ChatGPT жана Граммарлй гиби жасалма интеллект колдогон жазуу куралдары студенттере сөз тандоо, ткошумчарарларын азалтылмасы, грамматика, сүйлөм түзүлүшү жана текст түзүлүшү хаккында хызлы өнермененр сунмактадыр. Анжак бир студенттин бу арачларла даха ийи бир текст олуштурмасы, ошол эле көндүмйи арач капатылдыгында да единдиги дегенди билдирбейт. Бу араштырма, жасалма интеллект десткошумчали сөздүк ишинын англис тилин чет тил катары үйрөнгөн үнижанарсите студенттеринин академик йазыларыйла насыл байланышлендигини инжелемиштир.

Араштырма Сууди Арабистан’даки орта чоңлүкте бир үнижанарситеде йүрүтүлмүш; бизнес, мүхендислик жана билгисайар билими тармакларындан 160 лисанс студентси изилдөөйа катылмыштыр. Студенттер ENGL 101, ENGL 102 жана ENGL 201 дерслерине кайытлыдыр. Катылымжыларын йүзде 18’и Б1, йүзде 58’и Б2, йүзде 24’ү Ж1 деңгээлинде классификацияланган.

Студенттер бир дөнем бойунжа ChatGPT жана Граммарлй менен десткошумчаленен йазма таасирнликлерине катылмыштыр. Програм; арач кулланым егитими, етик жана академиялык ак ниеттик билгмененндирмеси, кишиселлештирилмиш үйрөнүү планлары, жетектелген жазуу сессиялары, өз алдынча иш, оюндаштырылган таасирнликлер жана аралыклы сөзжүк ткошумчарарыны бирликте ичермиштир. Өзетте скошумчаиз багытлендирилмиш йазма отуруму йапылдыгы белиртилмкошумчатедир; багыттем бөлүмүнде исе бу отурумларын мөөнөтси жана хафталара дагылымы айрынтылы катары берилген эмес.

Дөнем башында жана сонунда йазылан 150–300 келимелик текстлер лексикалык ар түрдүүлүк, сөз тактыгы, академиялык коллокациялар, тармак терминдери, байланыштыргычтарды колдонуу, когеренттүүлүк жана түзүлүш бакымындан изилденген. Сөзжүксел чешитлилиги гөстерен MTLD орточосы 73’тен 92’йе, академик сөзжүклерин катышы йүзде 7,5’тен йүзде 12,2’йе жана догру тармак терими кулланымы бин келимеде 18’ден 28’е йүкселмиштир. Сөзжүксел ката катышы бин келимеде 28’ден 16,5’е дүшмүш; адам баалоочулерин жанардиги когеренттүүлүк пуаны 6 үстүндөн 3,4’тен 4,2’йе чыкмыштыр.

Бу дегишимлерин тамамы п&лт;0,001 деңгээлинде статистикалык катары маанилүү билдирилмиш жана бирчок критерийте чоң таасир чоңлүклери эсептелген. Студенттер арачларын йарарлылыгына 5 үстүндөн 4,4, кулланым колайлыгына 4,3 жана генел мемнунийете 4,3 пуан жанармиштир. Жасалма интеллект өнермененрине гүжанан исе 3,9 пуанла йарарлылык маанилендирмесинин астында калмыштыр.

Ошону менен бирге араштырмада контролдук топ жок. Студенттер нормал дерслерине девам етмиш, өгретменлерден десткошумча алмыш, түзүлүшли йазма изилдөөсы йапмыш жана сөзжүк өгретими гөрмүштүр. Ошондуктан дегишимлерин не кадарынын жасалма интеллектдан, не кадарынын өгретимден, ткошумчарарлы йазма экспериментиминден, студенттерин догал гелишиминден же өлчөө кошулларындан кайнакландыгы айрыламамактадыр.

Араштырма айрыжа жасалма интеллект арачларынын кулланылмадыгы көз карандысыз бир сон тест же хафталар кийин герчкошумчалештирмененн туруктуулук өлчөөү сунмамактадыр. Сон маанилендирмелерде ChatGPT жана Граммарлй кулланымына изин жанарилип жанарилмедиги де ачыкча белиртилмемиштир. Демек студенттерин кенди башларына даха ийи йазмайы өгренип үйрөнүүдиги менен жасалма интеллект йардымы сайесинде даха ийи текст үретмеси бирбиринден айрыламамактадыр.

Изилдөөнын ен гүжананли сонужу шудур: Өгретмен рехберлиги, түзүлүшли йазма колдонуусы, сөзжүк өгретими, аралык кайталама жана жасалма интеллект арачларыны бирлештирен дөнемлик програм сырасында студенттерин инжеленен текст көрсөткүчлери өнемли өлчүде иймененшмиштир. Анжак араштырма, бу гелишмелерин йалнызжа же түздөн-түз жасалма интеллект тарафындан олуштурулдугуну далилдебейт.

Изилдөөнүн негизги суроосу недир?

Изилдөө үч темел соруйа жевап арамактадыр:

1. Жасалма интеллект десткошумчали сөзжүк арачларынын студенттерин сөзжүк гелишими жана академиялык жазуу перформансыйла байланышси недир?
2. Студенттер жасалма интеллектнын сөзжүк үйрөнүү жана академиялык жазуудаки ролүнү насыл маанилендирмкошумчатедир?
3. Жасалма интеллект арачларынын йабанжы дил өгретиминде кулланылмасындан ханги колдонуу кыйынчылыктари жана етик сорунлар догмактадыр?

Араштырманын одагы йалнызжа студенттерин даха аз грамматика катасы йапып йапмадыгы дегилдир. Изилдөөда сөзжүк чешитлилиги, академик сөзжүклер, тармак терминологиясы, коллокациялар, текст үчүндкошумчаи байланышлар жана генел йазы түзүлүши бирликте изилденген.

Академик йазмада сөзжүк билгиси неден маанилүү?

Бир студенттин чок сайыда Ингилизже келимейи диагнозмасы, бу келимелери академиялык текстде догру кулланабилдиги дегенди билдирбейт. Академик йазма үчүн келименин анламы кадар ханги багламда, ханги келимелерле жана ханги дил деңгээлинде кулланылдыгы да маанилүү.

Өгренжинин ашагыдаки көндүмдөри бирликте гелиштирмеси керек:

• Фарклы келимелер кулланарак геркошумчасиз ткошумчарары азалтмак
• Генел келимелер йерине конуйа уйгун академик жана ткошумчаник теримлери сечмкошумча
• Келименин исим, фиил, сыфат же зарф бичимини догру кулланмак
• Бирликте догал кулланылан сөзжүклери догру ешлештирмкошумча
• Ресмî академик анлатыма уйгун дил деңгээлини корумак
• Фикирлер арасында ачык байланышлар курмак
• Параграфлары мантыклы сырайла түзүлүшлемкошумча

ChatGPT жана Граммарлй бу тармакларда анлык өнери үретебилир. Анжак студенттин йалнызжа өнерийи кабул етмесийле неден догру олдугуну анламасы ошол эле дегилдир. Калыжы үйрөнүү үчүн студенттин өнерийи маанилендирмеси, кенди анламыйла салыштыруусы жана йени кулланымыны башка текстлерде көз карандысыз бичимде ткошумчарарламасы керек.

Катылымжылар кимлердир?

Изилдөөйа Сууди Арабистан’даки ткошумча бир үнижанарситеден 160 лисанс студентси катылмыштыр. Ингилизже бүтүн үнижанарсите дерслеринде өгретим дили катары кулланылмактадыр.

Студенттерин йүзде 89’у даха мурун ен аз бир жасалма интеллект йазма аражындан хабердардыр. Анжак йалнызжа йүзде 28’и бу арачлары даха мурун йогун кулландыгыны билдирмиштир. Йүзде 17’синин үжретли абонелиги, йүзде 81’инин геркошумчали ткошумчаник өзелликлери каршылайан кишисел билгисайары жана йүзде 78’инин кампүс дышында туруктуу интернет жеткиликтүүлүгү бар.

Бу билгмененр студенттерин дижитал оланакларынын ошол эле олмадыгыны көрсөтөт. Үжретли хесапларын даха өнүккөн өзелликлере еришип еришмедиги же арач сүрүмлеринин студенттер арасында ошол эле олуп олмадыгы түшүндүрүлгөн эмес.

Студенттер насыл сечилмиштир?

Изилдөөчүлөр ар башка Ингилизже компетенттүүлүк деңгээллеринин темсил едилмеси үчүн табакалы үлгү топтомуе кулландыкларыны белиртмкошумчатедир. Ошону менен бирге студенттерин гөнүллү башвуру йолуйла мы, дерс шубелеринин тамамындан мы же башка бир сечим мөөнөтжийле ми алындыгы айрынтылы бичимде түшүндүрүлгөн эмес.

Араштырмада шу үч дерс бар:

• ENGL 101 — Биринжи Йыл Йазма
• ENGL 102 — Рапор Йазымына Гириш
• ENGL 201 — Ткошумчаник Йазма

Натыйжа таблицасунда Б1 деңгээли ENGL 101, Б2 деңгээли ENGL 102 жана Ж1 деңгээли ENGL 201 менен ешлештирилмиштир. Анжак багыттем бөлүмүнде хер дерсин йалнызжа ткошумча бир CEFR деңгээлиндкошумчаи студенттерден олуштугу ачыкча гөстерилмемиштир. Хер алт грубун так студент сайысы да сонуч таблицасунда берилген эмес.

Мүдахале герчкошумчате нелери ичермкошумчатедир?

Араштырма йалнызжа студенттере ChatGPT же Граммарлй хесабы жанарип дөнем сонунда йазыларыны салыштыруумыштыр. Програм чок компонентли бир өгретим йаклашымыдыр:

• Жасалма интеллект арачларыны кулланма егитими
• Етик кулланым, жанари корума жана академиялык ак ниеттик билгмененндирмеси
• Башлангыч йазма йетерлигине боюнча жекелештирилген үйрөнүү планы
• ChatGPT жана Граммарлй үстүндөн баглама уйгун еш маанилүү өнермененри
• Ткошумчарарланан келимелерин белирленмеси
• Аланла байланыштуу сөзжүк изилдөөлары
• Ойунлаштырылмыш тапшырмалер
• Аралыклы ткошумчарар таасирнликлери
• Йөнлендирилмиш йазма отурумлары
• Багымсыз изилдөө
• Өгретмен дестеги жана йүз йүзе дерслер

Бу йапы егитимсел ачыдан гүчлү олабилир; факат араштырма жагынан хер компонентин таасирини айырмайы зорлаштырмактадыр. Студенттерин гелишими жасалма интеллектдан, даха фазла йазма колдонуусындан, өгретмен гери билдириминден, аралык кайталамадан же бунларын бирлешиминден кайнакланмыш олабилир.

Ханги жасалма интеллект системалары колдонулган?

Метод бөлүмүнде ики арач ачыкча адландырылмыштыр:

• ChatGPT
• Граммарлй

Анжак изилдөөда кулланылан ChatGPT моделинин ады, сүрүмү, хесап түрү, систем айарлары же студенттере жанармененн стандарт истемлер түшүндүрүлгөн эмес. Граммарлй’нин ханги сүрүмүнүн жана ханги өзелликлеринин кулланылдыгы да белиртилмемиштир.

Студенттерин ики аражы бирликте ми кулландыгы, бирини сечип сечмедиги же кулланым миктарларынын не олдугу белирсиздир. Арач кулланымынын аналитик паноларла излендиги сөйленмесине рагмен отурум сайысы, кабул едмененн өнери сайысы, кулланылан мөөнөт жана арачлара боюнча кулланым дагылымы натыйжаларда берилген эмес.

Бу кошумчасиклик неденийле ChatGPT менен Граммарлй’нин айры таасирлери каршылаштырыламаз. Жыйынтыктар белирли бир моделин же үрүнүн башарысы катары сунулмамалыдыр.

Йазма перформансы насыл өлчөнгөн?

Студенттер мүдахале мурункунде жана кийинкинда 150–300 келимелик академиялык текстлер йазмыштыр. Текстлер отоматик дерлем арачларыйла жана адам баалоочулерле изилденген.

Башлыжа өлчөө тармаклары шунлардыр:

• Тйпе–Токен Ратио
• Меасуре оф Теxтуал Леxижал Дижанарситй
• Генел жана академик келиме листелеринин пайы
• Орта жана төмөн сыклыктаки келимелер
• Догру академиялык коллокациялар
• Хатасыз жүмлежиклерин катышы
• Сөзжүксел ката катышы
• Уйгунсуз дил деңгээли
• Йанлыш сөзжүк түрү сечими
• Догал олмайан коллокациялар
• Догру тармак терминдери
• Баглайыжы ифаделер жана кечиш түрлери
• Инсан баалоочулерин когеренттүүлүк жана түзүлүш пуанлары

Тйпе–Токен Ратио нейи көрсөтөт?

Тйпе–Токен Ратио, бир текстдкошумчаи ар башка келиме сайысынын жалпы келиме сайысына катышыдыр:

\[ TTR = \frac{Farklı\ kelime\ sayısı}{Toplam\ kelime\ sayısı} \]

Өрнегин 200 келимелик бир текстде 100 ар башка келиме булунмасы абалунда TTR маании 0,50 олур. Катышын йүкселмеси, текстде даха чешитли келимелер кулланылдыгыны дүшүндүрүр.

Анжак TTR текст узунлугуна дуйарлыдыр. Текст узадыкча зорунлу ткошумчарарлар артабмененжеги үчүн катыш дүшебилир. Араштырмадаки йазылар 150 менен 300 келиме арасында дегишмкошумчатедир. Башлангыч жана сон йазыларынын орточо узунлуклары жанарилмедигинден TTR дегишиминин не кадарынын сөзжүк гелишиминден, не кадарынын текст узунлугундан кайнакландыгы там катары маанилендирмененмемкошумчатедир.

MTLD нейи өлчмкошумчатедир?

MTLD, сөзжүксел чешитлилиги текст узунлугундан TTR’йе боюнча даха аз таасирленежкошумча бичимде өлчмейи амачлайан бир көрсөткүчдир. Текст бойунжа сөзжүк чешитлилигинин белирли бир ешигин үстүндө не кадар мөөнөт корунабилдигини маанилендирир.

MTLD’нин 73’тен 92’йе чыкмасы, студенттерин сон текстлерде даха гениш жана текст бойунжа даха сүрдүрүлебилир бир сөзжүк чешитлилиги кулландыгыйла уйумлудур. Ошону менен бирге йазма тапшырмалеринин кону, түр, мөөнөт жана гүчлүк бакымындан ешмаани олуп олмадыгы ачыкланмадыгы үчүн дегишимин тамамы студент көндүмсине багланамаз.

Башлангыч жана сон йазма тапшырмалери каршылаштырылабилир ми?

Изилдөөда текстлерин 150–300 келиме олдугу белиртилмкошумчате, бирок шу билгмененр жанарилмемкошумчатедир:

• Башлангыч жана сон тапшырмалеринин там сору текстлери
• Гөревлерин ошол эле йазы түрүнде олуп олмадыгы
• Конуларын гүчлүк бакымындан насыл ешлештирилдиги
• Йазма үчүн жанармененн мөөнөт
• Студенттерин сөзлүк же интернет кулланып кулланамадыгы
• Сон маанилендирмеде ChatGPT жана Граммарлй кулланымына изин жанарилип жанарилмедиги
• Текст узунлукларынын баштапкы жана сон ашамадаки орточолары

Бу билгмененр өлчөөүн йорумланмасы үчүн критиктир. Сон тестте жасалма интеллект кулланылмышса натыйжалар көз карандысыз үйрөнүүйле арач десткошумчали үрүн калитесини бирликте йансытабилир. Жасалма интеллект капалы бир тест уйгуланмышса студенттерин актарым көндүмсине байланышн каныт даха гүчлү олурду. Макала ханги кошулун уйгуландыгыны ачыкча белиртмемкошумчатедир.

Лексикалык ар түрдүүлүкте не дегишмиштир?

Бүтүн салыштыруулар үчүн п&лт;0,001 билдирилмиштир. MTLD болжол менен йүзде 26, догру академик коллокация кулланымы йүзде 50 арткан. Академик сөзжүклерин пайы 4,7 йүзде пуан йүкселмиштир.

Башлангычта үч сыклык категорисинин жалпыы йүзде 100,5’тир. Бу кичине фарк йуварламадан кайнакланабилир. Сон өлчөөде жалпы йүзде 100’дүр.

Сөз тактыгында не дегишмиштир?

Сөзжүксел ката катышы болжол менен йүзде 41 азалмыш, догру тармак терими кулланымы болжол менен йүзде 56 арткан. Бунлар йалнызжа статистикалык бакымдан дегил, чоңлүк бакымындан да диккат чкошумчаижи дегишимлердир.

Ошону менен бирге тартышма бөлүмүнде жалпы лексикалык каталарын “йалнызжа маржинал” бичимде азалдыгы йазылмыштыр. Бин келимеде 28’ден 16,5’е дүшүш жана д=−1,39 маании маржинал бир дегишим катары нителендирмененмез. Бу ифаде сонуч таблицасуйла челишмкошумчатедир.

Текст тутарлылыгы жана түзүлүши насыл дегишмиштир?

Бүтүн маанилер үчүн п&лт;0,001 билдирилмиштир. Баглайыжы ифаделер болжол менен йүзде 31, ар башка кечиш түрлеринин сайысы болжол менен йүзде 56 арткан.

Анжак адам баалоочулерин сайысы, егитим мөөнөтжи, кулландыгы маанилендирме рубриги, баштапкы же сон метни окудугуну билип билмедиги жана баалоочулер арасы гүжананилирлик катсайысы берилген эмес. Бу кошумчасиклик, когеренттүүлүк жана түзүлүш пуанларынын не кадар гүжананилир олдугуну маанилендирмейи зорлаштырмактадыр.

Тартышма бөлүмүнде текст түзүлүшүне байланышн ката пуанынын “3 йүзде пуан” иймененштиги белиртилмкошумчатедир. Натыйжа таблицаларында бу ифадейе каршылык гелен бир йүзде критерийү жок. Тутарлылык 3,4’тен 4,2’йе, түзүлүш исе 3,3’тен 4,4’е чыкмыштыр. Ошондуктан “3 йүзде пуан” ифадесинин ханги хесапламайа дайандыгы анлашыламамактадыр.

Ингилизже деңгээллерине боюнча натыйжалар нелердир?

Ж1 грубунда лексикалык ар түрдүүлүк критерийлери бакымындан ен чоң артыш билдирилмиштир. Анжак таблицада топ башына студент сайылары, стандарттык четтөөлар же топлар арасындаки фаркы сынайан таасирлешим тести жок.

Текстде Б1 грубунун ката дүзелтмелеринде ен чоң азалмайы гөстердиги йазылмыштыр. Буна каршылык илгили Таблица 7 йалнызжа TTR жана MTLD натыйжаларыны ичермкошумчате, ката катыштарыны гөстермемкошумчатедир. Бу иддиа сунулан таблицадан догруланамамактадыр.

Студенттер арачлары насыл маанилендирмиштир?

Студенттерин арачлары йарарлы булмасы, үйрөнүү таасиринин неснел каныты дегилдир. Кулланым колайлыгы жана мемнунийет, көндүм казанымындан ар башка натыйжалардыр. Буна каршылык гүжанан пуанынын йарарлылык пуанындан төмөн олмасы, студенттерин жасалма интеллект өнермененрини тамамен гүжананилир гөрмедигини дүшүндүребилир.

Анжак сурамжылооин кач маддеден олуштугу, даха мурун догруланмыш бир масштаб олуп олмадыгы, ич когеренттүүлүк катсайысы жана соруларын там метни берилген эмес. Ошондуктан сурамжылоо натыйжаларынын псикометрик нителиги маанилендирмененмемкошумчатедир.

Изилдөө герчкошумчатен аралаш методдуу мидир?

Метод бөлүмүнде сурамжылоолер, жарым структураланган маектер жана фокус-топтор кулланылдыгы белиртилмкошумчатедир. Ачык учлу жевапларын тематик катары кодландыгы жана катылымжы догруламасы йапылдыгы йазылмыштыр.

Ошону менен бирге сонуч бөлүмүнде:

• Кач студентйле гөрүшме йапылдыгы
• Кач одак грубунун герчкошумчалештирилдиги
• Гөрүшмелерин мөөнөтси
• Кодлама алкакси
• Кодлайыжы сайысы жана уйуму
• Ортайа чыкан ана темалар
• Катылымжы алынтылары
• Олумсуз же каршыт кейслар

сунушталган эмес. Нител жанармененрден сөз едилмесине рагмен жыйынтыктарын тамамына йакыны сайысал алдын-кийин салыштыруулар жана Ликерт орточоларындан олушмактадыр. Ошондуктан изилдөөнын аралаш методдуу багытү йетеринже билдирилген эмес.

Етки чоңлүклери насыл эсептелген?

Изилдөө Жохен д маанилерини баштапкы жана сон өлчөөлерин бирлештирилмиш стандарттык четтөөсыйла хесапладыгыны белиртмкошумчатедир:

\[ SD_{birleşik} = \sqrt{\frac{SD_{ön}^{2}+SD_{son}^{2}}{2}} \]

\[ d = \frac{\overline{X}_{son}-\overline{X}_{ön}}{SD_{birleşik}} \]

• X̄_өн: Мүдахале мурунку орточо
• X̄_сон: Мүдахале кийинки орточо
• SD_өн: Башлангыч стандарттык четтөөсы
• SD_сон: Натыйжа стандарттык четтөөсы

Бу хесаплама таблицада жанармененн маанилерле уйумлудур. Өрнегин MTLD үчүн:

\[ d = \frac{92-73}{\sqrt{(12^2+13^2)/2}} \approx 1{,}52 \]

Анжак жанармененр ошол эле студенттерден ики кез топландыгы үчүн өлчөөлер көз карандысыз дегилдир. Бирлештирилмиш стандарттык четтөөйа дайалы д маании билдирмененбилир; факат студенттерин баштапкы жана сон пуанлары арасындаки кореласйону ичермез. Ешлештирилмиш дегишиме өзгү башка бир таасир чоңлүгүнүн хесапланабилмеси үчүн фарк пуанларынын стандарттык четтөөсы же алдын-кийин кореласйону керек. Бу билгмененр берилген эмес.

Истатистиксел маанилүүлык не кадар йениден үретмененбилир?

Изилдөөчүлөр жупташтырылган үлгү т-тесттери кулландыкларыны жана бүтүн ана натыйжаларын п&лт;0,001 олдугуну билдирмиштир. Анжак таблицалар шу билгмененри ичермемкошумчатедир:

• т истатистиклери
• Сербестлик дережелери
• Орточо дегишимлерин ишеним интервалдары
• Фарк пуанларынын стандарттык четтөөлары
• Ексик гөзлем сайылары
• Дагылым варсайымларынын контроллери
• Чоклу салыштыруу дүзелтмеси

Ошондуктан орточо жана стандарттык четтөөлардан көз карандысыз топлара байланышн болжол менен хесапламалар йапылабилир; факат билдирмененн ешлештирилмиш тестлер там катары йениден үретмененмез.

Контрол грубунун булунмамасы неден маанилүү?

Бир алдын-кийин изилдөөда студенттерин убакыт үчүнде гелиштиги гөрүлебилир. Анжак бу гелишменин неденини белирлемкошумча үчүн каршылаштырылабилир бир контрол кошулу керек.

Мевжут изилдөөда ашагыдаки оласылыклар бирбиринден айрыламамактадыр:

• ChatGPT жана Граммарлй өнермененринин таасири
• Өгретмен гери билдириминин таасири
• Бир дөнем бойунжа алынан нормал Ингилизже дерсинин таасири
• Дүзенли академиялык жазуу колдонуусынын таасири
• Аралыклы ткошумчарар таасирнликлеринин таасири
• Башлангыч тестине ашиналыгын таасири
• Студенттерин догал гелишими
• Башлангыч жана сон йазма тапшырмалери арасындаки гүчлүк фаркы
• Сон текстде жасалма интеллект өнермененринин түздөн-түз булунмасы

Авторлор да тартышма бөлүмүнде араштырманын неден-сонуч байланышси курмайа изилдөөдыгыны жана контролдук топнун булунмадыгыны кабул етмиштир. Контрол грубу кулланылмамасынын, курумун бүтүн студенттерин мүдахаледен йарарланмасыны истемесинден кайнакландыгы көрсөтүлгөн.

Бу етик кайгы анлашылабилир; бирок бкошумчалеме листеси контролү, гежикмели мүдахале, нормал өгретим салыштыруусы же чапраз тасарым гиби сеченкошумчалер бүтүн студенттере даха кийин мүдахале сунаркен салыштыруу йапылмасына имкâн жанаребилирди.

Студенттер жасалма интеллект олмадан да өнүккөн мидир?

Бу соруйа мевжут изилдөө жевап жанаремемкошумчатедир. Герчкошумча көндүм актарымыны маанилендирмкошумча үчүн студенттерин:

• Жасалма интеллект кулланмадан йени бир кону хаккында йазмасы
• Даха мурун гөрмедиги тармак терминдерини баглам үчүнде кулланмасы
• Жасалма интеллект өнермененриндкошумчаи каталары белирлемеси
• Хафталар же айлар кийин ошол эле көндүмдөри корумасы

керекди.

Изилдөөда гежикмели сон тест йапылмамыштыр. Ошондуктан казанымларын дөнем биттиктен кийин девам едип етмедиги билинсультмкошумчатедир.

Натыйжа бөлүмүндкошумчаи ханги иддиалар түздөн-түз өлчөнгөн эмес?

Натыйжа бөлүмүнде ткошумчаноложинин өгретмен жана студенттере өнемли өлчүде убакыт казандырдыгы, сынчыл ой жүгүртүүйи гелиштирдиги, метатилдик аң-сезимны артырдыгы, өзерклиги гүчлендирдиги жана академик дүрүстлүгү десткошумчаледиги мененри сүрүлмкошумчатедир.

Анжак изилдөөда:

• Өгретмен же студент убакытына байланышн мөөнөт өлчөөү
• Стандартлаштырылмыш сынчыл ой жүгүртүү тести
• Үст дил фаркындалыгы өлчеги
• Өгренен өзерклиги өлчеги
• Интихал же академиялык ак ниеттик давранышы
• Жасалма интеллект өнерисини реддетме догрулугу

билдирилген эмес. Бу иддиалар изилдөөнын түздөн-түз жыйынтыктары дегил, колдонууйа байланышн йорумларыдыр.

Изилдөөнын үчүндкошумчаи өнемли рапорлама сорунлары

Түркийе жагынан насыл йорумланмалыдыр?

Сууди Арабистан’даки ткошумча үнижанарситеден елде едмененн сайысал натыйжалар Түркийе’дкошумчаи студенттере түздөн-түз генелленемез. Ошону менен бирге араштырма сорусу Түркийе’дкошумчаи Ингилизже хазырлык окуллары, академиялык жазуу дерслери жана Ингилизже өгретим йапан бакалавр программалары үчүн колдонууга мүмкүн нителиктедир.

Түркийе’де бензер бир колдонуу, студенттере жасалма интеллектйы тамамен йасакламак же сынырсыз бичимде сербест быракмак йерине кулланымын ханги үйрөнүү ашамасында йарарлы олдугуну сынайабилир.

Өрнегин ашагыдаки үч топ каршылаштырылабилир:

1. Өгретмен рехберлиги жана жасалма интеллект десткошумчали йазма грубу
2. Айны өгретмен мөөнөтси жана сөздүк ишийла, факат жасалма интеллект кулланылмайан топ
3. Олаган академиялык жазуу өгретимине девам еден салыштыруу тобу

Бүтүн топлара дөнем сонунда ошол эле, жасалма интеллект жабык йазма тапшырмаи уйгуланмалыдыр. Ардындан дөрт же скошумчаиз хафта кийин кечиктирилген тест йапыларак келиме билгисинин калыжылыгы өлчүлебилир.

Түркийе’де даха гүчлү бир араштырма насыл тасарланабилир?

• Бирден фазла үнижанарсите жана ар башка академик тармаклар изилдөөйа алынмалыдыр.
• Студенттер мүмкүнсе растгеле же сыныф деңгээлинде күмели катары топлара атанмалыдыр.
• Жасалма интеллект жана контрол топларында өгретмен мөөнөтси, тапшырма сайысы жана гери билдирим миктары ешит тутулмалыдыр.
• ChatGPT модел сүрүмү, Граммарлй өзелликлери жана кулланылан истемлер кайдедилмелидир.
• Үжретсиз жана үжретли хесапларын сундугу өзелликлер айры маанилендирилмелидир.
• Башлангыч жана сон йазма тапшырмалери түр, кону, мөөнөт жана келиме сыныры бакымындан ешлештирилмелидир.
• Сон жана кечиктирилген тестлер жасалма интеллект жабык герчкошумчалештирилмелидир.
• Инсан баалоочулер өлчөө убакытыны жана студенттин грубуну билмемелидир.
• Маанилендирижмененр арасы гүжананилирлик рапорланмалыдыр.
• Келиме чешитлилигинин йанында аргүман калитеси, кайнак кулланымы жана өзгүнлүк өлчүлмелидир.
• Студенттерин каталы жасалма интеллект өнермененрини белирлеме көндүмси сынанмалыдыр.
• Герчкошумча арач кулланым кайытларыйла үйрөнүү натыйжалары байланышлендирилмелидир.
• Өгретмен убакыты жана студент изилдөө мөөнөтси түздөн-түз өлчүлмелидир.
• Хам жанармененр, кодлама кылавузу жана анализ коду пайлашылмалыдыр.

Изилдөөнүн күчтүү жактары нелердир?

• 160 кишилик боюнчаже гениш бир үнижанарсите студентси үлгү топтомуи кулланмыштыр.
• Ишлетме, мүхендислик жана билгисайар билими тармакларындан студенттери капсамыштыр.
• Сөзжүк чешитлилигини ткошумча бир критерийе дайандырмамыш; TTR жана MTLD’йи бирликте кулланмыштыр.
• Генел, академик жана тармакла байланыштуу келимелери айры маанилендирмиштир.
• Ешдизим, дил деңгээли жана сөзжүк түрү каталарыны инжелемиштир.
• Жүмле деңгээлиндкошумчаи догрулугун йанында текст тутарлылыгыны жана түзүлүшини маанилендирмиштир.
• Отоматик өлчөөлери инсан маанилендирмелерийле десткошумчалемейе чалышмыштыр.
• Етки чоңлүклерини орточолар жана стандарттык четтөөларла бирликте жанармиштир.
• Фарклы Ингилизже компетенттүүлүк деңгээллери үчүн айры натыйжалар сунмуштур.
• Студенттерин йарарлылык, гүжанан жана кулланым колайлыгы алгыларыны инжелемиштир.
• Дижитал еришим ешитсизликлерини рапорламыштыр.
• Контрол грубунун булунмамасыны жана узун дөнем калыжылыгын билинсультдигини кабул етмиштир.
• Жасалма интеллект кулланымынын мугалим жетекчилигийле йапыландырылмасы геркошумчатигини вургуламыштыр.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү нелердир?

• Контрол же салыштыруу тобу жок.
• Студенттер растгеле ар башка өгретим кошулларына атанмамыштыр.
• Жасалма интеллект таасири өгретмен дестеги, аралык кайталама жана йазма колдонуусындан айрыламамактадыр.
• Ткошумча үнижанарсите жана ткошумча дөнемле чектелген.
• Мүдахаленин скошумчаиз отурумунун мөөнөтси жана айрынтылы ичериги түшүндүрүлгөн эмес.
• ChatGPT модели, Граммарлй сүрүмү жана арач айарлары белиртилмемиштир.
• Студенттерин ики аражы не өлчүде кулландыгы билдирилген эмес.
• Сон йазма маанилендирмесинде жасалма интеллект кулланымына изин жанарилип жанарилмедиги ачык дегилдир.
• Башлангыч жана сон йазма тапшырмалеринин каршылаштырылабилирлиги гөстерилмемиштир.
• Текстлерин орточо узунлуклары берилген эмес.
• TTR текст узунлугундан таасирленебилир.
• Инсан баалоочулерин сайысы, көрленмеси жана гүжананилирлиги белиртилмемиштир.
• Анкетин кечерлиги жана гүжананилирлиги билдирилген эмес.
• Гөрүшме жана одак грубу натыйжалары сунушталган эмес.
• Ара өлчөө жанармененри билдирилген эмес.
• Сөзжүк сынакларынын натыйжалары берилген эмес.
• Ешлештирилмиш т тестлеринин т маанилери, эркиндик даражалары жана ишеним интервалдары йоктур.
• Чоклу салыштыруу дүзелтмеси билдирилген эмес.
• Алт топ таблицаларында үлгү топтому сайысы жана стандарттык четтөөлар жок.
• Гежикмели туруктуулук тести йапылмамыштыр.
• Жасалма интеллект капалы көз карандысыз йазма йетерлиги өлчөнгөн эмес.
• Хам жанари жана анализ коду пайлашылмамыштыр.
• Етик курулун ады жана онай нумарасы белиртилмемиштир.
• Базы текстсел йорумлар сонуч таблицаларыйла челишмкошумчатедир.

Изилдөө нейи көрсөтөт?

• Чок компонентли програм сырасында студенттерин йазыларында лексикалык ар түрдүүлүк арткан.
• Академик келимелерин жана догру тармак терминдеринин кулланымы йүкселмиштир.
• Сөзжүксел ката, ылайыксыз тил деңгээли жана догал олмайан коллокация катыштары дүшмүштүр.
• Баглайыжы ифаделерин жана кечиш түрлеринин сайысы арткан.
• Инсан баалоочулерин когеренттүүлүк жана түзүлүш пуанлары йүкселмиштир.
• Студенттер арачлары генел катары йарарлы жана колай кулланылыр булмуштур.
• Студенттерин жасалма интеллект өнермененрине гүжанани, алгыланан йарарлылыктан даха төмөн калмыштыр.
• Дижитал түзмөк жана интернет еришиминин бүтүн студенттерде ешит олмадыгы көрүнгөн.

Изилдөө эмнени далилдебейт?

• Гелишмелерин йалнызжа ChatGPT же Граммарлй тарафындан олуштурулдугуну далилдебейт.
• ChatGPT менен Граммарлй’ден хангисинин даха таасирли олдугуну гөстермемкошумчатедир.
• Жасалма интеллект десткошумчали өгретимин салттуу өгретимден үстүн олдугуну гөстермемкошумчатедир.
• Студенттерин жасалма интеллект олмадан даха ийи йазабилдигини таклештирмемкошумчатедир.
• Казанымларын дөнем кийинкина ташындыгыны гөстермемкошумчатедир.
• Студенттерин сынчыл ой жүгүртүүсинин гелиштигини түздөн-түз өлчмемкошумчатедир.
• Академик дүрүстлүк ихлаллеринин азалдыгыны гөстермемкошумчатедир.
• Өгретмен же студент убакытындан не кадар тасарруф едилдигини өлчмемкошумчатедир.
• Жасалма интеллект арачларынын бүтүн Ингилизже деңгээллеринде ошол эле бичимде таасирли олдугуну далилдебейт.
• Натыйжаларын Түркийе’де ошол эле чоңлүкте ортайа чыкажагыны гөстермемкошумчатедир.
• Үжретли жана үжретсиз жасалма интеллект хизметлеринин ешит егитим фырсаты сундугуну гөстермемкошумчатедир.

Изилдөөнүн методу жана жыйынтыктары

Ткошумчаник багыттем өзети

Ана натыйжаларын түзүлүшли өзети

Натыйжаларын каныт деңгээлине боюнча айрылмасы

Билимсел катары ен гүжананли сонуч

Бир академик дөнем бойунжа ChatGPT жана Граммарлй’йи өгретмен багытлендирмеси, сөзжүк өгретими, түзүлүшли йазма колдонуусы, ойунлаштырма жана аралык кайталамала бирликте кулланан 160 студенттин сон текстлеринде сөзжүк чешитлилиги, догрулук жана текст түзүлүшү көрсөткүчлери башлангыжа боюнча белиргин бичимде иймененшмиштир.

Контрол грубу жана жасалма интеллект жабык көз карандысыз сон тест булунмадыгы үчүн бу казанымларын не кадарынын жасалма интеллектйа аит олдугу жана студенттерин арач олмадан ошол эле гелишими коруйуп корумадыгы белирленемемкошумчатедир.

Булак жана метод эскертмеси

Изилдөөнын там өзгүн ады: Ажадемиж Wритинг Дежаналопмент Амонг EFL Жоллеге Студентс: Доес Артифижиал Ынтеллигенже Маке Анй Дифференже?

Авторлор жана сыралары:

1. Ахмед Т. М. Браима
2. Асад Ф. Схафи
3. Жамал Мохаммед Хуссиен

Еш биринжи йазарлык же еш каткы: Белиртилмемиштир.

Жооптуу автор: Ахмед Т. М. Браима

Мекемесал байланышлар:

1. Ахмед Т. М. Браима — Енглисх Департмент, Унижанарситй оф Принже Мугрин, Медине, Сууди Арабистан
2. Асад Ф. Схафи — Енглисх Департмент, Унижанарситй оф Принже Мугрин, Медине, Сууди Арабистан
3. Жамал Мохаммед Хуссиен — ICT Департмент, Унижанарситй оф Принже Мугрин, Медине, Сууди Арабистан

Автор кимликлери:

• Ахмед Т. М. Браима — ORCID: 0009-0008-7303-6027
• Асад Ф. Схафи — ORCID: 0009-0009-9277-8330
• Жамал Мохаммед Хуссиен — ORCID: 0000-0002-9015-2694

Журнал: Араб Wорлд Енглисх Жоурнал

Жилт жана сайы: 17(2)

Сайфа аралыгы: 3–18

Йайын тарихи: 15 Хазиран 2026

DOI:10.24093/awej/vol17no2.1

Ресмî изилдөө байланышсы:Араб Wорлд Енглисх Жоурнал макала сайфасы

Өзгүн йайыневи: Араб Wорлд Енглисх Жоурнал

ISSN: 2229-9327

Булак түрү: Ткошумча топлу алдын-кийин өлчөөлү, аралаш методдуу катары диагнозмланан егитим араштырмасы

Рецензия абалы: Хакемли дерги макаласидир. Араб Wорлд Енглисх Жоурнал, араштырма макалалери үчүн едитөр өн инжелемеси жана ен аз ики аноним баалоочунин йер алдыгы чифт көр хакемлик уйгуладыгыны билдирмкошумчатедир.

Теслим тарихи: Макаладе жана дергинин ресмî сайфасында “02/215/2026” йазмактадыр. Гечерли бир тарих олмадыгы үчүн догру теслим гүнү белирленемемкошумчатедир.

Кабул тарихи: 17 Нисан 2026

Каржылоо: Араштырманын өзел бир финансман алмадыгы билдирилмиштир.

Тешкошумчакүр: Унижанарситй оф Принже Мугрин бүнйесиндкошумчаи Енглисх Департмент, ICT Департмент жана Ресеаржх Ынитиатижанас Програм’а тешкошумчакүр едилмиштир.

Чыкар чатышмасы: Авторлор кызыкчылыктар кагылышы булунмадыгыны ачыкламыштыр.

Етик ачыклама: Катылымжылардан билгмененндирилмиш онам алындыгы, араштырмадан чкошумчаилме хаккы диагнозндыгы жана жанармененрин аноним, шифрели жана гүжананли бичимде сакландыгы көрсөтүлгөн. Етик курулун ады, онай тарихи жана чечим нумарасы берилген эмес.

Вери жана код еришими: Хам студент жанармененринин, маанилендирме кодларынын же статистикалык анализ кодунун пайлашымына байланышн бир еришим ачыкламасы жок.

Жасалма интеллект кулланым ачыкламасы: Авторлор макаланин хазырланмасында йалнызжа окунабилирлик жана дил түзүлүшлемеси үчүн Граммарлй кулландыкларыны, метни кендмененринин гөзден кечирдигини жана ичериктен бүтүнүйле сорумлу олдукларыны билдирмиштир.

Темел багыттем эскертүүсы: Уйгулама; жасалма интеллект арачларыны, мугалим жетекчилигини, кишиселлештирилмиш өгретими, ойунлаштырмайы, аралык кайталамаы жана түзүлүшли йазма колдонуусыны бирликте ичермкошумчатедир. Контрол грубу олмадыгы үчүн жасалма интеллектнын көз карандысыз каткысы хесапланамамактадыр.

Темел өлчөө эскертүүсы: Сон йазма тапшырмалеринин жасалма интеллект жабык йүрүтүлүп йүрүтүлмедиги түшүндүрүлгөн эмес. Ошондуктан арач десткошумчали текст калитеси менен студенттин көз карандысыз йазма йетерлиги айрыламамактадыр.

Темел истатистик эскертүүсы: Жохен д маанилери баштапкы жана сон стандарттык четтөөларынын бирлештирилмесийле эсептелген. Ешлештирилмиш пуанларын кореласйону, т истатистиклери, эркиндик даражалары жана ишеним интервалдары рапорланмадыгындан анализ там катары йениден үретмененмемкошумчатедир.

Темел рапорлама эскертүүсы: Ара өлчөөлер, сөзжүк сынаклары, гөрүшмелер жана фокус-топтор багыттем бөлүмүнде булунмасына рагмен бунларын айрынтылы натыйжалары сунушталган эмес. Инсан баалоочулерин сайысы жана пуанлама гүжананилирлиги де түшүндүрүлгөн эмес.

Бу Түркче маанилендирме изилдөөнын башлык сайфасы, өзети, теориялык алкакси, катылымжы таблицасу, араштырма арачлары, колдонуу мөөнөтжи, йеди сонуч таблицасу, тартышмасы, сынырлылыклары, сонуч бөлүмү, етик жана жасалма интеллект ачыкламалары менен кайнакчасы инжеленеркошумча хазырланмыштыр. Билимсел жыйынтыктара дыш кайнаклардан йени сонуч кошумчаленмемиштир. Дыш кайнаклар йалнызжа макаланин ресмî кайдыны, курум адыны, DOI билгисини, йайын тарихини жана дергинин хакемлик мөөнөтжини догруламак үчүн колдонулган.

Араштырманын ен маанили багытү, жасалма интеллект десткошумчали йазмайы йалнызжа грамматика каталары үстүндөн маанилендирмемеси; сөзжүк чешитлилиги, академиялык коллокациялар, тармак терминологиясы жана текст түзүлүшү гиби даха гениш натыйжалара бакмасыдыр. Ен өнемли сынырлылыгы исе гөрүлен чоң алдын-кийин фаркларын жасалма интеллектйа өзгү бир таасирден кайнакландыгыны гөстережкошумча салыштыруулы тасарыма сахип олмамасыдыр.