Nöroşirürjik cihaz ilişkili merkezi sinir sistemi enfeksiyonu, beyin omurilik sıvısı (BOS; cerebrospinal fluid, CSF) dolaşımını veya basıncını yönetmek amacıyla yerleştirilen şant ya da dren gibi cihazların bulunduğu hastalarda, klinik belirtiler ve mikrobiyolojik kanıtla tanımlanan sağlık hizmeti ilişkili bir enfeksiyondur. Kalliopi Avgoulea ve çalışma arkadaşlarının retrospektif araştırması, Ağustos 2022 ile Temmuz 2024 arasında Atina'daki üçüncü basamak bir nöroşirürji merkezinde cihaz taşıyan hastalarda bu enfeksiyonların mikrobiyolojik profilini, antimikrobiyal direnç örüntülerini ve klinik sonuçlarını incelemiştir.

Çalışma döneminde mikrobiyolojik incelemeye gönderilen 825 BOS örneğinin 178'inde (%21,58) mikrobiyal üreme saptanmış ve bu örnekler 102 benzersiz nöroşirürji hastasına ait olmuştur. Bu 102 kişinin 68'inde BOS şantı veya dren bulunmakta, 29 hasta ise araştırmanın cihaz ilişkili MSS enfeksiyonu kriterlerini karşılamaktadır. Kaynak bu oranı %43 olarak raporlamaktadır. Ancak payda hastanedeki bütün cihaz implantasyonları değil, kültür pozitif hastalar içinden cihaz taşıyan 68 kişidir; dolayısıyla %43 değeri genel hastane düzeyindeki prospektif cihaz enfeksiyonu insidansı gibi yorumlanmamalıdır.

Enfeksiyon saptanan 29 hastanın 21'inde dış dren, sekizinde şant bulunmaktadır. Cihaz başına hesaplanan enfeksiyon oranı şantlarda 8/19 (%42), dış drenlerde 21/49 (%43) olmuş ve cihaz tipiyle enfeksiyon arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Toplam 40 patojen içinde Acinetobacter baumannii %40 ile baskın etken olmuş; çok sayıda Gram-negatif izolat karbapenem direnci ve diğer çoklu ilaç direnç özellikleri göstermiştir. Hastaların 22'sinde (%76) klinik iyileşme ve/veya enfeksiyon çözülmesi raporlanırken dört hasta (%13,8) yaşamını kaybetmiştir.

Nöroşirürjik şant ve drenler neden enfeksiyon riski oluşturur?

BOS şantları ve drenleri hidrosefali yönetimi, intrakraniyal basıncın kontrolü, ilaç uygulaması veya serebral hasarın önlenmesi gibi klinik amaçlarla kullanılabilir. Ancak bu sistemlerin vücuda invaziv biçimde yerleştirilmesi, mikroorganizmaların cihaz yüzeyine ulaşması ve kolonizasyon geliştirmesi için potansiyel bir yol oluşturur.

Enfeksiyon riski yalnız cihazın varlığına bağlı değildir. Cerrahi uygulamalar, cihazın ne kadar süre kaldığı, hastanın eşlik eden hastalıkları, yoğun bakım koşulları, mikroorganizmanın virülansı, antibiyotik maruziyeti ve enfeksiyon kontrol uygulamaları gibi birçok faktör aynı anda rol oynayabilir.

Bu nedenle kaynak çalışmanın amacı yalnız “şant mı, dren mi daha riskli?” sorusunu cevaplamak değildir. Araştırma aynı zamanda BOS laboratuvar özelliklerini, etken mikroorganizmaları, direnç profillerini, tekrarlayan veya ardışık enfeksiyonları ve tedavi sonrası klinik sonuçları birlikte incelemektedir.

Şantlar ve dış drenler arasında enfeksiyon riski farklı mıydı?

Bu çalışmanın seçilmiş cihaz taşıyıcı grubunda anlamlı bir fark saptanmamıştır: şantlarda 8/19 (%42), dış drenlerde 21/49 (%43) enfeksiyon bulunmuş; RR 0,98 (%95 GA 0,53–1,82), OR 0,97 (%95 GA 0,33–2,83) ve χ² testi p=0,955 olarak raporlanmıştır. Sonuç yalnız bu tek merkezli retrospektif örneklem için geçerlidir ve bütün nöroşirürjik cihaz popülasyonlarında iki cihazın eşit risk taşıdığını kanıtlamaz.

Şant-dren karşılaştırmasındaki geniş güven aralıkları ve yalnız sekiz şant enfeksiyonu bulunması, küçük örneklem nedeniyle istatistiksel kesinliğin sınırlı olduğunu göstermektedir.

Hasta özellikleri

Enfeksiyon tanısı alan 29 hastanın yaşları 24–82 arasında değişmiş, medyan yaş 59 ve interquartile range 16,5 yıl olarak verilmiştir. Hastaların %76'sı kadındır.

En sık nöroşirürjik yatış nedeni intrakraniyal kitle rezeksiyonudur: 16 hasta (%55). Bunu rüptüre serebral anevrizma nedeniyle cerrahi girişim uygulanan dört hasta (%14) ve akustik nöroma eksizyonu yapılan üç hasta (%10) izlemiştir.

Normal BOS laboratuvar sonuçları cihaz ilişkili MSS enfeksiyonunu dışlar mı?

Hayır. Araştırmada cihaz ilişkili enfeksiyonu bulunan hastalardan alınan 38 pozitif ve tekrarsız BOS örneğinin birinde hücre sayısı, glukoz ve protein değerleri normal referans sınırlarındaydı; ayrıca bazı örneklerde glukoz ve protein normal kalırken pleositoz mevcuttu. Bu nedenle çalışma, cihaz ilişkili MSS enfeksiyonunun yalnız rutin BOS biyokimyasına bakılarak dışlanamayacağını; klinik bulguların ve mikrobiyolojik kültürün birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

BOS laboratuvar profili

29 enfekte hastadan 38 pozitif, tekrarlanmayan BOS örneği analiz edilmiştir. Bir örnekte normositoz, normoglikorraşi ve normoproteinorraşi birlikte bulunmuştur. Kalan 37 örnekte pleositoz saptanmıştır.

Çalışmada ≤5 WBC/µL normositoz, >5 WBC/µL pleositoz olarak kabul edilmiştir. BOS glukozu için 45–80 mg/dL normal aralık, <45 mg/dL hipoglikorraşi ve >85 mg/dL hiperglikorraşi olarak tanımlanmıştır. Toplam protein için 10–45 mg/dL normal aralık, >50 mg/dL hiperproteinorraşi kabul edilmiştir.

Enfeksiyon tanımı nasıl yapıldı?

Araştırmacılar 2017 Infectious Diseases Society of America sağlık hizmeti ilişkili ventrikülit ve menenjit kılavuzunu dikkate almıştır. Çalışmaya dahil edilmek için üç koşul birlikte aranmıştır:

1. Bir veya daha fazla pozitif BOS kültürü.
2. Ventrikülit veya menenjitle uyumlu klinik bulgular; kaynak örnek olarak akut baş ağrısı, kusma, somnolans ve mental durum değişikliğini belirtmektedir.
3. Enfeksiyon hastalıkları konsültasyonu istenmiş olması.

BOS beyaz küre veya glukoz değeri tek başına dışlama kriteri değildir.

Hangi mikroorganizmalar bulundu?

Toplam 40 patojen izole edilmiştir. Patojen dağılımı Gram-negatif hastane kökenli bakterilerin belirgin ağırlığını göstermektedir.

A. baumannii dört yarıyılın tamamında izole edilmiş ve çalışma boyunca baskın etken olarak kalmıştır. CoNS da bütün yarıyıllarda görülmüştür. Candida auris ise yalnız çalışmanın son yarıyılında, 2024 yılında kaydedilmiştir.

Polimikrobiyal ve ardışık enfeksiyonlar

Altı hastada tek etkenli basit bir enfeksiyon dizisinden farklı seyir gözlenmiştir. Bir şant hastasında A. baumannii ile K. pneumoniae birlikte izole edilmiştir. Beş hastada ardışık enfeksiyon bulunmuştur; bunların dördü dren, biri şant taşıyıcısıdır.

En uzun ardışık enfeksiyon dizilerinden birinde P. putida → P. aeruginosa → A. baumannii → C. albicans → CoNS → C. auris sırası raporlanmıştır.

En baskın patojenin direnç profili nasıldı?

Acinetobacter baumannii izolatlarının tamamı karbapenemlere dirençliydi ve %62,5'i kolistine direnç gösterdi. Beş Klebsiella pneumoniae izolatının tamamında karbapenemaz üretimi saptandı; üçünde KPC, birinde NDM ve birinde KPC+NDM vardı. Dört Pseudomonas aeruginosa izolatının tamamı karbapenem dirençliydi; üçünde VIM karbapenemaz saptandı, ancak tümü kolistine duyarlıydı. Bu direnç profilleri tek merkezin yerel mikrobiyolojik ekolojisini yansıtır ve başka hastanelere doğrudan genellenmemelidir.

Diğer direnç bulguları

• K. pneumoniae izolatlarının %40'ı kolistine dirençliydi.
• Tek K. oxytoca izolatı XDR özellik gösteriyor, KPC üretiyor ve kolistine dirençliydi.
• CoNS izolatlarının %80'inde metisilin direnci vardı.
• Bir CoNS izolatında linezolid direnci saptandı.
• E. faecium izolatı glikopeptid dirençli fenotip gösterdi; kaynak bunun vanA genotipiyle karakteristik olduğunu belirtmektedir, ancak genomik doğrulama raporlamamaktadır.
• Tek S. aureus izolatı test edilen antibiyotiklere duyarlıydı ve metisiline duyarlı profil gösterdi.

Mantar izolatları

C. albicans test edilen antifungallere duyarlıydı. C. auris flukonazole direnç gösterirken, C. parapsilosis hem flukonazol hem vorikonazole dirençliydi. Kaynak, bütün maya izolatlarının echinocandin, polyene ve pyrimidine analogue gruplarına duyarlı olduğunu bildirmektedir.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Çalışma tasarımı ve klinik ortam

Araştırma, Ağustos 2022–Temmuz 2024 döneminde “G. Gennimatas” General Hospital of Athens Nöroşirürji Bölümü'nde yatırılan hastaların retrospektif değerlendirmesidir. MSS enfeksiyonundan şüphe edilen hastalardan BOS alınarak Clinical Microbiology Laboratory'ye gönderilmiştir.

BOS hücre ve biyokimya analizi

Beyaz ve kırmızı kan hücreleri Neubauer sayım kamarasıyla değerlendirilmiştir. Glukoz ve toplam protein Alinity sistemiyle ölçülmüştür.

Kültür ve mikrobiyolojik tanımlama

Örnekler önce Gram ve Giemsa boyalarıyla değerlendirilmiş, ardından uygun seçici ve ayırıcı besiyerlerine ekilmiştir. Kaynak MacConkey agar, kanlı agar, kloramfenikol ve gentamisin içeren Sabouraud dextrose agar ile çikolata agar kullanımını raporlamaktadır.

MacConkey, kanlı ve Sabouraud plakaları 37 °C'de aerobik koşullarda; çikolata agar ise 37 °C'de %8–10 CO2 ve %70 nem içeren mikroaerofilik koşullarda inkübe edilmiştir.

İzolat tanımlaması koloni morfolojisi ve biyokimyasal testlerle birlikte VITEK-2 ve MALDI-TOF MS tabanlı otomatik sistemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Antimikrobiyal duyarlılık testi

Bakterilerin antimikrobiyal duyarlılığı VITEK 2 ile test edilmiştir. Vancomycin MIC ölçümü ve otomatik sistemle test edilemeyen durumlarda gradient strip kullanılmıştır. Colistin duyarlılığı broth microdilution ile belirlenmiştir.

Carbapenem-resistant izolatlarda NG-TEST CARBA-5 lateral-flow immunoassay kullanılarak KPC, OXA-48, VIM, IMP ve NDM karbapenemazları araştırılmıştır.

Maya duyarlılık testlerinde broth microdilution temelli MICRONAUT-AM kullanılmıştır. MIC sonuçları EUCAST Clinical Breakpoint Guidelines'a göre yorumlanmış; Candida auris için CDC tentative MIC breakpoints dikkate alınmıştır.

Moleküler test

Talep edilen beş olguda BOS üzerinde BioFire BCID2 paneli off-label olarak uygulanmıştır. PCR sonucunda üç A. baumannii, bir C. albicans ve bir C. tropicalis saptanmıştır. Kaynak, sonuçların kültürle uyumlu olduğunu bildirmektedir.

Tekrarlanan örnekler

Aynı hastaya ait yinelenen sonuçlar analizde gereksiz tekrar yaratmaması için yalnız bir kez değerlendirilmiştir. Bununla birlikte ardışık veya tekrarlayan enfeksiyonların kendisi klinik fenomen olarak ayrıca kaydedilmiştir.

Klinik sonuç tanımı

Pozitif klinik sonuç; tedavi sonrası semptomların çözülmesi, bilişsel fonksiyonun başlangıç düzeyine dönmesi ve takip BOS kültüründe patojen eradikasyonunun gösterilmesi gibi klinik ve objektif ölçütlerle tanımlanmıştır.

İstatistiksel analiz

Veriler GNU PSPP Statistical Analysis Software version 2.0.0-g5b54d1 ile analiz edilmiştir. Relative risk ve %95 confidence interval crosstab analizleriyle hesaplanmış; kategorik değişkenler χ² testiyle değerlendirilmiştir. İki yönlü p<0,05 istatistiksel anlamlılık sınırı olarak kullanılmıştır.

A. baumannii enfeksiyonu da belirli bir cihaz tipiyle anlamlı olarak ilişkili bulunmamıştır.

Tedavi ve klinik sonuçlar

Kaynak, Gram-negatif enfeksiyonlarda intratekal colistin kullanıldığını bildirmektedir. Klebsiella tedavileri karbapenemaz profiline göre seçilmiş; KPC üreticilerinde intravenous ceftazidime/avibactam, NDM üreticilerinde ceftazidime/avibactam–fosfomycin–colistin kombinasyonları uygulanmıştır.

VIM üreten P. aeruginosa olgularında intravenous meropenem–colistin; colistin-resistant A. baumannii olgularında intrathecal vancomycin ve colistin ile çeşitli intravenous kombinasyonlar kullanılmıştır. Bu kombinasyonların bazıları in vitro sinerji testlerinin sonuçlarına göre seçilmiştir.

Gram-positive cocci için linezolid ve vancomycin, tek duyarlı S. aureus olgusunda cloxacillin uygulanmıştır. Maya enfeksiyonlarında liposomal amphotericin hem intravenous hem intrathecal olarak kullanılmıştır.

Bu tedavi rejimleri çalışmanın retrospektif olarak gözlemlediği merkez uygulamalarıdır; Verianla tarafından tedavi önerisi olarak sunulmamaktadır.

Sağkalım ve mortalite

29 hastanın 22'sinde (%76) klinik iyileşme ve/veya enfeksiyon çözülmesi görülmüştür. Dört hasta (%13,8) yaşamını kaybetmiştir; bunların üçü dış dren taşıyıcısıdır.

Kaynak şant grubunda mortaliteyi %12,5, dren grubunda %14,2 olarak bildirir. Dört ölümden üçü sırasıyla carbapenem-resistant K. pneumoniae (NDM), P. aeruginosa (VIM) ve A. baumannii ile ilişkili monomikrobiyal enfeksiyonlardır. Dördüncü hastada birden fazla ardışık cihaz ilişkili enfeksiyon bulunmuştur.

Az sayıda ölüm nedeniyle şant ve dren grupları arasında prognoz açısından güçlü karşılaştırmalı analiz yapılamamıştır.

Çalışmanın desteklediği sonuçlar

• İncelenen seçilmiş cihaz taşıyıcı grubunda şant ve dış dren enfeksiyon oranları birbirine çok yakındır.
• Bu örneklemde cihaz tipi ile MSS enfeksiyonu arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki saptanmamıştır.
• A. baumannii en sık izole edilen etkendir.
• Gram-negatif izolatlarda carbapenem resistance önemli bir mikrobiyolojik yük oluşturmaktadır.
• Standart BOS laboratuvar parametreleri bazı enfeksiyonlarda normal veya sınıra yakın olabilir.
• Polimikrobiyal ve ardışık enfeksiyonlar az sayıda fakat klinik olarak önemli olguda görülmüştür.
• Merkezdeki enfeksiyon profili güçlü biçimde yerel MDRO epidemiyolojisi tarafından şekillenmektedir.

Çalışmanın desteklemediği sonuçlar

• Şantlar ve drenler bütün hastanelerde kesin olarak aynı enfeksiyon riskine sahiptir sonucu çıkarılamaz.
• %43 değeri hastanedeki bütün cihaz implantasyonlarının gerçek prospektif enfeksiyon insidansı olarak yorumlanmamalıdır.
• Belirli bir antibiyotik kombinasyonunun diğerlerinden üstün olduğu kontrollü olarak gösterilmemiştir.
• Tedavi kombinasyonları randomize karşılaştırılmamıştır.
• Belirli bir direnç mekanizmasının mortaliteye nedensel katkısı bu çalışma tarafından izole edilmemiştir.
• Tek merkezdeki mikrobiyolojik dağılım başka ülke veya hastanelere doğrudan genellenmemelidir.
• Genomik sekanslama yapılmadığından izolatlar arasındaki klonal ilişki veya hastane içi bulaş zinciri belirlenmemiştir.

Temel sınırlılıklar

Çalışma tek merkeze dayanır ve bu nedenle yerel epidemioloji ile direnç örüntülerinden güçlü biçimde etkilenir.

Retrospektif tasarım seçilim yanlılığına açıktır. Çalışma kültür pozitif olgulara odaklandığından, klinik olarak şüpheli fakat kültürü negatif olan enfeksiyonlar veya kültür alınmadan düzelmiş daha hafif olgular dışarıda kalmış olabilir.

Örneklem küçüktür; özellikle yalnız sekiz şant ilişkili enfeksiyon bulunması cihaz grupları arasındaki karşılaştırmaların istatistiksel gücünü sınırlar.

Genomik sekanslama uygulanmadığından klasik kültür yöntemlerinden kaçabilecek patojenler veya izolatlar arasındaki epidemiyolojik ilişkiler değerlendirilememiştir.

Yazarlar gelecekte daha güçlü cihaz-spesifik risk ve prognoz tahminleri için prospektif ve tercihen çok merkezli kohort çalışmalarına ihtiyaç olduğunu belirtmektedir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Özgün başlık: A Retrospective Study of Neurosurgical Device-Related Infections over a Two-Year Period in a Tertiary Hellenic Setting

Yazarlar: Kalliopi Avgoulea; Andronikos Spyrou; Emmanouella Kalogianni; Andria Yiaskouri; Anastasia Athanasopoulou; Anastasios Tsakalos; Maria Kamperogianni; Maria Orfanidou.

Corresponding author: Kalliopi Avgoulea.

Kurumlar: Clinical Microbiology Laboratory ve Department of Internal Medicine and Infectious Diseases, General Hospital of Athens “G. Gennimatas”, Athens, Greece.

Dergi: Acta Microbiologica Hellenica.

Yayınevi: MDPI, Hellenic Society for Microbiology adına.

Bibliyografik kayıt: 2026, Volume 71, Article 21.

DOI: 10.3390/amh71030021

Yayın tarihi: 10 Temmuz 2026.

Editoryal tarihler: Received 3 November 2025; Revised 3 July 2026; Accepted 7 July 2026.

Kaynak türü: Hakemli, retrospektif, tek merkezli klinik-mikrobiyolojik gözlemsel çalışma.

Lisans: Creative Commons Attribution (CC BY).

Çalışma dönemi: Ağustos 2022–Temmuz 2024.

Temel veri akışı: 825 BOS örneği; 178 kültür pozitif örnek; 102 benzersiz hasta; 68 nöroşirürjik cihaz taşıyıcısı; çalışma kriterlerini karşılayan 29 cihaz ilişkili MSS enfeksiyonu; 38 pozitif tekrarsız BOS kültürü; toplam 40 patojen.

Enfeksiyon tanımı: En az bir pozitif BOS kültürü + ventrikülit/menenjitle uyumlu klinik bulgu + enfeksiyon hastalıkları konsültasyonu.

Mikrobiyolojik tanımlama: Konvansiyonel kültür ve biyokimyasal yöntemler, VITEK-2 ve MALDI-TOF MS tabanlı tanımlama.

Antimikrobiyal duyarlılık: VITEK 2, gradient strip MIC, colistin için broth microdilution, CARBA-5 ile carbapenemase tespiti ve maya izolatlarında broth microdilution.

Yorum standardı: Bakteriler için EUCAST Clinical Breakpoint Guidelines; Candida auris için CDC tentative MIC breakpoints.

Ek moleküler yöntem: Beş olguda BOS üzerinde off-label BioFire BCID2 paneli.

İstatistik: GNU PSPP 2.0.0-g5b54d1; Relative Risk, Odds Ratio, %95 güven aralıkları ve χ² testi; iki yönlü p<0,05 anlamlılık eşiği.

Finansman: Harici finansman yoktur.

Etik: General Hospital of Athens “G. Gennimatas” Scientific Council approval code 9826.

Bilgilendirilmiş onam: Retrospektif tasarım ve hastaların kimliklerinin belirlenememesi nedeniyle waived edilmiştir.

Veri erişilebilirliği: Kurumsal ve hasta mahremiyeti nedeniyle kamuya açık değildir; kimliksizleştirilmiş veri kurumsal onay sonrası makul talep üzerine corresponding author tarafından sağlanabilir.

Çıkar çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemiştir.

Yazar katkıları: Conceptualization: M.O.; methodology: K.A., A.S., E.K., A.Y., A.A., A.T., M.K. ve M.O.; software: K.A.; validation: K.A. ve M.O.; formal analysis: K.A.; investigation: tüm yazarlar; resources: K.A.; data curation: K.A., A.S. ve M.O.; original draft: K.A.; review/editing: K.A., A.S. ve M.O.; visualization: K.A. ve M.O.; supervision: K.A. ve M.O.; project administration: K.A. ve M.O.

Kaynak içi not: Sonuç bölümündeki MSSA tanımı ile kısaltmalar tablosundaki MSSA açılımı birbiriyle uyumlu değildir. Sonuç bölümü tek S. aureus izolatının metisiline duyarlı olduğunu açıkça bildirdiğinden Verianla metninde “methicillin-susceptible” anlamı korunmuştur.

Temel yorum sınırı: Bulgular tek merkezde kültür pozitif ve çalışma kriterlerini karşılayan seçilmiş hasta grubuna aittir. Kaynakta kullanılan %43 “incidence” değeri, hastanedeki bütün şant/dren implantasyonlarının prospektif insidansı olarak değerlendirilmemelidir.