Ин таҳқиқ робитаи байни дин ва рушди иқтисодиро тавассути ду канали ҷудогона шарҳ медиҳад. Канали аввал эътиқоди динӣ аст. Эътиқод метавонад сабр, интизом, масъулият, таҳсил ва рафтори сармоягузории дарозмуддати шахсро тақвият диҳад. Дар ин ҳолат эътиқоди қавитар метавонад сармоягузорӣ ба сармояи инсониро афзоиш дода, рушди иқтисодиро дастгирӣ кунад.

Канали дуюм вақтест, ки ба фаъолиятҳои динӣ ҷудо мешавад. Ибодат, чорабиниҳои ҷамоатӣ, таълими динӣ ё амалҳои маросимӣ вақт талаб мекунанд. Ин вақт метавонад вақти ба кор ё таҳсили дунявӣ ҷудошавандаро кам кунад. Аз ин рӯ, вақте сатҳи якхелаи эътиқод назорат мешавад, ҷудо кардани вақти бештар ба фаъолиятҳои динӣ метавонад пешниҳоди меҳнатро кам карда, рушдро заиф созад.

Саҳми асосии мақола шарҳ додани ин ду таъсири муқобил дар дохили як модели динамикӣ аст. Дар модел афрод вақти худро байни кор ва фаъолиятҳои динӣ тақсим мекунанд. Волидон бошад ба сармояи инсонӣ ва эътиқоди динии фарзандонашон сармоягузорӣ мекунанд. Эътиқоди кӯдак на танҳо аз интиқоли мустақими волид, балки аз сатҳи миёнаи эътиқод дар ҷомеа низ шакл мегирад. Ин канали интиқоли иҷтимоӣ «иҷтимоишавӣ» номида мешавад.

Натиҷаи муҳими таҳқиқ чунин аст: қарори шахс дар бораи вақти кор метавонад аз ҷиҳати хусусӣ ва иҷтимоӣ мувофиқ бошад, аммо интихоби волид байни сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ барои кӯдак берунтаъсирӣ ба вуҷуд меорад. Волид ҳангоми зиёд кардани сармояи инсонии фарзанди худ пурра ба ҳисоб намегирад, ки ин қарор сатҳи миёнаи эътиқоди динии наслҳои ояндаро дар ҷомеа чӣ гуна тағйир медиҳад. Аз ин рӯ, мувозинат дар баъзе шароитҳо метавонад аз оптимуми иҷтимоӣ дур шавад.

Мушкил чист?

Робитаи дин ва рушди иқтисодӣ дер боз мавзӯи баҳс аст. Баъзе натиҷаҳо нишон медиҳанд, ки эътиқоди қавии динӣ метавонад бо рушди иқтисодӣ робитаи мусбат дошта бошад. Сабаби эҳтимолӣ он аст, ки эътиқод рафторҳое чун интизом, сабр, ростқавлӣ, ахлоқи меҳнат ва сармоягузорӣ ба таҳсилро, ки рушдро дастгирӣ мекунанд, ташвиқ мекунад.

Аз тарафи дигар, фаъолиятҳои динӣ вақт мегиранд. Ибодати ҳарҳафтаина, ҷамъомадҳои динӣ, маросимҳо, фаъолиятҳои ҷамоатӣ ё амалҳои тӯлонии динӣ метавонанд вақти кор ва истеҳсолро кам кунанд. Дар ин ҳолат таъсири фаъолиятҳои динӣ ба рушд метавонад манфӣ бошад.

Нуқтаи ибтидоии таҳқиқ ҳамин мушоҳидаи дугона аст: эътиқод ва амал як чиз нестанд. Аз ин рӯ саволи «вақте ҷомеа диндортар мешавад, рушд зиёд мешавад ё кам?» нопурра аст. Саволи дурусттар чунин аст: эътиқоди динӣ зиёд мешавад ё вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда?

Матн ҳамчунин ба мушкили амиқтар диққат медиҳад: оилаҳо ҳам таҳсили фарзандон ва ҳам ҳувияти фарҳангӣ/динии онҳоро муҳим мешуморанд. Аммо сармоягузории бештар ба сармояи инсонии кӯдак метавонад вақт ё захираи барои интиқоли мустақими динӣ ҷудошударо кам кунад. Баръакс, тақвияти интиқоли динӣ метавонад сармоягузорӣ ба таҳсили дунявиро маҳдуд созад. Аз ин рӯ, интихоби дар сатҳи оила мантиқӣ ба назаррас дар мувозинати фарҳангӣ ва иқтисодии дарозмуддати ҷомеа метавонад берунтаъсирӣ эҷод кунад.

Усул чӣ пешниҳод мекунад?

Таҳқиқ модели динамикии иқтисодиро месозад, ки вақт пайваста аст ва гузариши байни наслҳоро дар бар мегирад. Модели вақти пайваста модели математикӣ аст, ки қарорҳоро ба ҷойи давраҳои ҷудогона дар ҷараёни вақт баррасӣ мекунад. Гузариши наслӣ тавассути раванди Poisson нишон дода мешавад. Раванди Poisson сохтори эҳтимолист, ки рух додани рӯйдодҳои муайянро тасодуфӣ, вале бо суръати миёна модел мекунад.

Ҳар шахс як воҳиди вақт дорад. Қисме аз онро ба кор ва қисми боқимондаро ба фаъолиятҳои динӣ ҷудо мекунад. Боздеҳи кор аз ҳосилнокии иқтисод, сармояи инсонии шахс ва вақти кор муайян мешавад. Боздеҳи фаъолиятҳои динӣ бошад ба сатҳи эътиқоди динии шахс ва вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда вобаста аст.

Ҳангоми рух додани гузариши наслӣ шахс волид мешавад ва барои фарзандаш ду навъи сармоягузорӣ мекунад: сармояи инсонӣ ва интиқоли эътиқоди динӣ. Сармояи инсонӣ таҳсил, малака, ҳосилнокӣ ва иқтидори дарозмуддати иқтисодиро ифода мекунад. Интиқоли эътиқоди динӣ бошад шакл гирифтани сатҳи эътиқоди кӯдак тавассути оила ва ҷомеаро ифода мекунад.

Муҳимтарин қисми модел канали иҷтимоишавӣ аст. Эътиқоди динии кӯдак танҳо аз сармоягузории мустақими волид ба вуҷуд намеояд; он аз сатҳи миёнаи эътиқод дар ҷомеа низ таъсир мегирад. Вақте эътиқод дар ҷомеа қавӣ аст, волид метавонад барои интиқоли динӣ ба фарзандаш сармоягузории мустақими камтар кунад, зеро муҳити иҷтимоӣ аллакай қисми ин интиқолро таъмин мекунад. Ин метавонад волидро ба ҷудо кардани захираи бештар ба сармояи инсонӣ водор кунад.

Формулаҳо чиро шарҳ медиҳанд?

Сохтори асосии математикии таҳқиқ ба интихоби вақти шахс, сармоягузории волид, интиқоли эътиқоди динӣ ва каналҳои рушд такя мекунад. Формулаҳои зер шакли ба MathJax мутобиқшудаи муодилаҳои асосии файл мебошанд.

Функсияи арзиши шахси фаъол бо муодилаи зерини Bellman дода мешавад:

Дар ин ҷо U_t арзиши шахси фаъолро, r меъёри тахфифро, u_t манфиати лаҳзавиро, V_t арзиши волидро дар лаҳзаи гузариши наслӣ, \varepsilon бошад суръати рух додани гузариши наслиро нишон медиҳад.

Манфиати лаҳзавии шахс аз боздеҳи кор ва фаъолиятҳои динӣ таркиб меёбад:

Дар ин ҷо A_t ҳосилнокиро, h_t сармояи инсонии шахсро, l_t вақти корро, b_t сатҳи эътиқоди диниро, 1-l_t бошад вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошударо нишон медиҳад. Ифодаи аввал боздеҳи моддӣ/истеҳсолиро, ифодаи дуюм манфиати фаъолиятҳои диниро нишон медиҳад.

Арзише, ки волид барои кӯдак мегирад, чунин навишта мешавад:

Дар ин ҷо b'_t сатҳи эътиқоди динии кӯдакро, h'_t бошад сармояи инсонии кӯдакро нишон медиҳад.

Эътиқоди динии кӯдак аз ду манбаъ меояд: сармоягузории мустақими волид ва сатҳи миёнаи эътиқоди ҷомеа:

Дар ин ҷо \beta вазни интиқоли мустақими динии волидро; \bar{b}_t сатҳи миёнаи эътиқоди диниро дар ҷомеа нишон медиҳад. h'_t ҳар қадар зиёд шавад, захираи боқимонда барои интиқоли мустақими динӣ камтар мегардад. Ин формула мубодилаи асосӣ байни сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ ва интиқоли диниро нишон медиҳад.

Интихоби вақти кори шахс бо шарти маржиналии зер муайян мешавад:

Ин шарт манфиати вақти иловагии ба кор ҷудошударо бо манфиати вақти иловагии ба фаъолияти динӣ ҷудошуда баробар мекунад. Дар як тараф боздеҳи моддии истеҳсолӣ ва дар тарафи дигар боздеҳи фаъолияти динӣ қарор дорад.

Қарори волид дар бораи сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ бо шарти зер дода мешавад:

Ин муодила нишон медиҳад, ки арзиши маржиналии дода ба эътиқоди динии кӯдак бо арзиши маржиналии сармояи инсонии кӯдак баробар карда мешавад. v_1 арзиши маржиналии самти эътиқоди динӣ ва v_2 арзиши маржиналии самти сармояи инсониро ифода мекунад.

Ҳаракати сатҳи миёнаи эътиқоди ҷомеа дар тӯли вақт чунин модел мешавад:

Ин ифода нишон медиҳад, ки агар сатҳи эътиқоди насли нав аз миёнаи ҷомеа баландтар бошад, миёнаи эътиқод зиёд мешавад ва агар пасттар бошад, коҳиш меёбад.

Дар модел ин ҳосила нишон медиҳад, ки сатҳи баланди миёнаи эътиқод чӣ гуна сармоягузорӣ ба сармояи инсониро афзоиш медиҳад:

Тафсири ин формула чунин аст: вақте сатҳи миёнаи эътиқод дар ҷомеа баланд мешавад, волид фикр мекунад, ки қисми эътиқоди динии кӯдак аз ҷониби муҳити иҷтимоӣ интиқол меёбад. Аз ин рӯ ниёз ба интиқоли мустақими динӣ кам шуда, имкони сармоягузории бештар ба сармояи инсонӣ ба вуҷуд меояд.

Аввалин далели услубишуда дар бораи робитаи эътиқоди динӣ ва рушд чунин ифода мешавад:

Ин муодила нишон медиҳад, ки ҳангоми собит нигоҳ доштани вақти кор, сатҳи баланди миёнаи эътиқоди динӣ метавонад тавассути афзоиши сармояи инсонӣ рушдро боло барад.

Таъсири вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда ба рушд чунин дода мешавад:

Ин муодила мефаҳмонад, ки ҳангоми собит будани сатҳи эътиқод, ҷудо кардани вақти бештар ба фаъолиятҳои динӣ метавонад бо кам кардани вақти кор рушди иқтисодиро коҳиш диҳад.

Меъёри некӯаҳволии иҷтимоӣ чунин таъриф мешавад:

Ин меъёри некӯаҳволӣ манфиати лаҳзавии шахси фаъол ва арзиши марбут ба кӯдакро ҳангоми гузариши наслӣ якҷо мегирад.

Шарти муҳим барои натиҷаи самаранокӣ чунин ифода мешавад:

Дар ин ҷо \mu_{h_t} нархи сояи иҷтимоии сармояи инсониро, \mu_{b_t} нархи сояи иҷтимоии эътиқоди диниро ифода мекунад. Агар ин баробарӣ иҷро нашавад, интихоби волидон байни сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ метавонад аз оптимуми иҷтимоӣ дур шавад.

Хусусан дар ҳолати зер, мувозинат метавонад аз назари иҷтимоӣ сармоягузории аз ҳад зиёд ба сармояи инсонӣ тавлид кунад:

Ин ифода нишон медиҳад, ки агар банақшагири иҷтимоӣ ба захираи интиқоли динӣ/фарҳангӣ нисбат ба волидон вазни бештар диҳад, сармоягузории оилаҳо ба сармояи инсонӣ метавонад аз ҳад зиёд ҳисобида шавад. Ин натиҷа баҳсбарангез аст ва ба фарзияҳои модел вобаста мебошад.

Паёми асосии график, ҷадвал ва схема

Намоиши аввали таҳқиқ нишон медиҳад, ки сатҳи миёнаи эътиқоди динӣ дар тӯли вақт дар се ҳолати гуногун чӣ гуна ба мувозинат наздик мешавад. Дар як ҳолат волидон тамоми захираро ба сармояи инсонӣ ҷудо мекунанд; интиқоли мустақими динӣ заиф шуда, миёнаи эътиқод бо вақт кам мешавад. Дар ҳолати дуюм мувозинати дохилӣ вуҷуд дорад; сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ якҷо муайян мешаванд. Дар ҳолати сеюм волидон ба сармояи инсонӣ сармоягузорӣ намекунанд; интиқоли мустақими динӣ қавӣ аст ва миёнаи эътиқод ба мувозинати баланд ҳаракат мекунад.

Паёми асосии ин намоиш он аст, ки интиқоли эътиқоди динӣ статикӣ не, балки динамикӣ мебошад. Сатҳи кунунии эътиқод дар ҷомеа ба он таъсир мерасонад, ки волидон ба фарзандони худ чӣ қадар мустақиман сармоягузории динӣ мекунанд. Интихоби волидон бошад сатҳи миёнаи эътиқоди насли ояндаро тағйир медиҳад.

Намоиши дуюм таъсири пуррагардонии эътиқоди динӣ ва сармояи инсонӣ ба самаранокии мувозинатро нишон медиҳад. Вақте пуррагардонӣ заиф аст, натиҷаи самаранокӣ ба арзишҳои маржиналии сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ вобаста аст. Бо қавитар шудани пуррагардонӣ робита ғайрихаттӣ ва мураккабтар мешавад. Дар ҳолати пуррагардонии хеле қавӣ мувозинат метавонад дар баъзе шароитҳо нисбат ба оптимуми иҷтимоӣ сармояи инсонии аз ҳад зиёд тавлид кунад.

Схема дар тавсеаи низои динӣ мувозинатро дар муҳите нишон медиҳад, ки ду гурӯҳи динӣ/фарҳангӣ кӯшиш мекунанд ҳувияти худро интиқол диҳанд. Паёми асосӣ чунин аст: бо зиёд шудани рақобати фарҳангӣ байни гурӯҳҳо, оилаҳо метавонанд барои интиқоли ҳувияти худ ба фарзандон захираи бештар ҷудо кунанд. Ин метавонад сармоягузорӣ ба сармояи инсониро коҳиш диҳад.

Паёми асосии модели шаҳрӣ шарҳ додани робитаи манфӣ байни шаҳрнишинӣ ва диндорӣ аст. Дар шаҳрҳои ҳосилноктар арзиши фурсати кор ва сармоягузорӣ ба таҳсил баландтар аст. Аз ин рӯ, афрод метавонанд бештар кор кунанд, сармояи инсонии бештар ҷамъ кунанд ва ба фаъолиятҳои динӣ вақти камтар ҷудо намоянд.

Озмоишҳо чӣ гуна анҷом дода шудаанд?

Ин таҳқиқ таҳлили таҷрибавӣ ё эмпирикии додаҳо пешниҳод намекунад. Маҷмӯи додаҳои нав ҷамъ нашудааст, тахмини эконометрикӣ анҷом дода нашудааст ва озмоиши саҳроӣ татбиқ нагаштааст. Усул моделсозии назариявӣ мебошад.

Муаллифон аввал модели динамикии асосиро месозанд, ки эътиқоди динӣ, фаъолияти динӣ, вақти кор ва сармоягузорӣ ба сармояи инсониро дар як чаҳорчӯб ҷой медиҳад. Аз ин модел шароити мувозинат, натиҷаи устуворӣ ва ду таъсири муқобил ба рушд ҳосил карда мешаванд.

Сипас модел дар се самти асосӣ васеъ карда мешавад. Тавсеаи аввал байни эътиқоди динӣ ва сармояи инсонӣ пуррагардонӣ илова мекунад. Ин барои фаро гирифтани баҳси Weber дар бораи ахлоқи меҳнати протестантӣ истифода мешавад. Тавсеаи дуюм сохтореро илова мекунад, ки механизмҳои ӯҳдадорӣ, аз ҷумла дуршавӣ аз меъёрҳои динӣ ва пӯшиш/veiling-ро ифода мекунад. Тавсеаи сеюм низоъ ва рақобати интиқоли фарҳангиро байни ду гурӯҳи динӣ/фарҳангӣ меомӯзад. Дар охир модел дар дохили низоми шаҳрҳое бо сатҳҳои гуногуни ҳосилнокӣ ҷойгир карда мешавад.

Аз ин рӯ, таҳқиқ ба ҷойи тавлиди далели эмпирикӣ механизми назариявии микроасоснокро пешниҳод мекунад, ки метавонад баъзе қонуниятҳои дар адабиёт мушоҳидашударо шарҳ диҳад.

Натиҷаҳо чиро нишон медиҳанд?

Натиҷаи аввал ин аст, ки эътиқоди динӣ ва амалҳои динӣ метавонанд ба рушди иқтисодӣ дар самтҳои гуногун таъсир расонанд. Эътиқод метавонад бо дастгирии сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ рушдро зиёд кунад. Вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда бошад бо кам кардани пешниҳоди меҳнат рушдро коҳиш диҳад.

Натиҷаи дуюм ин аст, ки қарори вақти кор дар модел аз нигоҳи иҷтимоӣ самаранок мебошад. Шахс ҳангоми интихоб байни кор ва фаъолияти динӣ манфиатҳо ва хароҷоти мустақими ин қарорро худаш бар дӯш мегирад. Аз ин рӯ дар тарафи вақти кор берунтаъсирӣ вуҷуд надорад.

Натиҷаи сеюм ин аст, ки қарори волид дар бораи сармоягузорӣ ба сармояи инсонӣ метавонад аз нигоҳи иҷтимоӣ самаранок набошад. Волид таҳсил ва эътиқоди фарзанди худро ба назар мегирад, аммо таъсири иҷтимоишавии ин қарорро ба сатҳи миёнаи эътиқоди наслҳои оянда пурра дохилӣ намекунад. Аз ин рӯ мувозинат дар баъзе параметрҳои модел метавонад сармояи инсонии аз ҳад зиёд ва интиқоли нокифояи диниро ба вуҷуд орад.

Натиҷаи чорум ин аст, ки таъсири пуррагардонии эътиқоди динӣ ва сармояи инсонӣ яксамта нест. Бо зиёд шудани пуррагардонӣ волидон ҳам эътиқод ва ҳам таҳсилро якҷо арзишманд дида метавонанд. Аммо самти сармоягузорӣ аз арзишҳои маржиналии сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ вобаста аст. Аз ин рӯ канали Weber-ии «дин ахлоқи меҳнатро тақвият медиҳад» дар баъзе заминаҳо қавӣ ва дар дигарҳо заиф буда метавонад.

Натиҷаи панҷум ин аст, ки низои динӣ/фарҳангӣ метавонад сармоягузорӣ ба сармояи инсониро коҳиш диҳад. Ҳар қадар гурӯҳҳо барои интиқоли ҳувияти худ захираи бештар ҷудо кунанд, сармоягузорӣ ба таҳсил ва малакаҳои истеҳсолӣ метавонад кам шавад. Агар сармояи инсонӣ ҳосилнокиро зиёд кунад, ин ҳолат рушди дарозмуддатро низ заиф мекунад.

Натиҷаи шашум ин аст, ки робитаи манфии байни шаҳрнишинӣ ва диндорӣ метавонад аз интихоби иқтисодӣ ба вуҷуд ояд. Дар шаҳрҳои ҳосилноктар, азбаски боздеҳи кор ва таҳсил баланд аст, одамон бештар кор мекунанд, ба сармояи инсонӣ бештар сармоягузорӣ мекунанд ва ба фаъолиятҳои динӣ вақти камтар медиҳанд. Ин нишон медиҳад, ки шаҳрҳои бузург ва ҳосилнок метавонанд бо сатҳи пасттари диндорӣ робита дошта бошанд.

Чаро ин муҳим аст?

Ин таҳқиқ баҳси дин ва иқтисодро аз саволи соддаи «дин рушдро зиёд мекунад ё кам?» берун мебарад. Ба ҷойи он ҷузъҳои гуногуни динро ҷудо мекунад: эътиқод, амал, иҷтимоишавӣ, сармоягузории оилавӣ, интиқоли фарҳангӣ, низоъ ва шаҳрнишинӣ.

Ин фарқ муҳим аст, зеро дар як ҷомеа эътиқоди динӣ метавонад сармояи инсониро дастгирӣ кунад, дар ҳоле ки вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда вақти истеҳсолиро кам кунад. Аз ин рӯ таъсири иқтисодии дин яксамта нест ва ба замина ва андозаи динии ченшаванда вобаста аст.

Модел ҳамчунин нишон медиҳад, ки интиқоли фарҳангӣ метавонад мисли як навъи неъмати ҷамъиятӣ амал кунад. Як оила хусусӣ интихоб мекунад, ки ба фарзандаш чӣ қадар интиқоли динӣ/фарҳангӣ диҳад, аммо нигоҳдории захираи умумии эътиқоди ҷомеа ба қарорҳои ҳамаи оилаҳо вобаста аст. Аз ин рӯ байни қарорҳои хусусӣ ва натиҷаҳои иҷтимоӣ фарқ ба вуҷуд омада метавонад.

Тавсеаи шаҳрнишинӣ низ барои ҷомеаҳои муосир ҷолиб аст. Дар шаҳрҳои калон арзиши фурсат, суръати кор, боздеҳи таҳсил ва муҳити иҷтимоӣ фарқ мекунанд. Ин тағйир метавонад вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда ва механизмҳои интиқоли фарҳангиро дигар кунад. Аз ин рӯ шаҳрнишинӣ танҳо раванди маконӣ нест, балки бозтанзими интихоби фарҳангӣ ва иқтисодӣ низ мебошад.

Нуктаҳои эҳтиётӣ

Таҳқиқ модели назариявӣ аст; натиҷаҳо ба фарзияҳои модел вобастаанд. Дар ҷаҳони воқеӣ таъсири иқтисодии дин метавонад вобаста ба мазҳаб, сохтори институтсионалӣ, низоми маориф, сиёсати давлатӣ, сатҳи даромад, эътимоди иҷтимоӣ, нақшҳои ҷинсӣ, шаҳрнишинӣ ва заминаи таърихӣ тағйир ёбад.

Дар модел эътиқоди динӣ ва фаъолиятҳои динӣ бо тағйирёбандаҳои абстрактии математикӣ ифода мешаванд. Ин равшании таҳлилӣ медиҳад, аммо метавонад табиати бисёрқабатаи зиндагии динӣ — маросим, ҷомеа, маъно, ҳувият, ахлоқ, кӯмак, шабакаҳои иҷтимоӣ ва дастгирии равониро — пурра фаро нагирад.

Мубодилаи байни сармояи инсонӣ ва интиқоли динӣ низ метавонад вобаста ба замина тағйир ёбад. Дар баъзе ҷомеаҳо муассисаҳои динӣ метавонанд сармоягузорӣ ба таҳсилро кам кунанд; дар дигар заминаҳо бошад аз тариқи саводнокӣ, интизом, дастгирии иҷтимоӣ ва таъсиси мактабҳо таҳсилро дастгирӣ намоянд.

Натиҷаи таҳқиқ, ки «мувозинат дар баъзе шароитҳо метавонад сармояи инсонии аз ҳад зиёд тавлид кунад», бояд бо эҳтиёт хонда шавад. Ин пешниҳоди умумии сиёсӣ нест. Ин натиҷаи назариявиест, ки зери фарзияҳои мушаххаси модел ва ҳангоми қавӣ будани берунтаъсирии иҷтимоишавӣ ба вуҷуд меояд. Барои сиёсати воқеии маориф ё дин аз он мустақиман хулоса баровардан мумкин нест.

Тавсеаи низои динӣ низ ҳассос аст. Модел бар он аст, ки тоқатнопазирии фарҳангӣ метавонад ба сармояи инсонӣ ва рушд таъсири манфӣ расонад. Аммо низоъҳои воқеии иҷтимоӣ бисёрченакаанд ва танҳо бо модели иқтисодӣ шарҳ дода намешаванд.

Хулоса

Ин таҳқиқ робитаи дин ва рушди иқтисодиро дар чаҳорчӯбаи муфассалтар ва мутавозин баррасӣ мекунад. Эътиқоди динӣ метавонад сармояи инсонӣ ва рушдро дастгирӣ кунад. Вақти ба фаъолиятҳои динӣ ҷудошуда бошад бо кам кардани вақти кор рушди иқтисодиро маҳдуд созад. Азбаски ин ду канал ҳамзамон амал мекунанд, таъсири иқтисодии дин вобаста ба тарзи ченкунӣ гуногун ба назар мерасад.

Навоварии асосии модел дар он аст, ки интихоби оилаҳо байни сармояи инсонӣ ва интиқоли эътиқоди динӣ ба фарзандро ба раванди динамикии интиқоли фарҳангӣ мепайвандад. Сатҳи миёнаи эътиқоди ҷомеа ба қарорҳои волидон таъсир мекунад; қарорҳои волидон ҳам сатҳи миёнаи эътиқоди наслҳои ояндаро тағйир медиҳанд. Ин робитаи дуҷониба берунтаъсирии иҷтимоишавиро ба вуҷуд меорад.

Паёми асосӣ барои хонандаи Verianla чунин аст: робитаи дин ва иқтисодро бо як ҷумла шарҳ додан мумкин нест. Эътиқод, амал, сармоягузории оилавӣ, интиқоли фарҳангӣ, шаҳрнишинӣ ва муносибатҳои гурӯҳӣ бояд якҷо баррасӣ шаванд. Ин таҳқиқ чаҳорчӯбаи фарогири назариявиро пешниҳод мекунад, ки мехоҳад ин робитаи мураккабро дар дохили модели математикӣ барои рушд намоён созад.

Ёддошт оид ба манбаъ ва усул

Ин навишта бар асоси кори назариявии иқтисодии Sebastiano Della Lena, Yasuhiro Sato ва Yves Zenou бо унвони “Believing and Practicing: How Religion Shapes Human Capital and Growth” омода шудааст. Таҳқиқ мафҳумҳои эътиқоди динӣ, фаъолияти динӣ, сармояи инсонӣ, интиқоли фарҳангӣ, берунтаъсирии иҷтимоишавӣ, низои динӣ ва шаҳрнишиниро дар дохили модели динамикии рушд баррасӣ мекунад.

Ин мундариҷа тарҷумаи калима ба калима нест; ғояи асосии таҳқиқ мутобиқ ба хатти нашри Verianla сода карда шуда, ба мақолаи аслии таҳририи тоҷикӣ табдил дода шудааст.

Ин мундариҷа машварати динӣ, сиёсӣ, ҳуқуқӣ ё сиёсати иқтисодӣ нест. Натиҷаҳо ва баромадҳои модел бояд дар доираи фарзияҳои назариявӣ бо эҳтиёт тафсир карда шаванд.