösterge olarak anılırken tabloda yedi olarak gösterilir. Yüklenen belge bu farkı açıklamamaktadır.

Temel yorum sınırı: Araç doğrulanmış bir kartel tespit modeli değildir. Gösterge bulunması danışıklılığın kanıtı değildir. Yüzde 90 persentil yöntemi, minimum örneklem değerleri ve ilk başlangıç eşikleri çalışmanın metodolojik önerileridir; ampirik olarak doğrulanmış evrensel standartlar değildir.