Худии Ҳақиқӣ (True Self), дар чаҳорчӯбаи мафҳумии ин таҳқиқот, андозаи худшиносист, ки хусусиятҳо ва қобилиятҳоеро ифода мекунад, ки шахс воқеан дорои онҳо будани худро мепиндорад ва аз ҷиҳати равонӣ барои ӯ марказӣ мебошанд, аммо бинобар интизориҳои иҷтимоӣ, нигаронӣ аз доварӣ шудан ё маҳдудиятҳои заминавӣ на ҳамеша метавонад онҳоро дар зиндагии рӯбарӯ ифода кунад. Таҳқиқот баррасӣ мекунад, ки Сомонаҳои Шабакаҳои Иҷтимоӣ (Social Networking Sites, SNSs) барои ошкор кардани ин хусусиятҳо чӣ гуна муҳит фароҳам меоранд; махсусан дар иртибот бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ, назорати даркшуда ва рафтори худошкорсозии ҳамсолон. Таҳқиқот ба мусоҳибаҳои сохторбандишудае асос меёбад, ки ба забони юнонӣ бо 121 донишҷӯи бакалавр, магистр ва докторант аз бахшҳои гуногуни Донишгоҳи Эгей ва Донишгоҳи Пирей, ки аз расонаҳои иҷтимоӣ истифода мебаранд, гузаронида шудаанд. Натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки вақти бештар гузаронидан дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо намудҳои гуногуни рафтори худошкорсозӣ, ошноӣ бо муҳити платформа ва таъсири ҳамсолон робитаҳои мусбат дорад. Бо вуҷуди ин, азбаски таҳқиқот буришӣ ва коррелятсионӣ аст, исбот намекунад, ки истифодаи тӯлонитар аз расонаҳои иҷтимоӣ сабаби ин рафторҳо мешавад.

Тафовути марказии таҳқиқот миёни муаррифии ҳувият ва ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ қарор дорад. Муаррифии ҳувият метавонад дар бар гирад, ки шахс нақшҳои иҷтимоӣ, симои идеализатсияшуда ё хусусиятҳоеро, ки мехоҳад ба аудиторияи муайян нишон диҳад, танзим карда пешниҳод намояд. Ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ бошад, маънои намоён шудани хусусиятҳоеро дорад, ки барои худи шахс маънодор ҳастанд, аммо ӯ онҳоро дар муносибатҳои офлайнӣ ба қадри кофӣ ифода карда наметавонад. Муҳаққиқон истифодаи шабакаҳои иҷтимоиро на танҳо ҳамчун раванди сохтани “persona”-и онлайн, балки барои баъзе корбарон ҳамчун фазои ифода ва тасдиқи хусусиятҳои амиқтари шахсӣ баррасӣ мекунанд.

Бозёфти устувортарин ба вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ марбут аст. Иштирокчиёне, ки вақти бештар сарф мекарданд, дар мавриди мубодилаи муҳтавои зиндагии ҳаррӯза, баъзе ифодаҳои Худии Ҳақиқӣ ва таъсирпазирӣ аз рафтори худошкорсозии ҳамсолон гузоришҳои баландтар додаанд. Синну сол бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ робитаи манфӣ дорад; иштирокчиёни ҷавонтар умуман муддати дарозтар онлайн мемонданд. Аз рӯйи ҷинс ва сатҳи таҳсил, дар аксари тағйирёбандаҳои асосии санҷидашуда фарқи назаррас ошкор нашудааст.

Нуқтаи оғози таҳқиқот: чаро одамон бо вуҷуди нигаронии махфият худро ошкор мекунанд?

Яке аз масъалаҳои асосии марбут ба мубодилаи иттилооти шахсӣ дар шабакаҳои иҷтимоӣ ин аст, ки одамон бо вуҷуди изҳори нигаронӣ аз махфият, мубодилаи маълумоти шахсии худро идома медиҳанд. Дар адабиёт ин номувофиқатӣ одатан ҳамчун парадокси махфият баррасӣ мешавад. Тағйирёбандаҳое чун дарки хавф, огоҳӣ аз махфият, назорати даркшуда, эътимод ба платформа ва таъсири иҷтимоӣ метавонанд шароитеро шарҳ диҳанд, ки дар онҳо одамон маълумотро мубодила мекунанд; аммо ба назари муҳаққиқон, онҳо метавонанд барои танҳо шарҳ додани он ки чаро шахс мехоҳад маълумоти ҳарчи бештар шахсӣ ва аз ҷиҳати равонӣ маънодорро ошкор кунад, нокифоя бошанд.

Таҳқиқот дар ҳамин нуқта кӯшиш мекунад мафҳумҳои ҳувият ва Худӣ-ро, ки дар адабиёт аксар вақт бо ҳам омехта мешаванд, аз ҳам ҷудо кунад. Нақшҳои иҷтимоии шахс ҳамчун донишҷӯ, корманд, волидайн ё дӯст; симои идеализатсияшудаи онлайнии ӯ ва профиле, ки барои аудиторияи муайян тартиб медиҳад, дар чаҳорчӯбаи муҳаққиқон бо тамоми Худӣ ҳаммаъно ҳисобида намешаванд.

Худии Ҳақиқӣ Чист?

Худии Ҳақиқӣ дар таҳқиқот ҳамчун андозаи худшиносӣ муайян мешавад, ки хусусиятҳои марказии шахсият ва қобилиятҳоеро дар бар мегирад, ки шахс воқеан дорои онҳо будани худро мепиндорад ва бо худэҳтиромӣ алоқаманданд, аммо бинобар маҳдудиятҳои иҷтимоӣ ё заминавӣ ошкор кардани онҳо дар зиндагии воқеӣ метавонад душвор гардад. Муҳаққиқон ин мафҳумро аз ҳувиятҳои идеалӣ, эҳтимолӣ ё танҳо ба таври иҷтимоӣ намоишдодашаванда ҷудо карда, барои таҳқиқи ангезаи амиқтари равонии худошкорсозии онлайн истифода мебаранд.

Баҳси назариявии таҳқиқот равиши Rogers ба Худии Ҳақиқӣ, назарияи тасдиқи худӣ ва адабиёти муаррифии худ дар онлайнро ба ҳам меорад. Ғояи асосӣ ин аст, ки шахс танҳо намехоҳад дар назди дигарон мусбат намояд; ӯ инчунин метавонад бихоҳад, ки хусусиятҳое, ки барои худ ҳақиқӣ ва муҳим мешуморад, аз ҷониби дигарон дида ва эътироф шаванд.

Тасдиқи худӣ ангезаи шахс барои он аст, ки дигарон ӯро ба тарзе бинанд ва бишиносанд, ки бо дарки худии ӯ мувофиқ бошад. Аз ин нуқтаи назар, хусусиятҳои шабакаҳои иҷтимоӣ, аз қабили мубодилаи интихобӣ, имкони таҳрири паём пеш аз фиристодан, қисман интихоб кардани аудиторияи ҳадаф ва коҳиш додани фишори фаврии муоширати рӯбарӯ метавонанд ифодаи баъзе хусусиятҳоеро, ки дар муҳити офлайнӣ баён карданашон душвор аст, осон кунанд.

Муаррифии ҳувият ва ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ як чиз нестанд

Яке аз саҳмҳои муҳими мафҳумии таҳқиқот ҳамин фарқ аст. Корбар метавонад дар профили расонаи иҷтимоии худ симои идеализатсияшуда созад, нақшҳои гуногуни иҷтимоиро барҷаста кунад ё муҳтаворо мувофиқи интизориҳои аудитория интихоб намояд. Инҳо ба муаррифии ҳувият ва идоракунии таассурот марбутанд. Баръакс, шахс метавонад баъзе хусусиятҳоеро, ки дар зиндагии воқеӣ бинобар тарси доварӣ ё фишори иҷтимоӣ баён карданашон душвор аст, аммо барои худ ҳақиқӣ мешуморад, дар муҳити онлайн низ ошкор кунад.

Аз ин рӯ, муҳаққиқон шабакаҳои иҷтимоиро на танҳо ҳамчун “фазои тавлиди ҳувияти қалбакӣ” ва на ба таври худкор ҳамчун “фазои шахсияти ҳақиқитар” таъриф мекунанд. Дар як муҳит ҳам муаррифии идеализатсияшудаи ҳувият ва ҳам шаклҳои аслитарини худошкорсозӣ метавонанд ҳамзамон вуҷуд дошта бошанд.

Парадокси назорат

Имкони интихоб кардани он ки муҳтавои корбар ба кӣ нишон дода шавад, кай мубодила гардад ё кадом маълумот дар профил боқӣ монад, метавонад ҳисси назорат эҷод кунад. Таҳқиқоти пешина нишон додаанд, ки эҳсоси доштани назорат метавонад дарки хавфро кам кунад ва дар баъзе ҳолатҳо ошкор кардани маълумоти бештарро осон намояд.

Дар ин таҳқиқот низ байни назорати даркшуда ва ошкорсозӣ робитаҳои мусбат пайдо шудаанд. Аммо нуқтаи махсус таъкидкардаи муҳаққиқон ин аст, ки назорат ва махфият як тағйирёбанда нестанд. Корбар метавонад аз махфияти худ нигарон бошад, вале агар аз рӯйи муҳтаво дараҷаи муайяни назоратро эҳсос кунад, боз ҳам худро ошкор намояд.

Чаро Вақти Сарфшуда дар Шабакаҳои Иҷтимоӣ Муҳим аст?

Вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ дар таҳқиқот тағйирёбандаи заминавиест, ки ба таври устувортарин бо ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ, рафтори мубодилаи ҳаррӯза, баъзе ҷанбаҳои назорати даркшуда ва таъсири ҳамсолон алоқаманд аст. Муҳаққиқон ин робитаро бо он шарҳ медиҳанд, ки бо гузашти вақт муҳити платформа ошнотар мешавад, меъёрҳои иҷтимоии хоси платформа дарунӣ мешаванд ва худошкорсозӣ ҳамчун рафтори оддитар дарк мегардад; аммо тарҳи буришӣ имкон намедиҳад, ки самти сабабии ин раванд муайян карда шавад.

Ин нуқта дар маркази ғояи “ғарқшавии замонӣ” ё temporal immersion қарор дорад. Ҳар қадар корбар вақти бештар дар платформа гузаронад, платформа метавонад аз як воситаи берунии муошират ба бахши ошнои зиндагии ҳаррӯзаи иҷтимоӣ табдил ёбад. Ин ошноӣ метавонад остонаи равонии эҷоди муҳтаво ва худбаёниро коҳиш диҳад.

Фаромӯш набояд кард, ки самти баръакс низ имконпазир аст: шахсоне, ки худро дар муҳити онлайн озодтар баён мекунанд, шояд аз оғоз вақти бештарро дар шабакаҳои иҷтимоӣ сарф кунанд. Тарҳи таҳқиқот ин ду эҳтимолро аз ҳам ҷудо карда наметавонад.

Рафтори ҳамсолон ва меъёршавии иҷтимоӣ

Таҳқиқот ҳамчунин нишон медиҳад, ки мубодилаи маълумот дар бораи худ аз ҷониби дӯстон бо рафтори ошкорсозии худи корбарон алоқаманд аст. Мубодилаи мунтазами намудҳои муайяни муҳтаво аз ҷониби дигарон метавонад дарки корбарро қавӣ кунад, ки “дар ин муҳит мубодилаи ин чиз муқаррарӣ ё бехатар аст”.

Ин раванд танҳо ҳамчун фишори мустақими иҷтимоӣ тафсир намешавад. Дар чаҳорчӯбаи муҳаққиқон, рафтори ҳамсолон метавонад ҳамчун низоми истинодии иҷтимоӣ амал кунад, ки дар он меъёрҳои мубодилаи платформа бо гузашти вақт омӯхта мешаванд. Корбар ҳангоми мушоҳидаи рафтори мубодилаи дигарон метавонад рафтори худро мувофиқи меъёрҳои он муҳит танзим кунад.

Чор фарзияи таҳқиқот

1. Фарзияи 1: Сатҳи баландтари иштирок дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо ошкор кардани баъзе ҷанбаҳои Худии Ҳақиқӣ робитаи мусбат дошта бошад.
2. Фарзияи 2: Назорати баландтари даркшуда бар ошкор кардани маълумоти шахсӣ бо хоҳиши ошкор кардани Худии Ҳақиқӣ робитаи мусбат дошта бошад.
3. Фарзияи 3: Сатҳи худошкорсозии ҳамсолон дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо рафтори худошкорсозии худи корбар алоқаманд бошад.
4. Фарзияи 4: Вақти бештар гузаронидан дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо эҳтимоли ошкор кардани баъзе ҷанбаҳои Худии Ҳақиқӣ алоқаманд бошад.

Муаллифон дар бахши натиҷаҳо гузориш медиҳанд, ки ҳар чор фарзия дар маҷмӯъ дастгирӣ шудаанд. Бо вуҷуди ин, “дастгирӣ шудан” маънои сабабияти таҷрибавиро надорад; дастгирӣ бар асоси робитаҳои оморӣ байни тағйирёбандаҳои худгузоришдиҳӣ, ки дар таҳқиқот чен шудаанд, арзёбӣ гардидааст.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Намуна ва ҷамъоварии маълумот

Дар таҳқиқот дар маҷмӯъ 121 донишҷӯи бакалавр, магистр ва докторант аз бахшҳои гуногуни Донишгоҳи Эгей ва Донишгоҳи Пирей иштирок карданд. Пеш аз банақшагирии мусоҳиба аз иштирокчиён пурсида шуд, ки оё ҳадди ақал як ҳисоби расонаи иҷтимоӣ доранд; шахсоне, ки гуфтанд аз барномаҳои расонаҳои иҷтимоӣ истифода намебаранд, ба намуна дохил карда нашуданд.

Ҷамъоварии маълумот тавассути мусоҳибаи сохторбандишуда анҷом ёфт ва ҳамаи мусоҳибаҳо ба забони юнонӣ гузаронида шуданд. Ба иштирокчиён ҳадаф ва тартиби таҳқиқот шарҳ дода шуд, ризоияти огоҳона гирифта шуд ва гуфта шуд, ки иштирок маҷбурияти академӣ ё ҳавасмандкуниро дар бар намегирад. Ҷавобҳо беном ҷамъоварӣ шуданд ва ба иштирокчиён хабар дода шуд, ки ҳар вақт хоҳанд метавонанд аз таҳқиқот хориҷ шаванд.

Сохтори абзори мусоҳиба

Мусоҳибаи сохторбандишуда аз се бахши асосӣ иборат буд. Бахши аввал ба чор зербахш тақсим шуда буд, ки тағйирёбандаҳои асосии назариявии таҳқиқотро чен мекарданд:

• Сомонаҳои Шабакаҳои Иҷтимоӣ ҳамчун Дунёи Ҳақиқии Ман: 14 банд. Бандҳоеро дар бар мегирад, ки барои фарқ кардани ифодаи Худии Ҳақиқӣ аз муаррифии идеализатсияшуда ё нақшбунёди ҳувият пешбинӣ шудаанд.
• Назорати Фаъолият ва Худии Ҳақиқӣ дар Сомонаҳои Шабакаҳои Иҷтимоӣ: 6 банд. Робитаи назорати даркшуда ва махфиятро бо рафтори ошкорсозӣ меомӯзад.
• Таъсири Иҷтимоӣ ва Худии Ҳақиқӣ: 6 банд. Робитаи рафтори мубодилаи дӯстонро бо меъёрҳои иҷтимоӣ ва остонаи ошкорсозӣ меомӯзад.
• Нақзи Махфият ва Худии Ҳақиқӣ: 4 банд. Дарки хавфҳои эҳтимолии махфиятро баррасӣ мекунад; ин тағйирёбандаҳо дар ҳамаи таҳлилҳои асосии омории мақола истифода нашудаанд.

Дар бахши дуюми мусоҳиба 15 банд дар бораи шаклҳои истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва дар бахши сеюм панҷ саволи демографӣ мавҷуд буд. Дар зермиқёси аввали бахши асосии якум ҷавобҳо аз 1="Ҳеҷ гоҳ" то 5="Ҳамеша" ва дар зербахшҳои назорат, таъсири иҷтимоӣ ва махфият аз 1="Комилан розӣ нестам" то 5="Комилан розӣ ҳастам" бо миқёси панҷдараҷаи Likert гирифта шуданд.

Усули оморӣ

Азбаски маълумот аз ченакҳои ordinal Likert иборат буд ва фарзияҳои тақсимоти муқаррариро қонеъ намекард, усулҳои ғайрипараметрӣ истифода шуданд. Робитаҳои байни тағйирёбандаҳои ordinal ва вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо коэффисиенти коррелятсияи рутбавии Spearman, ва фарқиятҳои байни гурӯҳҳои ҷинсӣ бо санҷиши Mann–Whitney U арзёбӣ шуданд. Ҳадди аҳамияти оморӣ p<0.05 муайян шуда, таҳлилҳо бо IBM SPSS Statistics 23 анҷом ёфтанд.

Пайдарҳамии дохилии миқёсҳо

Ин арзишҳо, махсусан дар миқёсҳои кӯтоҳи ду ва се бандӣ, бояд бо эҳтиёт тафсир шаванд. Муҳаққиқон низ ба ҷойи истифодаи ҳамаи бандҳои пурсишнома ҳамчун як холли муттаҳидшуда, бандҳоеро барои таҳлили оморӣ интихоб карданд, ки мустақиман ба андозаи мафҳумии ҳар фарзия марбут буданд.

Ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ ва вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ

Дар қисми муҳими бандҳои асосии бахши Худии Ҳақиқӣ робитаҳои мусбат бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ мушоҳида шуданд. Масалан:

Ин ҷадвал ҳамчунин нишон медиҳад, ки вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо ҳамаи бандҳои Худии Ҳақиқӣ бо қувваи яксон алоқаманд нест. Аз ин рӯ, натиҷаро ба шакли “ҳар касе, ки дар расонаҳои иҷтимоӣ вақти зиёд мемонад, Худии Ҳақиқии худро бештар ошкор мекунад” тафсир кардан мумкин нест.

Аз рӯйи тағйирёбандаи синну сол, дар аксари бандҳои Худии Ҳақиқӣ робитаи назаррас пайдо нашуд. Истисно банди A7 аст: дар банди “Ман дар расонаҳои иҷтимоӣ дар бораи худ чизҳоеро ошкор кардам, ки ҳангоми сӯҳбат бо касе дар зиндагии воқеӣ ин қадар осон мубодила карда наметавонистам”, бо синну сол робитаи сусти манфии ρ=-0.18, p=0.04 ёфт шуд. Ин натиҷа нишон медиҳад, ки иштирокчиёни ҷавонтар чунин ошкорсозиро каме бештар гузориш додаанд.

Назорати даркшуда

Дар андозаи назорат, банди B4 — ки мегӯяд, агар корбар аз болои маълумоти дар расонаҳои иҷтимоӣ мубодилакардааш назорати комил надошта бошад, ин қадар маълумоти шахсиро ошкор намекунад — бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ робитаи мусбат нишон дод. Дар Ҷадвали 3-и манбаъ коэффисиент ρ=0.26, p=0.004 оварда шудааст, дар ҳоле ки дар матни шарҳи ҳамин бозёфт r=0.25, p=0.004 дода шудааст. Ин фарқи хурди дохили манбаъ дар ин ҷо бе ислоҳ нигоҳ дошта шудааст.

Байни синну сол ва бандҳои назорати B2 ва B4 робитаҳои манфӣ мушоҳида шуданд; иштирокчиёни ҷавонтар бо ин бандҳо бештар мувофиқат кардаанд. Баръакс, банди B5, ки нигаронии махфиятро ифода мекунад, на бо синну сол ва на бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ робитаи назаррас нишон надод. Ин бозёфт аз равиши муҳаққиқон пуштибонӣ мекунад, ки назорат ва махфият набояд ҳамчун ду канори як меҳвар арзёбӣ шаванд.

Таъсири ҳамсолон

Байни банди C1, ки таъсири ҳамсолонро чен мекунад, ва вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ робитаи ρ=0.288, p=0.002; байни банди C3, ки ошкор кардани ҷанбаҳои бештари Худии Ҳақиқиро аз таъсири он чи дӯстон мубодила мекунанд чен мекунад, ва вақт бошад робитаи ρ=0.466, p<0.001 пайдо шуд.

C3 ҳамчунин бо синну сол робитаи манфии ρ=-0.225, p=0.014 нишон дод. Ба ибораи дигар, иштирокчиёни ҷавонтар дар сатҳи баландтар гузориш доданд, ки аз ошкорсозии дӯстони худ таъсир гирифтаанд. Таҳқиқот ин робитаро дар заминаи моделсозии иҷтимоӣ ва меъёрҳои мубодила дар дохили шабака тафсир мекунад.

Мубодилаи муҳтавои ҳаррӯза

Вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ на танҳо бо бандҳои марбут ба Худии Ҳақиқӣ, балки бо мубодилаи умумитари зиндагии ҳаррӯза низ робитаи мусбат дорад.

Ин фарқ муҳим аст. Дар таҳқиқот дида шуд, ки муҳтавои марбут ба зиндагии ҳаррӯза нисбат ба ҷанбаҳои интихобитар ва аз ҷиҳати равонӣ амиқтари Худии Ҳақиқӣ бештар мубодила мешаванд. Муҳаққиқон инро чунин тафсир мекунанд, ки худошкорсозӣ раванди яксатҳӣ нест, балки қабат-қабат аст: мубодилаи ҳувияти намоён ва иҷтимоӣ бо ошкорсозии интихобитари Худии Ҳақиқӣ метавонад дар як муҳити рақамӣ, вале бо басомад ва шиддати гуногун зуҳур кунад.

Синну сол, ҷинс ва таҳсил

Байни вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва синну сол робитаи манфии андозаи миёнаи ρ=-0.36, p<0.001 гузориш шудааст; иштирокчиёни ҷавонтар вақти бештар сарф кардаанд. Робита байни сатҳи таҳсил ва вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ назаррас нест. Аз рӯйи гурӯҳҳои ҷинсӣ низ дар тағйирёбандаҳои асосии истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва худошкорсозӣ, ки санҷида шуданд, фарқияти назаррас гузориш нашудааст.

Оё Ин Таҳқиқот Нишон Медиҳад, ки Истифодаи Расонаҳои Иҷтимоӣ Сабаби Ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ Мешавад?

Не. Таҳқиқот маълумоти мусоҳибаи буришӣ ва таҳлилҳои коррелятсиониро истифода мебарад; бинобар ин, наметавон хулосаи сабабӣ баровард, ки вақти бештар гузаронидан дар шабакаҳои иҷтимоӣ ошкорсозии Худии Ҳақиқиро зиёд мекунад. Натиҷаҳо танҳо нишон медиҳанд, ки дар намунаи 121 донишҷӯи баррасишуда вақт, назорати даркшуда, таъсири ҳамсолон ва нишондиҳандаҳои гуногуни худошкорсозӣ ҳамзамон тағйир меёбанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Муҳитҳои шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд ба баъзе корбарон имкон диҳанд, ки хусусиятҳоеро, ки дар муҳити офлайнӣ баён карданашон душвор аст, ошкор намоянд.
• Вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ бо бисёр нишондиҳандаҳои санҷидашудаи худошкорсозӣ ва мубодилаи ҳаррӯза робитаи мусбат дорад.
• Рафтори худошкорсозии ҳамсолон бо рафтори ошкорсозии худи корбар алоқаманд аст.
• Баъзе ҷанбаҳои назорати даркшуда бо худошкорсозӣ робитаи мусбат доранд.
• Натиҷаҳое ҳастанд, ки нишон медиҳанд нигаронии махфият ва назорати даркшуда набояд як раванди ягонаи равонӣ ҳисобида шаванд.
• Тафсири мувофиқ бо манбаъ вуҷуд дорад, ки корбарони вақти бештар сарфкунанда метавонанд тавассути ошноӣ бо муҳити платформа ва дарунӣ кардани меъёрҳои иҷтимоӣ шаклҳои гуногуни мубодиларо инкишоф диҳанд.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Исбот нашудааст, ки истифодаи тӯлонитар аз расонаҳои иҷтимоӣ бевосита сабаби ошкорсозии Худии Ҳақиқӣ мешавад.
• Нишон дода нашудааст, ки худошкорсозӣ дар расонаҳои иҷтимоӣ ба саломатии равонӣ таъсири қатъии мусбат ё манфӣ мерасонад.
• Натиҷаҳоро ба ҳамаи гурӯҳҳои синнӣ, кишварҳо ё корбарони расонаҳои иҷтимоӣ умумӣ кардан мумкин нест.
• Санҷида нашудааст, ки платформаи муайяни расонаи иҷтимоӣ нисбат ба дигарон ифодаи аслитарро бештар таъмин мекунад.
• Рафтори воқеии иштирокчиён дар платформаҳо тавассути изи рақамӣ ё сабтҳои рафторӣ мустақиман чен карда нашудааст.
• Таҳқиқот байни хусусиятҳои тарроҳии платформа ва рафтори ошкорсозӣ сабабияти таҷрибавиро нишон намедиҳад.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Муаллифон ошкоро қайд мекунанд, ки натиҷаҳо аз намунаи нисбатан хурд ва аз ҷиҳати демографӣ махсус ба даст омадаанд, аз ин рӯ қобилияти умумисозӣ маҳдуд аст. Азбаски намуна аз донишҷӯёни ду донишгоҳ иборат аст, гурӯҳҳои синнии дигар, сатҳҳои таҳсил, касбҳо ва заминаҳои фарҳангӣ бояд алоҳида санҷида шаванд.

Таҳқиқот ҳамчунин ба маълумоти худгузоришдиҳӣ такя мекунад. Он чи иштирокчиён дар бораи худ мегӯянд, бо рафтори воқеии онҳо дар платформа як чиз нест. Муҳаққиқон баррасӣ мекунанд, ки майл ба нуқтаи миёна дар мусоҳибаҳо ва махсусан дар иштирокчиёни ҷавон майли додани ҷавобҳои аз ҷиҳати иҷтимоӣ матлуб метавонад ба натиҷаҳо таъсир расонад.

Таҳқиқоти тӯлонӣ метавонанд қавитар биомӯзанд, ки бо зиёд шудани вақти сарфшуда дар платформа рафтори ошкорсозӣ воқеан чӣ гуна тағйир меёбад. Чен кардани рафтори воқеии корбарон бо маълумоти платформа ва муқоисаи платформаҳои гуногун низ барои санҷиши натиҷаҳои ҳозира муҳим аст. Муаллифон ҳамчунин пешниҳод мекунанд, ки азбаски низомҳои генеративии AI дар муоширати онлайн торафт бештар миёнаравӣ мекунанд, дар оянда робитаи ҳувият, аслӣ будан ва худошкорсозӣ дар муҳитҳои муоширати миёнаравишуда бо AI таҳқиқ шавад.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: I Disclose, Therefore I Exist: Time, Control, and True Self Expression in Social Networking Sites

Муаллифон: Olga Gavriilidou; Stefanos Gritzalis

Муассисаҳо: Department of Information and Communication System Engineering, School of Engineering, University of the Aegean, Karlovasi, Greece; Department of Digital Systems, University of Piraeus, Piraeus, Greece.

Муаллифони масъул: Olga Gavriilidou ва Stefanos Gritzalis.

Маҷалла: Psychology International.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Ҷилд / шумора / рақами мақола: 2026, 8(2), 29.

DOI: 10.3390/psycholint8020029

Ирсол: 8 Март 2026.

Бознигарӣ: 29 Апрел 2026.

Қабул: 1 Май 2026.

Санаи нашр: 6 Май 2026.

Навъи манбаъ: Мақолаи аслии таҳқиқотии аз баррасии ҳамтоён гузашта.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

Намуна: 121 донишҷӯи бакалавр, магистр ва докторант аз бахшҳои гуногуни Донишгоҳи Эгей ва Донишгоҳи Пирей; шахсоне, ки аз расонаҳои иҷтимоӣ истифода намебурданд, аз таҳқиқот хориҷ карда шуданд.

Ҷамъоварии маълумот: Мусоҳибаҳои сохторбандишуда бар асоси пурсишномае, ки махсус барои таҳқиқот таҳия шудааст; мусоҳибаҳо ба забони юнонӣ гузаронида шуданд.

Таҳлили оморӣ: Коррелятсияи рутбавии Spearman, санҷиши Mann–Whitney U ва таҳлили пайдарҳамии дохилии Cronbach alpha; ҳадди аҳамият p<0.05; IBM SPSS Statistics 23.

Ахлоқ: Азбаски таҳқиқот пурра тавассути пурсишномаҳои беном ва мусоҳибаҳои ихтиёрӣ, бе сабт ё коркарди маълумоти шахсӣ анҷом дода шуд, мутобиқи сиёсати Донишгоҳи Эгей аз баррасӣ ва тасдиқи кумитаи ахлоқӣ озод карда шуд. Аз иштирокчиён ризоияти огоҳона гирифта шуд.

Маблағгузорӣ: Таҳқиқот маблағгузории беруна нагирифтааст.

Дастрасии маълумот: Маълумоти таҳқиқотро бо дархости асоснок аз муаллифони масъул гирифтан мумкин аст; бинобар махфияти иштирокчиён ва сабабҳои ахлоқӣ онҳо барои умум дастрас нестанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Саҳми муаллифон: Мафҳумсозӣ ва методология O.G. ва S.G.; нармафзор, санҷиш, таҳлили расмӣ, таҳқиқот, захираҳо ва идоракунии маълумот O.G.; тарҳи аввал O.G.; баррасӣ ва таҳрир O.G. ва S.G.; визуализатсия O.G.; машварат/назорат S.G.

Ҳадди асосии тафсир: Таҳқиқот буришӣ ва коррелятсионӣ аст. Аз сабаби намунаи хурд ва донишҷӯмарказ, маълумоти худгузоришдиҳӣ ва ченкунии яквақта, самт ва сабабияти робитаҳоро муайян кардан мумкин нест. Натиҷаҳоро набояд мустақиман ба аҳолии васеътар, фарҳангҳои гуногун ё ҳамаи платформаҳои расонаҳои иҷтимоӣ умумӣ кард.

Ёддошти гузоришдиҳӣ дар дохили манбаъ: Робитаи банди B4 бо вақти сарфшуда дар шабакаҳои иҷтимоӣ дар Ҷадвали 3 ҳамчун ρ=0.26, p=0.004; дар матни шарҳи натиҷа бошад тақрибан ҳамчун r=0.25, p=0.004 гузориш шудааст. Ин фарқи хурд ҳамон тавре ки дар манбаъ аст, нигоҳ дошта шудааст.