Холигии татбиқ, дар ин таҳқиқот масъалаи марказии ҳуқуқиест, ки фарқи байни ҳуқуқҳои ба занон аз ҷониби ҳуқуқи исломӣ ва қонунгузории Покистон эътирофшуда ва имкони воқеан истифода бурдани ин ҳуқуқҳо дар зиндагии ҳаррӯзаро ифода мекунад. Мақолаи Irfan Haroon ба ҷойи арзёбии баҳси Aurat March танҳо аз рӯйи шиорҳо ва ҳувиятҳои идеологӣ, беадолатиҳои мушаххасеро, ки занон бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, як ба як баррасӣ мекунад ва ҳуқуқҳои ҳуқуқии аллакай мавҷудро дар муқобили онҳо нишон медиҳад. Масъалаҳои асосии мавриди таваҷҷуҳи таҳқиқот маҳрум шудани занон аз мерос, озор дар ҷои кор, хушунати хонаводагӣ, амалияҳои никоҳи маҷбурӣ ва дастрас нашудан ба роҳи ҳалли ҳуқуқӣ дар вақти муносиб мебошанд. Тезиси асосии муаллиф ин аст, ки дар бисёр ҳолатҳо на набудани ҳуқуқ, балки фишори иҷтимоӣ, норасоии иқтидори ниҳодӣ, заъфи татбиқ ва сатҳи пасти огоҳии ҳуқуқӣ омилҳои муайянкунандаанд.

Мақола ҳамчунин ду қутббанди нодурустро танқид мекунад. Аз як тараф, равише ҳаст, ки ҳамаи талабҳои Aurat March-ро бо каромати занон ҳамсон дониста, ҳар гуна интиқодро зидди занон мешуморад; аз тарафи дигар, равише ҳаст, ки эътироз ба шиорҳои муайян ё чаҳорчӯбҳои идеологиро ба рад кардани беадолатиҳои воқеие, ки занон аз сар мегузаронанд, табдил медиҳад. Тибқи манбаъ, ҳуқуқҳои занон ба мерос, амният, ризоят ва дастрасӣ ба суд ва ин ки ин ҳуқуқҳо дар кадом забони идеологӣ ҳимоя мешаванд, бояд ҷудогона арзёбӣ шаванд.

Таҳқиқот бар он аст, ки занон дар соҳаҳое чун моликият, мерос, маҳр, нафақа ва ризояти озод дар никоҳ таърихан дар доираи ҳуқуқи исломӣ ҳуқуқҳои эътирофшуда доштаанд. Чаҳорчӯби ҳуқуқии Покистон низ қисми муҳими ин ҳуқуқҳоро дар ҳуқуқи мусбат эътироф мекунад. Аз ин рӯ, пешниҳоди ислоҳотии мақола бештар ба татбиқи ҳуқуқҳои мавҷуда, тақвияти ниҳодҳо ва боло бурдани саводнокии ҳуқуқӣ равона шудааст, на ба сохтани низоми нави идеологӣ.

Ду қутби баҳс

Манбаъ қайд мекунад, ки баҳси ҷамъиятӣ дар атрофи Aurat March дар Покистон бо гузашти вақт ба ду қутби бузург тақсим шудааст.

Равиши аввал роҳпаймоиро ҳамчун талаби ногузири каромат ва ҳуқуқ бар зидди нобаробарӣ ва беадолатиҳои сохторие мебинад, ки занон бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд.

Равиши дуюм бошад, ҳаракатро воситае мешуморад, ки тавассути он мафҳумҳои идеологии бегона ба низоми динӣ, фарҳангӣ ва конститутсионии Покистон ворид мешаванд.

Мақола бар он аст, ки шаклҳои шадиди ин ду мавқеъ таҳлили созандаи ҳуқуқиро душвор мекунанд. Зеро саволи асосӣ “Aurat March дуруст аст ё нодуруст?” нест; балки ин аст, ки кадом нақзи ҳуқуқҳои занон воқеӣ ҳастанд, ҳуқуқ ба ин мушкилот аллакай чӣ ҷавоб медиҳад ва татбиқ дар куҷо ноком мешавад.

Мақола Баҳси Aurat March-ро Чӣ Гуна Аз Нав Чаҳорчӯб Мекунад?

Мақола баҳси Aurat March-ро на ҳамчун бархӯрди ногузир байни дин ва ҳуқуқҳои занон, балки ҳамчун масъалаи чандқабатаи ҳуқуқӣ аз нав чаҳорчӯб мекунад, ки дар он беадолатиҳои мушаххас, ҳуқуқҳои мавҷуда, камбудиҳои татбиқ ва гуфторҳои идеологӣ бояд аз ҳам ҷудо карда арзёбӣ шаванд.

Монеъ шудани воқеии ҳуқуқи мерос

Аввалин беадолатии асосие, ки дар таҳқиқот баррасӣ мешавад, ин аст, ки занони меросбар наметавонанд саҳмҳои аз нигоҳи ҳуқуқӣ эътирофшудаи худро дар амал гиранд.

Манбаъ нишон медиҳад, ки занон метавонанд аз саҳми меросии худ бо роҳҳои зерин маҳрум шаванд:

• фишори дохили оила,
• дасткашии бо фиреб ё зери фишор гирифташуда,
• монеагузории маъмурӣ,
• таъхири расмиёти мерос.

Муаллиф мавҷуд будани муқаррароти махсуси ҷиноятӣ дар қонунгузории Покистон бар зидди маҳрум кардани ғайриқонунии занон аз меросро нишонаи он мешуморад, ки масъала танҳо назариявӣ нест, балки мушкили амалии татбиқ низ мебошад.

Озор дар ҷои кор

Манбаъ Protection against Harassment of Women at the Workplace Act, 2010-ро ҳамчун воситаи муҳими ҳуқуқӣ бар зидди озор дар ҷои кор баррасӣ мекунад.

Тибқи арзёбии мақола, мушкили асосӣ танҳо мавҷуд будани қонун нест. Хусусан дар соҳаҳое, ки берун аз корфармоёни бузурги ниҳодӣ қарор доранд, гуфта мешавад, ки татбиқ баробар ва самаранок нест.

Ин ҳолат дар манбаъ намунаи маъмулии “entitlement-enforcement gap”, яъне холигии байни ҳуқуқ ва татбиқ мебошад.

Хушунати хонаводагӣ

Мақола қайд мекунад, ки хушунати хонаводагӣ дар Покистон дар доираи сохтори парокандаи қонунгузории сатҳи вилоят танзим мешавад. Ба унвони мисол Sindh Domestic Violence (Prevention and Protection) Act, 2013 оварда мешавад.

Интиқоди манбаъ ин аст, ки бо вуҷуди мавҷуд будани механизмҳои ҳимояи ҳуқуқӣ, онҳо махсусан барои занони берун аз марказҳои бузурги шаҳрӣ ҳамеша дастрас нестанд.

Ин арзёбӣ бар нишондиҳандаи омории дастрасӣ дар сатҳи миллӣ асос наёфтааст; он таҳлили иқтидори ниҳодии муаллиф аст.

Никоҳи маҷбурӣ ва зери фишор

Манбаъ ризояти озод ва огоҳонаро дар никоҳ яке аз шартҳои асосии ҳуқуқи исломӣ мешуморад. Аз ин рӯ, никоҳҳое, ки бо фишори оилавӣ ё иҷтимоӣ баста мешаванд, на натиҷаи табиии ҳуқуқи исломӣ, балки инҳироф аз доктрина арзёбӣ мешаванд.

Таҳқиқот ҳамчунин амалияҳое чун “никоҳ бо Қуръон”-ро, ки барои бетаъсир кардани ҳуқуқи меросии занон истифода мешаванд, мисол меорад ва қайд мекунад, ки онҳо дар ҳуқуқи Покистон алоҳида манъ шудаанд.

Чаро Ризоят дар Никоҳ дар Ҳуқуқи Исломӣ Ҳуқуқи Асосӣ Ҳисобида Мешавад?

Тибқи таҳқиқот, дар ҳуқуқи Ḥanafī никоҳ шартномаи ҳуқуқиест, ки ба пешниҳоду қабули тарафҳо бо иродаи озод асос меёбад; аз ин рӯ, никоҳе, ки бо маҷбуркунӣ ё фишори аз байн барандаи иродаи озод баста мешавад, бо мантиқи асосии шартномавии институти никоҳ мувофиқат намекунад.

Ба суд расидан ва воқеан ба ҳуқуқ даст ёфтан як чиз нест

Таҳқиқот таъкид мекунад, ки байни гирифтани қарор аз ҷониби занон дар судҳои оилавӣ ва самаранок иҷро шудани ин қарорҳо низ фарқ вуҷуд дорад.

Тибқи манбаъ, махсусан:

• нафақа,
• сарпарастӣ,
• мерос

дар чунин баҳсҳо мавҷуд будани қарори судӣ маънои онро надорад, ки натиҷаи ҳуқуқӣ ба таври худкор амалӣ мешавад.

Таъхирҳои судӣ, фарқияти иқтидори ниҳодӣ дар минтақаҳои гуногун ва мушкилоти иҷрои қарорҳо метавонанд арзиши воқеии ҳуқуқҳоро коҳиш диҳанд.

Ҳуқуқҳои мувофиқ дар ҳуқуқи исломӣ

Яке аз қадамҳои асосии методологии мақола ин аст, ки дар муқобили ҳар беадолатии мушаххас ҳуқуқи ҳуқуқии аллакай дар ҳуқуқи исломӣ эътирофшударо қарор медиҳад.

Чаро Тезиси Асосии Мақола “Набудани Ҳуқуқ” Не, Балки “Холигии Татбиқ” Аст?

Зеро дар соҳаҳое, ки таҳқиқот меомӯзад — мерос, маҳр, нафақа, ризоят дар никоҳ ва шахсияти мустақили ҳуқуқӣ — мавҷуд будани ҳуқуқҳои асосӣ ҳам дар ҳуқуқи исломӣ ва ҳам то андозаи муҳим дар қонунгузории Покистон қабул карда мешавад; масъалаи асосии муаллиф он аст, ки ин ҳуқуқҳо бар асари фишори иҷтимоӣ, норасоии ниҳодӣ ва таъхирҳои татбиқ дар амал истифода намешаванд.

Ҳуқуқҳои моликият ва мерос

Манбаъ ҳукмҳои Қуръон 4:7, 4:11–12 ва 4:176-ро ҳамчун пояҳои асосии ҳуқуқҳои муайяншудаи меросии занон баррасӣ мекунад.

Дар ҳуқуқи Покистон гуфта мешавад, ки ин ҳуқуқҳо дар доираи Muslim Family Laws Ordinance, 1961, West Pakistan Muslim Personal Law (Shariat) Application Act, 1962 ва ҳуқуқи умумии мерос татбиқ мешаванд.

Манбаъ қобилияти занон барои соҳиб шудан ва ихтиёрдорӣ кардани моликияти худро қисми мафҳуми асосии шахсияти ҳуқуқӣ дар ҳуқуқи исломӣ мешуморад.

Маҳр

Маҳр дар манбаъ ҳамчун ҳуқуқи ҳатмии молиявие муайян мешавад, ки мустақиман ба ҳамсар тааллуқ дорад ва бо никоҳ ба вуҷуд меояд.

Муаллиф ҳуқуқи маҳрро яке аз нишондиҳандаҳои шахсияти мустақили ҳуқуқӣ ва молиявии зан мешуморад.

Маҳр ба оилаи зан не, балки ба худи зан тааллуқ дорад ва дар чаҳорчӯби доктриналии манбаъ метавонад ҳамчун талаботи дорои хусусияти қарзӣ нисбат ба шавҳар талаб карда шавад.

Нафақа

Манбаъ таъмини ниёзҳои асосии ҳамсар, аз ҷумла ғизо, либос ва манзилро аз ҷониби шавҳар мутобиқи имкони молиявии ӯ ҳамчун ӯҳдадории устувор дар ҳуқуқи исломӣ муайян мекунад.

Гуфта мешавад, ки дар Покистон ин ҳуқуқ тавассути судҳои оилавӣ қобили татбиқ аст.

Масъалаи мақола боз ҳам набудани меъёр нест, балки ин аст, ки ҳукм сари вақт ва самаранок иҷро мешавад ё не.

Шахсияти мустақили ҳуқуқӣ

Таҳқиқот бар он аст, ки дар ҳуқуқи исломӣ занон ҳамчун шахсони бе шахсияти ҳуқуқӣ дида намешаванд.

Тибқи формулировкаи манбаъ, занон метавонанд аз номи худ:

• шартнома банданд,
• соҳиби моликият шаванд,
• даъво пешниҳод кунанд,
• дар доираи қоидаҳои мувофиқи мурофиавӣ шаҳодат диҳанд.

Аз ин рӯ, дар баъзе муҳитҳои иҷтимоӣ дар амал хориҷ кардани зан аз ин ҳуқуқҳо, тибқи равиши таҳқиқот, татбиқи ҳуқуқи исломӣ не, балки инҳироф аз он аст.

Чаро Ҳуқуқҳои Ҳуқуқии Мавҷуда Танҳо Худашон Кофӣ Нестанд?

Зеро тибқи таҳқиқот, эътироф шудани ҳуқуқ дар қонун ё фиқҳ ба таври худкор хароҷоти иҷтимоии истифодаи он ҳуқуқ, мушкилоти дастрасӣ ба суд, норасоии иқтидори ниҳодӣ ё надонистани доираи ҳуқуқ аз ҷониби соҳиби ҳуқуқро бартараф намекунад.

Фишори оила ва ҷомеа

Азбаски ҳуқуқҳое чун мерос, маҳр ва ризоят дар никоҳ аксаран дар дохили муносибатҳои оилавӣ истифода мешаванд, пеш бурдани ҳуқуқ метавонад аз шахс талаб кунад, ки бар зидди наздикони худ талаби ҳуқуқӣ пешниҳод намояд.

Манбаъ таъкид мекунад, ки ин метавонад хароҷоти муҳими иҷтимоӣ ва иқтисодӣ дошта бошад.

Азбаски мавҷуд будани ҳуқуқи қонунӣ ин хароҷоти иҷтимоиро худ аз худ бартараф намекунад, ислоҳот наметавонад танҳо ба тағйири қонунгузорӣ маҳдуд шавад.

Иқтидори ниҳодӣ ва дастрасӣ

Мақола бар он аст, ки судҳои оилавӣ, воҳидҳои полис ва идораҳои омбудсмани сатҳи вилоят аз минтақа ба минтақа иқтидори гуногун доранд.

Махсусан берун аз марказҳои вилоятӣ, надоштани захира ва дастрасии кофии механизмҳои ҳимоя метавонад қудрати қонунгузориро дар амал коҳиш диҳад.

Саводнокии ҳуқуқӣ

Манбаъ надонистани доираи ҳуқуқҳои худ аз ҷониби баъзе занонро сабаби ҷудогонаи холигии татбиқ мешуморад.

Ин мушкил танҳо ба соҳибони ҳуқуқ маҳдуд намешавад. Гуфта мешавад, ки татбиқкунандагони маҳаллии ҳуқуқ, ходимони динӣ ва миёнаравони ҷомеа низ бояд дар бораи доираи ҳуқуқҳо дониши кофӣ дошта бошанд.

Аз ин рӯ, муаллиф саводнокии ҳуқуқиро яке аз бахшҳои муҳими рӯзномаи ислоҳот пешниҳод мекунад.

Ҷудо кардани шиор аз ҳуқуқ

Яке аз бахшҳои муҳимтарини нормативии мақола фарқи байни “legitimate demands” ва “ideological packaging” мебошад.

Муаллиф мегӯяд, ки ду пешниҳодро метавон ҳамзамон ҳимоя кард:

1. Ин танқид набояд маънои рад кардани беадолатии воқеие бошад, ки дар паси шиор қарор дорад.
2. Ба ҳамин монанд, танҳо аз он сабаб, ки ҳамаи андешаҳои баёншуда дар дохили ҳаракати ҳуқуқи занон ба номи ҳуқуқи занон гуфта шудаанд, онҳо набояд ба таври худкор аз нигоҳи ҳуқуқӣ ё иҷтимоӣ дуруст дониста шаванд.

Оё Танқид кардани Як Шиор Маънои Рад кардани Ҳуқуқҳои Занонро Дорад?

Не. Тибқи равиши таҳлилии таҳқиқот, танқид кардани шиори муайян, чаҳорчӯби назариявӣ ё формулаи идеологӣ аз рад кардани ҳуқуқҳои мушаххаси занон, ба монанди мерос, амният, ризоят ва дастрасӣ ба суд, фарқ мекунад; ҳар талаб бояд мувофиқи мазмуни ҳуқуқӣ ва иҷтимоии худ арзёбӣ шавад.

Усул ва Натиҷаҳои Таҳқиқот

Усули таҳқиқот

Таҳқиқот таҳлили миқдории додаҳо ё таҳқиқоти саҳроӣ нест. Манбаъ се равиши зеринро муттаҳид мекунад:

таснифи ҳуқуқии мушкилоти мавҷудаи ҳуқуқи занон дар Покистон,

1. таҳлили доктриналии ҳуқуқҳои мувофиқ дар ҳуқуқи исломӣ,
2. арзёбии механизмҳои татбиқ ва имконоти ислоҳот дар қонунгузории Покистон.
3. Манбаъҳои асосии ҳуқуқӣ

Манбаъ

1. Татбиқи қавитари ҳуқуқи мерос

Манбаъ пешниҳод мекунад, ки дар амалиёти интиқол ва гузариши моликияти ғайриманқул санҷишҳои ҳатмии бақайдгирӣ тақвият дода шаванд ва дар ҳолатҳои маҳрум кардани ғайриқонунӣ аз мерос ба механизмҳои ҳуқуқи ҷиноятӣ зудтар равона карда шавад.

2. Баланд бардоштани иқтидори ниҳодӣ

Пешниҳод мешавад, ки механизмҳои омбудсман ва ҳимоя, ки барои озор дар ҷои кор ва хушунати хонаводагӣ таъсис шудаанд, махсусан дар минтақаҳои берун аз шаҳрҳои калон бо захираҳои бештар дастгирӣ шаванд.

3. Дастрасӣ ба судҳои оилавӣ ва ёрии ҳуқуқӣ

Манбаъ махсусан дар парвандаҳои нафақа, сарпарастӣ ва мерос густариши механизмҳои ҳадафманди ёрии ҳуқуқиро пешниҳод мекунад.

4. Саводнокии ҳуқуқии миёнаравони динӣ ва иҷтимоӣ

Муаллиф омӯзиши систематикии бештар барои уламои дин ва миёнаравони маҳаллии ҷомеа дар бораи ҳуқуқҳои занон дар ҳуқуқи исломиро муҳим мешуморад.

Ҳадафи ин пешниҳод пешгирӣ аз ба вуҷуд омадани мухолифати сунъӣ байни ҳуқуқҳои занон ва дин ва коҳиш додани дуршавии амалияи маҳаллӣ аз ҳуқуқҳои доктриналӣ мебошад.

5. Миёнравие, ки ба аз даст додани ҳуқуқ маҷбур намекунад

Мақола эътироф мекунад, ки миёнаравӣ ва оштӣ дар баҳсҳои оилавӣ метавонанд муфид бошанд; аммо ба он мухолиф аст, ки онҳо шарти даст кашидан аз ҳуқуқи ҳуқуқии мавҷуда гарданд.

Миёнаравӣ метавонад як интихоб бошад; набояд монеъи истифодаи талаби ҳуқуқии соҳиби ҳуқуқ шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ мекунад

Мушкилоти муайяни ҳуқуқие, ки занон дар Покистон бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, ва баҳсҳои идеологиро метавон аз ҷиҳати таҳлилӣ аз ҳам ҷудо кард.

• Бисёр ҳуқуқҳои асосӣ, аз ҷумла мерос, маҳр, нафақа ва ризоят дар никоҳ, дар ҳуқуқи исломӣ пояи доктриналӣ доранд.
• Қонунгузории Покистон қисми муҳими ин соҳаҳоро низ алоҳида танзим мекунад.
• Мавҷуд будани ҳуқуқи қонунӣ кафолат намедиҳад, ки он ҳуқуқ дар амал истифода мешавад.
• Фишори иҷтимоӣ, норасоии иқтидори ниҳодӣ ва сатҳи пасти саводнокии ҳуқуқӣ метавонанд холигии татбиқро васеъ кунанд.
• Ислоҳот бояд на танҳо ба эҷоди қонунҳои нав, балки ба тақвияти татбиқи ҳуқуқҳои мавҷуда низ равона шавад.
• Ислоҳот бояд на танҳо ба эҷоди қонунҳои нав, балки ба тақвияти татбиқи ҳуқуқҳои мавҷуда низ равона шавад.

Натиҷаҳое, ки таҳқиқот дастгирӣ намекунад

• Нишон дода намешавад, ки ҳамаи талабҳои Aurat March аз нигоҳи ҳуқуқӣ дуруст ё нодурустанд.
• Нишон дода намешавад, ки ҳамаи занони Покистон таҷрибаи яксон доранд.
• Дар бораи миқёси миллии паҳншавии нақзи ҳуқуқҳои занон нишондиҳанда дода намешавад.
• Самаранокии як бастаи муайяни ислоҳот ба таври эмпирикӣ чен карда нашудааст.
• Гуфта намешавад, ки ҳуқуқҳои мавҷудаи ҳуқуқи исломӣ дар амал ба таври худкор ҳифз мешаванд.
• Ба таври эмпирикӣ исбот намешавад, ки дин ва ҳуқуқҳои занон дар ҳамаи ҳолатҳо бе ихтилофанд; таҳқиқот дар соҳаҳои муайяни ҳуқуқӣ чаҳорчӯби нормативии ҳамоҳанг месозад.

Пешниҳоди Ислоҳоти Таҳқиқот Эҷоди Ҳуқуқҳои Нав Аст ё Татбиқи Ҳуқуқҳои Мавҷуда?

Равиши асосии ислоҳотии таҳқиқот асосан ба тақвияти татбиқи ҳуқуқҳои мавҷуда равона шудааст; азбаски дар соҳаҳое чун мерос, маҳр, нафақа, ризоят дар никоҳ ва шахсияти ҳуқуқӣ меъёрҳои асосӣ аллакай мавҷуд ҳисобида мешаванд, пешниҳодҳо ба иқтидори ниҳодӣ, дастрасии ҳуқуқӣ, иҷро ва саводнокии ҳуқуқӣ тамаркуз мекунанд.

Маҳдудиятҳои методологӣ

Маҳдудияти муҳимтарини таҳқиқот истифода накардани додаҳои миқдорӣ ё саҳроӣ мебошад. Миқёси умумимиллии монеъ шудан ба ҳуқуқи мерос, озор, хушунати хонаводагӣ ё мушкилоти дастрасии ҳуқуқӣ аз ҷониби ин таҳқиқот чен карда намешавад.

Дуюм, тамоми қонунгузории вилоятии Покистон аз таҳлили муфассали муқоисавӣ гузаронида нашудааст.

Сеюм, дидгоҳҳои гуногуни доктриналии ҳуқуқи Ḥanafī ва фарқиятҳои судӣ дар судҳои Покистон тавассути баррасии систематикии таҷрибаи судӣ таҳқиқ нашудаанд.

Чорум, самаранокии ислоҳоти пешниҳодшуда бо арзёбии эмпирикии таъсир санҷида нашудааст.

Ёддошт оид ба Манбаъ ва Усул

Унвони аслӣ:Aurat March, Women's Rights, and Islamic Legal Principles: Toward a Principled Reform Agenda in Pakistan

Муаллиф: Irfan Haroon.

Мақоми касбӣ: Advocate, Supreme Court of Pakistan; Senior Partner, Irfan Haroon & Associates, Karachi, Pakistan.

ORCID: 0009-0004-3172-1772.

Навъи манбаъ: Таҳлили ислоҳоти ҳуқуқӣ-доктриналӣ ва сиёсат.

DOI / маҷалла: Дар матни манбаъ нишон дода нашудааст.

Арзёбии ҳамтоён: Дар манбаъ дар бораи раванди арзёбии ҳамтоён маълумоти равшан вуҷуд надорад.

Шарҳи истифодаи AI: Муаллиф изҳор мекунад, ки Anthropic Claude ҳамчун воситаи ёрирасон барои омодасозии лоиҳа ва ташкили таҳқиқот истифода шудааст; тафсири ҳуқуқӣ ва натиҷаҳо масъулияти худи ӯ мебошанд.

Бархӯрди манфиатҳо: Муаллиф изҳор мекунад, ки бархӯрди молиявӣ, шахсӣ ё касбии манфиатҳо вуҷуд надорад.

Манбаъҳои асосии ҳуқуқӣ: Конститутсияи Покистон 1973, Family Courts Act 1964, Muslim Family Laws Ordinance 1961, Pakistan Penal Code ss. 498A–498C, Prevention of Anti-Women Practices Act 2011, Protection against Harassment of Women at the Workplace Act 2010, Sindh Domestic Violence Act 2013, West Pakistan Muslim Personal Law (Shariat) Application Act 1962 ва Қуръон 4:7, 4:11–12, 4:176.

Ҳадди методологӣ: Таҳқиқот таҳлили нормативӣ ва доктриналии ҳуқуқ мебошад; он ченкунии омории паҳншавӣ дар сатҳи миллӣ, таҳқиқоти саҳроӣ ё таҳлили таъсири сиёсат нест.