Gwaride la Kitaifa la Farasi la Costa Rica ni tukio kubwa la kitamaduni ambako takribani farasi 2.000 hupita katika barabara za San José kwenye njia ya kilomita 3,5. Umati, muziki wenye sauti kubwa, muda mrefu wa kusubiri, juhudi za kimwili, uingiliaji wa wapanda farasi na vichocheo vya mazingira huibua maswali muhimu kuhusu ustawi wa farasi.

Utafiti huu ulichunguza gwaride la mwaka 2023 na kuuliza kama tabia zinazoonekana zinazohusishwa na msongo au usumbufu hubadilika kadiri njia inavyoendelea. Katika sehemu za mwanzo, katikati na mwisho, farasi 557 walitazamwa kwa dakika moja kila mmoja. Kupanuka kwa matundu ya pua, mkao wa shingo, masikio kurudishwa nyuma, kutikisa kichwa, mate mengi, jasho, aina ya mwendo, matumizi ya kiboko, kuwepo kwa spur, tabia kali kwa farasi na matumizi yanayoonekana ya pombe vilirekodiwa.

Pia, kwa kutumia picha 346 zinazofaa za macho, mikunjo ya eneo la macho na kuonekana kwa sehemu nyeupe ya jicho, yaani sclera, viliainishwa. Hivi ni vipimo vya ustawi vinavyoweza kutumika uwanjani bila kumgusa farasi na bila kuchukua sampuli ya kibayolojia.

Matokeo yalionyesha kuwa hyperflexion ya shingo, masikio kurudi nyuma, kutikisa kichwa, mate mengi, kupanuka kwa matundu ya pua na trot iliyokusanywa viliongezeka kuelekea mwisho wa gwaride. Matumizi kupita kiasi ya kiboko na tabia kali za wapanda farasi pia zilikuwa juu zaidi mwishoni. Spur zilifikia kilele katikati; matumizi ya pombe yaliyoonekana hayakubadilika kwa kiwango cha maana.

Viashiria vya uso vilionyesha mpangilio tofauti. Mikunjo mikali ya macho na sclera inayoonekana vilikuwa juu zaidi hasa sehemu ya katikati. Watafiti walitafsiri tofauti hii kama ishara kwamba uso unaweza kuonyesha msisimko wa kihisia wa mapema na wa haraka, ilhali tabia za mwili mzima zinaonyesha uchovu uliokusanyika, mzigo wa kimwili na athari ya mpanda farasi.

Utafiti hauuthibitishi msongo wa farasi kwa ushahidi wa moja kwa moja wa kibiokemia. Hata hivyo, mabadiliko ya kimfumo ya viashiria kadhaa vya tabia na uso yanaonyesha uwezekano wa hatari ya ustawi na kuongezeka kwa usumbufu kwa baadhi ya farasi.

Tatizo kuu la utafiti ni nini?

Gwaride hili hufanyika kila mwaka tarehe 26 Desemba mjini San José kwa Siku ya Wapanda Farasi wa Costa Rica. Takribani farasi 2.000 wa mifugo mbalimbali husafiri kilomita 3,5 kati ya umati, muziki, vipaza sauti, watangazaji na watazamaji. Makundi ya ulinzi wa wanyama yalikuwa yameeleza wasiwasi kuhusu spur zisizoidhinishwa, usafirishaji usio makini, maji na chakula kisichotosha, kelele kali, wapanda farasi wasio na uzoefu au walevi, na shinikizo la kimwili linaloongezeka kwa farasi wanaochoka.

Swali la kisayansi lilikuwa kama dalili za msongo au usumbufu zinaweza kupimwa kwa njia sanifu, ya kurudiwa na isiyoingilia mwili katika tukio kubwa la umma.

Kwa nini kutokuwa na jeraha hakutoshi?

Ustawi si kutokuwa na jeraha pekee. Unajumuisha hali ya kihisia, hofu, uchovu, usumbufu na uwezo wa kukabiliana na mazingira. Masikio kurudi nyuma kwa muda mrefu, shingo kupinda kupita kiasi, kutikisa kichwa, pua kupanuka, povu mdomoni, mkazo wa misuli karibu na macho na sclera kuonekana si utambuzi wa uhakika peke yake, lakini vikiongezeka pamoja vinaweza kuunda muundo wenye maana.

Ethogram na muundo

Ethogram ni orodha ya fasili wazi za tabia zinazoweza kuonekana. Inapunguza maoni ya kihisia kama “farasi alionekana kusumbuka”. Utafiti ulikuwa wa mbele na wa uchunguzi; watafiti hawakuingilia farasi, wapanda farasi au hali ya tukio.

Viashiria vya farasi na mpanda farasi

Kwa wapanda farasi, kiboko, spur, tabia kali na pombe inayoonekana vilirekodiwa. Kwa spur, utafiti ulirekodi tu kuwepo kwake, si matumizi yake ya moja kwa moja.

Takwimu na matokeo

Usambazaji wa tabia ulilinganishwa kwa jaribio la chi-square: [ \chi^2 = \sum \frac{(O_{ij}-E_{ij})^2}{E_{ij}} ]. Matokeo ya jumla yalipokuwa muhimu, majaribio ya z ya uwiano miwili na marekebisho ya Bonferroni yalitumika; Fisher ilitumika pale seli zilipokuwa na matarajio madogo, na correspondence analysis ilionyesha ukaribu wa tabia na vituo.

Jasho kupita kiasi halikutofautiana kwa maana ya kitakwimu: [ \chi^2 = 3.29,\quad p = 0.193 ]. Hii haimaanishi kuwa jasho halina maana; lilionekana sehemu zote, lakini halikutofautisha vituo.

Tafsiri ya tabia

Kupanuka kwa pua kunaweza kuonyesha hitaji la kupumua na pia msongo wa mazingira. Trot iliyokusanywa inaweza kuongeza mzigo wa moyo-mapafu; fasihi imeripoti mapigo ya moyo karibu na 190 kwa dakika na ongezeko la matumizi ya oksijeni. Hyperflexion ilionekana kwa takribani 46% ya farasi mwishoni, lakini chanzo chake hakiwezi kuthibitishwa katika muundo wa uchunguzi. Mate mengi si lazima yawe “mdomo uliotulia”; yanaweza kuhusiana na bit, reins, kumeza na protini ya latherin.

Kuongezeka kwa nguvu ya wapanda farasi kunaweza kuhusiana na uchovu wa farasi, jaribio la kudhibiti, umati au kutafsiri vibaya uchovu kama ukaidi. Utafiti hauuthibitishi uhusiano wa sababu.

Macho na uso

Kituo cha mwanzo kilihusishwa na pua tulivu, mate ya kawaida, kutokuwepo jasho, kutokutikisa kichwa na kutokuwepo spur. Kituo cha kati kilihusishwa na pua kupanuka, jasho na spur; mwisho ulihusishwa na mate mengi, hyperflexion, kutikisa kichwa, masikio nyuma, kiboko na tabia kali.

Sclera inayoonekana ilikuwa takribani 34% mwanzo, 40% katikati na 21–22% mwishoni. Mikunjo mikali ilikuwa takribani 35%, 44% na 30%. Mikunjo yote pamoja haikuhusiana kwa maana na sclera: [ \chi^2 = 2.01,\quad p = 0.157 ]; mikunjo hafifu pia haikuhusiana: [ \chi^2 = 1.36,\quad p = 0.244 ]; lakini mikunjo mikali ilihusiana kwa maana: [ \chi^2 = 7.23,\quad p = 0.007 ].

Umuhimu, mipaka na hitimisho

Utafiti unaonyesha kuwa ethogram na picha za uso zinaweza kuwa zana za haraka na zisizoingilia katika matukio makubwa. Uangalizi haupaswi kuwa mwanzo tu; sehemu ya mwisho inahitaji ufuatiliaji wa hyperflexion, masikio nyuma, kutikisa kichwa, mate mengi, kiboko na tabia kali.

Nguvu zake ni tukio halisi, farasi 557, picha 346 za macho, vituo vitatu, tathmini ya farasi na mpanda farasi, ethogram, chi-square, post hoc, Bonferroni na correspondence analysis. Mipaka yake ni preprint, muundo wa uchunguzi, kutokuwa na uhakika kama farasi wale wale walifuatiliwa, kutokupima cortisol, mapigo ya moyo, lactate au joto, mwaka mmoja na tukio moja, kutomodeli kikamilifu uzao na mazingira, upendeleo wa picha, kutopima matumizi ya spur na kutopima kiwango cha pombe.

Mbinu na Matokeo ya Utafiti

Kwa jumla, tabia nyingi zinazohusiana na msongo au usumbufu ziliongezeka mwishoni mwa gwaride; uso ulionyesha mwitikio wa mapema zaidi katikati; na tabia za wapanda farasi pia zilibadilika vibaya kuelekea mwisho. Utafiti hauuthibitishi msongo wa kliniki, sababu moja, madhara kwa farasi wote au ufanisi wa hatua za usimamizi.

Maelezo ya Chanzo na Mbinu

Maudhui haya yanategemea “From Tradition to Equine Welfare: Measuring Observational Stress Indicators During Costa Rica’s National Horse Parade”. Katika metadata ya PDF Ana Arias-Esquivel anaonekana kama mwandishi, lakini orodha kamili ya waandishi haikuthibitishwa kutoka maandishi makuu. Utafiti ni preprint ya SSRN na haujapitiwa na rika. Hauongezi madai yasiyokuwapo katika PDF kama utambuzi wa kibiokemia wa msongo, hukumu ya ukatili au kosa la mpanda farasi mahususi.