Bir iş arayan kişiye yalnızca iki sözleşme sunulduğunu düşünelim. Birinci sözleşme daha az çalışma süresi ve daha düşük ücret, ikinci sözleşme ise daha uzun çalışma süresi ve daha yüksek ücret içersin. Standart rasyonel tercih yaklaşımına göre kişi bu iki seçenek arasındaki sıralamasını belirledikten sonra, menüye ekonomik açıdan daha kötü veya ilgisiz üçüncü bir sözleşmenin eklenmesi ilk iki seçenek arasındaki tercihi değiştirmemelidir.

Davranışsal ekonomi araştırmaları ise tercihlerin çoğu zaman bu kadar sabit olmadığını göstermektedir. Ortalama özelliklere sahip üçüncü bir seçenek insanları “ortada kalmaya”, açık biçimde daha kötü bir seçeneğin eklenmesi ona benzeyen başka bir seçeneği daha çekici görmeye veya en yüksek ücretli seçeneğe normalden fazla ağırlık vermeye yöneltebilir.

Ricardo Serrano-Padial ve Yin Zhang, bu tür “menü etkilerinin” kadınların ve erkeklerin iş sözleşmesi seçimlerinde farklı olup olmadığını araştırmıştır. Çalışma, katılımcıların gerçekten görev yaptığı ve seçilen sözleşmelerin gerçek ücret ödemesi doğurabildiği iki aşamalı çevrim içi bir deneydir.

Birinci aşamada katılımcılardan, gün boyunca bir ile yedi ayrı saatlik randevuda toplam 10–70 karakter sayma görevi yapmaları karşılığında kabul edecekleri en düşük ücreti bildirmeleri istenmiştir. Bu bilgiler kullanılarak her katılımcı için kişisel bir emek arzı veya rezervasyon ücreti eğrisi oluşturulmuştur.

İkinci aşamada araştırmacılar her katılımcıya, kişinin kendi bildirdiği ücretlerden hazırlanan kişiselleştirilmiş sözleşme menüleri sunmuştur. Böylece kadınlarla erkekler arasındaki temel ücret beklentileri ile seçeneklerin sunuluşundan kaynaklanan davranışsal sapmalar birbirinden ayrılabilmiştir.

Birinci aşamaya 700’den fazla kişi giriş yapmış, yaklaşık 384–385 kişi aşamayı tamamlamıştır. Metnin farklı bölümlerinde tamamlayan kişi sayısı bakımından bir kişilik uyumsuzluk bulunmaktadır. İkinci aşamaya uygun bulunan 352 kişi davet edilmiş, 247 kişi deneyi tamamlamış ve tutarsız cinsiyet bildirimi nedeniyle bir ek gözlem analizden çıkarılmıştır.

Birinci aşamanın en önemli sonucu, kadınlar ile erkeklerin rezervasyon ücretlerinde genel ve sistematik bir fark bulunmamasıdır. Örneğin 10 görev için ortanca ücret her iki grupta 2 dolar; 50 görev için her iki grupta 9 dolar; 70 görev için kadınlarda 13, erkeklerde 14 dolar olarak bildirilmiştir. Bu küçük farklılıklar istatistiksel olarak anlamlı değildir.

Asıl ayrışma seçenek menülerinde ortaya çıkmıştır. Erkekler, yüksek ücretli ve daha uzun süreli sözleşmenin kişisel ölçüte göre optimal olduğu durumlarda bu sözleşmeyi kadınlardan yaklaşık 7 yüzde puanı daha fazla seçmiştir. Bunun karşıt yüzü, erkeklerin yüksek ücretli ve uzun süreli seçeneğe kişisel rezervasyon ücretlerinin gerektirdiğinden daha fazla yönelmesidir.

Kadınlar ise iki seçenekli başlangıç menüsünde optimal sözleşmeyi seçmiş olsalar bile menüye üçüncü ve ekonomik açıdan daha zayıf bir sözleşme eklendiğinde optimal seçimden erkeklere göre yaklaşık 10 yüzde puanı daha fazla uzaklaşmıştır.

Bu fark özellikle iki davranışsal örüntüde görülmüştür:

• Uzlaşma etkisi: Kadınlar, düşük ücret-kısa süre ve yüksek ücret-uzun süre uçları arasına ortalama bir sözleşme eklendiğinde orta seçeneğe erkeklerden daha sık yönelmiştir.
• Çekim etkisi: Başka bir sözleşmeden açıkça daha kötü olan “yem” seçeneğin eklenmesi, kadınların mevcut seçenekler arasındaki tercihini bazı menülerde erkeklerden daha güçlü biçimde değiştirmiştir.

Başlangıçta doğru sözleşmeyi seçip üçüncü seçeneğin eklenmesiyle tercih değiştiren kişilerde, optimal seçimi yeniden sağlamak için sözleşme ücretinin yaklaşık %15–20 artırılması gerekmiştir. Kadınların düşük ücretli ve kısa süreli optimal sözleşmeye geri dönmesi için gereken ek ücret artışı erkeklerden ortalama 1,5 yüzde puanı daha yüksektir.

Bu sonuç kadınların veya erkeklerin doğuştan daha doğru ya da daha yanlış karar verdiğini göstermemektedir. Çalışma, benzer temel çalışma ve ücret tercihlerine sahip kişilerin aynı sözleşme özelliklerine, menünün yapısına bağlı olarak farklı tepki verebildiğini göstermektedir.

İş sözleşmesi tercihleri neden yalnızca ücret ve çalışma süresinden oluşmuyor?

İş sözleşmeleri çoğunlukla birden fazla niteliği aynı anda içerir:

• Ücret,
• Toplam çalışma süresi,
• Çalışma saatlerinin dağılımı,
• Esneklik,
• İşe gidip gelme zorunluluğu,
• Performans beklentisi,
• İş güvencesi,
• Yan haklar.

Bir çalışanın daha yüksek ücret istemesi, mutlaka en uzun veya en yoğun işi tercih edeceği anlamına gelmez. Kişi ücret artışını zaman, esneklik veya diğer maliyetlerle karşılaştırır.

Standart ekonomik model, her kişinin bu özelliklere ilişkin görece istikrarlı tercihleri bulunduğunu varsayar. Buna göre A sözleşmesi B’den daha çok tercih ediliyorsa, menüye ilgisiz bir C seçeneğinin eklenmesi A ile B arasındaki sıralamayı değiştirmemelidir.

Bu koşul “ilgisiz alternatiflerden bağımsızlık” ilkesiyle açıklanmaktadır. Çalışmadaki menü etkileri, üçüncü bir seçeneğin eklenmesinin ilk iki sözleşme arasındaki tercihi değiştirdiği durumları ifade etmektedir.

Sözleşmeler nasıl tanımlandı?

Çalışmada her sözleşme iki temel özellikle gösterilmiştir:

\[ A=(h_A,w_A) \]

• \(h_A\): A sözleşmesinin gerektirdiği çalışma süresi veya görev sayısı,
• \(w_A\): A sözleşmesinin ödediği ücret.

Çalışmama seçeneği ise:

\[ O=(0,0) \]

biçiminde gösterilmiştir. Bir sözleşmenin çalışma maliyetini karşılayacak kadar ücret ödemesi durumunda kişi sözleşmeyi çalışmama seçeneğine tercih etmektedir.

Rezervasyon ücreti nedir?

Rezervasyon ücreti, kişinin belirli bir işi kabul etmek için istediği en düşük ücrettir. Katılımcının 30 görev için rezervasyon ücreti 6 dolarsa, 6 doların altındaki bir teklifi reddetmesi, 6 dolar veya üzerindeki teklifi kabul etmesi beklenir.

Çalışmada görev süresi \(h\), bu süre için istenen en düşük ücret \(r(h)\) ile gösterilmiştir. Her katılımcı için aşağıdaki türde kişisel bir eğri oluşturulmuştur:

\[ r_1,r_2,\ldots,r_7 \]

Buradaki değerler 10, 20, 30, 40, 50, 60 ve 70 görev için talep edilen en düşük ücretleri ifade etmektedir.

PDF’nin sekizinci sayfasındaki Şekil 3’te eğrinin üzerindeki yeşil alan, kişinin çalışmamaya göre tercih edeceği sözleşmeleri; eğrinin altındaki kırmızı alan ise reddedeceği sözleşmeleri göstermektedir.

Neden kişiye özel sözleşme menüleri kullanıldı?

İki kişi aynı 20 dolarlık sözleşmeye farklı tepki verebilir. Birinci kişi için 20 dolar çok çekici, ikinci kişi için yetersiz olabilir. Bütün katılımcılara aynı sözleşmeler sunulsaydı, ortaya çıkan farklılıkların temel çalışma isteğinden mi yoksa menü etkisinden mi kaynaklandığı ayırt edilemezdi.

Araştırmacılar bu sorunu her katılımcının rezervasyon ücretlerini kullanarak çözmüştür. İkinci aşamadaki sözleşmeler, kişinin kendi ücret eşiğine göre hazırlanmıştır.

Örneğin kişinin belirli bir iş için rezervasyon ücreti \(r_A\) ise optimal sözleşme başlangıçta:

\[ A'=(h_A,1{,}10r_A) \]

olarak oluşturulmuştur. Bu sözleşme kişinin rezervasyon ücretinden %10 daha fazla ödeme yapmaktadır. Karşılaştırılan başka bir sözleşme ise yalnızca rezervasyon ücretini ödemektedir.

Bu nedenle kişi ilk sözleşmeyi tercih etmediğinde, araştırmacılar bunun yalnızca “ücreti yetersiz bulma” ile açıklanamayacağını savunabilmiştir.

Gerçek emek görevi neydi?

Katılımcılara 10 satır ve 15 sütundan oluşan karakter matrisleri gösterilmiştir. Her turda “?”, “!”, “1”, “0”, “7”, “t” veya parantez gibi belirli bir karakterin matriste kaç kez bulunduğunu saymaları istenmiştir.

Doğru sayı girilmeden sonraki göreve geçilememiştir. Yanlış cevap verildiğinde yeni bir matris ve yeni bir sayılacak karakter gösterilmiştir.

PDF’nin 10. ve 36. sayfalarındaki örnekler, görevin dikkat gerektiren fakat özel mesleki bilgi istemeyen yapısını göstermektedir. Yazarlar, önceki çalışmalara dayanarak bu tür karakter sayma görevini performans bakımından cinsiyetten bağımsız bir gerçek emek görevi olarak seçmiştir.

Çalışma süresi nasıl gerçekçi hâle getirildi?

Her on görev bir saatlik randevuyla ilişkilendirilmiştir. Katılımcının kabul ettiği sözleşmeye göre ertesi gün 10.00 ile 16.00 arasında bir ile yedi kez çevrim içi sisteme dönmesi gerekmiştir.

Katılımcının her randevunun ilk 30 dakikası içinde görev bloğunu tamamlaması gerekmiştir. Belirli sayıda randevuyu kaçıran katılımcılar ücretlerini kaybedebilmiştir. Böylece sözleşmeler yalnızca daha fazla görev değil, günün daha büyük bölümünün randevularla bölünmesi anlamına gelmiştir.

Birinci aşamada doğru ücret bildirimini teşvik eden yöntem

Rezervasyon ücretlerinin belirlenmesinde Becker–DeGroot–Marschak mekanizması kullanılmıştır.

Katılımcı önce belirli görev sayısı için en düşük ücretini bildirmiştir. Ardından bilgisayar rastgele görev sayısı \(m\) ve ödeme \(f\) seçmiştir:

• \(f\geq r_m\) ise katılımcının ertesi gün görevleri yapması ve \(f\) ücretini alması gerekmiştir.
• \(f<r_m\) ise katılımcı görevi yapmamış ve yalnızca katılım ücretini almıştır.

Rastgele ödeme katılımcının beyanından bağımsız olduğu için kişinin gerçek kabul eşiğini bildirmesi kendi yararına olacak şekilde tasarlanmıştır.

Araştırmacılar ayrıca bildirilen ücreti art arda “Bu ücret karşılığında çalışır mısınız?” sorularıyla kontrol etmiştir. Katılımcı kabul ederse ücret %10 azaltılmış, reddederse %10 artırılmış ve sınır daha kesin hâle getirilmiştir.

PDF’nin 30. sayfasındaki ayrıntılı akış şeması, bu doğrulamanın rezervasyon ücretinin %70’i ile %140’ı arasında ilerleyebildiğini göstermektedir.

Birinci aşamaya kimler katıldı?

Prolific üzerinde 700’den fazla kişi birinci aşamaya başlamıştır. Çalışmanın bir bölümünde 385 kişinin, sonraki analiz bölümünde ise 384 kişinin aşamayı tamamladığı yazılmaktadır. Demografik tablo 185 kadın ve 199 erkek olmak üzere toplam 384 kişiyi kapsamaktadır.

Kadınlar ile erkekler arasındaki en belirgin demografik fark tam zamanlı çalışma oranındadır. Regresyon analizlerinde çalışma durumu ve diğer demografik özellikler kontrol edilmiştir.

Kadınların ve erkeklerin istediği ücretler farklı mıydı?

Görev başına ortanca ücretler de gruplar arasında birbirine yakındır. Hiçbir görev düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bir kadın-erkek farkı bulunmamıştır.

PDF’nin 15. sayfasındaki Şekil 6’da iki grubun ücret eğrileri neredeyse üst üste ilerlemektedir. Eğriler uzun görevlerde hafifçe dikleşmektedir. Bu durum daha uzun işlerde her ek görev veya randevunun marjinal maliyetinin arttığını göstermektedir.

Rezervasyon ücreti regresyonu

Çalışmada aşağıdaki model kullanılmıştır:

\[ r_{mi} = \alpha + \beta_1m + \beta_2m^2 + \delta age_i + \gamma female_i + \sum_j\mu_jx_{ij} + \sum_j\eta_j(female_i\times x_{ij}) + \varepsilon_{mi} \]

• \(r_{mi}\): \(i\) katılımcısının \(m\) görev bloğu için rezervasyon ücreti,
• \(m\): Bir ile yedi arasındaki görev bloğu sayısı,
• \(m^2\): Uzun işlerde maliyetin doğrusal olmayan biçimde artmasını ölçen terim,
• \(age_i\): Katılımcının yaşı,
• \(female_i\): Kadın katılımcı göstergesi,
• \(x_{ij}\): Bakmakla yükümlü kişi, tam zamanlı iş, medeni durum ve etnik grup gibi özellikler,
• \(\eta_j\): Bu özelliklerin kadınlar üzerindeki farklı ilişkisini ölçen etkileşimler.

\(m\) ve \(m^2\) katsayıları pozitif ve anlamlıdır. Bu sonuç çalışma süresi arttıkça istenen ücretin giderek artan bir hızla yükseldiğini göstermektedir.

Kadın değişkeninin katsayısı anlamlı değildir. Dolayısıyla araştırmanın “kadınların rezervasyon ücretinin daha düşük ve emek arzlarının daha esnek olacağı” yönündeki birinci hipotezi genel örneklemde desteklenmemiştir.

Rezervasyon ücreti esnekliği

Ardışık görev düzeyleri arasındaki ücret duyarlılığı aşağıdaki biçimde ölçülmüştür:

\[ E_{mi} = m\left( \frac{r_{m+1,i}-r_{m,i}}{r_{m,i}} \right) \]

Bu ölçüt, görev sayısı arttığında kişinin istediği ücretin oransal olarak ne kadar değiştiğini göstermektedir.

Kadınlar ile erkekler arasında genel bir esneklik farkı bulunmamıştır. Bakmakla yükümlü kişisi olan katılımcıların emek arzı daha esnek görünmüştür. Ancak bu ilişki yalnızca kadınlara özgü değildir.

Demografik alt gruplarda bulunan iki istisna

Genel cinsiyet farkı bulunmamakla birlikte iki alt grup sonucu öne çıkmıştır:

• Beyaz olmayan erkeklerin rezervasyon ücretleri beyaz olmayan kadınlardan daha yüksektir.
• Bakmakla yükümlü kişisi bulunan katılımcıların rezervasyon ücreti eğrileri daha esnektir.

Beyaz olmayan kadınların rezervasyon ücretleri beyaz katılımcılara yakın bulunmuştur. Bu sonuçların alt grup karşılaştırmalarına dayandığı ve çalışmanın temel cinsiyet sonucundan daha ihtiyatlı yorumlanması gerektiği unutulmamalıdır.

İkinci aşama nasıl oluşturuldu?

Birinci aşamayı tamamlayanlar arasından güvenilmez, aşırı veya belirgin biçimde azalan rezervasyon ücretleri bildiren 33 kişi ikinci aşamadan çıkarılmıştır. Geriye kalan 352 kişi davet edilmiş ve 247 kişi ikinci aşamayı tamamlamıştır.

Katılımcılar birinci aşamadayken ikinci aşamanın yapılacağını bilmiyordu. Bu düzenleme, ilk aşamadaki ücret bildirimlerini gelecekte karşılaşacakları menüleri etkilemek amacıyla değiştirmelerini önlemek için kullanılmıştır.

İkinci aşamada katılımcılara yaklaşık 20–40 sözleşme menüsü gösterilmiştir. Kararlardan birinin gerçek sözleşmeye dönüşme olasılığı %20’dir. Seçilen kişi ertesi gün belirlenen saatlerde gerçek görevleri yerine getirerek sözleşme ücretini almıştır.

İki seçenekli başlangıç menüsü

Başlangıç menüsünde iki sözleşme yer almıştır:

• Kişinin rezervasyon ücretinden %10 fazla ödeyen ve araştırmacılar tarafından “optimal” olarak tanımlanan sözleşme,
• Kişinin tam rezervasyon ücretini ödeyen diğer sözleşme.

Optimal sözleşme bazı menülerde kısa süreli-düşük ücretli, bazı menülerde uzun süreli-yüksek ücretli olmuştur. Bu yapı, kişinin yüksek ücretli sözleşmeye yalnızca ücret düzeyi nedeniyle aşırı yönelip yönelmediğini ölçmüştür.

Üç seçenekli menü ve artan ücretler

Başlangıç kararından sonra aynı iki sözleşmeye üçüncü bir seçenek eklenmiştir. Katılımcı optimal sözleşmeden uzaklaşırsa optimal sözleşmenin ücreti aşamalı olarak artırılmıştır:

Kişi optimal sözleşmeye döndüğünde aynı etki için yeni menü gösterilmemiştir. Böylece tercih sapmasını düzeltmek için gereken ücret artışı ölçülmüştür.

PDF’nin 31. sayfasındaki Şekil 8 bu ilerlemeyi göstermektedir: iki seçenekli başlangıç menüsü, %10 artışlı ilk üç seçenekli menü, ardından gerekirse %20 ve %30 artışlı menüler.

Yüksek ücret yanlılığı nedir?

Yüksek ücret yanlılığı, kişinin daha az süreli sözleşme kendi rezervasyon ücretlerine göre daha avantajlı olmasına rağmen daha çok ücret ödeyen uzun sözleşmeyi seçmesidir.

İki seçenekli menülerde optimal seçim oranları şöyledir:

Erkeklerin optimal seçimi, optimal sözleşme yüksek ücretliyken yaklaşık 20 puan artmıştır. Kadınlardaki artış yaklaşık 9 puandır.

Demografik özellikleri kontrol eden logit analizinde kadınlar ile erkekler arasında düşük ücretli optimal sözleşmede anlamlı fark görülmemiştir. Ancak yüksek ücretli sözleşme optimal olduğunda kadınlar optimal seçeneği yaklaşık 7 yüzde puanı daha az seçmiştir.

Yazarlar bu asimetrik örüntüyü erkeklerde daha güçlü yüksek ücret yanlılığı olarak yorumlamaktadır. Erkeklerin tercihleri, sözleşmenin yüksek ücretli olup olmamasına daha güçlü biçimde bağlıdır.

Seçimler rastgele olabilir miydi?

Araştırmacılar iki ve üç seçenekli menülerdeki geçişleri tamamen rastgele seçimden beklenen oranlarla karşılaştırmıştır.

Gözlenen seçim örüntüleri rastgele seçimden beklenen dağılımdan belirgin biçimde ayrılmış ve rastgele davranış hipotezi %0,1 düzeyinde reddedilmiştir.

Bu sonuç katılımcıların optimal olmayan seçimlerinin yalnızca dikkatsiz tıklamalardan oluşmadığını; menü yapısıyla sistematik biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir.

Üçüncü bir seçenek eklendiğinde ne oldu?

Üç seçenekli menü analizi, yalnızca aynı iki sözleşmeli başlangıç menüsünde optimal seçimi yapmış katılımcılarla sınırlandırılmıştır.

Böylece kişinin üçüncü seçenek eklenmeden önce hangi sözleşmeyi tercih ettiği bilinmekte ve yeni seçeneğin gerçek bir tercih değişimine yol açıp açmadığı gözlenebilmektedir.

Regresyon sonucuna göre kadınlar, üçüncü ve optimal olmayan sözleşme eklendiğinde optimal sözleşmede kalma bakımından erkeklerden yaklaşık 10,2 yüzde puanı daha düşük olasılığa sahiptir.

Bu fark:

• Yaş,
• Bakmakla yükümlü kişi,
• Etnik grup,
• Tam zamanlı çalışma,
• Medeni durum

kontrol edildiğinde de devam etmiştir.

Optimal seçime dönmek için gereken ücret artışı

Üçüncü sözleşme nedeniyle optimal seçimden uzaklaşan kişinin yeniden optimal sözleşmeyi seçmesi için gereken ek ödeme, menü etkisinin ekonomik büyüklüğü olarak kullanılmıştır.

Genel regresyonda kadınların, optimal sözleşmenin kısa ve düşük ücretli olduğu durumda erkeklere göre yaklaşık 1,46 yüzde puan daha yüksek ücret artışına ihtiyaç duyduğu bulunmuştur.

Beyaz olmayan katılımcılar da optimal seçime dönmek için yaklaşık 2,56 yüzde puan daha yüksek ek ücrete ihtiyaç duymuştur.

Başlangıçta optimal seçip üçüncü seçenek eklendiğinde karar değiştiren kişiler ayrı değerlendirildiğinde gereken ücret artışı menü etkisinin türüne göre yaklaşık %15–20’ye ulaşmıştır.

Bu miktar, üçüncü sözleşmenin ekonomik açıdan daha iyi olmamasına rağmen kişinin seçimini değiştirebildiğini göstermektedir.

Çekim etkisi nedir?

Çekim etkisinde menüye, mevcut bir sözleşmeye benzeyen fakat ondan açık biçimde daha kötü bir “yem” sözleşme eklenmektedir.

Örneğin:

• A sözleşmesi: 20 görev ve 5 dolar,
• B sözleşmesi: 60 görev ve 12 dolar,
• Yem sözleşme: 60 görev ve B’den %5 daha düşük ücret.

Yem sözleşme rasyonel olarak seçilmemelidir. Ancak varlığı B sözleşmesini daha iyi göstererek kişinin A’dan B’ye yönelmesine neden olabilir.

Ücret yeminin sonuçları

Kısa sözleşme optimal olmasına rağmen uzun sözleşmenin yanına daha düşük ücretli bir yem eklendiğinde kadınların yaklaşık %31’i, erkeklerin ise yaklaşık %16’sı optimal kısa sözleşmeden uzaklaşmıştır.

Bu özel menüde kadınlardaki çekim etkisi erkeklerin yaklaşık iki katıdır. Tercihi geri çevirmek için gereken ücret artışı kadınlarda yaklaşık %20, erkeklerde %25,6’dır.

Görev sayısı üzerinden oluşturulan yem sözleşmelerinde ise kadın-erkek farkı daha küçük olmuş ve bazı durumlarda erkekler daha fazla etkilenmiştir.

Uzlaşma etkisi nedir?

Uzlaşma etkisinde düşük ücret-kısa süre ve yüksek ücret-uzun süre seçeneklerinin arasına ortalama özelliklere sahip üçüncü bir sözleşme eklenmektedir.

Örneğin 10 ve 70 görevlik iki sözleşme arasına 40 görevlik bir sözleşme yerleştirilebilir. Orta sözleşme yalnızca kişinin rezervasyon ücretini ödemekte ve kişiselleştirilmiş ölçüte göre optimal değildir.

Buna rağmen kişi iki uç arasında kalmaktan kaçınarak ortadaki seçeneği seçebilir.

Kadınlarda uzlaşma etkisi her iki durumda da daha yüksektir. Uzun sözleşme kişisel ölçüte göre optimal olduğunda kadınların yaklaşık %16’sı, erkeklerin yalnızca %6,5’i ortalama sözleşmeye yönelmiştir.

Yazarlar bu sonucu kadınlarda uç seçeneklerden kaçınma eğiliminin daha güçlü olmasıyla ilişkilendirmektedir. Ancak deney bu psikolojik mekanizmayı doğrudan ölçmemiştir.

Bu sonuç yüksek ücretli yöneticilik seçimleriyle ilişkilendirilebilir mi?

Çalışma, ortalama özellikli bir seçeneğin yüksek ücretli ve yoğun iş sözleşmesini bazı kadınlar için daha az çekici hâle getirebileceğini tartışmaktadır. Bu örüntü, yüksek ücretli ve talepkâr yöneticilik pozisyonlarından uzaklaşmayla ilişkili olabilir.

Ancak deney gerçek yöneticilik pozisyonlarını incelememektedir. Katılımcılar kısa süreli çevrim içi görevler arasında seçim yapmıştır. Dolayısıyla bu bağlantı doğrudan gösterilmiş bir iş gücü piyasası sonucu değil, gelecekte sınanması gereken olası bir çıkarımdır.

Benzerlik etkisi nedir?

Benzerlik etkisinde menüye mevcut seçeneklerden birine çok benzeyen üçüncü bir sözleşme eklenir. İki benzer seçenek birbirinin tercih payını bölerek diğer sözleşmenin seçilme olasılığını artırabilir.

Benzerlik etkisi bütün durumlarda %12’nin altında kalmıştır. Araştırmacıların önceden belirlediği cinsiyet örüntüsü desteklenmemiş ve düşük yaygınlığı nedeniyle genel sonuçlarda sınırlı rol oynamıştır.

Hipotezlerin sonuçları

Metnin çekim etkisi bölümünde ilgili sonucun “Hipotez 4” ile kısmen çeliştiği yazılmıştır. Ancak çekim etkisine ilişkin önceden tanımlanmış beklenti Hipotez 3’tür. Bu ifade ön baskıdaki olası bir çapraz referans hatasıdır.

Temel tercihler ile gerçekleşen seçimler arasındaki ayrım

Çalışmanın en önemli katkısı, kadınlar ve erkekler arasında iki farklı düzeyi ayırmasıdır:

1. Temel emek arzı tercihi: Belirli görev süresi için istenen en düşük ücret.
2. Menüye bağlı tercih: Aynı ekonomik değerler farklı seçeneklerle birlikte sunulduğunda yapılan seçim.

Birinci düzeyde sistematik cinsiyet farkı bulunmamıştır. İkinci düzeyde ise belirgin farklılıklar görülmüştür.

Bu nedenle sonuçlar “kadınlar daha az çalışmak istiyor” veya “erkekler daha yüksek ücret istiyor” şeklinde özetlenemez. Aynı temel ücret ve süre değerlendirmesine sahip kişiler, seçeneklerin sunuluş biçimine farklı tepki verebilmektedir.

Menü etkileri neden ekonomik açıdan önemlidir?

Gerçek iş piyasasında çalışanlara her zaman bütün olası sözleşmeler sunulmaz. Şirketler belirli ücret bantları, vardiyalar, tam zamanlı-yarı zamanlı seçenekler ve yan hak paketleri oluşturur.

Menü bileşimi aşağıdaki kararları etkileyebilir:

• Bir işe başvurup başvurmama,
• Tam veya yarı zamanlı çalışma,
• Terfi yoluna girme,
• Yönetici rolü kabul etme,
• Esnek çalışma için ücret kaybını kabul etme,
• Fazla mesai içeren sözleşmeyi seçme.

Çalışma, aynı ekonomik seçeneklerin yanına eklenen üçüncü bir sözleşmenin kadınların ve erkeklerin bu kararlarını farklı biçimde değiştirebileceğini göstermektedir.

Menü tasarımı eşitsizlik oluşturabilir mi?

Yazarların sonuçlarına göre, kadınlar ve erkekler başlangıçta benzer tercihlere sahip olsa bile sözleşme menüsü farklı sonuçlar oluşturabilir.

Örneğin:

• Yüksek ücretli seçeneğin belirgin biçimde öne çıkarıldığı menü erkekleri uzun süreli sözleşmelere daha fazla yöneltebilir.
• Ortada yer alan uzlaşma sözleşmesi kadınların uç seçeneklerden uzaklaşmasına daha fazla neden olabilir.
• Ekonomik açıdan daha kötü bir yem sözleşme, başka bir sözleşmeyi kadınlar için orantısız biçimde çekici gösterebilir.

Ancak etkinin yönü tek biçimli değildir. Aynı davranışsal etki bazı menülerde kadınları yüksek ücretli sözleşmeye yöneltirken başka menülerde yüksek ücretli sözleşmeden uzaklaştırabilir.

Dolayısıyla çalışma belirli bir menü tasarımının her zaman kadınların veya erkeklerin lehine olduğunu söylememektedir.

Çalışmanın söylediği

• Kadınlar ile erkeklerin görev süresine göre rezervasyon ücretleri genel olarak benzerdir.
• Çalışma süresi uzadıkça talep edilen ücret artan bir hızla yükselmektedir.
• Erkeklerin seçimleri yüksek ücretli ve uzun süreli sözleşmelere kadınlardan daha güçlü biçimde yönelmektedir.
• Üçüncü bir sözleşme eklendiğinde kadınlar optimal seçimden erkeklere göre yaklaşık 10 yüzde puanı daha fazla uzaklaşmaktadır.
• Kadınlarda uzlaşma etkisi erkeklerden daha yaygındır.
• Bazı ücret-yemi menülerinde kadınlardaki çekim etkisi erkeklerin yaklaşık iki katıdır.
• Benzerlik etkisi her iki grupta da seyrektir.
• Optimal tercihe geri dönmek için gereken ücret farkı, karar değiştirenlerde yaklaşık %15–20’ye ulaşmaktadır.
• Menü etkileri temel emek arzı tercihlerinden bağımsız olarak cinsiyete göre farklılaşabilmektedir.
• Sözleşmelerin nasıl sunulduğu, çalışanların hangi seçeneklere yöneldiğini değiştirebilir.

Çalışmanın söylemediği

• Kadınların genel olarak erkeklerden daha irrasyonel karar verdiğini göstermemektedir.
• Erkeklerin her durumda daha yüksek ücretli işi tercih ettiğini kanıtlamamaktadır.
• Kadınların temel çalışma isteğinin veya ücret beklentisinin daha düşük olduğunu göstermemektedir.
• Menü etkilerinin genel cinsiyet ücret farkının belirli bir bölümünü açıkladığını hesaplamamaktadır.
• Deneyde bulunan 1,5 yüzde puanlık farkın gerçek iş piyasasında aynı büyüklükte olacağını göstermemektedir.
• İşverenlerin menüleri kadınları veya erkekleri bilinçli biçimde yönlendirmek için tasarladığını göstermemektedir.
• Yüksek ücretli sözleşmeyi seçmenin her durumda daha iyi kariyer sonucu olduğunu varsaymamaktadır.
• Kısa süreli çevrim içi görevlerden elde edilen sonuçların kalıcı istihdam kararlarına doğrudan genellenebileceğini göstermemektedir.
• Bakım sorumluluklarının kadınların genel ücret beklentisini düşürdüğünü bulmamıştır.
• Biyolojik veya değişmez bir cinsiyet farkı mekanizması göstermemektedir.

Çalışmanın güçlü yönleri

• Temel çalışma tercihleri ile menüye bağlı seçimleri iki ayrı aşamada ölçmesi,
• Her katılımcı için kişiselleştirilmiş sözleşme menüsü oluşturması,
• Gerçek görev ve gerçek ücret kullanması,
• Rezervasyon ücretini teşvik uyumlu mekanizmayla belirlemesi,
• Katılımcıların ertesi gün belirli saatlerde geri dönmesini gerektiren gerçek zaman maliyeti oluşturması,
• Yüksek ücret, çekim, uzlaşma ve benzerlik etkilerini aynı deneyde incelemesi,
• Tercih sapmasının ekonomik büyüklüğünü ücret artışıyla ölçmesi,
• Başlangıçta optimal seçim yapan kişileri izleyerek gerçek tercih değişimlerini belirlemesi,
• Deneyin AEA kayıt sisteminde önceden kaydedilmiş olması,
• Yaş, çalışma durumu, bakmakla yükümlü kişi, medeni durum ve etnik grup kontrolleri kullanması,
• Rastgele seçim açıklamasını doğrudan test etmesi.

Çalışmanın sınırlılıkları

• Çalışma hakem değerlendirmesinden geçmemiş bir ön baskıdır.
• Katılımcılar Prolific kullanıcılarıdır ve genel nüfusu temsil etmemektedir.
• Prolific kullanıcıları kısa süreli ve esnek çevrim içi işlere alışkın olabilir.
• Görevler gerçek olsa da uzun vadeli istihdam sözleşmelerine göre düşük risklidir.
• Ücretler ve görev miktarları gerçek kariyer kararlarına göre küçüktür.
• Sözleşmeler yalnızca ücret ve çalışma süresi özelliklerini içermektedir.
• İş güvencesi, terfi, yan hak, işin anlamı ve çalışma ortamı incelenmemiştir.
• Cinsiyet yalnızca kadın ve erkek kategorileriyle ölçülmüştür.
• Deney yönergelerinde “sex”, ana metinde ise “gender” kavramı kullanılmaktadır.
• Birinci aşamayı tamamlayan kişi sayısı metinde 385 ve 384 olarak iki farklı biçimde verilmiştir.
• Metin bütün aşamaların Nisan 2022’de gerçekleştiğini söylerken ikinci aşamanın 11 Mayıs 2022’de yapıldığını ayrıca belirtmektedir.
• Birinci aşamadaki tam zamanlı çalışma oranı kadınlar ve erkekler arasında belirgin biçimde farklıdır.
• İkinci aşamaya geçiş katılımcıların birinci aşamadaki yanıtlarının güvenilirliğine bağlıdır.
• İkinci aşamayı tamamlamayan davetliler seçilim yanlılığı oluşturabilir.
• Bazı menü etkilerindeki gözlem sayıları küçüktür.
• Benzerlik etkisinin seyrekliği cinsiyet karşılaştırmalarının hassasiyetini azaltmaktadır.
• Alt grup sonuçları çok sayıda karşılaştırmaya dayanmaktadır.
• Menüler kişiselleştirildiği için kadınlarla erkeklerin tamamen aynı nominal sözleşmeleri seçmesi gözlenmemektedir.
• Deney, gerçek firmaların ücret belirleme veya işe alım tepkilerini içermemektedir.

Gelecekte hangi araştırmalar yapılmalı?

• Gerçek iş ilanlarında ücret ve çalışma süresi menülerinin saha deneyleriyle sınanması,
• Terfi ve yöneticilik sözleşmelerinin incelenmesi,
• Uzaktan, hibrit ve ofis çalışmasının menüye eklenmesi,
• İş güvencesi ve yan hakların ayrı özellikler olarak kullanılması,
• Daha yüksek ücretli ve uzun süreli görevlerle tekrar deneyler yapılması,
• Bakım sorumluluğunun zamanı ve yoğunluğunun daha ayrıntılı ölçülmesi,
• İşverenlerin sözleşme menülerini nasıl oluşturduğunun araştırılması,
• Menü sıralaması, varsayılan seçenek ve görsel vurguların karşılaştırılması,
• Farklı ülkeler ve iş gücü piyasalarında tekrar çalışmalar yapılması,
• Menü etkilerinin gerçek ücret, çalışma süresi ve terfi sonuçlarına uzun dönemli etkisinin izlenmesi.

Kaynak ve Yöntem Notu

Çalışmanın tam özgün adı:Menu Effects and Contract Choice across Gender: An Experimental Study

Yazarlar ve sıraları: Ricardo Serrano-Padial ve Yin Zhang.

Eş birinci yazarlık: PDF’de eş katkı veya eş birinci yazarlık açıklaması bulunmamaktadır.

Kurumsal bağlantılar:

• Ricardo Serrano-Padial: School of Economics, Drexel University.
• Yin Zhang: Bates White, LLC.

Çalışma tarihi: 18 Haziran 2026.

Kaynak türü: İki aşamalı, çevrim içi, teşvikli ve gerçek emek görevli davranışsal ekonomi deneyi.

Yayın platformu: SSRN.

SSRN kayıt numarası: 7089012.

Hakemlik durumu: PDF’nin her sayfasında çalışmanın hakem değerlendirmesinden geçmediği belirtilmektedir.

DOI: PDF’de DOI bilgisi verilmemiştir.

JEL kodları: D90, J31 ve C91.

Anahtar kelimeler: Gender, context-dependent preferences, contract choice ve work flexibility.

Deney ön kaydı: AEA RCT Registry, AEARCTR-0008946; Şubat 2022.

Deney platformları: Katılımcı bulma için Prolific, deney arayüzü için oTree.

Deney zamanı: Birinci aşama Nisan 2022’de, ikinci aşama 11 Mayıs 2022’de uygulanmıştır. Ana metindeki “bütün aşamalar Nisan 2022’de gerçekleşti” ifadesi ikinci aşamanın bildirilen tarihiyle uyuşmamaktadır.

Birinci aşama örneklemi: Metinde 384 ve 385 biçiminde farklı sayılar bildirilmektedir. Demografik tablo 185 kadın ve 199 erkek olmak üzere 384 katılımcıyı göstermektedir.

İkinci aşama: 352 kişi davet edilmiş, 247 kişi tamamlamış ve tutarsız cinsiyet bildirimi bulunan bir gözlem ayrıca çıkarılmıştır.

Görev: 10×15 karakter matrisinde belirlenen karakterin kaç kez bulunduğunu doğru biçimde sayma.

Sözleşme süresi: 10–70 görev; ertesi gün 10.00–16.00 arasında bir ile yedi randevu.

Rezervasyon ücreti yöntemi: Becker–DeGroot–Marschak mekanizması ve artan-azalan doğrulama soruları.

Menü etkileri: Yüksek ücret yanlılığı, çekim etkisi, uzlaşma etkisi ve benzerlik etkisi.

Ücret artışı ölçümü: Optimal sözleşme rezervasyon ücretinin başlangıçta %10, gerekirse %20 ve %30 üzerinde sunulmuştur.

Sözleşmenin gerçekleşme olasılığı: İkinci aşamadaki seçimlerden birinin gerçek göreve dönüşme olasılığı %20’dir.

Finansman: LeBow College of Business, Drexel University Innovation Micro-Grants.

Kurumsal görüş uyarısı: Makaledeki görüşlerin yalnızca yazarlara ait olduğu ve Bates White, LLC veya çalışanlarının görüşlerini temsil etmediği belirtilmektedir.

Çıkar çatışması: PDF’de ayrı bir çıkar çatışması beyanı bulunmamaktadır.

Etik kurul: PDF’de kurum etik kurulunun adı veya karar numarası ana metinde belirtilmemiştir. Katılımcılara araştırma onam formu sunulmuştur.

Yapay zekâ kullanımı: PDF’de üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli yazım kullanımına ilişkin açıklama bulunmamaktadır.

Hazırlama yöntemi: Bu Türkçe makale, yüklenen 48 sayfalık PDF’nin tamamındaki özet, giriş, literatür incelemesi, kuramsal çerçeve, hipotezler, deney tasarımı, rezervasyon ücreti analizi, iki ve üç seçenekli menü sonuçları, etki türlerine göre tablolar, sonuç bölümü ve bütün deney yönergeleri birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.

Görsel inceleme: Beşinci sayfadaki çekim ve uzlaşma etkisi şemaları; yedinci sayfadaki benzerlik etkisi; sekizinci sayfadaki kişisel emek arzı ve sözleşme tasarımı; 10. sayfadaki görev matrisi; 15. sayfadaki rezervasyon ücreti grafiği; 26–28. sayfalardaki menü tabloları; 30–31. sayfalardaki karar akışları ve 44. sayfadaki randevu programı ayrıca görsel olarak incelenmiştir.

Temel yorum sınırı: Çalışma, gözlenen seçim farklılıklarının gerçek kariyer sonuçlarına ne ölçüde dönüştüğünü ölçmemektedir. En güçlü bulgu, kadınlar ile erkeklerin temel ücret-süre tercihleri benzer görünürken seçeneklerin bileşimine verdikleri davranışsal tepkinin farklılaşmasıdır.