Ин таҳқиқот таъсири ҷойгиршавии дастгоҳҳои муҳофизат аз изофашиддат, ё Surge Protective Device (SPD)-ро ба маҳдудкунии изофашиддати гузарандаи аз импулси барқ ба вуҷудомада бо истифода аз симулятсияи MATLAB арзёбӣ мекунад. Панели асосии тақсимот ҳамчун шабакаи эквивалентии R–L–C ва SPD ҳамчун унсури ғайрихаттии вобаста ба шиддат, ки рафтори варистори оксиди металлӣ (MOV)-ро ифода мекунад, модел шудааст. Чор ҳолат муқоиса шудааст: бе муҳофизат, SPD дар тарафи вуруди панел, SPD дар шинаи асосӣ ва SPD дар хати тақсимот. Шиддатҳои қуллавии гузоришшуда мутаносибан 6,00 кВ, 2,09 кВ, 4,47 кВ ва 4,68 кВ мебошанд. Дар байни ҳолатҳои санҷидашуда ҷойгиркунӣ дар тарафи вуруд пасттарин шиддати қуллавӣ ва устувортарин ҷавоби гузарандаро додааст. Натиҷаҳо танҳо ба модели симулятсионӣ тааллуқ доранд ва бо озмоиши саҳроӣ ё лабораторӣ тасдиқ нашудаанд.

Саволи асосии таҳқиқот чист?

Мақола танҳо зарурати истифодаи SPD-ро намесанҷад; масъала дар он аст, ки кадом мавқеи насб шиддати боқимондаро дар панели асосӣ бештар коҳиш медиҳад. Тибқи тафсири муаллифон, ҷойгир кардани SPD наздиктар ба нуқтаи воридшавии импулс имкон медиҳад, ки изофашиддат пеш аз паҳн шудан ба шабакаи дохилӣ маҳдуд карда шавад.

Модели MATLAB чӣ гуна сохта шудааст?

Панели асосӣ ҳамчун шабакаи эквивалентии R–L–C, ки шинаҳо, ноқилҳо ва борҳои пайвастшударо намояндагӣ мекунад, модел шудааст. Импулси барқ ҳамчун импулси стандартии дорои болоравии тез ва амплитудаи баланд ворид мешавад. SPD ҳамчун унсури ғайрихаттии MOV модел шуда, ҳангоми аз сатҳи маҳдудкунӣ гузаштани шиддат ба гузаронидани ҷараён оғоз мекунад.

Дар мақола қиматҳои рақамии R, L ва C, параметрҳои дақиқи шакли импулс, тавсифи пурраи V–I-и MOV ва импеданси заминкунӣ оварда нашудаанд. Аз ин рӯ ин маълумоти набуда бо тахмин пур карда нашудааст.

Натиҷаҳои ҷойгиркунии SPD

Ҷойгиркунӣ дар тарафи вуруд пасттарин қимати қуллавиро додааст. SPD дар шинаи асосӣ ва хати тақсимот низ шиддатро нисбат ба ҳолати бе муҳофизат коҳиш медиҳад, аммо мувофиқи шарҳи манбаъ як қисми энергияи импулс то расидан ба SPD аллакай дар система паҳн шудааст.

SPD навъи 1 ва муҳофизати ҳамоҳангшудаи навъи 1 + 2

Дар симулятсияи ҷудогона SPD навъи 1 шиддатро аз 6 кВ то 3,9 кВ коҳиш медиҳад ва мақола инро %36 коҳиш меномад. Барои тарҳи ҳамоҳангшудаи SPD навъи 1 + 2 шиддати боқимондаи 980 В ва коҳиши %84,8 гузориш шудааст.

Дар манбаъ номувофиқии ҳисобӣ вуҷуд дорад. Аз рӯи қиматҳои намоёни 6 кВ ва 3,9 кВ коҳиш тақрибан %35,0 аст; аз 6 кВ то 0,98 кВ бошад тақрибан %83,7. Аз ин сабаб фоизҳои аслии мақола тағйир дода намешаванд, аммо номувофиқатии онҳо бо қиматҳои намоён қайд карда мешавад. Ҳамчунин сабаби фарқи натиҷаи 3,9 кВ барои SPD навъи 1 ва 2,09 кВ барои SPD навъи 1 дар тарафи вуруд пурра шарҳ дода нашудааст.

Таҳқиқот чиро дастгирӣ мекунад?

Дар байни мавқеъҳои муқоисашуда насби SPD навъи 1 дар тарафи вуруди панели асосӣ пасттарин шиддати қуллавиро медиҳад. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки мавқеи SPD дар модели пешниҳодшуда ба ҷавоби гузарандаи шиддат таъсири муҳим дорад.

Таҳқиқот чиро исбот намекунад?

Таҳқиқот мавқеи ягона ва универсалии SPD-ро барои ҳамаи системаҳои барқӣ исбот намекунад. Озмоиши воқеии иншоот, санҷиши лаборатории импулсӣ ва арзёбии дарозмуддати эътимоднокӣ гузориш нашудааст. Истилоҳи “оптималӣ” танҳо ба вариантҳои санҷидашудаи ҳамин симулятсия дахл дорад.

Дар шароити Тоҷикистон чӣ гуна бояд тафсир шавад?

Қиматҳои 2,09 кВ, 4,47 кВ ва 4,68 кВ-ро ба иншооти мушаххаси Тоҷикистон мустақим татбиқ кардан мумкин нест. Топологияи шабака, заминкунӣ, хусусиятҳои ноқилҳо, таъсири маҳаллии барқ ва параметрҳои воқеии SPD бояд алоҳида санҷида шаванд. Паёми асосии муҳандисии таҳқиқот аҳамияти нуқтаи ҷойгиркунии SPD дар тарҳи муҳофизат мебошад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Равиши ҳисоббарорӣ

Импулси барқ ба модели R–L–C-и панели асосӣ ворид карда шуда, ҷавоби шиддат дар соҳаи вақт барои мавқеъҳои гуногуни SPD муқоиса мешавад. SPD ҳамчун элементи ғайрихаттии MOV модел шудааст.

Натиҷаи асосии рақамӣ

Пасттарин шиддати қуллавӣ 2,09 кВ дар тарафи вуруд мебошад. Дар шинаи асосӣ 4,47 кВ, дар хати тақсимот 4,68 кВ ва дар ҳолати бе муҳофизат 6,00 кВ гузориш шудааст. Аз ин рӯ мақола ҷойгиркунии тарафи вурудро дар байни ҳолатҳои санҷидашуда самараноктарин мешуморад.

Маҳдудиятҳои усул

Параметрҳои дақиқи импулс, қиматҳои R–L–C, тавсифи пурраи V–I-и MOV, импеданси заминкунӣ ва тафсилоти ҳалкунандаи ҳисоббарорӣ дода нашудаанд. Валидасияи лабораторӣ ё саҳроӣ низ пешниҳод нашудааст. Натиҷа бояд ҳамчун муқоисаи симулятсионӣ арзёбӣ шавад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ: Optimal Placement Analysis of Surge Protective Devices Against Lightning Impulses at Main Distribution Panels Using MATLAB Simulation

Муаллифон: Ovie Ariesta; Abdul Multi; Baskoro Abie Pandowo. Муаллифи масъул Ovie Ariesta мебошад. Изҳороти саҳми баробар нест.

Муассиса: Institut Sains dan Teknologi Nasional, Jakarta, Indonesia.

Маҷалла: International Journal of Advanced Multidisciplinary, 4(4), January–March 2026, 693–700. Санаи нашр: 19 феврали 2026.

DOI: 10.38035/ijam.v4i4.1885. Дар сарлавҳаи PDF танҳо 10.38035/ijam.v4i4 оварда шудааст, вале сабти расмии мақола DOI-и пурраро бо .1885 нишон медиҳад.

Навъи манбаъ ва баррасии ҳамтоён: Мақолаи таҳқиқотии симулятсияи муҳандисӣ дар MATLAB. Маҷалла худро ҳамчун маҷаллаи peer-reviewed муаррифӣ мекунад; гузоришҳои алоҳидаи рецензентӣ дар файли мақола мавҷуд нестанд.

Литсензия: CC BY 4.0.

Маблағгузорӣ, дастрасии маълумот, бархӯрди манфиатҳо ва CRediT: Дар матни таҳқиқшуда изҳороти алоҳида ёфт нашуд.

Мазмуни илмӣ танҳо ба таҳқиқоти боршуда асос ёфтааст. Манбаъҳои беруна барои тасдиқи маълумоти библиографӣ истифода шуданд. Натиҷаҳо симулятсияи MATLAB мебошанд ва далели мустақими фаъолияти воқеии саҳроӣ нестанд.