Истифодаи мушкилзои рақамӣ, дар ин баррасии систематикӣ чаҳорчӯбаи таҳқиқест, ки фенотипҳои рафтори рақамии аз ҳад зиёд ё номунтазамро, аз ҷумла истифодаи мушкилзои интернет, истифодаи мушкилзои смартфон/шабакаҳои иҷтимоӣ ва ихтилоли бозии интернетӣ фаро мегирад; ҳамаи ин категорияҳо ҳамчун як ихтилоли ташхисӣ ё як бемории ягонаи нейробиологӣ қабул намешаванд. Баррасии систематикӣ 14 таҳқиқоти аслии интихобшуда аз таҳқиқоти калонсолони инсон дар давраи 2015–2025-ро аз нигоҳи нейротасвирбардории сохторӣ ва функсионалӣ, EEG ва усулҳои марбут ба нейробиология синтез кардааст. Натиҷаҳои такроршаванда махсусан ба ҳалқаҳои fronto-striatal, системаҳои мукофот ва salience, механизмҳои назорати ингибиторӣ ва шабакаҳои бузургмиқёси мағзӣ, аз ҷумла default mode, salience ва frontoparietal тамаркуз мекунанд. Аммо аксари таҳқиқот буришӣ мебошанд, намунаҳо нисбатан хурданд ва таърифҳо ва усулҳои тасвирбардории истифодашуда гетерогенӣ мебошанд; аз ин рӯ, натиҷаҳоро ҳамчун як “механизми мағзии истифодаи мушкилзои интернет”-и ягона ва тасдиқшуда шарҳ додан мумкин нест.

Дар баррасӣ далелҳо дар бораи ихтилоли бозии интернетӣ нисбат ба далелҳо оид ба истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ васеътаранд. Ҷавобҳои нейронӣ ба аломатҳои марбут ба бозӣ, ҷавобҳои P300-и марбут ба craving, фаъолшавии precuneus ва insula, ҳалқаҳои назорати prefrontal–striatal ва баъзе роҳҳои моддаи сафед дар таҳқиқоти IGD ҳадафҳои такроршавандаи таҳқиқотӣ буданд. Дар таҳқиқоти истифодаи мушкилзои интернет минтақаҳои назорати frontal, precuneus, putamen, nucleus accumbens ва системаҳои orbitofrontal; дар истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ бошад, махсусан шабакаҳои бузургмиқёси пайвастагии функсионалӣ таҳқиқ шудаанд.

Муҳимтарин маҳдудияти илмии таҳқиқот масъалаи самт мебошад. Ёфт шудани робита миёни ҳаҷм, фаъолшавӣ ё пайвастагии як минтақаи мағз ва рафтори мушкилзои рақамӣ нишон намедиҳад, ки истифодаи рақамӣ сабаби ин фарқи мағзӣ шудааст. Тарҳҳои буришӣ муайян карда наметавонанд, ки фарқи нейробиологӣ пеш аз рафтор вуҷуд дошт ё натиҷаи рафтори такроршавандаи рақамӣ аст.

Оё дар Истифодаи Мушкилзои Интернет Як “Имзои Мағзӣ” Вуҷуд Дорад?

Не. Ин баррасии систематикӣ нишон медиҳад, ки истифодаи мушкилзои интернет, ихтилоли бозии интернетӣ, истифодаи мушкилзои смартфон ва истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд баъзе тамоюлҳои умумии нейробиологӣ дошта бошанд, аммо онҳоро ба як имзои ягона ва тасдиқшудаи мағзӣ коҳиш додан мумкин нест; заминаи далелҳо гетерогенӣ буда, махсусан ба нафъи ихтилоли бозии интернетӣ номутавозин аст.

Равиши асосии манбаъ якҷо кардани рафторҳои гуногуни рақамӣ ҳамчун як бемории биологӣ нест. Ба ҷои ин, он мавҷудияти мавзӯъҳои такроршавандаи нейробиологиро дар байни таҳқиқоти гуногун меомӯзад.

Ин мавзӯъҳои такроршавандаро метавон ба се соҳаи васеъ гурӯҳбандӣ кард:

• коркарди мукофот ва аломатҳои дорои аҳамияти рафторӣ,
• назорати ингибиторӣ ва танзими иҷроия,
• ташкили шабакаҳои бузургмиқёси мағзӣ, ки бо диққат, равандҳои дохилии зеҳнӣ ва танзими эҳсосот алоқаманданд.

Бо вуҷуди ин, бозӣ, шабакаҳои иҷтимоӣ, смартфон ва истифодаи умумии интернет аз нигоҳи рафтор яксон нестанд. Дар истифодаи бозӣ мукофот, cue-reactivity ва ҷустуҷӯи шадиди мукофоти ҷалбкунанда метавонанд муҳимтар бошанд; дар истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва смартфон бошад, аҳамияти иҷтимоӣ, ҷустуҷӯи итминон, рафтори санҷишӣ ва тақвияти иҷтимоӣ метавонанд бо вазнҳои гуногун нақш бозанд.

Аз ин рӯ, мушоҳида шудани як шабакаи мағзӣ дар ду рафтори гуногуни рақамӣ маънои аз ҷиҳати биологӣ яксон будани ин рафторҳоро надорад.

Чаро Ҳалқаи Мукофот ва Назорати Ингибиторӣ Якҷо Баррасӣ Мешаванд?

Ҳалқаи мукофот ва назорати ингибиторӣ якҷо баррасӣ мешаванд, зеро таҳқиқоти баррасӣ нишон медиҳанд, ки ба даст овардани арзиши ангезишӣ аз ҷониби аломатҳои рақамии дорои аҳамияти рафторӣ ва назорати сатҳи болоии ҷавоб ба ин аломатҳо метавонанд дар як намунаи рафторӣ бо ҳам рӯ ба рӯ шаванд; махсусан системаҳои мукофоти striatal ва минтақаҳои назорати prefrontal дар бисёр таҳқиқот якҷо ё ба таври вобаста омӯхта шудаанд.

Ҳалқаҳои fronto-striatal, пайвастҳои анатомӣ ва функсионалии байни минтақаҳои frontal cortex ва striatum-ро ифода мекунанд. Ин системаҳо дар равандҳое чун арзёбии мукофот, интихоб, одат, қабули қарор ва боздории рафтор нақш доранд.

Таҳқиқоти сохтории баррасӣ:

• putamen,
• nucleus accumbens,
• orbitofrontal cortex,
• pars opercularis дар дохили inferior frontal gyrus

дар чунин минтақаҳо робитаҳоро бо ҷанбаҳои гуногуни истифодаи мушкилзои интернет гузориш додаанд.

Масалан, дар як таҳқиқоти сохтории MRI бо 144 зан масса ва ҳаҷми моддаи хокистарии pars opercularis-и рост бо шиддати вобастагии интернетӣ алоқаманд дониста шуд. Дар таҳқиқоти дигари 82 зан ҳаҷми putamen бо ҷанбаи “control disorder” ва ҳаҷми nucleus accumbens бо ҷанбаи “obsession” алоқаманд карда шуд.

Ин натиҷаҳоро ба шакли “истифодаи бештари интернет як минтақаи муайянро калон мекунад” шарҳ додан мумкин нест. Тасвирбардории буришӣ танҳо робитаи байни сохтор ва ченаки рафторро нишон медиҳад.

Orbitofrontal cortex, striatum ва nucleus accumbens

Ин минтақаҳо барои арзёбии арзиши рафтории мукофот, рафтори наздикшавӣ, ташаккули одат ва равандҳои интихоб муҳиманд. Баррасӣ нишон медиҳад, ки таҳқиқоти сохторӣ ва функсионалӣ дар адабиёти рафтори мушкилзои рақамӣ такроран ба ин системаҳо равона шудаанд.

Аммо муайян кардани як минтақа ҳамчун “маркази вобастагӣ” аз ҷиҳати илмӣ дуруст нест. Ҳамин минтақаҳо дар бисёр вазифаҳои муқаррарии когнитивӣ ва ангезишӣ низ иштирок мекунанд.

Минтақаҳои назорати prefrontal

Минтақаҳои frontal ба монанди inferior frontal gyrus ва middle frontal gyrus бо равандҳои иҷроия, аз ҷумла боздоштани ҷавоби номуносиб, нигоҳ доштани ҳадаф ва назорати диққат алоқаманданд.

Дар таҳқиқоти истифодаи мушкилзои интернет ва IGD дар фаъолшавии ин минтақаҳо ё пайвастагии онҳо бо минтақаҳои дигар фарқиятҳо гузориш дода шудаанд. Тафсири баррасӣ ин аст, ки чунин намуна метавонад бо коҳиши назорати top-down мувофиқ бошад; аммо ин далели мустақими сабабият нест.

Чаро precuneus зуд-зуд дида мешавад?

Precuneus дар якчанд таҳқиқот дар вазифаҳо ва шабакаҳои гуногун дида мешавад. Cue-craving, хастагии зеҳнӣ ва пайвастагиҳои default mode network ин минтақаро дар заминаҳои гуногуни таҷрибавӣ барҷаста кардаанд.

Дар як таҳқиқоти IGD бо 65 нафар шиддати ихтилол бо фаъолшавӣ ва ҳаҷми precuneus алоқаманд буд; дар ҳоле ки пайвастагии hippocampus → precuneus афзоиш ёфт, пайвастагии middle frontal gyrus → precuneus коҳиш ёфт.

Дар таҳқиқоти истифодаи мушкилзои интернет бо 82 нафар бошад, хастагии субъективии зеҳнӣ бо шиддати PIU алоқаманд буд; тағйироти BOLD-и ба вазифа вобаста дар precuneus ва frontal gyrus бо PIU ва тағйири хастагӣ робитаҳои манфӣ нишон доданд.

Insula ва коркарди salience

Insula яке аз ҷузъҳои муҳими системаҳои salience мебошад, ки бо муайян кардани сигналҳои дохилӣ ё берунии аз ҷиҳати рафторӣ муҳим барои организм алоқаманданд.

Дар таҳқиқоти рандомизатсияшудае, ки аломатҳои бозӣ пешниҳод мешуданд, дар гурӯҳи IGD синхронизатсияи афзудаи нейронӣ дар минтақаҳое ба монанди precuneus ва insula гузориш дода шудааст.

Ин гуна натиҷаҳо бо моделҳое мувофиқанд, ки бар асоси онҳо аломатҳои рақамӣ метавонанд барои баъзе одамон ба таври номутаносиб ҷалбкунанда ва аз ҷиҳати ангезишӣ муҳим гарданд.

Реактивияти аломат чист?

Cue reactivity / реактивияти аломат, тағйири ҷавоби психологӣ, физиологӣ ё нейронӣ мебошад, ки ҳангоми дидани ангезае, ки қаблан бо рафтор ё мукофот алоқаманд буд, пайдо мешавад.

Дар ихтилоли бозии интернетӣ тасвирҳои бозӣ, ангезаҳои марбут ба бозӣ ё ёдраскунандаҳо метавонанд чунин аломатҳо бошанд.

Манбаъ зикр мекунад, ки байни натиҷаҳо ва моделҳои incentive sensitization, ки пешниҳод мекунанд таъсири такрорӣ метавонад аҳамияти ангезишии ин стимулҳоро зиёд кунад, мутобиқати консептуалӣ вуҷуд дорад.

Аммо баррасӣ механизми incentive sensitization-ро дар одамон мустақиман исбот намекунад.

P300 чиро нишон медиҳад?

P300, яке аз ҷузъҳои потенсиали марбут ба рӯйдод дар EEG мебошад, ки ҳангоми арзёбии стимул ва равандҳои когнитивии марбут ба диққат мушоҳида шуда метавонад.

Дар таҳқиқоти рандомизатсияшудаи дукарата-кӯр бо 46 иштирокчӣ ченаки P300 дар минтақаи Pz гурӯҳи IGD-ро аз гурӯҳи назорати солим ҷудо карда, бо craving алоқаманд буд. Пас аз cathodal transcranial direct current stimulation (tDCS), ки ҳамзамон бо аломати бозӣ дода шуд, коҳиши craving, вақти бозӣ ва ченаки P300 alpha ва беҳбуди қабули қарор гузориш дода шуд.

Ин як таҳқиқот маънои онро надорад, ки tDCS барои IGD табобати стандартии умумӣ ва исботшуда аст.

EEG–fNIRS ва вазифаи Stroop

Дар таҳқиқоти IGD бо 51 нафар EEG ва спектроскопияи функсионалии наздики инфрасурх (fNIRS) якҷо истифода шуданд.

Ҳангоми вазифаи Stroop дар гурӯҳи IGD:

• фаъолияти гемодинамикии коҳишёфта,
• амплитудаҳои пасттари потенсиали марбут ба рӯйдод,
• латентнокии дарозшуда

гузориш дода шуданд. Гузориш шуд, ки хусусиятҳои EEG-и frontal-и чап гурӯҳҳоро фарқ карда метавонистанд, аммо дар ченакҳои рафторӣ фарқият ёфт нашуд.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки баъзе фарқиятҳои нейрофизиологӣ метавонанд ҳатто бе фарқи возеҳ дар ченакҳои стандартии иҷрои рафторӣ мушоҳида шаванд; аммо иҷрои таснифотии як таҳқиқот тасдиқи умумии биомаркер нест.

Оё Фарқиятҳои Мағзӣ Сабаби Истифодаи Рақамӣ Ҳастанд ё Натиҷаи Он?

Ин баррасии систематикӣ самти сабаб–натиҷаро муайян карда наметавонад; азбаски аксари таҳқиқот буришӣ мебошанд, маълум нест, ки фарқиятҳои мушоҳидашудаи мағзӣ майлҳои қаблан мавҷуда пеш аз рафтори мушкилзои рақамӣ ҳастанд, натиҷаҳои нейроадаптивии истифодаи дарозмуддатанд, равандҳои ҷубронӣ ҳастанд ё коррелятҳои марбут ба омилҳои дигар.

Ин маҳдудият махсусан дар натиҷаҳои MRI-и сохторӣ муҳим аст. Ҳангоми дидани фарқ дар ҳаҷми моддаи хокистарӣ ё якпорчагии моддаи сафед, наметавон худкорона онро маънои “осеб”-и патологӣ донист.

Як фарқи нейротасвирбардорӣ метавонад ҳадди ақал бо чор шарҳи гуногун мувофиқ бошад:

1. майли нейробиологии қаблан мавҷуда пеш аз рафтор,
2. адаптатсияи нейропластикӣ вобаста ба таҷрибаи такрорӣ,
3. механизми ҷубронӣ дар посух ба талаботи рафторӣ ё когнитивӣ,
4. корреляти ғайриспецификӣ, ки бо тағйирёбандаи дигари таҳқиқнашуда алоқаманд аст.

Барои фарқ кардани онҳо таҳқиқоти тӯлонӣ лозиманд, ки ҳамон шахсонро дар тӯли вақт пайгирӣ мекунанд.

Шабакаҳои бузургмиқёси мағзӣ

Дар баррасӣ дар баробари минтақаҳои алоҳидаи мағзӣ, шабакаҳои бузургмиқёс низ мавқеи муҳим доранд, ки дар онҳо якчанд минтақа ҳамоҳанг кор мекунанд.

Пайвастагиҳои шабакавӣ дар истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ

Дар таҳқиқоти fMRI-и ҳолати истироҳат бо 59 нафар шиддати истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ бо баъзе ченакҳои пайвастагии дохилишабакавии шабакаҳои забонӣ, визуалӣ, шунавоӣ, sensorimotor, иҷроия ва frontoparietal робитаи манфӣ дошт.

Дар таҳқиқоти дигари 42 нафар пайвастагии функсионалии статикии афзуда дар шабакаҳои диққат ва тағйирпазирии замонии коҳишёфта дар шабакаҳои динамикӣ; дар шабакаҳои визуалӣ/забонӣ ва иҷроия/frontoparietal бошад пайвастагии коҳишёфта гузориш шуд.

Ин натиҷаҳо нусхаи дақиқи ҳамдигар нестанд. Яке аз саҳмҳои муҳими баррасӣ ҳам ин аст, ки натиҷаҳои гуногуни тасвирбардориро ба як қолаби тағйирнопазир маҷбур накунад ва эҳтимоли мушкили васеътари танзими шабакаро арзёбӣ кунад.

Коркарди эҳсосот ва пайвастагиҳои amygdala

Дар таҳқиқоти 65 нафар оид ба истифодаи мушкилзои интернет ва истифодаи аз ҳад зиёди смартфон, ҳангоми коркарди ифодаҳои эҳсосии чеҳра робитаҳо байни холҳои PIUQ obsession ва пайвастагии функсионалии amygdala бо минтақаҳои назорати когнитивӣ ва маърифати иҷтимоӣ гузориш шудаанд.

Минтақаҳои марбут ба пайвастагӣ:

• posterior cingulate gyrus,
• anterior cingulate gyrus,
• supramarginal gyrus,
• middle temporal gyrus,
• frontal pole

мебошанд.

Ин натиҷа нишон медиҳад, ки байни коркарди стимулҳои эҳсосӣ ва рафтори мушкилзои интернетӣ метавонад дар сатҳи шабака робита бошад; ин маънои сабаби мустақими як эҳсоси муайян ё аломати равонпизишкӣ буданро надорад.

Коркарди иҷтимоӣ-семантикӣ

Дар таҳқиқоти exploratory fMRI бо 51 иштирокчӣ дар зергуруҳҳои вобастагии интернетӣ ҳангоми вазифаи emotional Stroop коҳиши фаъолшавии middle temporal gyrus ва superior temporal gyrus-и чап гузориш шудааст.

Манбаъ инро бо ҷавоби нейронии тағйирёфта дар коркарди калимаҳои иҷтимоӣ алоқаманд мекунад.

Якпорчагии моддаи сафед

Дар таҳқиқоти diffusion MRI-и IGD бо 42 нафар дар баъзе роҳҳои моддаи сафед fractional anisotropy (FA)-и афзуда гузориш шудааст.

Ба роҳҳои марбут дохил мешаванд:

• anterior thalamic radiation (ATR),
• anterior limb of internal capsule (ALIC),
• corticospinal tract (CST),
• inferior fronto-occipital fasciculus (IFOF),
• corpus callosum,
• inferior longitudinal fasciculus (ILF)

.

Fractional anisotropy, нишондиҳандаи микросохтори моддаи сафед дар diffusion MRI мебошад, ки аз хусусиятҳои ҳаракати самтноки молекулаҳои об ҳосил мешавад. FA-и баландтарро худкорона ҳамчун мағзи “солимтар” ё “беҳтар” шарҳ додан мумкин нест; тафсири биологии он ба бофта, заминаи рушд ва тарҳи таҳқиқот вобаста аст.

Чаҳорчӯбаи се-соҳае, ки баррасӣ пешниҳод мекунад

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Навъи таҳқиқот

Таҳқиқот баррасии систематикӣ мебошад, ки коррелятҳои нейробиологии рафторҳои мушкилзои рақамиро дар калонсолон арзёбӣ мекунад.

Мета-таҳлил анҷом дода нашудааст.

Ҳисоботдиҳӣ мутобиқи тавсияҳои PRISMA 2020 анҷом шуда, протокол бо идентификатори PROSPERO CRD420261292598 сабт шудааст.

Давраи ҷустуҷӯ

Давраи дохилкунӣ:

1 Январ 2015–31 Январ 2025

муайян шудааст.

Пойгоҳҳои додаҳо

Ҷустуҷӯи асосӣ:

• PubMed,
• Scopus,
• Cochrane Library

анҷом дода шудааст.

Google Scholar ҳамчун манбаи иловагӣ истифода шуд ва аз тақрибан 4580 натиҷа 200 натиҷаи аввал тибқи тартиби марбутият баррасӣ гардид.

Web of Science, Embase ва PsycINFO бинобар дастрас набудан тавассути обунаи муассисавӣ ҷустуҷӯ карда нашуданд.

Мафҳумҳои асосии ҷустуҷӯ

Стратегияҳои ҷустуҷӯ истифодаи мушкилзои рақамиро бо натиҷаҳои нейробиологӣ муттаҳид карданд.

Ба мафҳумҳои асосӣ дохил мешуданд:

• problematic internet use,
• problematic smartphone use,
• problematic social media use,
• internet gaming disorder,
• neuroimaging,
• EEG,
• biomarkers,
• reward processing,
• attentional control,
• emotional regulation,
• adults

.

Меъёрҳои дохилкунӣ

Таҳқиқот бояд:

1. иштирокчиёни калонсоли инсонро дар бар мегирифт,
2. PIU, истифодаи мушкилзои смартфон, истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ ё IGD-ро ҳамчун падидаи асосӣ меомӯхт,
3. усули нейробиологӣ, ба мисли MRI-и сохторӣ, MRI-и функсионалӣ, тасвирбардории диффузионӣ, EEG, PET ё биомаркерро дар бар мегирифт,
4. ба забони англисӣ нашр мешуд,
5. дар фосилаи муайяншудаи 2015–2025 қарор мегирифт

.

Меъёрҳои асосии хориҷкунӣ

Баррасиҳо, мета-таҳлилҳо, мақолаҳои таҳрирӣ ва назарӣ; намунаҳои танҳо кӯдакон/наврасон; таҳқиқоти ҳайвонот ва in vitro; таҳқиқоте, ки натиҷаи нейробиологӣ надоштанд ва таҳқиқоти ҳисоббарорие, ки танҳо барои тасниф/пешгӯӣ буданд ва тафсири механистии нейробиологӣ намедоданд, хориҷ карда шуданд.

Интихоби таҳқиқот

Аз 12 сабти дар матни пурра хориҷшуда, нӯҳто баррасӣ/мақолаи назарӣ, дуто таҳқиқоте буданд, ки натиҷаҳои нейробиологии кофӣ барои тафсир пешниҳод намекарданд ва якто сабти такрорӣ буд.

Чаро дар Ин Баррасии Систематикӣ Мета-Таҳлил Анҷом Дода Нашуд?

Мета-таҳлил анҷом дода нашуд, зеро таҳқиқот аз рӯи таърифҳои рафтори мушкилзои рақамӣ, ҳадҳои ташхис ё скрининг, намунаҳо, модалиятҳои тасвирбардорӣ, парадигмаҳои вазифа, усулҳои пешкоркард, метрикаҳои пайвастагӣ ва натиҷаҳои нейробиологии гузоришшуда чунон гетерогенӣ буданд, ки онҳоро ба таври миқдорӣ ва боэътимод муттаҳид кардан имкон надошт.

Масалан, дар як синтез:

• ҳаҷми сохтории моддаи хокистарӣ,
• fractional anisotropy,
• пайвастагии ҳолати истироҳат,
• фаъолшавии BOLD-и вазифавӣ,
• EEG P300,
• ҷавобҳои гемодинамикии fNIRS

барин натиҷаҳои аз ҷиҳати физикӣ ва оморӣ гуногун мавҷуданд.

Муттаҳид кардани онҳо зери як “таъсири мағзӣ” ба таври миқдорӣ метавонист гумроҳкунанда бошад.

Арзёбии сифат чӣ гуна анҷом дода шуд?

Манбаъ бо зикри он ки барои адабиёти нейротасвирбардорӣ як воситаи универсалии risk-of-bias барои ҳамаи намудҳои таҳқиқот вуҷуд надорад, арзёбии сохторёфтаи нарративии сифатро, ки махсуси ин баррасӣ аст, истифода кардааст.

Соҳаҳои арзёбишуда:

1. равшании таърифи иштирокчӣ ва фенотип,
2. мувофиқати гурӯҳи назорат/муқоиса,
3. ҳаҷми намуна ва қудрати оморӣ,
4. шаффофияти равандҳои ба даст овардани тасвир ва таҳлил,
5. назорати омилҳои омехтакунанда, ба монанди синну сол, ҷинс, коморбидияти равонпизишкӣ ва истифодаи моддаҳо,
6. якпорчагӣ ва тафсирпазирии ҳисобот

муайян карда шуданд.

Як холи умумии сифат ҳисоб карда нашуд.

Хусусиятҳои асосии 14 таҳқиқот

Ду таҳқиқоти рандомизатсияшуда чиро нишон медиҳанд?

Аз 14 таҳқиқот танҳо дуто тарҳи дахолати рандомизатсияшуда доранд.

Таҳқиқоти аввал ҷавобҳои нейрониро ба аломатҳои бозӣ бо тағйир додани майли наздикшавӣ арзёбӣ кардааст.

Дар таҳқиқоти дуюм parietal cathodal tDCS ҳамзамон бо аломати бозӣ истифода шуда, craving, вақти бозӣ, ченаки P300 ва натиҷаҳои қабули қарор таҳқиқ шуданд.

Мавҷудияти ин ду таҳқиқот тамоми адабиётро таҷрибавӣ намекунад. Заминаи умумии далелҳои баррасӣ ҳанӯз ҳам асосан буришӣ аст.

Он чиро таҳқиқот дастгирӣ мекунад

• Дар таҳқиқоти рафтори мушкилзои рақамӣ ҳалқаҳои fronto-striatal соҳаҳои такроршавандаи таҳқиқоти нейробиологӣ мебошанд.
• Системаҳои мукофот ва salience, махсусан дар парадигмаҳои cue-reactivity ва craving, зуд-зуд дида мешаванд.
• Дар минтақаҳои frontal, ки бо назорати ингибиторӣ ва системаҳои иҷроия алоқаманданд, фарқиятҳои сохторӣ ё функсионалӣ гузориш шудаанд.
• Таҳқиқоте мавҷуданд, ки фарқиятҳоро дар ташкили функсионалии default mode, frontoparietal, attention ва дигар шабакаҳои бузургмиқёс гузориш мекунанд.
• Истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ бо фарқиятҳои пайвастагии функсионалӣ алоқаманд карда шудааст.
• Далелҳои нейробиологӣ оид ба IGD нисбат ба дигар фенотипҳои рафтори мушкилзои рақамӣ васеътаранд.
• Таҳқиқот нишон медиҳанд, ки таърифҳои стандартитар, намунаҳои калонтар, тарҳҳои тӯлонӣ ва равишҳои multimodal лозиманд.

Он чиро таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода нашудааст, ки истифодаи мушкилзои интернет як имзои ягона ва универсалии мағзӣ дорад.
• Исбот нашудааст, ки истифодаи мушкилзои интернет, истифодаи мушкилзои смартфон, истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ ва IGD аз ҷиҳати нейробиологӣ як ҳолатанд.
• Нишон дода нашудааст, ки фарқиятҳои мушоҳидашудаи мағзӣ аз ҷониби истифодаи рақамӣ ба вуҷуд омадаанд.
• Фарқиятҳои моддаи хокистарӣ ё моддаи сафедро наметавон мустақиман ҳамчун осеби мағзӣ шарҳ дод.
• Фаъолшавии баландтар ё пасттар дар як минтақа худкорона маънои функсияи беҳтар ё бадтари мағзро надорад.
• Таҳқиқоти мавҷуда озмоиши тасдиқшудаи нейробиологии ташхисиро, ки ба тамоми аҳолии калонсол татбиқ шавад, пешниҳод намекунанд.
• P300, пайвастагии fMRI ё ченакҳои MRI-и сохторӣ ҳамчун биомаркерҳои ташхиси клиникӣ тасдиқ нашудаанд.
• Ду таҳқиқоти рандомизатсияшуда нишон намедиҳанд, ки дахолатҳои муайяни нейромодулятсионӣ ё рафторӣ табобати стандартии клиникӣ мебошанд.
• Баррасӣ барои кӯдакон ва наврасон натиҷаи мустақим намедиҳад; танҳо таҳқиқоти калонсолон дохил шудаанд.

Маҳдудиятҳои асосӣ

Маҳдудияти аввал тарҳи таҳқиқот аст. Аксари таҳқиқот буришӣ мебошанд ва ба хулосаи сабабӣ имкон намедиҳанд.

Маҳдудияти дуюм ин аст, ки ҳаҷми намунаҳо умуман мӯътадил аст. Намунаҳои хурд метавонанд қудрати пасти оморӣ, арзёбиҳои ноустувори таъсир ва мушкилоти такроршавандаро ба вуҷуд оранд.

Маҳдудияти сеюм гетерогении таърифҳои фенотип мебошад. Таҳқиқоти PIU, IGD, истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ як меъёрҳои ташхисӣ, миқёсҳо ё ҳадҳоро истифода накардаанд.

Маҳдудияти чорум гуногунии усулҳои нейробиологӣ мебошад. MRI-и сохторӣ, diffusion MRI, task-fMRI, resting-state fMRI, EEG ва fNIRS як миқдори биологиро чен намекунанд.

Pipeline-ҳои пешкоркард, парадигмаҳои вазифа, меъёрҳои пайвастагӣ ва ҳадҳои оморӣ низ байни таҳқиқот фарқ мекарданд.

Маҳдудияти панҷум номутавозинии фенотип мебошад. Далелҳо махсусан ба IGD тамаркуз кардаанд; истифодаи мушкилзои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ камтар намояндагӣ шудаанд.

Маҳдудияти шашум фарогирии пойгоҳҳои додаҳо мебошад. Азбаски ба Web of Science, Embase ва PsycINFO дастрасӣ набуд, эҳтимол аст таҳқиқоти мувофиқе, ки танҳо дар ин пойгоҳҳо индекс шудаанд, аз назар монда бошанд.

Ҳафтум, ғарази нашр ва ғарази пойгоҳи додаҳоро истисно кардан мумкин нест.

Таҳқиқоти оянда чӣ гуна бояд бошанд?

Манбаъ барои оянда зарурати:

• тарҳҳои таҳқиқоти тӯлонӣ,
• намунаҳои калонтар,
• нейротасвирбардории multimodal,
• таҳлилҳои пешакӣ сабтшуда,
• таърифҳои мутобиқтари фенотип ва ташхис,
• протоколҳои стандартитари тасвирбардорӣ,
• назорати қавитари омилҳои омехтакунанда, ба монанди коморбидияти равонпизишкӣ ва истифодаи моддаҳо,
• тамаркузи бештар ба фенотипҳои смартфон ва шабакаҳои иҷтимоӣ

-ро қайд мекунад.

Саволи асосии таҳқиқот дигар танҳо “дар истифодаи мушкилзои рақамӣ дар мағз чӣ фарқ мекунад?” нест. Саволи муҳимтар ин аст, ки фарқиятҳои мушоҳидашуда майли қаблан мавҷуда, нишондиҳандаи шиддати аломат, натиҷаи рафтори такроршавандаи рақамӣ ё адаптатсияи ҷубронӣ ҳастанд ё не.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Таҳқиқоти аслӣ: Hyperconnected Minds: A Systematic Review of the Neurobiology of Problematic Internet Use

Муаллифон: Rebeca-Isabela Molnar; Otilia-Rodica Butiu; Adriana Mihai.

Муаллифи масъул: Rebeca-Isabela Molnar.

Муассисаҳо: Doctoral School of Medicine and Pharmacy, George Emil Palade University of Medicine, Science, and Technology of Targu Mures; Psychiatric Clinic 1, Mures County Hospital; Psychiatry Department, George Emil Palade University of Medicine, Science, and Technology of Targu Mures; Neuropsychiatric Hospital, Mures County Hospital, Romania.

Маҷалла: Psychiatry International.

Ношир: MDPI, Basel, Switzerland.

Ҷилд / мақола: 2026, 7, 113.

DOI: 10.3390/psychiatryint7030113

Ирсол: 15 Феврал 2026.

Бознигарӣ: 24 Апрел 2026.

Қабул: 27 Апрел 2026.

Нашр: 13 Май 2026.

Навъи манбаъ: Баррасии систематикии рецензияшуда; мета-таҳлили миқдорӣ анҷом дода нашудааст.

Иҷозатнома: Creative Commons Attribution (CC BY).

PROSPERO: CRD420261292598.

Стандарти ҳисоботдиҳӣ: PRISMA 2020.

Давраи ҷустуҷӯ: 1 Январ 2015–31 Январ 2025.

Пойгоҳҳои асосии додаҳо: PubMed, Scopus ва Cochrane Library.

Манбаи иловагӣ: Google Scholar; 200 натиҷаи аввал тибқи тартиби марбутият баррасӣ шуданд.

Пойгоҳҳои додаҳои дастнорас: Web of Science, Embase ва PsycINFO.

Таҳқиқоти дохилшуда: 14 таҳқиқоти аслии калонсолони инсон.

Тарҳҳои таҳқиқот: Асосан буришӣ; ду таҳқиқоти дахолати рандомизатсияшуда.

Усулҳои асосии нейробиологӣ: MRI-и сохторӣ, task-based fMRI, resting-state fMRI, diffusion MRI, EEG, EEG–fNIRS ва равиши нейромодулятсия.

Фенотипҳои асосӣ: Истифодаи мушкилзои интернет, ихтилоли бозии интернетӣ, истифодаи мушкилзои смартфон ва истифодаи мушкилзои шабакаҳои иҷтимоӣ.

Арзёбии сифат: Ба ҷои як холи умумии стандартии risk-of-bias; арзёбии сохторёфтаи нарративии махсуси баррасӣ истифода шудааст, ки таърифи фенотип, гурӯҳи назорат, ҳаҷми намуна, шаффофияти усули нейротасвирбардорӣ, назорати омилҳои омехтакунанда ва якпорчагии ҳисоботро фаро мегирад.

Мета-таҳлил: Анҷом дода нашудааст; гетерогении методологӣ ва фенотипӣ муттаҳидсозии миқдориро маҳдуд кардааст.

Маблағгузорӣ: Маблағгузории беруна гирифта нашудааст.

Кумитаи ахлоқ: Татбиқ намешавад; таҳқиқот баррасии систематикӣ аст.

Розигии огоҳона: Татбиқ намешавад.

Дастрасии додаҳо: Маҷмӯи нави додаҳо сохта ё таҳлил нашудааст; маълумоте, ки баррасӣ ба он такя мекунад, дар мақола ва маводи иловагӣ мавҷуд аст.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллифон бархӯрди манфиатҳоро гузориш надодаанд.

Саҳми муаллифон: Консептуализатсия R.-I.M. ва A.M.; методология O.-R.B.; санҷиш R.-I.M. ва A.M.; таҳлили формалӣ R.-I.M. ва A.M.; таҳқиқот ва захираҳо R.-I.M. бо A.M.; куратсияи додаҳо R.-I.M. ва A.M.; тарҳи аввал се муаллиф; бознигарӣ/таҳрир се муаллиф; визуализатсия се муаллиф; назорат A.M.

Вазъи расмии нашр: Дар сабтҳои MDPI ҳамчун PDF Version of Record бо санаи 13 Май 2026 номбар шудааст.

Маҳдудияти асосии илмӣ: Фарқиятҳои сохторӣ, функсионалӣ ва электрофизиологии дар баррасӣ мушоҳидашуда коррелятҳои нейробиологие мебошанд, ки бо рафторҳои мушкилзои рақамӣ алоқаманданд; азбаски онҳо асосан ба додаҳои буришӣ такя мекунанд, самти сабаб–натиҷа муайян карда намешавад. Қавитарин қисми натиҷаҳо аз IGD меояд ва нишон дода нашудааст, ки ҳамаи рафторҳои мушкилзои рақамӣ як ихтилоли умумии нейробиологӣ мебошанд.

Ёддошти ҳисоботдиҳии дохили манбаъ: Баъзе рақамҳои истинод дар бахши муҳокима бо мувофиқати таҳқиқот–натиҷаҳои дар Ҷадвали 1-и саҳифаҳои 6–7 додашуда пурра рост намеоянд. Ин фарқ махсусан дар натиҷаҳои сохтории системаи мукофот ва муҳокимаҳои P300/cue-reactivity дида мешавад. Дар муҳтавои Verianla натиҷаҳои манбаъ ҳифз шудаанд ва ин номувофиқиҳои истинодӣ хомӯшона аз нав рақамгузорӣ нашудаанд.