Strateji mesajı fiʿl imkânı (Strategy Message Affordance, SMA), bir strateji mesajının müstaḫdemlere stratejiyi yalnız teblîġ etmek yerine onu maʿnâlandırma, kendi vazîfesiyle irtibâṭlandırma ve tatbîḳa müteveccih fiʿillere taḥvîl etme imkânı verme istiʿdâdıdır. Bu tedḳîḳ, Cenûbî Afrika'nın Gauteng eyâletinde merkezi bulunan iki teşkîlâtta üst, orta ve alt idâre kademelerinden cemʿan 12 iştirâkçiyle icrâ olunan yarı yapılandırılmış mülâḳātları tematik taḥlîl ile tedḳîḳ etmiştir. Netîceler; şahsa göre tertîb olunmuş ve müttehid strateji mesajlarının, açık ve muntazam muhâberenin, şümûllü strateji teşekkülünün, müstaḫdemlerin meslekî muḥîtinin anlaşılmasının, teşkîlâtî birlik ve idârenin bilfiʿil iştirâkinin strateji tercümesini destekleyebilecek esâs şerâʾiṭ olduğunu göstermektedir.

Tedḳîḳin taḥlîlinden dört esâs tema ẓuhûr etmiştir: tatbîḳ edicilerin muḥtâc olduğu strateji mesajı fiʿl imkânları; tatbîḳı mümkün ḳılan mesaj unsurları ve şerâʾiṭi; maʿnânın telâḳḳîsini ḳuvvetlendiren muhâbere ve teşkîlât muḥîṭi; strateji tercümesini destekleyen beşerî ve ameliyyevî âmiller. İştirâkçilerin cümlesi mesajın anlaşılmasını mühim görmüş, biri müstesnâ cümlesi müstaḫdemlerin stratejiyi benimsemesinin lâzım olduğunu beyân etmiştir. Şahsa göre tertîb, açık hedefler, ittisâḳ, açık muhâvere, feedback, mesajın vuzûḥ ve sâdeliği, şümûl, idâreye iʿtimâd, müstaḫdemlerin maʿneviyâtı ve murâḳabe süreçleri öne çıkan unsurlardandır.

Serlevḥadaki “mediator” taʿbîri istatistikî bir tavassuṭ taḥlîlini ifâde etmez. Tedḳîḳte regression esâslı mediation modeli, dolaylı teʾsîr katsayısı yâḫud sebebî tecrübe istiʿmâl edilmemiştir. Strateji tercümesinin tavassuṭ rolü, iştirâkçi müṭâlaʿalarından ve affordance nazariyyesinden inkişâf ettirilmiş mefhûmî ve keyfiyetî bir îzâhdır. Bu sebeble netîceler iki teşkîlâtın tecrübelerini tafṣîlen açıklar; bütün teşkîlâtlar içün kemmî muvaffaḳıyet nisbeti yâḫud ḳaṭʿî sebebiyyet hâsıl etmez.

Mesʾele-i tedḳîḳ

Bir stratejinin güzelce teşkîl edilmiş olması, onun teşkîlât dâḫilinde muvaffaḳiyetle tatbîḳ olunacağı maʿnâsına gelmez. Stratejik idâre edebiyâtı uzun zamandır teşkîl ile tatbîḳ arasındaki fâṣılayı müzâkere etmektedir. Bu tedḳîḳin mebdeʾi, tatbîḳ mesʾelesini yalnız teşkîlât bünyesi yâḫud idâre usûlü cihetinden değil, stratejinin müstaḫdemlere hangi mesajla nakledildiği ve bu mesajın müstaḫdemler içün hangi fiʿl imkânlarını meydana getirdiği cihetinden de tedḳîḳ etmektir.

Muḥaḳḳiḳler mevcûd edebiyâtta strateji tatbîḳı, muhâbere, üst ve orta idârenin vazîfeleri ve müstaḫdemlerin stratejiyi benimsemesi ḥaḳḳında pek çoḳ tedḳîḳ bulunduğunu; buna muḳābil “strategy message affordance” mefhûmunu doğrudan tedḳîḳ eden bir çalışma tesbît edemediklerini beyân etmektedirler. Tedḳîḳin özgün ḳatkısı bu sebeble yeni bir mefhûmî nazar teklif etmesidir.

Strateji Mesajı Fiʿl İmkânı (SMA) Nedir?

Strateji mesajı fiʿl imkânı, bir strateji mesajı müstaḫdem tarafından idrâk olunduğunda stratejiyi anlamayı, kendi vazîfesini taʿyîn etmeyi ve tatbîḳa müteveccih fiʿiller geliştirmeyi mümkün ḳılabilecek fırsatlar sunma istiʿdâdıdır; affordance yalnız bir fiʿl iḥtimâlidir ve müstaḫdemin mesajı idrâk etmesi kendiliğinden tatbîḳın vuḳūʿ bulduğu maʿnâsına gelmez.

Affordance nazariyyesinin tedḳîḳteki mevḳıʿı

Affordance nazariyyesi, bir şahsın etrâfındaki bir nesneyi yâḫud vazʿiyyeti yalnız cismânî ḫaṣâʾiṣiyle değil, kendisi içün mümkün ḳıldığı fiʿiller vâsıṭasıyla da idrâk edebileceği fikrine mebnîdir. Aynı nesne muḫtelif şahıslar içün muḫtelif fiʿl imkânları hâsıl edebilir; zîrâ şahsın ḳudreti, maḳṣadı, tecrübesi ve muḥîṭi değişebilir.

Tedḳîḳ bu manṭıḳı teşkîlâtî stratejiye naḳleder. Strateji mesajı kendi başına sâbit bir metin değildir. Mesajın aynı kelimelerle irsâli, muḫtelif müstaḫdemlerde aynı fehmi yâḫud aynı davranışı tevlîd etmeyebilir. Bir müstaḫdem mesajın hedefini anlayabilir lâkin kendi vazîfesini göremeyebilir; diğer bir müstaḫdem vazîfesini anlayabilir lâkin lâzım olan menbaʿa mâlik olmadığını düşünebilir; bir diğeri ise mesajın menbaʿına iʿtimâd etmediğinden stratejiyi benimsemeyebilir.

Bu sebeble SMA mefhûmu, mesajın muḥtevâsı kadar müstaḫdem ile mesaj arasındaki münâsebeti de ihtivâ eder. Menbaʿ tedḳîḳin esâs yaklaşımında mesajın tatbîḳa katkısı, mesajın ne söylediğinden ayrı olarak, kime, hangi muḥîṭte, hangi lisân ve muhâbere kanalıyla vâṣıl olduğuna tâbiʿdir.

Affordance ile fiʿl-i ḥaḳîḳî arasındaki farḳ

Affordance bir fiʿl iḥtimâlidir; fiʿlin kendisi değildir. Müstaḫdem mesajda bir imkân idrâk etmiş olsa bile, bu imkânın ḥaḳîḳî tatbîḳa taḥvîli içün maḳṣadlı davranış lâzımdır. Affordance edebiyâtında bu intiḳāl “affordance actualisation” diye taʿrîf olunur.

Strateji bağlamında bu tefrîḳ mühimdir. Bir strateji vesîḳası hedefleri beyân edebilir, lâkin müstaḫdemin mesajı anlaması, hedefi ḳabûl etmesi, vazîfesini taʿyîn etmesi ve lâzım gelen davranışı icrâ etmesi ayrı merâḥildir. Tedḳîḳin strateji tercümesine verdiği ehemmiyet bu intiḳāl merḥalesinden neşʾet eder.

Strateji Tercümesi ile Strateji Tatbîḳı Arasındaki Farḳ Nedir?

Strateji tercümesi, stratejik mesajın teşkîlât dâḫilinde maʿnâlandırılması ve müstaḫdemlerin kendi vazîfeleri içün fiʿle taḥvîl olunabilir bir maʿnâ kazanması sürecidir; strateji tatbîḳı ise bu maʿnâlandırılmış stratejinin fiʿlî davranışlara, süreçlere ve teşkîlâtî faaliyetlere taḥvîlidir.

“Tercüme” kelimesi burada lisân tercümesi değildir

Tedḳîḳteki strategy translation mefhûmu İngilizceden diğer bir lisâna tercüme yapılmasını ifâde etmez. Mefhûm, üst idârede teşekkül eden stratejinin muḫtelif teşkîlât kademelerinde çalışan insanlar tarafından anlaşılır ve tatbîḳ edilebilir hâle getirilmesini ifâde eder.

Bu süreçte birbiriyle merbûṭ üç mefhûm öne çıkar:

• Sense-making: müstaḫdemin stratejiyi maʿnâlandırması.
• Sense-giving: idârecilerin yâḫud diğer fâʿillerin stratejiye maʿnâ verecek îzâḥ ve muḥîṭ sunması.
• Sense reception: mesajın müstaḫdem tarafından alınması, tefsîr olunması ve kendi muḥîṭiyle irtibâṭlandırılması.

Strateji mesajı müstaḫdem içün anlaşılır ve tatbîḳ edilebilir hâle gelmeden yalnız teşkîlât umûmunda iʿlân edilmiş olması, bu tedḳîḳin mefhûmî çerçevesine göre muvaffaḳ bir strateji tercümesi maʿnâsına gelmez.

Suʾâlât-ı tedḳîḳ

Tedḳîḳ dört esâs suʾâl-i tedḳîḳ etrâfında tertîb olunmuştur:

1. Strateji mesajı, daha müʾessir tatbîḳ içün müstaḫdemlere hangi fiʿl imkânlarını teʾmîn etmelidir?
2. Tatbîḳı mümkün ḳılabilecek strateji mesajı hangi unsur ve ḫaṣâʾiṣe mâlik olmalıdır?
3. Maʿnânın telâḳḳîsini ḳuvvetlendirebilecek mesaj ve muhâbere affordance'ları nelerdir?
4. Strateji mesajının daha müʾessir sûrette tercümesini destekleyen teşkîlât muḥîṭini hangi âmiller vücûda getirebilir?

Tema 1: Tatbîḳ ediciler mesajdan ne elde etmelidir?

Birinci tema doğrudan stratejiyi tatbîḳ eden müstaḫdemlerin ihtiyâcına teveccüh etmektedir. Menbaʿ Tablo 1'de şu alt unsurlar tesbît edilmiştir:

• strateji mesajını anlamak,
• stratejiyi benimsemek ve ḳabûl etmek,
• vazîfeleri bilmek,
• strateji mesajına iʿtimâd etmek,
• idâreye iʿtimâd etmek,
• mesʾûliyet ve ḥisâb verebilirlik,
• açık bünye,
• büyük manẓarayı görebilmek,
• intiḫâb yâḫud ḥareket sâḥası,
• lâzım olan menâbiʿ,
• muḳāvemetin idâresi,
• esneklik,
• stratejinin erişilebilir görülmesi.

İştirâkçilerin cümlesi strateji mesajının müstaḫdemlerde daha iyi bir fehm hâsıl etmesi lâzım geldiğini beyân etmiştir. Biri müstesnâ bütün iştirâkçiler mesajın müstaḫdemlerin stratejiyi benimsemesine katkıda bulunması lâzım geldiğini ifâde etmiştir.

Vazîfelerin açık olması da mühim bir netîcedir. Strateji müstaḫdem nazarında umûmî hedefler mecmûʿası olarak kalır fakat “benim yapmam gereken nedir?” suʾâline cevâb vermezse, stratejinin tatbîḳ ḳābiliyeti zayıflayabilir.

Tema 2: Strateji mesajının kendisi nasıl tertîb olunmalıdır?

İkinci tema mesajın bünyesel ḫaṣâʾiṣini iki ḳısımda ele alır: mesajın ihtivâ ettiği unsurlar ve mesajın karşılaması gereken şerâʾiṭ.

Şahsa göre tertîb niçün merkezî bir netîcedir?

Tedḳîḳte şahsa göre tertîb, strateji mesajının alıcıya muvâfıḳ hâle getirilmesi maʿnâsındadır. Bu yalnız müstaḫdemin ismini istiʿmâl etmek yâḫud mesajı şahsî sûrette irsâl etmek değildir. Menbaʿ bilḫâṣṣa müstaḫdemin lisânî ḳudretinin, meslekî muḥîṭinin ve umûmî ḳābiliyetinin nazar-ı iʿtibâra alınmasını teʾkîd eder.

Aynı strateji, mâliye, istihsâl, insan menâbiʿi yâḫud saha ameliyâtında çalışan kimseler içün muḫtelif derecede tafṣîlât ve muḥîṭ isteyebilir. Menbaʿın keyfiyetî netîcelerinde mesaj vâsıṭasının da alıcıya göre tertîb edilmesi gerektiği belirtilmiştir; yüz yüze, telefon yâḫud dijital muhâbere aynı muḥîṭte aynı vazîfeyi görmeyebilir.

İttisâḳ ve şümûllü teşekkül

İştirâkçilerin nıṣfından ziyâdesi ittisâḳı tatbîḳı destekleyen strateji mesajının en mühim şerâʾiṭinden biri saymıştır. İttisâḳ yalnız mesaj metninin aynı kalması değildir; muḫtelif idârecilerin müstaḫdemlere mütenâḳıż stratejik istikāmet vermemesi de bu ḳabîldendir.

Şümûllü strateji teşekkülü ise tatbîḳ edicilerin yalnız son merḥalede mesajı alan kimseler olmaması maʿnâsına gelir. Müstaḫdemlerin yâḫud tatbîḳı idâre edecek kimselerin strateji teşkîl sürecine katkıda bulunması, benimseme ve mesʾûliyet hissini ḳuvvetlendirebilecek bir şart olarak öne çıkar.

Ḳıymet tevâfuḳu

İştirâkçi maʿlûmâtında stratejiyi teşkîl edenlerle tatbîḳ edenlerin beklenen netîce ḥaḳḳında benzer bir istikāmet hissine mâlik olması ayrı bir unsur olarak ẓuhûr etmiştir. Tedḳîḳ bunu value match, yaʿnî ḳıymet yâḫud istikāmet tevâfuḳu çerçevesinde değerlendirir.

Ḳıymet tevâfuḳu, müstaḫdemlerin bütün şahsî ḳıymetlerinin idâre ile aynı olması lâzım geldiği maʿnâsına gelmez. Menbaʿ netîcesi, tarafların strateji mesajının hedeflenen netîcesi ḥaḳḳında aynı istikāmete baktığı idrâkinin strateji tercümesini kolaylaştırabileceği yönündedir.

Tema 3: Mesajın anlaşılmasını hangi muhâbere şerâʾiṭi destekler?

Üçüncü tema üç alt ḳısma ayrılmıştır: muhâbere affordance'ları, mesaj unsurları ve teşkîlât muḥîṭi.

İştirâkçilerin cümlesi müʾessir muhâbereyi maʿnânın telâḳḳîsinin esâs cüzʾlerinden biri diye taʿrîf etmiştir. Buradaki müʾessir muhâbere bir kerelik strateji takdîmi değil, müstaḫdemlerin stratejinin nerede bulunduğunu, ne yapıldığını ve neyin değiştiğini taḳîb edebilmesini teʾmîn eden muntazam muhâberedir.

Açık muhâvere müstaḫdemlere yalnız dinlemek değil, suʾâl sormak ve tatbîḳta işe yaramayacağını düşündükleri noḳṭalar ḥaḳḳında feedback vermek imkânını sağlar. Bu yaklaşım affordance nazariyyesinin mütekābiliyyet manṭıḳına muvâfıḳdır: mesaj tek cihetli gönderilip tamamlanan bir nesne değil, alıcıyla teʿâmül içünde maʿnâ kazanan teşkîlâtî bir âlet olarak ele alınır.

Mesajın açık ve sâde olması

İştirâkçiler mesajın anlaşılır olmasını ve müşkil vazîfelerin gerektiğinde daha sâde vazîfe ve mesaj parçalarına ayrılmasını teʾkîd etmiştir. Sâdelik burada stratejinin muḥtevâsını sathîleştirmek maʿnâsında değildir; maḳṣad stratejik maʿnâyı zâyiʿ etmeksizin müstaḫdemin ne yapılacağını anlayabileceği bir muhâbere bünyesi meydana getirmektir.

Teşkîlâtî birlik ve şümûl

İştirâkçiler müşterek hedef etrâfındaki heyʾet bütünlüğünü ve müstaḫdemlerin kendilerini stratejinin bir cüzʾü görebildiği şümûllü kültürü maʿnânın telâḳḳîsi bakımından mühim bulmuştur.

İdârenin müstaḫdemin ḥaḳîḳî meslekî muḥîṭini anlaması da bu temanın mühim bir parçasıdır. Bir idâreci müstaḫdemin yaptığı işi, mevcûd ḳuyûdunu ve mesʾûliyetlerini anlamadan yalnız “bunu yap” sûretinde vazîfe verdiğinde strateji mesajının müstaḫdem nazarında tatbîḳ ḳābiliyeti azalabilir.

Tema 4: Strateji tercümesini mesajın ḫâricinde hangi âmiller destekler?

Dördüncü tema, yalnız mesajın kelimelerinden değil, stratejinin tercüme edildiği teşkîlât muḥîṭinden neşʾet eden unsurları ele alır.

İştirâkçilerin ekserisi idârecilerin yalnız stratejiyi iʿlân eden kimseler olmaması, tatbîḳ mertebesinde müstaḫdemlerle berâber ḥareket etmesi gerektiğini beyân etmiştir. Menbaʿ bunu hands-on management yaklaşımıyla ifâde eder.

Müstaḫdem maʿneviyâtı, müsbet iş muḥîṭi ve iş arkadaşları arasındaki iʿtimâd da stratejiye iştirâki teʾsîr altında bırakabilecek şerâʾiṭ olarak tesbît edilmiştir. İdârenin müstaḫdemleri yalnız “tatbîḳ birimi” olarak değil, ferdî melekeleri, ihtiyâcları ve ḳuyûdu bulunan kimseler olarak tanıması, tedḳîḳin netîce ve müzâkere bölümlerinde tekerrür eden bir temadır.

Tedḳîḳin Usûlü ve Netîceleri

Tedḳîḳ tertîbi

Tedḳîḳ keyfiyetî bir araştırma tasarımına mâlikdir. Muḥaḳḳiḳler, strateji tatbîḳı gibi teşkîlâttan teşkîlâta ve şahıstan şahsa değişebilecek mürekkeb bir hâdiseyi iştirâkçilerin kendi tecrübeleri ve maʿnâlandırmaları üzerinden tedḳîḳ etmeyi tercih etmişlerdir.

Bu sebeble tedḳîḳ kemmî faraziye imtiḥânından ziyâde henüz kifâyet derecesinde açıklanmamış bir mefhûmu keşfe ve iştirâkçi rivâyetlerinden temalar istiḫrâcına müteveccihtir.

Teşkîlât intiḫâbı

Cenûbî Afrika'nın Gauteng eyâletinde merkezi bulunan iki teşkîlât tedḳîḳe dâhil edilmiştir. Tedḳîḳ muʿayyen bir sektöre ḥaṣr olunmamıştır.

Teşkîlâtlar maḳṣadlı ve miʿyâra müstenid sûrette intiḫâb edilmiştir. Tedḳîḳe alâḳa gösteren ve strateji tatbîḳındaki müşkilât ḥaḳḳında basîret sağlamak isteyen teşkîlâtlar tedḳîḳe alınmıştır.

İştirâkçi intiḫâbı

İştirâkçi intiḫâbında miʿyâr numûnelemesi ile kartopu numûnelemesi birlikte istiʿmâl edilmiştir. Evvelâ üst derece idâreciler intiḫâb edilmiş, daha sonra bu idâreciler bilḫâṣṣa orta ve alt derece müstaḫdemlere yönlendirme yapmıştır.

Cemʿan 12 kişi mülâḳāta iştirâk etmiştir. Numûne üst, orta ve alt idâre derecelerinden kimseleri ihtivâ eder. Menbaʿ her idâre derecesindeki ḳaṭʿî iştirâkçi adedini cemʿî bir tabloda vermemektedir.

Numûne hacmi nasıl taʿyîn edildi?

Tedḳîḳte kemmî güç taḥlîli istiʿmâl edilmemiştir. Keyfiyetî numûnenin kifâyeti veri doygunluğu prensibine göre değerlendirilmiştir.

Mülâḳātlar ve taḥlîl tekerrürî sûrette yürütülmüş; yeni mülâḳātlar artık yeni tema yâḫud maʿnâlı yeni basîret hâsıl etmeyip mevcûd temaları tekrar teʾyîd ettiğinde muḥaḳḳiḳler veri doygunluğuna erişildiğini ḳabûl etmiştir.

Maʿlûmât cemʿi

Birinci maʿlûmât cemʿ etme vâsıṭası yarı yapılandırılmış mülâḳātlardır. Mülâḳāt rehberi, edebiyât tedḳîḳinden müştak suʾâlât-ı tedḳîḳa dayanılarak tertîb edilmiş ve açık uçlu suʾâller tafṣîllı iştirâkçi cevâbları elde etmek maḳṣadıyla istiʿmâl edilmiştir.

Menbaʿ mülâḳātların dakika cihetinden müddetini, ṣavt kaydının istiʿmâl olunup olunmadığını, transkripsiyon usûlünü yâḫud istiʿmâl edilen muʿayyen keyfiyetî taḥlîl yazılımını bildirmemektedir. Bu tafṣîlât yeniden icrâ edilebilirlik bakımından menbaʿda vâżıḥ değildir.

Tematik taḥlîl

Mülâḳāt maʿlûmâtı tematik taḥlîl ile işlenmiştir. Menbaʿ üç merḥaleli bir kodlama sürecini beyân eder:

1. İlk devrede mülâḳāt metinlerindeki suʾâlât-ı tedḳîḳla alâḳalı kısımlar indüktif sûrette kodlanmıştır.
2. İkinci devrede birbirine benzeyen yâḫud üst üste gelen kodlar birleştirilmiş ve lüzûmsuz tekerrürler çıkarılmıştır.
3. Üçüncü devrede kodlardan dört merkezî tema teşkîl edilmiştir.

Bu Tedḳîḳ Strateji Tercümesinin İstatistikî Bir Vâsıṭa Değişkeni Olduğunu İsbât Eder mi?

Hayır. Tedḳîḳ keyfiyetî mülâḳātlar ve tematik taḥlîl istiʿmâl etmiştir; strateji mesajı fiʿl imkânı, strateji tercümesi ve tatbîḳ arasındaki münâsebet mefhûmî sûrette teklif olunur, lâkin istatistikî mediation taḥlîli, sebebî tecrübe yâḫud kemmî dolaylı teʾsîr imtiḥânı icrâ edilmemektedir.

Serlevḥadaki “mediator” nasıl tefsîr edilmelidir?

Serlevḥada istiʿmâl olunan tavassuṭ lisânı muḥaḳḳiḳlerin teklif ettiği nazarî süreci beyân eder:

Strateji mesajı → müstaḫdem tarafından idrâk olunan fiʿl imkânları → stratejinin maʿnâlandırılması ve tercümesi → tatbîḳa müteveccih fiʿl.

Bu silsile tedḳîḳ tarafından kemmî yol katsayılarıyla teʾyîd edilmiş bir bünyesel model değildir. Tedḳîḳin katkısı bu irtibâṭı keyfiyetî iştirâkçi maʿlûmâtı ve affordance nazariyyesi üzerinden mefhûmlaştırmasıdır.

Tedḳîḳin desteklediği netîceler

Tedḳîḳ edilen iki teşkîlâtta strateji mesajının anlaşılması, müstaḫdemlerin stratejiyi benimsemesi, vazîfe vuzûḥu ve idâreye iʿtimâd, iştirâkçilerin mühim gördüğü tatbîḳ şerâʾiṭidir.

Şahsa göre tertîb edilmiş mesajlar, açık hedefler, müttehid mesaj menbaʿı ve şümûllü strateji teşekkülü, iştirâkçi maʿlûmâtında tatbîḳı destekleyebilecek mesaj ḫaṣâʾiṣi olarak ẓuhûr etmiştir.

Muntazam muhâbere, açık muhâvere, feedback, yüz yüze temas ve münâsib muhâbere kanalının intiḫâbı maʿnânın telâḳḳîsini destekleyen unsurlar olarak tesbît edilmiştir.

Teşkîlâtî birlik, şümûllü kültür, müstaḫdemlerin meslekî muḥîṭinin anlaşılması, müsbet iş muḥîṭi ve idârenin bilfiʿil iştirâki strateji tercümesini destekleyen şerâʾiṭ arasında yer almıştır.

Tedḳîḳin desteklemediği netîceler

Tedḳîḳ muʿayyen bir strateji muhâbere usûlünün tatbîḳ muvaffaḳıyetini yüzde kaç artırdığını ölçmemiştir.

Tedḳîḳ şahsa göre tertîb edilmiş mesajların bütün teşkîlâtlarda daha yüksek mâlî performansa sebeb olduğunu göstermemektedir.

Tedḳîḳ Gauteng ḫâricindeki teşkîlâtlarda aynı dört temanın aynı ağırlıkla ẓuhûr edeceğini isbât etmemektedir.

Tedḳîḳ muʿayyen bir muhâbere platformunun diğerlerinden üstün olduğunu imtiḥân etmemiştir.

Tedḳîḳ strateji tercümesinin istatistikî bir vâsıṭa değişkeni olduğunu yâḫud SMA'nın tatbîḳ muvaffaḳıyetine sebebî teʾsîrinin miḳdârını ḥesâb etmemiştir.

Muʾelliflerin teklif ettiği tatbîḳ yaklaşımı

Netîce bölümünde muḥaḳḳiḳler bilḫâṣṣa daha büyük teşkîlâtlarda stratejinin tek ve umûmî bir üst idâre mesajı olarak aşağıya naḳli yerine çok tabakalı bir süreç teklif etmektedir.

1. Üst idâre umûmî stratejiyi orta idâre ile birlikte teşkîl eder.
2. Umûmî mesaj teşkîlâtî istikāmeti ve esâs mesʾûliyetleri beyân eder.
3. Orta derece idâreciler kendi heyʾetleriyle birlikte stratejiyi departman derecesine uyarlar.
4. Departman mesajları daha sâde, tafṣîllı ve müstaḫdemlerin ḥaḳîḳî vazîfe muḥîṭine göre şahsa göre tertîb olunur.
5. Departman derecesindeki strateji yeniden üst idâre ile paylaşılır ve umûmî stratejiyle bütünleştirilir.
6. Strateji bütün teşkîlâtta doğrudan muhâbere ve feedback irtibâṭlarıyla neşr olunur.
7. Üst idâre tatbîḳın vuḳūʿ bulduğu dereceye inerek müstaḫdemlerin iş şerâʾiṭini ve ḳuyûdunu anlamaya çalışır.
8. Müsbet iş muḥîṭi, iʿtimâd, maʿneviyât, planlama ve murâḳabe süreçleri strateji tercümesini destekler.

Bu akış, muḥaḳḳiḳlerin keyfiyetî netîcelerden geliştirdiği idârî bir teklifdir; mukāyeseli tecrübeyle teʾyîd edilmiş yegâne doğru tatbîḳ modeli olarak değerlendirilmemelidir.

Esâs maḥdûdiyyetler

Tedḳîḳ yalnız Gauteng eyâletinde merkezi bulunan iki teşkîlâtı ihtivâ eder. Muḫtelif coğrafyalardaki ve muḫtelif teşkîlât bünyelerindeki müʾesseselerde farklı affordance'lar ve strateji tercümesi süreçleri ẓuhûr edebilir.

Alt derece idâre müstaḫdemleri orta ve üst derece iştirâkçilerden daha ziyâde temsîl edilmiştir. Muʾellifler ileride bilḫâṣṣa alt derece müstaḫdemlerin tecrübelerinin daha geniş numûnelerle tedḳîḳini teklif etmektedir.

Numûne iḥtimâlî değildir; maḳṣadlı, miʿyâr ve kartopu numûnelemesine dayanır. Bu sebeble tedḳîḳ keyfiyetî derinlik sağlar fakat bütün teşkîlâtlar içün prevalence yâḫud istatistikî taʿmîm hâsıl etmez.

Mülâḳāt müddeti, ṣavt kaydı ve transkripsiyon tafṣîlâtı ile muʿayyen keyfiyetî taḥlîl yazılımı menbaʿda bildirilmemiştir.

Menbaʿdaki accountability ifâdesi

Menbaʿ Tablo 1'de accountability'yi tatbîḳ edici affordance'ları arasında göstermekte ve müzâkerede strateji mesajının accountability'yi ḳuvvetlendirmesi gerektiğini beyân etmektedir. Buna muḳābil netîcelerin ilk bölümündeki bir cümlede accountability'nin menfî netîce doğurabileceği ve mesajda bulunmaması gerektiği yazılmış, hemen ardından accountability noksânının tatbîḳa mâniʿ olduğu belirtilmiştir. Bu ifâdeler birbiriyle tam mütevâfıḳ değildir.

Verianla bu metni sessizce taṣḥîḥ etmemiştir. Tedḳîḳin umûmî tematik çerçevesi ve müzâkere bölümü accountability'yi tatbîḳı destekleyen bir unsur mevḳıʿına koymaktadır; lâkin menbaʿ cümlesindeki tenâḳuż bibliyografik tefsîr ḥaddi olarak muhâfaza edilmelidir.

Menbaʿ ve Usûl Ḥaḳḳında Not

Özgün serlevḥa: Exploring strategy message affordance as mediator to strategy translation for enhanced implementation

Muʾellifler: Muriel Serfontein-Jordaan; Marius Pretorius; Leanne Kunz; Rebaona Letsholo.

Corresponding author: Muriel Serfontein-Jordaan.

Müʾessese: Department of Business Management, Faculty of Economic and Management Sciences, University of Pretoria, Pretoria, South Africa.

Mecmûʿa: Acta Commercii - Independent Research Journal in the Management Sciences.

Nâşir / lisanslayan teşkîlât: AOSIS.

Cild / sayı / maḳāle: 26(1), a1442.

İrsâl târîḫi: 7 Mayıs 2025.

Ḳabûl târîḫi: 20 Teşrîn-i sânî 2025.

Neşr târîḫi: 13 Kânûn-ı sânî 2026.

DOI: 10.4102/ac.v26i1.1442.

Menbaʿ nevʿi: Original Research.

Hakemlik: Acta Commercii'nin cârî mecmûʿa siyâseti çift-kör hakemlik ve iki müstakil müteḫaṣṣıs değerlendirici istiʿmâl etmektedir.

Lisans: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0).

Anahtar kelimeler: strategy message affordance; strategy translation; strategy message; affordance theory; strategy implementation.

Tedḳîḳ tasarımı: Keşfî keyfiyetî tedḳîḳ.

Tedḳîḳ bağlamı: Cenûbî Afrika, Gauteng eyâletinde merkezi bulunan iki teşkîlât.

İştirâkçi adedi: 12.

İştirâkçi dereceleri: Üst, orta ve alt idâre.

Teşkîlât numûnelemesi: Maḳṣadlı ve miʿyâra müstenid numûneleme.

İştirâkçi numûnelemesi: Miʿyâr ve kartopu numûnelemesi.

Maʿlûmât cemʿi: Yarı yapılandırılmış, açık uçlu mülâḳātlar.

Taḥlîl: İndüktif kodlama ile başlayan üç merḥaleli tematik taḥlîl; maʿlûmât cemʿi ve taḥlîl tekerrürî yürütülmüş, numûnenin kifâyeti veri doygunluğuyla değerlendirilmiştir.

Aḫlâḳî izin: University of Pretoria Ethics Committee of the Department of Business Management; u04965907/2020.

İştirâkçi muvâfaḳati: Yazılı ve maʿlûmâta müstenid muvâfaḳat alınmış; seçilmiş iştirâkçi maʿlûmâtının neşri içün ayrıca yazılı izin alınmıştır.

Finansman: ʿUmûmî, ticârî yâḫud kâr maḳṣadı gütmeyen herhangi bir finansman teşkîlâtından ḫuṣûṣî grant alınmamıştır.

Maʿlûmâta erişim: Netîceleri destekleyen maʿlûmât maʿḳūl taleb üzerine corresponding author Muriel Serfontein-Jordaan'dan teʾmîn edilebilir.

Menâfiʿ çatışması: Muʾellifler tedḳîḳi münâsebetsiz sûrette teʾsîr altında bırakabilecek mâlî yâḫud şahsî münâsebetleri bulunmadığını beyân etmiştir.

Muriel Serfontein-Jordaan katkıları: Mefhûmlaştırma, resmî taḥlîl, tedḳîḳ, metodoloji, proje idâresi, menâbiʿ, yazılım, doğrulama, görselleştirme, ilk müsvedde yazımı ve yeniden naẓar/taḥrîr.

Marius Pretorius katkıları: Mefhûmlaştırma, resmî taḥlîl, tedḳîḳ, metodoloji, proje idâresi, menâbiʿ, yazılım, nezâret, doğrulama, görselleştirme ve ilk müsvedde yazımı.

Leanne Kunz katkıları: Mefhûmlaştırma, veri kürasyonu, resmî taḥlîl, tedḳîḳ, metodoloji, doğrulama, görselleştirme, proje idâresi, menâbiʿ, yazılım ve ilk müsvedde yazımı.

Rebaona Letsholo katkıları: Mefhûmlaştırma, resmî taḥlîl, tedḳîḳ, metodoloji, proje idâresi, menâbiʿ, yazılım, doğrulama, görselleştirme ve ilk müsvedde yazımı.

Müşterek mesʾûliyet: Bütün muʾellifler netîcelerin müzâkeresine katkıda bulunmuş, nihaî nüshayı taṣdîḳ etmiş ve bulguların bütünlüğü içün mesʾûliyet derʿuhde etmiştir.

Yeniden icrâ edilebilirlik bakımından menbaʿda verilmeyen tafṣîlât

Teşkîlâtların isimleri ve tafṣîllı sektör hüviyyetleri açıklanmamıştır.

İdâre derecelerine göre ḳaṭʿî iştirâkçi adetlerinin cemʿî dağılımı verilmemiştir.

Mülâḳātların müddeti bildirilmemiştir.

Mülâḳātların ṣavt kaydı ve transkripsiyon usûlü tafṣîllandırılmamıştır.

Muʿayyen bir keyfiyetî taḥlîl yazılımı bildirilmemiştir.

Kemmî teʾsîr büyüklüğü, p değeri, güven aralığı yâḫud istatistikî mediation taḥlîli mevcûd değildir; bunlar tedḳîḳ tasarımının cüzʾü değildir.

Esâs tefsîr ḥaddi

Bu tedḳîḳ iki teşkîlâtta çalışan 12 kişinin tecrübelerinden geliştirilmiş keyfiyetî ve keşfî bir mefhûmlaştırmadır. Tedḳîḳ strateji mesajı fiʿl imkânı mefhûmunun strateji tercümesi ve tatbîḳı anlamak içün faydalı bir çerçeve sağlayabileceğini göstermektedir; lâkin tesbît edilen temaların bütün teşkîlâtlarda aynı sûretle cârî olduğunu yâḫud mesaj tertîbinin muʿayyen bir sebebî teʾsîr büyüklüğüne mâlik olduğunu isbât etmemektedir.