Кургак учук програмларынын башары дегерлендирмелери чогу заман дарылоонин тамамланып тамамланмадыгына одакланыр. Ойса бир адам диагноз алдыктан сонра дарылоойе хич башлайамайабилир, дарылоо сырасында көзөмөлден чыкабилир, дарылоо ийгиликсизлыгы же өлүм йашайабилир же дарылоойи башарыйла тамамладыктан сонра йениден кургак учук гелиштиребилир. Бул изилдөө, кургак учук кам көрүүыны йалнызжа алты айлык дарылоо дөнемийле сынырламайып диагноздан дарылоо сонрасы биринжи йылын сонуна кадар излейен генишлетилмиш бир “кам көрүү баскычтары” йаклашымы кулланмыштыр.

Хиндистан’ын меркезиндеки беш илчеде Ожак 2020 менен Агустос 2022 арасында дарыга сезимтал, какырык мазогу позитиф өпкө кургак учуку диагнозсы алан 657 чоң адам инжеленмиштир. Катышуучуларын 340’ы топлум ичинде йүрүтүлен активдүү учур аныктоо изилдөөларыйла, 317’си исе белиртмененри неденийле саламаттык хизметине кендмененри башвурдуктан сонра герчеклешен пассивдүү учур аныктоо йолуйла саптанмыштыр.

Диагноздан дарылоо сонрасы биринжи йылын сонуна кадар дегерлендирилдигинде 657 адамнин 312’си, йани %47,6’сы ен аз бир терс кам көрүү сонужу йашамыштыр. Бу бирлешик жыйынтык; дарылоойе башламадан көзөмөл жоготуусуны, дарылоо сырасында өлүм, ийгиликсизлык же дарылоойи быракмайы, дарылоо сонрасы кургак учук кайталанууүнү жана дарылоо сонрасы өлүмү камтыган.

Катышуучуларын 37’си дарылоойе башламамыш, дарылоойе башлайан 620 адамнин 173’үнде ийгиликсиз дарылоо сонужу гөрүлмүш жана йалнызжа 447 адам дарылоойи ийгиликтүү бичимде тамамламыштыр. Дарылоойи тамамлайанлар арасында гөзленен 102 адам, йани %22,8, бир йыл ичинде кургак учук кайталанууү же өлүм йашамыштыр. Ексик көзөмөл маалыматлеринин чоклу атамайла еле алындыгы өзет анализде бу оран %23,2 оларак билдирилген. Гөзленен 102 терс дарылоо сонрасы сонужун 82’си кургак учук кайталанууү, 20’си өлүмдүр.

Активдүү учур аныктоо менен пассивдүү учур аныктоо салыштырганда бүтүн кам көрүү чынжырыни капсайан бирлешик терс жыйынтык ачысындан маанилүү айырма булунмамыштыр. Дүзелтилмиш тобокелдик катышы 0,89 жана %95 ишеним аралыгы 0,76-1,03’түр. Ошону менен бирге кам көрүүын айырмалы ашамаларында зыт бир өрүнтү байкалган: Активдүү учур аныктоойла саптананларда дарылоо сырасындаки ийгиликсиз жыйынтык риски %24 дагы жогорукен, дарылоойи тамамлайанлар арасындаки дарылоо сонрасы кайталануу же өлүм риски %39 дагы төмөн табылган.

Активдүү учур аныктоо дагы йашлы, дагы төмөн егитим жана гелир дүзейине сахип, дагы көтү конут кошулларында йашайан жана жеп телефонуна еришими дагы сынырлы адамдаре улашмыштыр. Айны заманда бу адамдарде белиртмененр жана какырык микроскописи йүкү дагы хафиф гөрүнмүштүр. Бу дурум, активдүү учур аныктоонын бейтаптары дагы еркен йакалайабмененжегини; бирок оору белиртмененри дагы хафиф олан жана сосйал ачыдан кырылган адамдари узун дарылоо сүрежинде тутабилмек ичин ек дестеге ихтийач дуйулдугуну ойго салат.

Изилдөө активдүү учур аныктоонын догрудан дагы ийи жанажеха көтү жыйынтыктара неден олдугуну далилдебейт. Катышуучулар вака булма методлерине растгеле атанмамыштыр жана ики груп башлангычта бирчок сосйал жана клиник ачыдан айырмалыдыр. Изилдөө айрыжа йалнызжа сечилмиш илчелердеки дарыга сезимтал, какырык мазогу позитиф өпкө кургак учуклу чоңдори капсамактадыр. Булгулар, Хиндистан’ын тамамына, илач диренчли кургак учука, какырык негатиф бейтаплыга же өпкө дышы кургак учука догрудан генелленемез.

Изилдөөнын темел проблеми недир?

Кургак учук дарылоосинин башарыйла тамамланмасы, саламаттык системи ачысындан өнемли бир гөстергедир; бирок бейтапнын кам көрүү йолжулугунун сону дегилдир. Дарылоо өнжесинде, дарылоо сырасында жана дарылоо сонрасында мейдана гелен жоготуулар бирликте дегерлендирилмедигинде програмларын герчек еткиси олдугундан дагы ийгиликтүү гөрүнебилир.

Өрнегин йалнызжа дарылоойе башлайан бейтаптар инжелендигинде, диагноз алдыгы хâлде дарылоойе хич башламайан адамдар гөрүнмез хâле гелир. Йалнызжа дарылоо сону жыйынтыктары инжелендигинде исе дарылоойи тамамладыктан сонра текрар бейтапланан же өлен адамдар програм башарысына дахил едилмез.

Изилдөө бу неденле кургак учук кам көрүүыны үч ана ашамайа айырмыштыр:

1. Диагноздан дарылоо башлангыжына кадар олан дөнем,
2. Кургак учук дарылоосинин девам еттиги дөнем,
3. Дарылоонин башарыйла тамамланмасындан сонраки 12 айлык дөнем.

Изилдөөнын темел сонужу, бу үч ашаманын тамамында йашанан илк терс олайын бирликте дегерлендирилмесидир.

“Бакым баскычтары” же “кам көрүү чынжыры” не анлама гелийор?

Бакым баскычтары, Ингилизже литератүрде жаре жасжаде же жаре жонтинуум оларак адландырылыр. Каврам, бир бейтапнын саламаттык системи ичиндеки йолжулугуну бирбирине баглы ашамалар оларак еле алыр.

Бул изилдөөда уйгун кам көрүү чынжыры шу шекилде дүшүнүлмүштүр:

Диагноз → Дарылоойе башлама → Дарылоойи сүрдүрме → Дарылоойи башарыйла тамамлама → Дарылоо сонрасы көзөмөл → Бир йыл бойунжа кайталануусүз жана хайатта калма.

Хер ашамада кам көрүү чынжырынден чыкыш йашанабилир. Изилдөөнын бирлешик терс сонужу, ашагыдаки олайлардан илк мейдана гелени камтыган:

• Дарылоо өнжеси көзөмөл жоготуусу,
• Дарылоо сырасында өлүм,
• Дарылоо ийгиликсизлыгы,
• Дарылооден ен аз ики ай сүрейле копма,
• Дарылоо сонрасы кургак учук кайталанууү,
• Дарылоо сонрасы өлүм.

Бу олайлардан хичбирини йашамайан жана дарылооден сонраки биринжи йылын сонунда хайатта жана кургак учуксуз олан адамдар “бир йыллык кайталануусүз аман калуу” сонужуна улашмыш кабул едилмиштир.

Изилдөөнын бирлешик жыйынтык мантыгы, ачыклама амажыйла шу гөстергейле ифаде едмененбилир:

\[ U = \mathbf{1}(PTLFU \lor OTO \lor Nüks \lor Ölüm) \]

Бурада:

• У, бирлешик терс кам көрүү сонужуну,
• ПТЛФУ, дарылоо өнжеси көзөмөл жоготуусуны,
• ОТО, ийгиликсиз дарылоо дөнеми сонужуну,
• Кайталануу, дарылоо сонрасы йени кургак учук бөлүмүнү,
• Өлүм, дарылоо сырасында же сонрасындаки өлүмү ифаде едер.

Бу формүл изилдөөда айры бир денклем оларак маалыматлмемиштир; бирлешик жыйынтык диагнозмыны ачыкламак амажыйла бурада гөстерилмиштир. Кошуллардан бири мейдана гелирсе У=1, хичбир терс олай мейдана гелмезсе У=0 кабул едилир.

Актиф жана пассивдүү учур аныктоо арасындаки айырма

Активдүү учур аныктоо, Ингилизже ажтижана жасе финдинг жана кысалтмасыйла АЖФ, адамдарин кургак учук белиртмененрийле саламаттык курулушуна гелмесини беклемек йерине топлум ичинде систематик тарама йапылмасыны ифаде едер.

Изилдөөнын йүрүтүлдүгү бөлгелерде егитимли саха гөнүллүлери айда йаклашык 1.000 ханейи зийарет етмиш жана евде булунан адамдари ики хафта жанажеха узун сүрен өксүрүк, геже терлемеси же атеш гиби белиртмененр ачысындан тарамыштыр. Белиртиси булунан адамдар кургак учук биримине йөнлендирилмиштир. Саглык курулушуна гитмекте зорланан адамдарден какырык өрнеги саха гөревлмененри тарафындан алынмыштыр.

Пассивдүү учур аныктоо, Ингилизже пассижана жасе финдинг жана кысалтмасыйла ПЖФ исе белиртмененри булунан адамнин кенди гиришимийле саламаттык хизметине башвурмасы сонужунда кургак учук диагнозсы алмасыдыр.

Активдүү учур аныктоонын теорик авантажы бейтаплыгы дагы еркен, дагы аз белирти жана дагы төмөн булаштырыжылык дөнеминде йакалайабилмесидир. Буна каршылык актиф тарамайла саптанан адам кендисини чок бейтап хиссетмийорса алты айлык дарылоойи сүрдүрме мотивасйону дагы төмөн олабилир. Изилдөө бу оласы герилими герчек йашам кошулларында инжелемиштир.

Изилдөөнын йүрүтүлдүгү бөлгелер

Изилдөө Уттар Прадесх ейалетиндеки ики жана Мадхйа Прадесх ейалетиндеки үч илчеде йүрүтүлмүштүр. Илче адлары аноним тутулмуштур. Бу ейалетлер Хиндистан’ын сосйоекономик ачыдан ен дезавантажлы бөлгелери арасында диагнозмланмыштыр.

Активдүү учур аныктоо фаалийетлери өзелликле шу кырылган топлулукларда йүрүтүлмүштүр:

• Калабалык, йетерсиз алтйапылы жана гүжананжесиз конутлардан олушан кентсел информал йерлешимлер,
• Евсиз адамдар,
• Кентлерде йашайан төмөн гелирли груплар,
• Узак жана орманлык бөлгелерде йашайан кырсал Адиваси топлулуклары,
• Жографи оларак саламаттык хизметлерине еришими зор кырсал топлулуклар,
• Дигер төмөн гелирли кырсал нүфуслар.

Долайысыйла өрнеклем Хиндистан топлумунун генелини дегил, кургак учук жана кам көрүү жоготуусу ачысындан дагы кырылган олабмененжек топлулуклары темсил етмектедир.

Катышуучулар насыл сечилди?

Ожак 2020 менен Агустос 2022 арасында дарыга сезимтал олдугу догруланан же башлангычта дарыга сезимтал олдугу варсайылан, какырык мазогу позитиф өпкө кургак учуку диагнозлы 18 йаш жана үзериндеки чоңдор изилдөөйа алынмыштыр.

Активдүү учур аныктоойла саптанан уйгун адамдар арт арда изилдөөжежанат едилмиштир. Айны кургак учук биримлеринде пассивдүү учур аныктоойла саптанан адамдар арасындан исе хафталык оларак растгеле өрнеклеме йапылмыштыр. Бөйлеже заман жана жографйа ачысындан бирбирине йакын АЖФ жана ПЖФ груплары олуштурулмайа чалышылмыштыр.

Илчелер арасында АЖФ жана ПЖФ катышуучу сайылары ешит дегилдир. Бир илчеде актиф тараманын хызлы бүйүмеси неденийле йаклашык ики актиф вакайа бир пасиф вака, башка бир илчеде исе бир актиф вакайа ики пасиф вака дүшмүштүр. Изилдөөчүлөр бу айырмалылыклары анализлерде өрнеклеме агырлыклары, табакалаштырма, күмеленме жана сонлу нүфус дүзелтмесийле хесаба катмыштыр.

Катылымжы акышы

Башлангычта дарыга сезимтал жана какырык мазогу позитиф кургак учук диагнозсыйла 787 адам белирленмиштир. Бунларын 83’ү изилдөөйа кайдолмамыш, 704 адам башлангыч кохортуна алынмыштыр. Илк дарылоо айы ичинде Ксперт МТБ/РЫФ тестийле рифамписин диренчли кургак учук саптанан 47 адам герийе дөнүк оларак дышланмыштыр. Нихаи анализ 657 дарыга сезимтал кургак учук бейтапсына дайанмыштыр.

Башлангыч дегерлендирмесинде ханги билгмененр топланды?

Диагноздан сонраки илк ики хафта ичинде ев зийаретлери йапылмыш жана йалнызжа клиник билгмененр дегил, кам көрүү сонужуну еткмененйебмененжек сосйал жана псиколожик гөстергелер де дегерлендирилмиштир:

• Йаш, жинсийет, егитим, изилдөө жана медени дурум,
• Гелир, конут түрү жана жеп телефону еришими,
• Кургак учук белиртмененри жана дагы өнже башвурулан саламаттык курулушлары,
• Балгам мазогунын микроскобик дережеси,
• Вүжут китле индекси,
• Дийабет жана ХЫВ дуруму,
• Хане гыда гүжананжесизлиги,
• Алкол кулланымы,
• Депресиф белиртмененр,
• Кургак учук дамгаланмасы,
• Сосйал дестек,
• Кишинин кенди саглыгыны дегерлендирмеси,
• Гүнлүк ишлев жана енгеллилик дүзейи.

Кулланылан өлчүм арачлары

Кургак учук дарылооси насыл уйгуланды?

Катышуучулар Хиндистан Улусал Кургак учук Елиминасйон Програмынын күн сайын, алты айлык сабит доза комбинасйон дарылоосини алмыштыр.

• Илк ики айлык йогун дөнемде изониазид, рифамписин, пиразинамид жана етамбутол,
• Сон дөрт айлык девам дөнеминде изониазид, рифамписин жана етамбутол колдонулган.

Гүнлүк таблет сайысы катышуучунын вүжут агырлыгына гөре белирленмиштир. Дарылоо сонунда програм тарафындан диагнозмланан күр же дарылоо тамамлама жыйынтыктары кайдедилмиш, вүжут китле индекси жана енгеллилик дегерлендирмеси текрарланмыштыр.

Дарылоо сонрасы көзөмөл насыл йапылды?

Дарылоойи башарыйла тамамлайан адамдар дарылоо сону тарихинден итибарен 12 ай изленмиштир. Ев зийаретлери дарылоо сонрасы 3., 6., 9. жана 12. айларда герчеклештирилмиштир.

Хер зийаретте кургак учук белиртмененри соргуланмыштыр. Илк үч зийаретте какырык тести чогунлукла белирти булунан адамдарде йапылмыштыр. Он икинжи айда исе катышуучуларын чогундан белиртмененри олмаса бменен какырык өрнеги алынмыштыр.

Тестлер кургак учук програмы ичинде шу методлерден бири же биркачыйла йапылмыштыр:

• Ксперт МТБ/РЫФ,
• Микобактери күлтүрү,
• Балгам микроскописи.

Позитиф күлтүр сонужу догрудан кайталануу кабул едилмиштир. Ксперт же микроскопи позитифлиги исе програмын клиник йениден дегерлендирмесийле бирликте кайталануу оларак сыныфландырылмыштыр. Базы адамдар белиртмененр, клиник табылгалар жана радйографи темелинде ампирик оларак йениден кургак учук диагнозсы алмыштыр.

Активдүү учур аныктоойла саптанан адамдар кимлерди?

АЖФ грубу, ПЖФ грубуна гөре дагы йашлы жана сосйал ачыдан дагы дезавантажлыйды. Актиф тарамайла саптананларын %27,1’и 60 йаш жана үзериндейкен пасиф групта бу оран %12,2’йди. АЖФ грубунун %57,6’сынын хич өргүн егитими булунмазкен ПЖФ грубунда бу оран %38,9’ду.

Кишисел жеп телефону сахиплиги АЖФ грубунда %48,6, ПЖФ грубунда %69,7’йди. Хичбир жеп телефонуна еришими олмайанлар АЖФ грубунда %5,1, ПЖФ грубунда %1,0 оранындайды. АЖФ грубунун медйан айлык хане гелири 5.000, ПЖФ грубунун исе 6.000 Хиндистан руписи оларак билдирилген.

Бу жыйынтыктар актиф саха тарамасынын, саламаттык курулушуна кенди башына башвурма оласылыгы дагы төмөн олан адамдаре еришебилдигини көрсөтөт.

Активдүү учур аныктоо бейтаплыгы дагы еркен ми йакалады?

Активдүү учур аныктоо грубундакмененрде бирчок белирти дагы аз йайгынды:

ПЖФ грубунда 2+ же 3+ какырык мазогу дережеси дагы йайгын, АЖФ грубунда 1+ дереже дагы йайгынды. Даха жогору йайма дережеси, какырык өрнегинде дагы фазла басил гөрүлмеси анламына гелир. Бу өрүнтү, пасиф башвуруйла диагноз аланларын генел оларак дагы белиргин же мененри оорула саламаттык системине улаштыгыны ойго салат.

Ошону менен бирге диагноздан дарылоо башлангыжына кадар гечен медйан сүре АЖФ грубунда беш, ПЖФ грубунда ики гүндү. Актиф тарама диагнозйы дагы еркен оору ашамасында йакаламыш олса бменен дарылоонин хызла башламасы отоматик оларак герчеклешмемиштир.

Клиник жана псикососйал айырмалылыклар

Дийабет ПЖФ грубунда %27,6, АЖФ грубунда %14,3 оранында билдирилген. Агыр депресйон оласылыгы АЖФ грубунда %28,7, ПЖФ грубунда %40,9’дур. ПЖФ грубунда дамгаланма пуаны, алгыланан көтү саламаттык жана ишлев жоготуусу дагы жогорутир.

Агыр төмөн килолулук ики групта да чок йайгындыр:

• АЖФ грубунда БМЫ&лт;16 кг/м²: %44,3
• ПЖФ грубунда БМЫ&лт;16 кг/м²: %45,3

БМЫ 16-18,49 кг/м² аралыгындаки төмөн килолулук ПЖФ грубунда %38,2, АЖФ грубунда %26,2’дир. Нормал БМЫ исе АЖФ грубунда дагы йайгындыр.

ХЫВ таблосундаки рапорлама соруну

ХЫВ дурумуна илишкин таблода сайы жана йүзделер айны сатырларда уйумлу гөрүнмемектедир. Метинде 570 адамнин ХЫВ негатиф, 19 адамнин ХЫВ реактиф жана 68 адамнин тест дурумунун мевжут олмадыгы йазылыркен, йанларындаки йүзделер сатырлар арасында каймыш гөрүнмектедир.

Бу неденле ХЫВ дагылымында гүжананилир олан темел дегерлер адам сайыларыдыр. Табло йүзделери дүзелтмененрек йениден йазылмамыш, рапорлама тутарсызлыгы олдугу ачыкча белиртилмиштир.

Дарылоойе башламадан өнжеки жоготуулар

657 адамнин 37’си дарылоойе башламамыштыр. Бу, метин жана жыйынтык таблосунда %5,6 оларак хесапланмактадыр.

Актиф жана пассивдүү учур аныктоо груплары арасында дарылоо өнжеси көзөмөл жоготуусу маанилүү бичимде айырмалы дегилди: АЖФ’де %5,9, ПЖФ’де %5,4.

Акыш шемасында 37 адам ичин %5,3 йазылмасына каршылык метин жана таблода %5,6 маалыматлмиштир. Бунун недени шемада йүзделик хесабын 704 башлангыч катышуучусы үзеринден, метинде исе 657 дарыга сезимтал адам үзеринден йапылмыш олмасы олабилир. Аналитик диагнозм 657 адамлик дарыга сезимтал кохорта дайандыгындан ана жыйынтык %5,6 оларак рапорланмыштыр.

Дарылоо сырасындаки жыйынтыктар

Дарылоойе башлайан 620 адамнин 447’си башарыйла дарылоойи тамамламыш, 173’үнде ийгиликсиз жыйынтык мейдана гелмиштир.

Башарысыз жыйынтык йашайан 173 адамнин:

• 136’сы дарылооден көзөмөл жоготуусуна уграмыш,
• 28’и дарылоо сырасында өлмүш,
• 9’унда дарылоо ийгиликсизлыгы байкалган.

Башарысыз дарылоо сонужунун йаклашык дөртте үчүнден фазласыны, дарылоонин тамамланмамасы олуштурмуштур. Бу табылга, сорунларын йалнызжа илачларын бийоложик еткинлигийле дегил, бейтаптарын алты айлык кам көрүү сүрежинде тутулмасыйла да илишкили олдугуну көрсөтөт.

Активдүү учур аныктоо грубунда дарылоо дөнеми неден дагы көтүйдү?

Башарысыз дарылоо сонужу АЖФ грубунда %32,2, ПЖФ грубунда %23,3’түр. Сосйал, клиник жана демографик дегишкенлере гөре дүзелтме йапылдыктан сонра АЖФ грубунда риск %24 дагы жогору калмыштыр:

\[ aRR = 1{,}24 \quad (95\%\,GA: 1{,}02-1{,}55) \]

Риск оранынын 1,24 олмасы, инжеленен кохортта активдүү учур аныктоойла саптананларын ийгиликсиз дарылоо сонужу рискинин пасиф груба кыйасла 1,24 кат олдугуну гөстерир. Гүжанан аралыгынын тамамы 1’ин үзеринде олдугу ичин илишки истатистиксел оларак маанилүү кабул едилмиштир.

Башарысыз жыйынтыктарын чогу дарылооден көзөмөл жоготуусудыр. Изилдөөчүлөр, актиф тарамайла дагы еркен жана дагы хафиф белиртили дөнемде саптанан адамдарин кендмененрини йетеринже бейтап хиссетмемелери неденийле дарылоойе девам етме мотивасйонларынын дагы төмөн олабмененжегини тартышмактадыр.

Бирок бу меканизма догрудан өлчүлмемиштир. Дарылоойи быракма неденлерийле илгили айрынтылы нител гөрүшмелер йапылмадыгы ичин төмөн мотивасйон оласы бир ачыкламадыр; канытланмыш неден дегилдир.

Дарылоо сонрасы бир йыллык жыйынтыктар

Дарылоойи башарыйла тамамлайан 447 адам бир йыл бойунжа изленмиштир. Гөзленен жыйынтыктар шөйледир:

Гөзленен кайталануу жана өлүм жалпыы 102 адам, йани %22,8’дир. Ексик жыйынтыктарын чоклу атама методийле еле алындыгы ана өзет табылгада дарылоо сонрасы кайталануу же өлүм ораны %23,2 оларак маалыматлмиштир.

Изилдөөнын тартышмасында кургак учук кайталануу ораны йаклашык %19 оларак йуварланмыштыр. Хам гөзлем сайысы олан 82/447, %18,3’е каршылык гелмектедир.

Кайталануулер көзөмөл бойунжа насыл дагылды?

Катылымжы акыш шемасы, дарылоо сонрасындаки жоготууларын йалнызжа сон зийаретте ортайа чыкмадыгыны көрсөтөт:

Он икинжи айда саптанан 28 йени кайталануу, о зийаретте бирчок катышуучудан белиртмененри олмаса бменен какырык алынмыш олмасыйла бирликте дегерлендирилмелидир. Даха систематик тест йапылмасы, йалнызжа белиртийе дайалы көзөмөлин качырабмененжеги вакалары ортайа чыкармыш олабилир.

Активдүү учур аныктоо дарылоо сонрасы жыйынтыктары насыл еткмененди?

Дарылоойи башарыйла тамамлайанларда гөзленен көтү дарылоо сонрасы жыйынтык ораны АЖФ грубунда %17,5, ПЖФ грубунда %27,8’дир.

Дүзелтилмиш анализде активдүү учур аныктоойла саптананларын дарылоо сонрасы кайталануу же өлүм риски пасиф груба кыйасла %39 дагы төмөн табылган:

\[ aRR = 0{,}61 \quad (95\%\,GA: 0{,}43-0{,}86) \]

Риск оранынын 0,61 олмасы, АЖФ грубундаки рискин ПЖФ грубундаки рискин йаклашык %61’и дүзейинде олдугуну ифаде едер. Башка бир анлатымла гөрели риск йаклашык %39 дагы төмөнтүр.

Бу жыйынтык активдүү учур аныктоонын кайталанууү догрудан өнледигини канытламаз. ПЖФ грубунда диагноз анында дагы агыр белиртмененр, дагы жогору какырык йайма дережеси, дагы фазла дийабет, депресйон жана ишлев жоготуусу булунмасы, дарылоо сонрасындаки айырмаын бир бөлүмүнү ачыклайабилир.

Неден генел жыйынтыкта АЖФ менен ПЖФ арасында айырма булунмады?

Активдүү учур аныктоо грубунун дарылоо сырасындаки сонужу дагы көтү, дарылоо сонрасындаки сонужу исе дагы ийи олмуштур. Бу зыт еткмененр бүтүн кам көрүү чынжыры бирлештирилдигинде бирбирини денгелемиштир.

Хам бирлешик терс жыйынтык оранлары:

• АЖФ: %47,4
• ПЖФ: %47,9

Дүзелтилмиш каршылаштырма:

\[ aRR = 0{,}89 \quad (95\%\,GA: 0{,}76-1{,}03) \]

Гүжанан аралыгы 1 дегерини ичердиги ичин бүтүн кам көрүү чынжыры ачысындан маанилүү айырма гөстермененмемиштир. Бу жыйынтык, ики методин кесин оларак ешдегер олдугуну канытламаз; мевжут өрнеклемде истатистиксел оларак гүжананилир бир генел айырма белирленемедигини гөстерир.

Каплан-Меиер егрмененри не гөстерди?

Каплан-Меиер егрмененри диагноздан йаклашык 540. гүне, йани алты айлык дарылоо жана буну излейен йаклашык бир йыллык дөнеме кадар терс олай йашамадан калма оласылыгыны көрсөтөт.

Дарылоонин сүрдүгү илк алты айда АЖФ егриси дагы хызлы дүшмүш, йани активдүү учур аныктоойла саптананларда дарылоо дөнеминдеки жоготуулар дагы еркен ортайа чыкмыштыр. Дарылооден сонраки дөнемде исе ПЖФ егриси дагы хызлы дүшмүш жана ики егри йаклашык 450. гүн живарында кесишмиштир.

Көзөмөлин сонунда групларын жалпы олай йүкү бирбирине йаклашмыштыр. Лог-ранк тести сонужу П=0,957’дир; бу дегер егрмененрин бүтүн көзөмөл дөнеми бойунжа истатистиксел оларак айырмалы олмадыгыны көрсөтөт.

Каплан-Меиер тахмининин темел илишкиси, изилдөөнын методини ачыкламак амажыйла шөйле гөстермененбилир:

\[ \hat{S}(t) = \prod_{t_i \leq t}\left(1-\frac{d_i}{n_i}\right) \]

Бурада:

• С(т), т заманына кадар терс олай йашамадан калма оласылыгыны,
• д_и, илгили заманда мейдана гелен терс олай сайысыны,
• н_и, о анда хâлâ көзөмөлде жана олай риски алтында булунан адам сайысыны темсил едер.

Графигин башлыгы “Каплан-Меиер аман калуу тахминлери” олмасына жана егрмененр 1’ден ашагы догру дүшмесине рагмен дикей ексен “терс кам көрүү жыйынтыктарынын күмүлатиф инсидансы” оларак етикетленмиштир. Азалан егринин математиксел йапысы олайдан багымсыз аман калуу оласылыгыйла уйумлудур; күмүлатиф инсиданс исе генелликле сыфырдан башлайып йүкселир. Бу неденле графикте ексен етикетийле гөстермененн егри арасында бир рапорлама уйумсузлугу булунмактадыр.

Бирлешик терс жыйынтыкла багымсыз илишкили фактөрлер

Жеп телефону еришиминин олмамасы догрудан бийоложик бир риск дегилдир. Саглык чалышанларынын адамйе улашмасыны, рандеву жана илач хатырлатмаларыны, жыйынтык билдиримини жана йардым чагрысыны зорлаштырабилир. Айны заманда дагы терин економик йоксунлугун гөстергеси олабилир.

Дүшүк егитим дүзейи де йалнызжа окурйазарлыгын еткиси оларак йорумланмамалыдыр. Гелир, изилдөө кошуллары, саламаттык окурйазарлыгы, улашым жана сосйал гүжананжесизлик гиби бирбирине баглы унсурлары темсил едебилир.

Дарылоо өнжеси көзөмөл жоготуусуйла илишкили фактөрлер

Йалнызжа 37 дарылоо өнжеси олай булундугу ичин чок дегишкенли модель олуштурулмамыштыр. Тек дегишкенли анализде агыр төмөн килолулук жана алкол кулланым бозуклугу дагы жогору дарылоо өнжеси жоготуу рискийле илишкили табылган.

Даха жогору какырык йайма дережеси жана орта дүзей гыда гүжананжесизлиги дагы төмөн дарылоо өнжеси жоготуу рискийле илишкили гөрүнмүштүр. Бирок олай сайысы аз жана анализ дүзелтилмемиш олдугу ичин бу илишкмененр неденсел же карарлы табылгалар оларак йорумланмамалыдыр.

Дарылоо сырасындаки ийгиликсиз жыйынтыктарла илишкили фактөрлер

Дарылоойе башлайан 620 адамде йапылан чок дегишкенли анализде шу өзелликлер ийгиликсиз дарылоо дөнеми жыйынтыктарыйла багымсыз оларак илишкили табылган:

• Даха төмөн егитим дүзейи,
• Айрылмыш, бошанмыш же дул олмак,
• Жеп телефону еришиминин олмамасы,
• Дийабет,
• Алкол кулланым бозуклугу,
• Активдүү учур аныктоойла саптанмыш олмак.

Бу табылгалар, дарылоо башарысынын йалнызжа догру антибийотиклерин маалыматлмесине баглы олмадыгыны; сосйал менентишим, аменен дестеги, метаболик оорулар жана давранышсал фактөрлерден еткмененндигини көрсөтөт.

Дарылоо сонрасы кайталануу же өлүмле илишкили фактөрлер

Дарылоойи башарыйла тамамлайан 447 адамде шу өзелликлер көтү дарылоо сонрасы жыйынтыктарла багымсыз бичимде илишкили табылган:

• Илери йаш,
• Кырсал бөлгеде йашамак,
• Даха өнже кургак учук гечирмиш олмак,
• Дарылоо сонунда БМЫ&лт;16 кг/м² олмасы,
• Дарылоо сонунда БМЫ 16-18,49 кг/м² арасында олмасы,
• Агыр депресйон оласылыгы,
• Пассивдүү учур аныктоойла саптанмыш олмак.

Өзелликле дарылоо сонунда төмөн килонун девам етмеси, йалнызжа башлангычтаки оору шиддетини дегил, дарылоойе рагмен йетерли бесленме жана физиксел иймененшменин герчеклешмемиш олабмененжегини ойго салат. Изилдөө бесленме мүдагылесини тест етмемиштир; бирок жыйынтыктар дарылоо сонундаки бесленме дурумунун көзөмөл планламасында өнемли олабмененжегини көрсөтөт.

Изилдөөнын кулландыгы истатистиксел йаклашым

Жыйынтыкларын йайгын олмасы неденийле ложистик регресйондан елде едмененн оласылык оранларынын илишкийи олдугундан бүйүк гөстеребмененжеги дүшүнүлмүш жана дегиштирилмиш Поиссон регресйону колдонулган.

Темел модель мантыгы ачыклама амажыйла шөйледир:

\[ \log(E[Y|X]) = \бета_0 + \бета_1Кс_1 + \ждотс + \бета_пКс_п \]

Бир дегишкен ичин түзөтүлгөн тобокелдик катышы:

\[ aRR = e^{\beta} \]

Бурада:

• Й, терс сонужун мейдана гелип гелмедигини,
• Кс дегишкенлери йаш, егитим, БМЫ, алкол кулланымы жана вака булма түрү гиби өзелликлери,
• β, модель катсайысыны,
• аРР, дигер дегишкенлер сабит тутулдугунда гөрели риски ифаде едер.

Риск ораны 1’ин үзериндейсе каршылаштырылан групта риск дагы жогору, 1’ин алтындайса дагы төмөнтүр. Гүжанан аралыгынын 1’и ичермеси, мевжут маалыматнин артыш же азалыш йөнүнде кесин бир истатистиксел жыйынтык жанармедигини гөстерир.

Кармашык өрнеклеме тасарымы насыл еле алынды?

Актиф жана пасиф вака груплары хер илчеде ешит бүйүклүкте олмадыгы жана ПЖФ грубунда растгеле өрнеклеме йапылдыгы ичин анализлер басит бир растгеле өрнеклем гиби еле алынмамыштыр.

Стата’нын суржанай анализ арачлары кулланыларак:

• Сечим оласылыгына дайалы өрнеклеме агырлыклары,
• Илче жана вака булма методине гөре табакалаштырма,
• Күмеленме,
• Сонлу нүфус дүзелтмеси колдонулган.

Бу методлер өрнеклемдеки адам сайыларыны дегиштирмез; бирок стандарт хаталарын жана гүжанан аралыкларынын өрнеклеме тасарымына уйгун хесапланмасыны амачлар.

Ексик маалыматлер насыл еле алынды?

Дарылоо сонрасы көзөмөл сырасында 23 адамйе бир ашамадан сонра улашыламамыштыр. Изилдөөчүлөр бу адамдари отоматик оларак саламаттыклы, кайталануу етмиш же өлмүш кабул етмемиш; чоклу атама методи кулланмыштыр.

Үчүнжү, алтынжы, тканьзунжу жана он икинжи айлардаки жыйынтыктар, адамнин өнжеки заман ноктасына кадар кургак учуксуз калмасы кошулуйла сыралы ложистик модельлерле тахмин едилмиштир.

Атама модельлерине шу дегишкенлер дахил едилмиштир:

• Йаш жана жинсийет,
• Егитим жана економик дурум,
• Медени дурум,
• Өнжеки кургак учук өйкүсү,
• Дийабет,
• БМЫ,
• Гыда гүжананжеси,
• Алкол кулланымы,
• Депресиф белиртмененр.

Он айры тамамланмыш маалымат сети олуштурулмуш жана жыйынтыктар Рубин куралларыйла бирлештирилмиштир. Бу метод, ексик жыйынтыктарын растлантысал дегил факат гөзленен өзелликлерле ачыкланабилир олдугу “растгеле ексиклик” варсайымына дайаныр. Улашыламайан адамдарин жыйынтыктары гөзленмемиш өзелликлере баглыйса бу варсайым гечерли олмайабилир.

Изилдөөнын халк саглыгы ачысындан ана месажы

Изилдөөнын ен гүчлү месажы, кургак учук дарылоо башарысынын йалнызжа сон илач дозауна кадар өлчүлемейежегидир. Дарылоойи башарыйла битирен йаклашык хер дөрт адамден бири бир йыл ичинде кайталануу же өлүм йашамыштыр.

Бу дурум, кургак учукун базы адамдар ичин дарылоо биттигинде тамамен капанан кыса сүрели бир оору дегил; йениден бейтапланма, калыжы өпкө хасары, ишлев жоготуусу жана өлүм рискинин девам еттиги узун сүрели бир саламаттык соруну олдугуну көрсөтөт.

Изилдөө, дарылоо сонрасында шу хизметлерин өнемине ишарет етмектедир:

• Дүзенли белирти тарамасы,
• Геректигинде какырык жана молекүлер тест,
• Бесленме дегерлендирмеси,
• Депресйон жана алкол кулланым дестеги,
• Өпкө фонксийону жана пост-кургак учук өпкө бейтаплыгы дегерлендирмеси,
• Йүксек рискли адамдарин дагы сык изленмеси.

Ошону менен бирге изилдөө бу мүдагылелерден херханги бирини тажрыйбасел оларак колдонуумыш же еткинлигини тест етмемиштир.

Йакын бейтап башы дил сүрүнтүсү тестлери неден тартышылыйор?

Изилдөөчүлөр, дменен сүрүлен өрнеклерден кургак учук нүклеик асиди саптамайы амачлайан йакын бейтап башы тестлерин топлум темелли актиф тарамайы генишлетебмененжегини белиртмектедир.

Даха колай өрнек алынмасы, чок сайыда адамнин саламаттык курулушу дышында таранмасыны мүмкүн кылабилир. Бирок изилдөөнын жыйынтыктары диагноз сайысыны артырманын тек башына йетерли олмадыгыны көрсөтөт. Актиф тарамайла булунан адамдар дарылоойе башламаз же дарылоойи тамамламазса диагноз капаситесиндеки артыш бекленен халк саглыгы файдасына дөнүшмейебилир.

Гүнделик йашама еткиси

Алты айлык кургак учук дарылооси, өзелликле күн сайын үжретле чалышан, улашым соруну йашайан же жеп телефону булунмайан адамдар ичин йалнызжа илач кулланма соруну дегилдир. Саглык курулушуна гитмек, гелир жоготуусу йашамак, йан еткмененрле баш етмек, аменен сорумлулукларыны сүрдүрмек жана оору дамгаланмасыйла мүжаделе етмек герекир.

Бул изилдөөда жеп телефону еришими, егитим, кырсал йашам, алкол кулланымы жана бесленме дуруму гиби дегишкенлерин жыйынтыктарла илишкили олмасы, дарылоо башарысынын адамнин сосйал кошулларындан айры дүшүнүлемейежегини көрсөтөт.

Актиф тараманын бир адамйи евинде булмасы саламаттык системине гириш капысыны ачабилир. Факат кам көрүү чынжырынин гери каланы улашым, менентишим, бесленме жана псикососйал дестекле гүчлендирилмезсе адам дагы сонраки ашамаларда системден чыкабилир.

Изилдөөнын күчтүү жактары

• Катышуучулар диагноздан дарылоо сонрасы биринжи йылын сонуна кадар проспектиф оларак изленмиштир.
• Йалнызжа дарылоо жыйынтыктары дегил, дарылоо өнжеси жана дарылоо сонрасы жоготуулар да дегерлендирилмиштир.
• Актиф жана пассивдүү учур аныктоо илк кез дарылоо сонрасы жыйынтыктар ачысындан каршылаштырылмыштыр.
• Дарылоо сонрасы зийаретлер 3., 6., 9. жана 12. айларда йапылмыштыр.
• Белирти булунан адамдарде какырык тести жана клиник йениден дегерлендирме колдонулган.
• Он икинжи айда чогу адамден белиртмененрден багымсыз какырык алынмасы кайталануу саптамасыны гүчлендирмиштир.
• Сосйал, економик, псиколожик, бесленме жана клиник дегишкенлер бирликте дегерлендирилмиштир.
• Кармашык өрнеклеме тасарымы истатистиксел анализлерде хесаба катылмыштыр.
• Йайгын жыйынтыктарда тобокелдик катышы елде етмек ичин дегиштирилмиш Поиссон регресйону колдонулган.
• Ексик көзөмөл жыйынтыктары чоклу атама йолуйла еле алынмыштыр.
• Дарылоо сонрасы катышуучу тутма оранынын %95’ин үзеринде олдугу билдирилген.
• Изилдөө бирден фазла етик курул тарафындан онайланмыш жана йазылы онам алынмыштыр.

Изилдөөнын чектөөлөрү

• Хакемлик дуруму: Изилдөө рецензент дегерлендирмесинден гечмемиш бир препринттир.
• Гөзлемсел тасарым: Актиф же пассивдүү учур аныктоонын жыйынтыктара неден олдугу канытланамаз.
• Растгеле атама йоктур: АЖФ жана ПЖФ груплары йаш, егитим, гелир, белиртмененр жана еш оорулар кам көрүүындан башлангычта айырмалыдыр.
• Сынырлы генелленебилирлик: Беш илчедеки кырылган топлулуклар инжеленмиштир.
• Хасталык түрү сынырлыдыр: Йалнызжа дарыга сезимтал жана какырык мазогу позитиф өпкө кургак учуку дахил едилмиштир.
• Илач диренчли ТБ дышланмыштыр: Рифамписин диренчли 47 адам анализ дышында быракылмыштыр.
• Балгам негатиф жана өпкө дышы ТБ йоктур: Жыйынтыклар бу груплара догрудан уйгуланамаз.
• Дарылоо өнжеси жоготуу олдугундан төмөн тахмин едилмиш олабилир: Изилдөөйа кайдолабмененжек кадар улашылабилир олмайан адамдар кохорта хич гирмемиш олабилир.
• Кайталануу диагнозсында тест чектөөлөрү: Даха өнже дарылоо гөрмүш адамдарде Ксперт калынты ДНА неденийле йанлыш позитиф же төмөн басил йүкүнде йанлыш негатиф жыйынтык жанаребилир.
• Кайталануу жана йениден енфексийон айрыламамыштыр: Генетик типлендирме йапылмадыгы ичин олайын ески енфексийонун текрары мы йокса йени булаш мы олдугу белирленемемиштир.
• Дарылоо сонрасы өлүмлер түм неденлере баглыдыр: Өлүм кам көрүү сонужу оларак дегерлендирилмиш, бирок хер өлүмүн догрудан кургак учукдан булакландыгы гөстерилмемиштир.
• Бирлешик жыйынтык хетерожендир: Дарылоойе башламама, дарылоо ийгиликсизлыгы, кайталануу жана өлүм клиник ачыдан айырмалы олайлардыр.
• Ексик маалымат варсайымы: Чоклу атама, ексиклигин гөзленен дегишкенлерле ачыкланабилдигини варсайар.
• Артык карыштырыжылык: Чок дегишкенли дүзелтмейе рагмен өлчүлмейен сосйал же клиник айырмалылыклар калмыш олабилир.
• Каплан-Меиер ексен етикети: Графикте азалан олайдан багымсыз аман калуу егрисийле “күмүлатиф инсиданс” етикети арасында уйумсузлук вардыр.
• Акыш шемасы йүздеси: Дарылоо өнжеси жоготуу шемада %5,3, метин жана таблода %5,6 оларак маалыматлмиштир.
• ХЫВ таблосу: ХЫВ сайы жана йүзделеринин сатыр йерлешиминде белиргин бир рапорлама тутарсызлыгы булунмактадыр.

Изилдөө эмнени айтат?

• Диагноздан дарылоо сонрасы биринжи йыла кадар излендигинде катышуучуларын %47,6’сы ен аз бир терс кам көрүү сонужу йашамыштыр.
• Дарылоойе башлайанларын %27,9’у дарылоойи башарыйла тамамлайамамыштыр.
• Башарысыз дарылоо жыйынтыктарынын бүйүк бөлүмү дарылооден көзөмөл жоготуусундан булакланмыштыр.
• Дарылоойи башарыйла тамамлайанларда гөзленен кайталануу же өлүм ораны %22,8’дир.
• Актиф жана пассивдүү учур аныктоо арасында бүтүн кам көрүү чынжыры ачысындан маанилүү генел айырма саптанмамыштыр.
• Активдүү учур аныктоойла саптананларда дарылоо сырасындаки ийгиликсиз жыйынтык риски дагы жогорутир.
• Активдүү учур аныктоойла саптанан жана дарылоойи тамамлайанларда дарылоо сонрасы кайталануу же өлүм риски дагы төмөнтүр.
• Активдүү учур аныктоо сосйал ачыдан дагы кырылган жана дагы йашлы адамдаре улашмыштыр.
• Активдүү учур аныктоойла саптананларда белиртмененр жана какырык йайма дережеси дагы хафиф гөрүнмектедир.
• Агыр бесленме йетерсизлиги, алкол кулланым бозуклугу, төмөн егитим, кырсал йашам жана жеп телефону еришимсизлиги бүтүн кам көрүү чынжырындеки терс жыйынтыктарла илишкилидир.
• Дарылоо сонрасы систематик көзөмөл, кайталануу жана өлүмлерин саптанмасы ачысындан өнемлидир.

Изилдөө эмнени айтпайт?

• Активдүү учур аныктоонын кесин оларак дагы ийи жанажеха көтү олдугуну далилдебейт.
• Активдүү учур аныктоонын кургак учук кайталанууүнү догрудан өнледигини гөстермемектедир.
• Пассивдүү учур аныктоонын кайталанууе неден олдугуну гөстермемектедир.
• Жеп телефону сахиби олманын тек башына дарылоо башарысыны артыражагыны далилдебейт.
• Бесленме дестеги, депресйон дарылооси же алкол мүдагылесинин жыйынтыктары иймененштирдигини тажрыйбасел оларак тест етмемектедир.
• Дарылоо сонрасы бүтүн өлүмлерин кургак учукдан булакландыгыны гөстермемектедир.
• Кайталануулерин качынын герчек релапс, качынын йени енфексийон олдугуну белирлемемектедир.
• Дил сүрүнтүсү тестлеринин бу кохортта кулланылмасынын кам көрүү жыйынтыктарыны иймененштирдигини гөстермемектедир.
• Жыйынтыклар илач диренчли, какырык негатиф же өпкө дышы кургак учука догрудан уйгуланамаз.
• Булгулар Хиндистан’ын бүтүн бөлгелерини же дигер үлкелери темсил етмемектедир.

Изилдөөнын Методу жана Табылгалары

Техникалык метод өзети

Бакым баскычтарынын сайысал өзети

АЖФ жана ПЖФ каршылаштырмасынын өзети

Темел табылгаларын текник йоруму

Етик онай, финансман жана чыкар чатышмасы

Изилдөө Хиндистан Улусал Кургак учук Елиминасйон Програмынын Улусал Операсйонел Изилдөө Комитеси менен ПУКАР, Туфтс Үнижанарситеси жана Тхе Унион етик куруллары тарафындан онайланмыштыр. Бүтүн катышуучулардан йазылы билгмененндирилмиш онам алынмыштыр.

Изилдөө Дорис Дуке Фоундатион тарафындан маалыматлен Жлинижал Сжиентист Дежаналопмент Авард жана Парагон Авард менен дестекленмиштир. Прожежт Акссхйа’нын активдүү учур аныктоо фаалийетлери Глобал Фунд тарафындан дестекленмиштир. Фон саглайыжыларын изилдөө тасарымы, маалымат жалпыа, анализ, йорумлама, йазым же йайымлама карарында рол алмадыгы билдирилген.

Йазарлар изилдөөйла илишкили чыкар чатышмасы билдирмемиштир.

Булак жана метод эскертүүсү

Бу ичерик, Прутху Тхеккур, Жайа Прасад Трипатхй, Дивйа Наир, Ажай М. В. Кумар, Каруна Сагили, Бхарати Калоттее, Антхонй Д. Харриес, Тхомас Ж. Стопка, Алиже М. Танг, Сринатх Сатйанарайана жана Рамнатх Суббараман тарафындан хазырланан “Фром диагносис то режурренже-фрее сурвивал—тхе жаре жасжаде фор тубержулосис дисеасе амонг пеопле детежтед бй ажтижана анд пассижана жасе финдинг ин жентрал Ындиа: а проспежтижана жохорт студй” башлыклы изилдөөжейанмактадыр.

Изилдөө ССРН үзеринде йайымланан бир препринттир жана метинде ачыкча “Тхис препринт ресеаржх папер хас нот беен пеер ревиевед” ифадеси йер алмактадыр. Долайысыйла изилдөө багымсыз билимсел рецензент дегерлендирмесинден гечмемиштир. Дерги кабулү же рецензентли нихаи йайын дуруму метин үзеринден догруланамамактадыр.

Изилдөө проспектиф гөзлемсел кохорт изилдөөсыдыр; рандомизе контроллү клиник тажрыйба дегилдир. Актиф жана пассивдүү учур аныктоо груплары башлангычта сосйал, демографик жана клиник ачыдан айырмалы олдугу ичин гөзленен илишкмененр неденселлик каныты оларак йорумланмамалыдыр.

Изилдөө йалнызжа Хиндистан’ын меркезиндеки беш илчеде йашайан, дарыга сезимтал жана какырык мазогу позитиф өпкө кургак учуклу чоңдори капсамактадыр. Булгулар илач диренчли, какырык негатиф, чожуклук чагы же өпкө дышы кургак учука догрудан уйгуланамаз.

Дарылоо сонрасы өлүм бирлешик кургак учук кам көрүү сонужу ичинде дегерлендирилмиш олса да өлүмлерин тамамынын догрудан кургак учука баглы олдугу гөстерилмемиштир. Кайталануу вакаларында бейтаплыгын ески енфексийонун релапсы мы йокса йени бир енфексийон му олдугу молекүлер типлендирмейле айрылмамыштыр.

Бу макале йалнызжа йүкленен изилдөөнын методлери, таблолары, катышуучу акыш шемасы, Каплан-Меиер графиклери, сайысал табылгалары, йазар йорумлары жана чектөөлөрү темел алынарак хазырланмыштыр. Изилдөөда булунмайан дарылоо гарантиси, активдүү учур аныктоонын кесин үстүнлүгү, дил сүрүнтүсү тестлеринин канытланмыш башарысы, кесин неденселлик же бүтүн Хиндистан’а генелленебилирлик иддиасы екленмемиштир.