Эл аралык соода атаандаштыгынын жергиликтүү иш менен камсыз болууну алсыратышы адатта төмөнүрөөк төрөт, азыраак нике жана үй-бүлө түзүлүшүнүн начарлашы менен байланыштырылат. Бирок Mateo Hoyos, Anamika Sen жана Cynthia Ramos тарабынан даярдалган бул изилдөө, Мексикада айырмалуу бир жыйынтык көрсөтөт. Изилдөөчүлөрдүн болжолдоолору боюнча 2000–2020 мезгилинде Кытайдан келген импорттук атаандаштыкка көбүрөөк дуушар болгон жергиликтүү эмгек рынокторунда төрөт көрсөткүчү жогорулаган, балалуу аялдардын үлүшү арткан жана бойдоктук көрсөткүчү төмөндөгөн.

Бу жыйынтык бардык сектөрлерде айны бичимде ортайа чыкмамыштыр. Төрөттаки өсүшын негизги кайнагы, аялдардын иш менен камсыз болушунун боюнчаже йогун экени сектөрлерин импорттук атаандаштыкка дуушар калмасыдыр. Аял йогун сектөрлерде иш оланаклары алсызладыгында аялдардын эмгек күчүнө катышуусу белиргин бичимде дүшмүш; изилдөөжылар бул абалы чожук сахиби олманын эмгек рыногу жагынан альтернативдик чыгымнин азайышыйла ачыкламыштыр. Эркек йогун сектөрлердеки импорттук атаандаштык исе эркек жумушсузлигини артырмыш жана төрөт менен үй-бүлө түзүлүшүну дагы чакан өлчекте терс йөнде таасирмененмиштир.

Орталама жалпы импорттук атаандаштыкка каршылык гелен жумушчу башына 575 доларлык таасирленүү өсүшы, 25–45 йашындаки ар 1.000 аялга төрөлгөндөрдүн санын болжол менен 7,9 артырмыштыр. Аял йогун сектөр таасирленүүи айны ортак өлчеге гетирилдигинде төрөт санындаки тахмини өсүш 28,6’йа улашрасаен, эркектер басымдуу сектор таасирленүүинин тахмини таасириси 6,7 догумлук бир азаюу йөнүндедир. Бунунла бирликте аялдар басымдуу сектор коэффициентсынын жумушчу башына 575 долар аркылуу өлчекленмиш салыштыруулы бир коэффициент экени, аялдар басымдуу секторлердеки герчек орталама таасирленүүин 189 долар экени унутулмамалыдыр.

Билимсел уйары: Бул изилдөө хакем маанилендирмесинден кечмемиш бир препринттир. Жыйынтыклар кокус контроллү бир экспериментден эмес, белирли танымлама варсанымларына дайанан инструменталдык өзгөрмөлүү схифт-схаре эконометрикалык дизайнындан елде едилмиштир. Жыйынтыктар, тижарет булаклы иш кайыпларынын социалдык ачыдан йарарлы экенин же төрөт өсүшынын рефах өсүшы анламына гелдигини гөстермемектедир.

Изилдөөнын негизги сорусуу

Изилдөөнын чыкыш ноктасы, тижарет шокларынын төрөт жана үй-бүлө түзүлүшү үзериндеки таасирисинин себеп өлкөден өлкөйе өзгөребилдиги сорусуудур. Америка Кошмо Штаттары, Германия, Индонезия, Бразилия жана Перу сыяктуу өлкөлер үзерине мурдаки изилдөөларда олумсууз тижарет жана истихдам шокларынын чогунлукла догурганлыгы азалттыгы же үй-бүлө түзүлүшүну алсызлаттыгы кабарланган.

Бунунла бирликте аменен економиси йаклашымы, эмгек рыногу шокларынын аялдар менен эркектери айны бичимде таасирмененмейебмененжегини өнкөрүүктедир. Эркеклерин киреше жана истихдам оланакларынын бузулуусы үй чарбасынын кирешесини жана экономикалык ишенимлиги азалтарак нике жана чожук сахиби олмайы зорлаштырабилир. Аялларын истихдам оланакларынын бузулуусы исе акыли изилдөөда калманын гетирисини дүшүререк бала тарбиялоойе айрылан заманын боюнчали малийетини азалтабилир.

Изилдөөжылар ошондуктан үч баглантылы соруйа йаныт арамыштыр:

• Кытай булактуу импорттук атаандаштык Мексикадаки жергиликтүү төрөт жана үй-бүлөлүк абал көрсөткүчтөрүни насыл таасирмененмиштир?
• Етки, импорттук атаандаштыкнин аял же эркек иш менен камсыз болуунунын йогун экени сектөрлерде топланмасына боюнча өзгөрмекте мидир?
• Аялларын шок мурдасиндеки эмгек рыногу баглылыгы, төрөт тепкисинин чоңлүгүнү түшүндүрмөкта бы?

Мексика себеп өзгөчө бир үлгү олуштуруйор?

Изилдөөда Мексиканын сечилмесинин негизги себеплеринден бири, аялдардын эмгек күчүнө катышуусунын салыштыруулы катары төмөн олмасыдыр. Изилдөөчүлөрдүн актардыгы маалыматлере боюнча 2000 жылында Мексикадаки аял эмгек күчүнө катышуу катышы болжол менен %38 икен Латын Америкасы орталамасы болжол менен %52 деңгэколундадир.

Бу фарк, аялдарын акыли эмгек рыногуна баглылыгынын айрым Мексика бөлгелеринде дагы кырылган олабмененжеги ойсини дестеклемектедир. Бирок изилдөө, төмөн аялдардын эмгек күчүнө катышуусунын гана гендердик нормаларндан булакландыгыны канытламамактадыр. Иш оланакларынын сапаттыкиги, кам көрүү жүгүмлүлүклери, расмий эместик, бөлгесел киреше деңгээли жана башка курумсал кысытлар да айны өрүнтүде рол ойнайабилир.

“Альтернативдик чыгым” мекатөмөнмасы не анлама гелийор?

Чожук сахиби олмак гана түздөн-түз парасал харжамалардан олушан бир малийет йаратмаз. Чожук кам көрүүына айрылан заман себебийле вазкечмененн акы, карийер экспериментими же иш фырсаты да экономикалык бир малийет олуштурур. Економиде буна альтернативдик чыгым денир.

Аялларын истихдам жана акы беклентлери күчтүүйсе эмгек күчүнден айрылманын малийети дагы жогорку болушу мүмкүн. Истихдам оланаклары тышкы бир шокла алсызладыгында исе акыли изилдөөдан айрылманын экономикалык бедели дүшебилир. Изилдөөчүлөрдүн савундугу мекатөмөнма, аялдар басымдуу секторлердеки импорттук атаандаштыкнин аялдары жумушсуз катары иш арамайа девам етмектен чок, эмгек күчүнүн толук сыртына иттиги жана бунун төрөт карарларыны таасирменендиги йөнүндедир.

Бу мекатөмөнма, аялдарын иш кайбетмесини же акыли изилдөөдан айрылмасыны олумлу бир гелишме катары маанилендирмез. Изилдөөнын жыйынтык бөлүмүнде де төрөт өсүшынын дагы ийи экономикалык оланаклардан эмес, экономикалык йер өзгөртирме жана эмгек рыногундан копуш мөөнөтжинден булакландыгы вургуланмактадыр.

Кулланылан маалыматлер

Изилдөөжылар Мексикадаки жергиликтүү эмгек рынокторуны темсил еден каттам жана жумуш менен байланышкан аймактар үчүн үч мезгилли бир панелдик маалымат сети олуштурмуштур:

• 2000–2010
• 2010–2015
• 2015–2020

Демографик гөстергелер Мексика калк жана турак жай каттоолорундан жана 2015 Аралык калк изилдөөсүндан елде едилмиштир. Темел анализде төрөт жана үй-бүлөлүк абал көрсөткүчтөрү 25–45 йаш грубуна боюнча түзүлгөн.

Инжеленен негизги жыйынтык өзгөркенлери шунлардыр:

• Хер 1.000 аял башына төрөт саны
• Ен аз бир чожугу булунан аялдарын катышы
• Илк догумдаки йаш
• 19 жашка чейин төрөт йапмыш олма катышы
• Бойдок, евли, бөлүнгөн жана жесир нүфус катышлары
• Аял жана эркек эмгек күчүнө катышуу катышлары
• Аял жана эркек жумушсузлик катышлары
• Орталама акы гөстергелери

Тижарет маалыматлери, Бириккен Улуттар Жомтраде маалыматлерини уйумлаштыран CEPII BACI маалымат табанындан алынмыштыр. Истихдам менен дыш тижарет сектөрлерини айны сыныфламада бирлештирмек үчүн 14 ималат өнөр жайси сектөрүнден олушан бир ешлештирме пайдаланылган.

Үлгүлемде орталама догум гөстергеси хер 1.000 аял башына 69,84’түр. Аялларын %78,01’инин ен аз бир чожугу бар. Орталама жалпы импорттук атаандаштык таасирленүүи жумушчу башына 575 долар, аялдар басымдуу сектор таасирленүүи 189 долар жана эркектер басымдуу сектор таасирленүүи 386 долардыр.

Shift-share йаклашымы насыл чалышыйор?

Изилдөө хер бөлгенин Кытайдан айны миктарда итхалат йаптыгыны варсаймамактадыр. Бунун йерине, 2000 жылындаки сектөрел истихдам түзүлүшсы менен дагы кийинки Кытай итхалат өсүшларыны бирлештирмектедир. Бир бөлгеде Кытай рекабетинден күчтүү бичимде таасирмененнен сектөрлер 2000 жылында дагы чоң бир истихдам пайына сахипсе о бөлгенин таасирленүүи дагы жогорку хесапланмактадыр.

Топлам импорттук атаандаштык таасирленүүи шу бичимде аныкталган:

\[ EXP_{rt} = \sum_j \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

Бу формүлде:

• \(EXP_{rt}\), \(r\) бөлгесинин \(t\) мезгилиндеки Кытай импорттук атаандаштык таасирленүүидир.
• \(L_{rj,2000}\), \(r\) бөлгесинде \(j\) сектөрүнде 2000 жылындаки истихдамдыр.
• \(L_{r,2000}\), бөлгенин 2000 жылындаки жалпы истихдабы.
• \(\Delta Imports_{jt}\), \(j\) сектөрүнде Кытайдан Мексикага импортын илгили мезгилдеки өзгөримидир.
• \(L_{j,2000}\), \(j\) сектөрүнүн Мексика генелиндеки 2000 жылы истихдабы.

Илк кесикр, бир сектөрүн бөлгесел економидеки баштапкы агырлыгыны; икинжи кесикр исе о сектөрдеки улусал итхалат шокунун жумушчу башына чоңлүгүнү көрсөтөт. Ошондуктан жогорку таасирленүү гана чок итхалат түзүлүшлмасы маанисин билдирбейт; бөлгенин баштапкытаки сектөрел түзүлүшсынын итхалат шокуйла не өлчүде чакыштыгыны көрсөтөт.

Тахмин теңдемеси

Изилдөөнын негизги эконометрикалык теңдемеси шөйледир:

\[ \Delta Y_{rt} = \alpha_r + \lambda_t + \beta EXP_{rt} + X'_r\gamma_t + \varepsilon_{rt} \]

Бурада:

• \(\Delta Y_{rt}\), төрөт, үй-бүлөлүк абал же эмгек рыногу сонужундаки мезгилсел өзгөримдир.
• \(\alpha_r\), заман үчүнде өзгөрмейен бөлгесел өзгөчөликлери контрол еден аймак туруктуу эффектидир.
• \(\lambda_t\), бардык бөлгелери таасирмененйен мезгилсел гелишмелери контрол еден мезгил туруктуу эффектидир.
• \(\beta\), импорттук атаандаштык таасирленүүинин тахмин едмененн таасирисидир.
• \(X_r\), баштапкытаки өндүрүш иш менен камсыз болуу үлүшү жана баштапкы төрөт сыяктуу контрол өзгөркенлерини камтыйт.
• \(\varepsilon_{rt}\), модельде ачыкланмайан бөлгесел жана мезгилсел өзгөримлери темсил едер.

Регресйонлар 2000 жылындаки жалпы истихдамла агырлыкландырылмыш; стандарттык каталар жергиликтүү эмгек рыногу деңгэколунда кластерленгентир.

Неден инструменталдык өзгөрмө кулланылыйор?

Мексиканын Кытайдан йаптыгы итхалат гана Кытайдын үретим гүжүнден эмес, Мексикадаки талеп өзгөримлеринден де таасирмененнебилир. Өрнегин догурганлыгы таасирмененйен бөлгесел бир экономикалык өнүгүү айны заманда итхалат талебини өзгөртиребилир. Бөйле бир абалда итхалат менен төрөт арасындаки илишки терс себепселлик же ортак таасиренлер себебийле йанылтыжы болушу мүмкүн.

Изилдөөжылар бул соруну азалтмак үчүн Мексика дышындаки өлкөлере түзүлүшлан Кытай ихражатынын сектөр айрымндаки өсүшыны инструменталдык өзгөрмө катары кулланмыштыр:

\[ EXP^{gl}_{rt} = \sum_j \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \left( \frac{\Delta Imports^{gl}_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\(\Delta Imports^{gl}_{jt}\), Кытайдын \(j\) сектөрүнде Мексика дышындаки дүнйа пазарларына йаптыгы ихражатын бүйүмесини көрсөтөт. Бул өзгөркенин амажы, Мексикадаки жергиликтүү талеп кошулларындан чок Кытайдын глобалдык арз генишлемесини йакаламактыр.

Неденсел йорум, Кытайдын үчүнчү өлкөлере багытталган сектөрел ихражат өсүшларынын Мексикадаки жергиликтүү төрөт егилимлерини башка каналлардан систематик бичимде таасирмененмедиги варсанымына баглыдыр. Бул варсаным түздөн-түз көзленемедиги үчүн изилдөө күчтүү бир йары экспериментсел тасарым суунса да кокус эксперимент таклигинде эмес.

Аял жана эркектер басымдуу сектор айрымы

Топлам соода шогу аял жана эркек истихдам пайларына боюнча ики компоненте бөлүнгөнтыр:

\[ FEXP_{rt} = \sum_j \left( f_{rj,2000} \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \right) \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\[ MEXP_{rt} = \sum_j \left( (1-f_{rj,2000}) \frac{L_{rj,2000}}{L_{r,2000}} \right) \left( \frac{\Delta Imports_{jt}}{L_{j,2000}} \right) \]

\(f_{rj,2000}\), 2000 жылында илгили бөлге жана сектөрде кызматкерлерын аялдар үлүшүдыр. \(1-f_{rj,2000}\) исе эркек кызматкер пайыны темсил едер. Бөйлеже айны итхалат шокунун аял же эркек иш менен камсыз болуунунын йогун экени сектөрлер аркылуу өткөрүлүшү айры айры тахмин едилмектедир.

Генел импорттук атаандаштыкнин төрөт үзериндеки таасириси

Кызматкер башына 575 доларлык жалпы импорттук атаандаштык өсүшы үчүн елде едмененн негизги жыйынтыклар шөйледир:

Орталама догум гөстергесинин 69,84 экени дүшүнүлдүгүнде 7,948’лик өсүш болжол менен %11’лик бир өзгөриме каршылык гелмектедир. Бунунла бирликте жыйынтык “Мексиканын улусал төрөт көрсөткүчү Кытай импорту себебийле там катары %11 артты” бичиминде йорумланмамалыдыр. Катсаны, жергиликтүү эмгек рынокторунын айырмалуу таасирленүү деңгээллери аркылуу тахмин едмененн бөлгесел бир таасиридир.

Бойдоклык катышынын дүшэрте ажырашкан калктын үлүшүнын йүкселмеси өнемли бир айрынтыдыр. Жыйынтыктар дагы көп кишинин илишки же нике бензери бирликтеликлере гирдигини дүшүндүрмекле бирликте бул бирге жашоолордун туруктуураак хâле гелдигини гөстермемектедир.

Аял йогун жана эркектер басымдуу секторлерде зыт йөнлү жыйынтыклар

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Аял йогун сектөр таасирленүүи эркек жана аял бойдоклыгыны бирликте азалтмыштыр. Эркеклерин бойдоктук көрсөткүчүндаки тахмини төмөндөө 7,031 пайыздык пункт, аялдарын бойдоктук көрсөткүчүндаки төмөндөө исе 5,531 пайыздык пунктдыр. Эркек йогун сектөр таасирленүүи эркек бойдоклыгыны 3,862 пайыздык пункт артыррасаен эркек евлилигини 5,186 пайыздык пункт азалтмыштыр.

Бу салыштырууда бардык коэффициентлар жумушчу башына 575 доларлык ортак бир шок чоңлүгүне өлчекленмиштир. Бул ишлем ики каналын дуйарлылыгыны салыштырууйы саглар; бирок аялдар басымдуу секторлерде орталама шокун герчекте 189 долар экени көңүл бурууе алынмалыдыр. Долайысыйла 28,605 маании орталама Мексика бөлгесинде көзленен түздөн-түз өсүш эмес, ешит чоңлүктеки варсанымсал шоклара маалыматлен тахмини тепкидир.

Ишгүжү пимыйзамсындаки негизги мекатөмөнма

Генел импорттук атаандаштык аял жана эркек эмгек акылардыни азалтмыштыр. Бирок акы дышындаки уйум бичими жинсийете боюнча айырмалуулашмыштыр:

• Аялларда жалпы импорттук атаандаштык, эмгек күчүнө катышууы 4,161 пайыздык пункт азалтмыш; аял жумушсузлигинде маанилүү бир өсүш олуштурмамыштыр.
• Эркеклерде жалпы импорттук атаандаштык, жумушсузлиги 1,694 пайыздык пункт артырмыш; эмгек күчүнө катышууда статистикалык катары ишенимилир бир өзгөрим олуштурмамыштыр.
• Аял йогун сектөр таасирленүүи аялдардын эмгек күчүнө катышуусуны 14,727 пайыздык пункт азалтмыштыр.
• Эркек йогун сектөр таасирленүүи эркек жумушсузлигини 2,806 пайыздык пункт артырмыштыр.

Бу жыйынтыклара боюнча аялдар басымдуу секторлерде иш кайбеден же иш оланаклары алсызлайан аялдар жумушсуз катары иш арамайы сүрдүрмек йерине дагы жогорку катышда эмгек күчүнүн дышына чыкмыштыр. Эркек йогун сектөрлердеки шокта исе эркектер эмгек күчүнде калмыш факат жумушсузлиге кечмиштир.

Изилдөөчүлөрдүн йоруму, эркектер басымдуу сектор шокунун үй чарбасынын кирешесини жана эркектерин салттуу киреше саглайыжы ролүнү алсызлатарак догурганлыгы азалттыгы; аялдар басымдуу сектор шокунун исе аялдарын пимыйзам изилдөөсүндөн чекилмесини артырарак чожук сахиби олманын альтернативдик чыгымни дүшүрдүгү йөнүндедир.

Башлангычтаки аялдардын эмгек күчүнө катышуусу себеп өнемли?

Изилдөөжылар аялдар басымдуу сектор шокуну, бөлгенин 2000 жылындаки аял эмгек күчүнө катышуу катышыйла таасирмененшиме сокмуштур. Башлангыч аялдардын эмгек күчүнө катышуусу истихдам агырлыклы орталамада %41, стандарттык четтөөсы исе 9,3 пайыздык пунктдыр.

Орталама баштапкы деңгэколунда жумушчу башына 575 доларлык аялдар басымдуу сектор таасирленүүи:

• Хер 1.000 аял башына догуму 33,084 артырмыш,
• Бойдоклык катышыны 7,512 пайыздык пункт азалтмыш,
• Аял эмгек күчүнө катышууыны 23,948 пайыздык пункт азалтмыштыр.

Башлангыч аялдардын эмгек күчүнө катышуусунын бир стандарттык четтөө, йани болжол менен 9,3 пайыздык пункт төмөнүрөөк экени бөлгелерде тахмини тепки:

• Хер 1.000 аял башына болжол менен 15,6 ек догум дагы күчтүү,
• Бойдоклыктаки азаюу болжол менен 4,4 пайыздык пункт дагы чоң,
• Аял эмгек күчүнө катышууындаки төмөндөө болжол менен 20,2 пайыздык пункт дагы чоң болгон.

Бу табылга, аялдарын затен эмгек рыногуна дагы алсыз баглы экени йерлерде чакан истихдам бузулууларынын бменен эмгек күчүнден тамамен айрылма оласылыгыны дагы көп артырдыгы йорумуну дестеклемектедир.

Гелир жана расмий эместик айны сонужу ачыклыйор му?

Дүшүк аялдардын эмгек күчүнө катышуусу, төмөн киреше же жогорку расмий эместик сыяктуу башка бөлгесел өзгөчөликлерин гөстергеси болушу мүмкүн. Изилдөөжылар бул оласылыгы сынамак үчүн аялдар басымдуу сектор таасирленүүини баштапкы киреше деңгээли жана расмий эмес иш катышыйла да таасирмененшиме сокмуштур.

Гелир жана расмий эместик таасирмененшимлери төрөт көрсөткүчүндаки айырмалуулыгы көз карандысыз бичимде түшүндүрмөмыштыр. Аял эмгек күчүнө катышууыйла курулан таасирмененшим исе чоңлүгүнү чоң өлчүде корумуштур. Бул жыйынтык, баштапкытаки аялдардын эмгек күчүнө байланыштуулугунын генел экономикалык гелишмишликтен дагы өзгөчө бир канал йакаладыгыны дүшүндүрмектедир.

Кайыт дышылыгын аялдардын эмгек күчүнө катышуусу үзериндеки таасирмененшими айрым модельлерде позитиф жана маанилүүдыр. Изилдөөжылар буну, жазуу дышы иштердин шоктан таасирмененнен аялдарын тамамен эмгек күчүнөн тышкары чыкмасыны кысмен өнлейебмененн бир тампон олуштурмасыйла ылайык булмуштур. Бирок бул тампон таасириси төрөт жыйынтыкларында айны ачыклайыжылыга сахип эмес.

Карталар жана сектөр графиклери не гөстерийор?

Чеврим ичи ектеки А1, А2 жана А3 карталары жалпы, эркектер басымдуу жана аялдар басымдуу сектор таасирленүүлеринин Мексика генелинде ешит дагылмадыгыны көрсөтөт. Карталардаки койу бөлгелер дагы жогорку таасирленүү дилимлерини, гри бөлгелер исе ексик маалыматйи темсил етмектедир. Аял жана эркектер басымдуу таасирленүү карталары кысмен өртүшмекле бирликте айны жографи дагылыма сахип эмес.

А4 графигинде сектөр шоклары економи генелиндеки истихдам агырлыклы орталамайа боюнча нормализе едилмиштир. Кесикли чизги 1 маанииндеки генел салыштыруу деңгээлидир. Графиктен болжол менен катары:

• Ендүстрийел макине сектөрүнүн орталаманын болжол менен 18 каты менен ен чоң шока,
• Билгисайар жана електроник сектөрүнүн болжол менен 8 катлык икинжи чоң шока,
• Електрикли екипман менен каучук жана пластик сектөрлеринин болжол менен 2 катлык шоклара сахип экени гөрүлмектедир.

А5 графиги жогорку аял таасирленүүли бөлгелерде билимсайар жана електронигин, башка өндүрүшын жана текстиль-кийимин дагы чоң пайлара сахип экенин көрсөтөт. Йүксек эркек таасирленүүли бөлгелерде исе өнөр жай машиналары белиргин бичимде дагы чоң пай ташымактадыр.

А6 графиги айны жогорку жалпы таасирленүүли бөлгелер үчүнде аял жана эркек бмененшими арасындаки фаркы көрсөтөт. Bilgisayar-elektronik менен текстиль-кийим аял таасирленүүине дагы көп агырлык маалыматркен, өнөр жай машиналары жана металл буюмдары эркек таасирленүүине дагы көп агырлык вермектедир. Бул графиклер, “аял шоку” жана “эркек шоку” айрымынын гана теориялык бир сыныфландырма олмадыгыны; бөлгелерин герчек сектөрел истихдам бмененшиминден булакландыгыны көрсөтөт.

Сагламлык контроллери

Изилдөөжылар жыйынтыкларын бир гана сектөр, йаш танымы же инструменталдык өзгөрмө тандооине баглы олуп олмадыгыны чешитли контроллерле инжелемиштир:

• Хетерожен фаалийетлери бир арайа гетирен “башка өндүрүш” сектөрү дышарыда быракылмыштыр.
• Ажыл чарба сектөрү таасирленүү өлчөөүне екленмиш жана баштапкы ажыл чарба истихдам пайы контрол едилмиштир.
• Дүнйа генели йерине Мексика дышындаки Латын Америкасы өлкөлөрдүне түзүлүшлан Кытай ихражаты инструменталдык өзгөрмө катары пайдаланылган.
• Хер өндүрүш секторунүн баштапкы истихдам пайы мезгил егилимлерийле айры айры таасирмененштирилмиштир.
• Төрөт жана үй-бүлөлүк абал көрсөткүчтөрү алтернатиф йаш аралыкларыйла кайра түзүлгөн.
• Хер 1.000 аял башына догум гөстергесине ек катары жалпы төрөт коэффициенти пайдаланылган.
• Адãо–Колесáр–Моралес схифт-схаре саглам стандарттык каталары колдонулган.

Илк контроллерде аялдар басымдуу сектор таасирленүүинин догурганлыгы артырмасы жана бойдоклыгы азалтмасы йөнүндеки негизги өрүнтү корунмуштур. Бирок схифт-схаре түзүлүшсына өзгөчө AKM стандарттык ката дүзелтмеси уйгуландыгында стандарттык каталар бүйүмүш жана айрым жыйынтыклар салттуу маанилүүлык деңгээллерини кайбетмиштир.

AKM дүзелтмесинде аялдар басымдуу сектор таасирленүүинин төрөт көрсөткүчү коэффициентсы позитиф калмыш факат статистикалык катары маанилүү болгон эмес. Топлам төрөт хызы үзериндеки позитиф таасири %10 деңгэколунда, эркектерин бойдоктук көрсөткүчүндаки төмөндөө исе %5 деңгэколунда маанилүү калган. Ошондуктан таасиринин йөнү чешитли модельлерде тутарлы олса да тахминлерин таклиги конусуунда ихтийат гереклидир.

“Eksik paylar” дүзелтмесинин өнеми

Shift-share өлчөөү гана ималат сектөрлеринден олуштурулдугу үчүн сектөрел пайлар жалпы бөлгесел иш менен камсыз болуунун тамамыны капсамамакта жана бире ешит олмамактадыр. Ималата баштапкыта дагы багымлы бөлгелер, соода шогундан көз карандысыз себеплерле де айырмалуу егилимлер йашайабилир.

Изилдөөжылар ошондуктан 2000 жылы өндүрүш иш менен камсыз болуу үлүшүны мезгил гөстергелерийле таасирмененштиререк моделье еклемиштир. Ек Ж’деки салыштырууйа боюнча гана бөлге жана мезгил туруктуу эффекттеринин кулланылдыгы модель аял жумушсузлигинде 2,953 пайыздык пунктлык өсүш тахмин едэрте, ималат пайы контролү еклендигинде коэффициент −0,724’е дөнмекте жана маанилүүлыгыны кайбетмектедир. Аял эмгек күчүнө катышууы коэффициентсы да +2,221’ден −3,775’е дөнмектедир.

Башлангыч догурганлыгы да еклендигинде тандоо едмененн модельде аялдардын эмгек күчүнө катышуусундаки тахмини төмөндөө −4,161 пайыздык пунктдыр. Бул жыйынтык, изилдөөнын негизги мекатөмөнма йорумунун колдонулган дүзелтмейе дуйарлы экенин жана ексик пай дүзелтмесинин изилдөө тасарымында борбордук бир рол ойнадыгыны көрсөтөт.

Изилдөөнын күчтүү жактари

• Йирми жыллык мезгили жана үч айры заман аралыгыны капсайан гениш бөлгесел панел пайдаланылган.
• Төрөт, үй-бүлөлүк абал жана эмгек рыногу жыйынтыклары айны изилдөө тасарымы үчүнде бирликте изилденген.
• Топлам итхалат шоку аял жана эркектер басымдуу сектор компонентлерине бөлүнгөнтыр.
• Мексика итхалат талебинден булакланабмененжек ичкилик сорунуна каршы үчүнчү өлкөлере Кытай ихражаты инструменталдык өзгөрмө катары пайдаланылган.
• Нүфус харекетлери, алтернатиф сектөр танымлары, алтернатиф йаш груплары жана схифт-схаре тыянак ыкмалери изилденген.
• Аял эмгек күчү баглылыгы, киреше жана расмий эместик сыяктуу алтернатиф түшүндүрмөларла каршылаштырылмыштыр.

Изилдөөнын чектөөлөры

• Изилдөө хакем маанилендирмесинден кечмемиш бир препринттир.
• Изилдөө бирейлери заман үчүнде байкоо еден микро деңгээлли бир панел эмес; жергиликтүү эмгек рыногу орточолоруны кулланмактадыр.
• Ишгүжүнден айрылан аялдарла дагы кийин чожук сахиби олан аялдарын айны кишмененр экени түздөн-түз гөстерилмемектедир.
• Неденсел йорум, Кытайдын үчүнчү өлкөлөргө сектордук экспорт өсүштөрүнын Мексикадаки жергиликтүү демографик егилимлерден көз карандысыз экени варсанымына баглыдыр.
• Shift-share танымламасы гана 14 өндүрүш сектору жана үч мезгиллик сектөр шокларындан гелмектедир; ошондуктан таасирин көз карандысыз шок саны бөлгесел байкоо санындан чок дагы чакантүр.
• AKM дүзелтмеси айрым негизги коэффициентларын статистикалык таклигини азалтмактадыр.
• Аялларын эмгек рыногуна төмөн баглылыгынын экономикалык кысытлардан мы, кам көрүү жүгүнден ми, социалдык нормлардан мы же башка себеплерден ми булакландыгы айры айры белирленемемектедир.
• Аял жана эркектер басымдуу сектор коэффициентлары ортак 575 доларлык өлчеге гетирилдиги үчүн бунлар герчек орталама таасирленүүле карыштырылмамалыдыр.
• Изилдөө үй чарбасы рефахыны, илишки калитесини, чожукларын саглыгыны, билим берүүини же узак мезгил кирешесини түздөн-түз өлчмемектедир.
• Жыйынтыклар Мексиканын 2000–2020 мезгили жана белирли эмгек рыногу түзүлүшсы үчүн тахмин едилмиштир; башка өлкөлере отоматик катары генелленемез.

Изилдөө не сөйлүйор, не сөйлемийор?

Изилдөөнын сөйледиги: Кытай импорттук атаандаштыкка көбүрөөк дуушар болгон Мексика жергиликтүү эмгек рынокторунда төрөт арткан жана бойдоклык азайгантыр. Бул жалпы жыйынтык, есас катары аялдардын иш менен камсыз болушунун йогун экени сектөрлердеки шокларын аялдары эмгек күчүнүн дышына итмесийле байланыштуудир. Аялларын баштапкыта эмгек рыногуна дагы алсыз баглы экени бөлгелерде айны канал дагы күчтүүдүр.

Изилдөөнын сөйлемедиги:

• Тижарет рекабети хер өлкөде же хер мезгилде догурганлыгы артырыр.
• Аялларын иш кайбетмеси амененлер ачысындан йарарлыдыр.
• Төрөт өсүшы экономикалык рефах же жашоо сапаты өсүшы дегенди билдирет.
• Дүшүк аялдардын иш менен камсыз болушунун тек себеби салттуу гендердик нормалардыр.
• Импорттук атаандаштык хер аял үчүн айны кишисел карары догурмуштур.
• Артан бирге жашоолордун туруктуураак же дагы мутлу экени канытланмыштыр.
• Догурганлыгы артырмак амажыйла аялдардын иш менен камсыз болушунун азалтылмасы уйгун бир политика сеченегидир.

Гечмиш, бүгүн жана келечек ачысындан өнеми

Гечмиш изилдөөларын чогу олумсууз тижарет шокларыны төмөнүрөөк төрөт жана дагы алсыз үй-бүлө түзүлүшүйла илишкмененндирмиштир. Бул изилдөө, айны түр глобалдык шокун таасирисинин аялдар менен эркектерин жергиликтүү эмгек рыногундаки конумуна боюнча терсине дөнебмененжегини гөстермеси кам көрүүындан литератүре айырмалуу бир үлгү еклемектедир.

Бугүн бирчок өлкөде төмөн төрөт өнемли бир политика конусуу абалына келгентир. Бирок бул изилдөө, хер төрөт өсүшынын дагы ийи экономикалык кошуллардан булакланмадыгыны көрсөтөт. Догумларын артмасы, аялдарын истихдам оланакларыны жана экономикалык көз карандысызлыгыны кайбеттиги бир уйум мөөнөтжинин сонужу болушу мүмкүн.

Гележекте түзүлүшлажак изилдөөларын бирейсел иш кайбы, эмгек күчүнден айрылма, ешлешме, нике жана догум карарларыны айны кишмененр үзеринде байкоо етмеси; кам көрүү кызматтары, сосйал ишенимлик, билим берүү, жазуу дышы иш жана социалдык нормларын ханги кошулларда мекатөмөнмайы гүчлендирдигини инжелемеси герекмектедир.

Изилдөөнын күнүмдүк жашоо ачысындан негизги месажы, глобалдык тижаретин гана фабрика үретими, акы жана жумушсузлик үзеринде таасирили олмадыгыдыр. Бир бөлгеде ханги сектөрлерин даралдыгы жана бул сектөрлерде кимлерин чалыштыгы; үй чарбаларынын киреше дагылымыны, аялдарын экономикалык сеченеклерини, ешлешме карарларыны жана чожук сахиби олма заманламасыны да таасирмененйебилир.

Изилдөөнүн методу жана табылгалары

Текник изилдөө өзети

Темел табылгаларын топлу гөрүнүмү

Илк ашама гүжү

Топлам импорттук атаандаштык модельлеринде Клеиберген–Паап илк ашама Wалд Ф-статистикасы болжол менен 127,14; аял жана эркектер басымдуу сектор компонентлеринин бирликте кулланылдыгы модельлерде болжол менен 77,82’дир. Бул маанилер инструменталдык өзгөрмөлерин таасирленүү өлчүлерини күчтүү бичимде ачыкладыгыны көрсөтөт. Бунунла бирликте жогорку илк ашама гүжү, чыгаруу чектөөсүнын же схифт-схаре шокларынын тышкылыгынын отоматик катары канытландыгы маанисин билдирбейт.

Нүфус харекетлери контролү

Топлам нүфус жана изилдөө чагындаки нүфусуун логарифмдик өзгөримлери үзеринде статистикалык катары маанилүү бир импорттук атаандаштык таасириси булунмамыштыр. Бул жыйынтык, төрөт жана үй-бүлөлүк абал таасирлеринин гана инсанларын жогорку таасирленүүли бөлгелерден гөч етмесийле ачыкланмасы оласылыгыны азалтмактадыр. Бирок бөлгесел нүфус жалпыынын өзгөрмемеси, бардык бирейсел гөч харекетлеринин йоклугу маанисин билдирбейт.

Жыйынтыкларын көңүл буруули йоруму

Йазарлар тандоо еттиклери инструменталдык өзгөрмөли модельин герекли экзогендиктик варсанымлары алтында себепсел таасирийи танымладыгыны жактайт. Бунунла бирликте жыйынтыклар бир политика эксперименти же кокус дайындоо эмес. Өзелликле AKM дүзелтмесинден кийин айрым жыйынтыкларын таклиги азаюукта; ошондуктан ен күчтүү тыянак, бардык коэффициентларын төсүшмасыз бичимде так экени эмес, аялдар басымдуу жана эркектер басымдуу сектор шокларынын йөн жана мекатөмөнма кам көрүүындан систематик катары айырмалуулаштыгыдыр.

Булак жана метод эскертүүсү

Изилдөөнын там өзгүн ады: Wхен Траде Раисес Фертилитй: Тхе Роле оф Wомен’с Лабор Маркет Аттажхмент

Йазарлар жана сыралары: Mateo Hoyos; Anamika Sen; Cynthia Ramos

Еш биринчи йазар: PDF’де еш биринчи йазарлык же еш каткы билимси белиртилмемиштир.

Сорумлу йазар: Mateo Hoyos

Курумсал баглантылар:

1. Mateo Hoyos — Департмент оф Ежономижс анд Бусинесс, Житй Жоллеге, Житй Университй оф Неw Йорк (CUNY)
2. Anamika Sen — Департмент оф Ежономижс, Батес Жоллеге
3. Cynthia Ramos — Департмент оф Ежономижс, Жентро де Ынвестигажиóн й Доженжиа Ежонóмижас (CIDE)

DOI: 10.2139/ссрн.7050236

Йайын платформу: SSRN

Дерги: Бул сүрүм херханги бир хакемли дергиде йайымланмыш макала катары суунулмамактадыр.

Өзгүн йайыневи же платформ ишлетмежиси: SSRN / Елсевиер Ынж.

Йайын жылы: 2026

Гүнжел сүрүмүн SSRN тарихи: 3 Теммуз 2026

Булак түрү: Економетрик маалымат анализи жана модельлеме камтыган препринт изилдөө макаласи

Хакемлик абалы: Бул изилдөө бир препринттир жана хакем маанилендирмесинден кечмемиштир.

Ресмî булак:SSRN үзериндеки расмий изилдөө сайфасы

Сүрүм ноту: SSRN’де айны башлыгын 29 Нисан 2026 тарихли дагы ески бир сүрүмү де булунмактадыр. Бул ичерик, кулланыжы тарабынан йүкленен жана SSRN 7050236 нумарасыйла йайымланан гүнжел 41 сайфалык сүрүме негизделет.

Бу Түркче макала йүкленен PDF’нин ана метни, ыкма денклемлери, таблолары, карталары, график гөрселлери, онлайн еки жана бекемдик контроллери инжеленерек хазырланмыштыр. PDF’де булунмайан йени бир билимсел табылга, клиникалык иддиа, политика башарысы же социалдык жыйынтык екленмемиштир.

Изилдөөнын негизги чектөөлөры; хакем маанилендирмесинден кечмемиш олмасы, бирейсел эмес бөлгесел маалыматйе дайанмасы, себепсел йорумун схифт-схаре инструменталдык өзгөрмө варсанымларына баглы олмасы, аялдарын эмгек күчүне төмөн баглылыгынын экономикалык жана нормативдик ресурстарын айры айры танымлайамамасы жана саглам стандарттык ката дүзелтмелеринде айрым жыйынтыкларын таклигинин азайышыдыр.

Мета Етикетлер

&нбсп;