Protez-esâslı 3B cerraḥî ḳılavuz, ḥastanın mevcûd tam protezinin hendesesini implant cerraḥîsinde istiʿmâl olunan fiʿlî bir tevcih vâsıtasına taḥvîl eden dijital bir usûldür. Bu pilot tedḳīḳ, evvelce tek implant içün geliştirilmiş bir sistemin tamâmen dişsiz üst çenede dört veya beş implantın flapless yerleştirilmesine taṭbîḳ olunup olunamayacağını klinik cihetden değerlendirmişdir.

Sistem, 3B basılmış protez nüshasının içine vazʿ olunan yeniden mevḳiʿlendirilebilir PEEK raylar ile 0°, 12° ve 24° mübâdele olunabilir zâviye taṣḥîḥ ḳovanlarını istiʿmâl eder. Bu tertîb, implant ḳovanının bukko-palatal mevḳiʿinin veya istikāmetinin küçük taʿdîllerle ayarlanmasına ve îcâbında bütün cerraḥî ḳılavuz yeniden îmâl olunmaksızın yörüngenin taʿdîl edilmesine müsâʿade eder.

On beş ḥastaya cemʿan 61 implant yerleştirilmişdir. Cerraḥî esnâsında sinus veya nazal boşluğa penetrasyon yâḫud labial kemik perforasyonu gibi komplikasyon bildirilmemişdir. Üç implant yüklemeden evvel osseointegrasyon kifâyetsizliği sebebiyle muvaffak olamamış, bir implant taḳrîben 26. ayda geç devrede zâyiʿ olmuşdur.

Protez yükleme vaktinden 12. aya ḳadar değerlendirilen 53 implantta medyan marjinal kemik seviyesi 0,38 mm’den 0,78 mm’ye yükselmişdir. Sekiz ḥastalık split-mouth satḥ mukāyesesinde tam pürüzlü implantlar, hibrit implantlardan daha az erken kemik tebdîli göstermişdir. Lâkin tedḳīḳ küçük, dengesiz ve randomize olmayan bir pilot olduğundan bu satḥ netîcesi ḳaṭʿî klinik üstünlük delîli değil, ileride imtiḥân edilmesi îcâb eden bir farżiyyedir.

Ḥasta tarafından bildirilen OHIP-14 skorları bir sene içinde hemen hemen ṣıfıra inerek ağız ṣıḥḥatiyle münâsebetli ḥayât keyfiyyetinde bâriz bir iyileşmeyle mütenâsib manẓara göstermişdir. Bununla beraber postoperatif CBCT istiʿmâl olunmadığından ḳılavuzun plânlanan ve fiʿlî implant mevḳiʿleri arasındaki daḳîḳliği bu tedḳīḳde kemmî sûretde ölçülmemişdir.

Dişsiz maksillada implant yerleştirmek niçün müşkil olabilir?

Tamâmen dişsiz üst çenede implant tedâvîsi, alt çeneye nisbetle muḫtelif anatomik ve biyomekanik müşkilâtı hâvîdir. Maksiller kemikte düşük kemik kesâfeti, ince kortikal plaklar, maksiller sinus ve nazal boşluk gibi anatomik teşekküllerin ḳurbiyyeti implantın mevḳiʿ ve zâviyesinin dikkatle plânlanmasını îcâb ettirir.

İmplantların yalnız kemiğin içine yerleşmesi kâfî değildir. Nihâî sâbit protezin vida kanalları, yük tevzîʿi ve estetik mevḳiʿi münâsib olsun diye implantların protez-esâslı bir yörünge üzere yerleştirilmesi lâzımdır.

Bilgisayar destekli cerraḥî ḳılavuzlar bu sanal plânın ağız içindeki cerraḥî mevḳiʿe nakline yardım eder. Lâkin ticârî sistemler ḫuṣûṣî software, laboratuvar altyapısı, îmâlât süreçleri ve ilâve masraf gerektirebilir.

Protez-Esâslı 3B Ḳılavuz Sistemi Naṣıl Çalışır?

Bu sistemde cerraḥî ḳılavuz sıfırdan müstaḳil bir aparat olarak taṣarlanmaz. Ḥastanın mevcûd üst tam protezi ibtidâî hendese olarak istiʿmâl olunur, protezin dijital nüshası meydana getirilip 3B basılır ve implant tevcih parçaları bu nüshaya entegre olunur.

1. CBCT ile protez-esâslı plânlama

Ḥastaya evvelâ cone-beam computed tomography (CBCT) çekilir. Kemik ḥacmi, anatomik ḥudûdlar ve plânlanan protezin mevḳiʿi beraberce değerlendirilerek implantların sanal yörüngeleri taʿyîn olunur.

Buradaki maḳṣad yalnız mümkün kemik saḥasını bulmak değil, implant mevḳiʿini nihâî sâbit restorasyonla mütenâsib hâle getirmekdir.

2. Mevcûd protezin kopyalanması

Ḥastanın mevcûd maksiller tam protezi dijital sûretde çoğaltılır ve bu nüsha 3B yazıcı ile cerraḥî ḳılavuz olarak îmâl olunur.

Böylece ḳılavuzun ağız içindeki oturma satḥı, ḥastanın hâliḥâzırda istiʿmâl ettiği protezin mukozal anatomisini taḳîb eder.

3. PEEK raylar

Ḳılavuzun içine dört adet polyether-ether-ketone (PEEK) ray yerleştirilmişdir.

Her rayın içinde ḥareket etdirilebilen bir PEEK ḳovan bulunur. Bu ḳovan:

• bukko-palatal cihetde yeniden mevḳiʿlendirilebilir,
• plânlanan osteotomi miḥverini tevcih eder,
• küçük plân-klinik uygunsuzluklarında bütün ḳılavuzu yeniden îmâl etme iḥtiyâcını azaltır.

4. Mübâdele olunabilir zâviye ḳovanları

Sistemde üç zâviye seçeneği vardır:

• 0°
• 12°
• 24°

Bu mübâdele olunabilir parçalar tek bir ana ḳılavuz içinde implant yörüngesinin zâviyevî sûretde taʿdîline imkân verir.

Niçün PEEK?

Müʾellifler PEEK’i birḳaç sebeble intihâb etmişlerdir:

• osteotomi tevcihi içün kâfî mekanik rijidite,
• biyouyumluluk,
• CBCT görüntüsünde radyolusent davranış,
• daha münâsib masraf ve işlenebilirlik,
• müʾessese dâḫilinde îmâle daha elverişli yapı.

Metal ḳovanlar da değerlendirilmiş, lâkin ayrı tedârük iḥtiyâcı, masraf ve görüntü artefaktları sebebiyle bu azaltılmış-altyapı usûlüne daha az münâsib görülmüşdür.

Cerraḥî Taṭbîḳ Naṣıl İcrâ Edildi?

Bütün implantlar lokal anestezi altında, flap kaldırılmaksızın ve mukoza destekli cerraḥî ḳılavuz istiʿmâl edilerek yerleştirilmişdir.

Cerraḥî seyr:

1. Ḳılavuz ağıza yerleştirilir ve tam oturması kontrol olunur.
2. PEEK ḳovan üzerinden osteotomi hazırlanır.
3. Plânlanan zâviye ve derinlik muḥâfaẓa edilerek implant yerleştirilir.
4. Primer stabilite klinik olarak kontrol olunur.
5. Ḳılavuz çıkarılır ve healing abutment takılır.

Standart olarak her ḥastaya dört implant yerleştirilmişdir. Bir ḥastada anatomik ve protetik iḥtiyâc sebebiyle beşinci implant istiʿmâl olunmuşdur.

Flap kaldırılmadığından sütür lâzım gelmemişdir.

Tam Pürüzlü ve Hibrit İmplant Arasındaki Farḳ Nedir?

Tedḳīḳde iki muḫtelif implant satḥı taṣarımı mukāyese edilmişdir.

Tam pürüzlü implant

IBT, IBNT ve IBR implantlarda orta derecede pürüzlü satḥ implantın bütün uzunluğu boyunca devâm eder.

Hibrit implant

MSC-IBT ve MSC-IBNT implantlarda:

• apikal sülüsü pürüzlü,
• orta sülüsü pürüzlü,
• koronal boyun mıntıḳası ise işlenmiş ve daha düzgün

satḥa mâlikdir.

Hibrit taṣarımın naẓarî gerekçesi, apikal mıntıḳada osseointegrasyon içün pürüzlü satḥı muḥâfaẓa ederken koronal mıntıḳada daha az pürüzlü satḥ istiʿmâliyle plak tutulmasını ve erken krestal kemik yeniden şekillenmesini azaltmaḳdır.

Bu tedḳīḳ aynı zamanda bu farżiyyenin kısa devreli kemik davranışıyla mütenâsib olup olmadığını da araştırmışdır.

Split-Mouth Taṣarımı Niçün İstiʿmâl Edildi?

Split-mouth taṣarımında aynı ḥastanın bir ciheti bir implant satḥını, diğer ciheti diğer satḥı alır.

Böylece yaş, ʿumûmî ṣıḥḥat, kemik biyolojisi, ağız ḥıfẓıṣṣıḥḥası ve protez istiʿmâli gibi ḥastalar arasındaki müteġayyirlerin bir ḳısmı tabiʿî sûretde kontrol edilmiş olur.

Lâkin bu tedḳīḳdeki split-mouth tertîbi ideal randomize taṣarım değildir.

Hibrit cihet:

• random sayı üretimiyle değil, ḥasta ḳayıd listesinde münâvebeli sıra ile taʿyîn olunmuşdur,
• allocation concealment taṭbîḳ olunmamışdır,
• üç ḥasta protetik sebeblerle yalnız tam pürüzlü implant almışdır,
• bir ḥastada plânlanan 2/2 yerine 1/3 satḥ tevzîʿi meydana gelmişdir.

Bu sebeble tedḳīḳin satḥ mukāyesesi randomize kontrollü split-mouth tecrübesi derecesinde ḳabûl olunamaz.

İmplantlar Ne Vakit Yüklendi?

Tedḳīḳde gecikmiş yükleme protokolü taṭbîḳ olunmuşdur.

İmplantların taḳrîben altı ay müddetle osseointegrasyonu beklenmişdir. Sonra healing abutment’lar compact conical abutment’larla mübâdele olunmuş ve üç hafta sonra nihaî protetik muʿâmelelere başlanmışdır.

Her ḥastaya dört implant destekli, vidalı zirkonya sâbit köprü yapılmışdır.

Protez teslîminden evvel:

• pasif uyum,
• oklüzyon,
• fonetik,
• estetik

kontrol edilmişdir.

Tedḳīḳin Usûlü ve Netîceleri

Ḥasta grubu

Cerraḥî emniyet müşahedeleri

Tedḳīḳde intraoperatif komplikasyon veya postoperatif enfeksiyon bildirilmemişdir.

Ayrıca:

• sinus penetrasyonu,
• nazal boşluk ihlâli,
• labial kemik plak perforasyonu

bildirilmemişdir.

Bu netîceler sistemin klinik taṭbîḳ edilebilirliğini destekler; lâkin postoperatif CBCT olmadığından implantların sanal plândan ne ḳadar inḥirâf ettiğini ölçmez.

İmplant muvaffakıyetsizlikleri

Cemʿan dört implant üç ḥastada çıkarılmış ve yenilenmişdir.

Üç erken muvaffakıyetsizlik:

• yüklemeden evvel vukuʿ bulmuşdur,
• osseointegrasyon eksikliğiyle münâsebetli görülmüşdür,
• enfeksiyon, aşırı yükleme veya cerraḥî travma bulgusu bildirilmemişdir.

Bir geç muvaffakıyetsizlik ise taḳrîben 26. ayda terakkî eden marjinal kemik zâyiʿatıyla meydana gelmişdir.

Erken muvaffakıyetsizlik:

3 / 61 implant = %4,9

Ḥasta seviyesinde:

3 / 15 ḥasta = %20

olarak rapor edilmişdir.

Erken muvaffakıyetsizliklerin cümlesi iki sigara içicisinde görülmüşdür; lâkin bu küçük pilot tedḳīḳ sigaranın müstaḳil teʾsîrini kemmî sûretde imtiḥân edecek ḳudretde değildir.

Bir senelik marjinal kemik netîceleri

Paired baseline ve 12 aylık radyografik veriler 14 ḥastadaki 53 implant içün mevcûddur.

Başlangıç ile 12 ay arasındaki farḳ:

p < 0,001

olarak bulunmuşdur.

İki implantta 12 aylık kemik zâyiʿatı 4 mm’yi aşmışdır. Bu implantlar klinik olarak sâbit ve arazsız olmakla beraber müʾellifler bunların uzun devrede radyografik sûretde taḳîb edilmesi gerektiğini teʾkîd eder.

Ölçüm iʿtimâdı

Marjinal kemik ölçümleri iki müstaḳil araştırmacı tarafından yapılmışdır.

Hem intra-rater hem inter-rater iʿtimâdı:

ICC = 0,85

olarak rapor edilmiş ve iyi tevâfuḳ olarak değerlendirilmişdir.

Hibrit İmplantlar Daha Az Kemik Zâyiʿatı Temîn Etti mi?

Bu pilot tedḳīḳde hayır. Tedḳīḳin ibtidâî beklentisinin hilâfına, tam pürüzlü implantlarda 12 aylık kemik tebdîli hibrit implantlardan daha düşük bulunmuşdur.

İmplant seviyesinde tavṣîfî netîceler

Ḥasta seviyesinde ḥaḳîḳî split-mouth mukāyesesi

Yalnız her iki satḥa dâʾir geçerli eşlenmiş verisi bulunan sekiz ḥasta taḥlîle alınmışdır.

Bu sekiz ḥastanın cümlesinde tam pürüzlü cihetdeki vasaṭî kemik tebdîli hibrit cihetden daha düşük bulunmuşdur.

Medyan eşlenmiş farḳ:

−0,49 mm

Hodges–Lehmann pseudo-medyan:

−0,55 mm

Wilcoxon testi:

p = 0,012

olarak rapor edilmişdir.

Niçün “tam pürüzlü implant daha iyidir” denilemez?

Çünki satḥ mukāyesesi yalnız sekiz ḥastaya istinâd eder ve birkaç mühim karıştırıcı müteġayyir vardır:

• cihet tevzîʿi randomize değildir,
• allocation concealment yokdur,
• implant adedi her ḥastada iki cihet arasında dengeli değildir,
• protetik yük tevzîʿi cihetler arasında muḫtelif olabilir,
• yumuşak doku biyotipi muḫtelif olabilir,
• implant yerleştirme derinliği kontrol olunamayan bir âmildir.

Müʾellifler daha ziyâde kontrol edilmiş ve daha uzun taḳîbli neşriyâtda hibrit ve tam pürüzlü satḥlar arasında müşâbih netîceler bulunduğunu da beyân eder.

Bu sebeble mevcûd bulgu farżiyye doğurucu bir işâret olarak değerlendirilmelidir.

Ḥasta Memnûniyyeti Naṣıl Değişdi?

Ḥasta tarafından bildirilen netîceler Oral Health Impact Profile-14 (OHIP-14) ile değerlendirilmişdir.

Tedâvîden evvel mevcûd tam protez ile:

• fonksiyonel maḥdûdiyyet,
• cismânî râḥatsızlık,
• rûḥî râḥatsızlık,
• ictimâʿî teʾessür

yüksek derecede bildirilmişdir.

Bir sene sonra 14 ḥastanın skorları ekser saḥada ṣıfıra veya ṣıfıra pek yakın değerlere inmişdir.

Taḳîb vasaṭîleri 0–0,87 arasında değişmişdir.

Floor effect ne maʿnâya gelir?

Skorların çoğunun ṣıfıra düşmesi kuvvetli iyileşmeyle mütenâsibdir; lâkin aynı zamanda ölçüm vâsıtasının “pek iyi” netîceler arasında farḳ gözetmesini müşkil kılar.

Bu sebeble OHIP-14 verilerine inferans testi taṭbîḳ olunmamış ve netîceler yalnız tavṣîfî sûretde sunulmuşdur.

Bu Sistem Ticârî Dijital Ḳılavuzlardan Daha Daḳîḳ mı?

Bu tedḳīḳ bunu göstermemektedir.

Postoperatif CBCT alınmadığından:

• implant giriş noḳṭası inḥirâfı,
• apikal inḥirâf,
• zâviyevî inḥirâf,
• derinlik ḫaṭâsı

kemmî sûretde ölçülmemişdir.

Binâʾenaleyh sistemin “şu ḳadar mm daḳîḳ olduğu” veya başka ḳılavuzlardan daha daḳîḳ olduğu bu tedḳīḳden çıkarılamaz.

Tedḳīḳin desteklediği netîce daha maḥdûddur:

Sistem, bu küçük klinik seride dişsiz üst çenede flapless çoklu implant yerleştirmeye taṭbîḳ olunabilir görünmüşdür.

Kemik Zâyiʿatı Niçün İmplant Yerleştirme Ânından İʿtibâren Ölçülmedi?

Radyografik baseline implant cerraḥîsi değil, taḳrîben altı ay sonraki nihaî protez yüklemesi olarak taʿyîn edilmişdir.

Bu sebeble implantın ilk yerleştirilmesi ile protezin yüklenmesi arasında vukuʿ bulan:

• erken krestal remodelasyon,
• iyileşme devresi kemik tebdîlleri

tedḳīḳin 12 aylık tebdîl ḥesâbına dâḫil değildir.

Binâʾenaleyh bildirilen 0,28 mm medyan tebdîl, implant yerleştirilmesinden sonraki cemʿî kemik zâyiʿatı değildir.

Tedḳīḳin Esâs Maḥdûdiyyetleri Nelerdir?

• Yalnız 15 ḥasta vardır.
• Evvelceden yapılmış numûne büyüklüğü ḥesâbı yokdur.
• Satḥ mukāyesesine yalnız sekiz ḥasta iştirâk etmişdir.
• Cihet taʿyîni resmî sûretde randomize değildir.
• Allocation concealment yapılmamışdır.
• Üç ḥasta yalnız tam pürüzlü implant almışdır.
• Radyografik baseline implant yerleştirilmesi değil, protez yükleme vaktidir.
• İyileşme devresindeki erken kemik remodelasyonu ölçülmemişdir.
• Postoperatif CBCT olmadığından ḳılavuz daḳîḳliği ölçülmemişdir.
• Uzun devre implant bekāsı içün taḳîb müddeti maḥdûddur.
• OHIP-14’de bâriz floor effect meydana gelmişdir.

Menbaʿ ve Usûl Ḳaydı

Bu Verianla muḥtevâsı, Marco Tudts, Tashia Moodley, Rani D’haese ve Stefan Vandeweghe tarafından hazırlanmış Prosthesis-Based 3D Guide System for Maxillary Implant Placement: A Feasibility Study Using a Split-Mouth Evaluation başlıklı akademik tedḳīḳe istinâden müstaḳillen hazırlanmışdır.

Makāle Dentistry Journal mecmûʿasında 2026 senesinde, Cild 14, Makāle 395 olarak neşrolunmuşdur. DOI: 10.3390/dj14070395. Neşr târîḫi 1 Temmuz 2026’dır. Tedḳīḳ MDPI tarafından Creative Commons Attribution (CC BY) lisansı altında açık erişimle neşrolunmuşdur.

Tedḳīḳ prospektif bir feasibility pilotudur. Evvelce tek implant içün geliştirilmiş protez-esâslı 3B ḳılavuz sistemi dişsiz maksillada flapless çoklu implant rehabilitasyonuna taṭbîḳ olunmuşdur. Sistem yeniden mevḳiʿlendirilebilir PEEK raylar ile 0°, 12° ve 24° mübâdele olunabilir zâviye taṣḥîḥ ḳovanlarını istiʿmâl eder.

Tedḳīḳe 15 ḥasta dâḫil edilmiş ve 61 implant yerleştirilmişdir. Üç implant yüklemeden evvel, bir implant daha geç devrede muvaffak olamamışdır. 53 implant içün protez yükleme başlangıcı ile 12 aylık eşlenmiş radyografik veriler mevcûddur.

Marjinal kemik tebdîli protez yükleme târîḫinden iʿtibâren ölçülmüşdür; implant cerraḥîsi ile protez yüklemesi arasındaki taḳrîben altı aylık iyileşme devresi ölçümlere dâḫil değildir.

Split-mouth satḥ mukāyesesinde yalnız sekiz ḥasta her iki implant satḥı içün geçerli eşlenmiş veri sağlamışdır. Tam pürüzlü implantlarda daha düşük 12 aylık kemik tebdîli görülmüş olsa da cihet taʿyîni resmî sûretde randomize değildir ve numûne küçüktür. Bu sebeble netîce implant satḥları arasında ḳaṭʿî üstünlük delîli değil, ileriki tedḳīḳler içün farżiyye doğurucu bulgu olarak değerlendirilmelidir.

Postoperatif CBCT yapılmadığından cerraḥî ḳılavuzun ḫaṭṭî veya zâviyevî daḳîḳliği kemmî sûretde değerlendirilmemişdir. Tedḳīḳin klinik taṭbîḳ edilebilirlik göstermesi, hendesî daḳîḳliğin isbât edildiği maʿnâsına gelmez.

Tedḳīḳ Ghent University Etik Heyʾeti tarafından taṣdîḳ edilmiş, Helsinki Beyânnâmesi ve Good Clinical Practice düstûrlarına muvâfıḳ yürütülmüş ve bütün iştirâkçilerden yazılı, malûmâta müstenid muvâfaḳat alınmışdır. Ḫaricî finansman bildirilmemiş ve müʾellifler menfaʿat çatışması olmadığını beyân etmişlerdir.