Өнөр жай роботторунун жайылышы фабрикалардагы жумуштардын санын, эмгек акыларды жана иштөө формаларын гана өзгөртпөшү мүмкүн. Aiya Feng, Dezhuang Hu жана Chaoqun Zhan тарабынан даярдалган бул изилдөө, автоматташтыруунун жубайлардын үй ичиндеги экономикалык позицияларын өзгөртүп балалуу болуу чечимдерине да таасир эте аларын алдыга коёт.

Изилдөө, Кытайдаки ендүстрийел робот колдонуунун эркектерин иш менен камсыз болуунуны, изилдөө саатлерини жана кирешеларыны аялдара кыйасла дагы күчтүү бичимде азалттыгы сонужуна улашмактадыр. Аялларын кирешелары мутлака артмамакта; бирок эркектерин кирешелары дагы көп дүштүгү үчүн аялдарын үй чарбасынын кирешесиндеки боюнчали пайы жана изилдөөчүлөрдүн кулландыгы айрым соодалашуу күчү гөстергелери йүкселмектедир.

Изилдөөнын негизги теориялык варсанымына боюнча ешлер хер заман айны саныда чожук истемемектедир. Кытай үй-бүлө панелдик изилдөөсү маалыматлеринде евли олмайан аялдарын истедиги орталама бала саны 1,66, эркектерин истедиги саны исе 1,72 катары эсептелген. Роботларын эркектерин салыштырмалуу экономикалык позицияуну дагы көп алсызлаттыгы үй чарбаларыде карар агырлыгы аялдара догру каймакта жана герчеклешен төрөт аялдардын төмөнүрөөк бала саны тандоосуне йаклашмактадыр.

2010–2018 Кытай үй-бүлө панелдик изилдөөсү маалыматлерийле түзүлүшлан негизги инструменталдык өзгөрмө тахминине боюнча робот таасирине дуушар болуундеки бир стандарттык четтөө өлчөмүндөгү өсүш, үлгүлем орталамасына кыйасла бала санын болжол менен %3 азалтмактадыр. Етки, биринчи жолу ата-эне болуу оласылыгында эмес; хâлихазырда чожугу булунан амененлерин азыраак саныда чожук сахиби олмасы анламына гелен интенсивдүү чегинда ортайа чыкмактадыр.

Изилдөөжылар төрөт тепкисини үч канала айырмактадыр:

• Киреше каналы: Роботлар үй чарбасынын кирешесини дүшүререк чожук сахиби олманын каршыланабилирлигини азалтабилир.
• Альтернативдик чыгым каналы: Эмгек акылерин дүшмеси, бала багууна айрылан заманын экономикалык малийетини азалтарак догурганлыгы йүкселтебилир.
• Үй ичиндеги соодалашуу каналы: Эркеклерин экономикалык конуму дагы көп алсызладыгында карар агырлыгы аялдара кайабилир жана герчеклешен бала саны аялдарын төмөнүрөөк тандооине йаклашабилир.

Жыйынтыклар, альтернативдик чыгым каналынын көзленен төрөт төмөндөөүнү ачыклайамайажагыны көрсөтөт; анткени бул канал догурганлыгы артырма йөнүнде изилдөөктадыр. Үй чарбасы кирешесиндеки азаюу төмөндөөе каткыда булунмактадыр, бирок изилдөөжылара боюнча бардык сонужу тек башына түшүндүрмөмактадыр. Ен күчтүү каныт, төрөт төмөндөөүнүн ешлер арасындаки бала саны тандоои фаркынын чоң жана салттуу гендердик нормаларнын күчтүү экени бөлгелерде белиргинлешмесидир.

Билимсел уйары: Бул изилдөө хакемли бир дерги йайыны катары догруланмамыш бир изилдөө кâгыды/препринттир. Неденсел йорум, Бартик схифт-схаре аражынын тышкылыгына жана модельдеки үй ичиндеги соодалашуу варсанымларына баглыдыр. Жыйынтыктар роботларын бардык өлкөлөрдө же бардык амененлерде догурганлыгы азалтажагыны гөстермемектедир.

Изилдөөнын негизги проблеми

Текноложик өзгөрим чогу заман социалдык гендердик жактан бейтарап эмес. Бир технология айрым сектөрлери, меслеклери же тапшырмалери башкалеринден дагы көп таасирмененйебилир. Сөз конусуу сектөрлерде аял жана эркек иш менен камсыз болуунунын дагылымы айырмалууйса технология шоку аялдардын жана эркектердин эмгек акылардыни, изилдөө саатлерини жана иш булма оласылыкларыны айырмалуу чоңлүклерде өзгөртиребилир.

Төрөт литератүрүнде технологияк жана экономикалык өзгөримлерин балалуу болуу чечимдерина чогунлукла ики класик мекатөмөнма аркылуу актарылдыгы дүшүнүлүр. Биринжиси, өзгөчөликле аялдарын эмгек акыларды менен бала багууна айрылан заманын альтернативдик чыгым арасындаки илишкидир. Икинжиси исе үй чарбасынын кирешесинин бала санын жана чожук башына түзүлүшлан йатырымы насыл таасирменендигидир.

Бу изилдөө, бунлара үчүнчү бир мекатөмөнма еклемектедир: үй ичиндеги соодалашуу күчү. Изилдөөжылара боюнча төрөт карары, бир гана ортак тандооин меканик сонужу эмес. Ешлерин истедиги бала саны айырмалуу болушу мүмкүн жана герчеклешен жыйынтык, ешлерин карар мөөнөтжиндеки боюнчали агырлыкларына боюнча шекилленебилир.

Изилдөөнын ана изилдөө суроосу шөйледир:

Эркек иш менен камсыз болуунуны аялдардын иш менен камсыз болушундан дагы көп олумсууз таасирмененйен бир автоматташтыруу шогу, ешлерин боюнчали экономикалык жана сүйлөшүү жайгашкан ордун өзгөртүп догурганлыгы азалтабилир ми?

Кытай себеп изилдөө аланы катары сечилди?

Кытай үч себепле изилдөө үчүн уйгун бир баглам суунмактадыр:

1. Төрөт билмежеси: Чожук саны үзериндеки идари чек араламалар ашамалы бичимде гевшетилмесине рагмен төрөт дүшмейе девам етмиштир.
2. Хызлы роботтошуу: Өнөр жай роботу колдонулушу өзгөчөликле эркектерин йогун экени ималат сектөрлеринде хызла йажылмыштыр.
3. Бөлгесел айырмалуулыклар: Робот таасирине дуушар болуу, гендердик нормалар жана аялдардын үй ичиндеги баштапкы позициясы Кытайдын бөлгелери арасында өнемли өлчүде өзгөрмектедир.

Изилдөөдаки Шекил 1, Кытайдын жалпы төрөт коэффициентинын 1970’лерден 2023’е кадар генел катары ашагы йөнлү сейреттигини көрсөтөт. Графикте 1973 тарихли “кечирээк, узагыраак аралык, азыраак бала” кампанйасы; 1979 Бир бала саясаты; 2013 Тандалма эки бала саясаты; 2016 Жалпы эки бала саясаты жана 2021 Үч бала саясаты дикей чизгмененрле ишаретленмиштир.

Графигин өнемли месажы, чожук котасынын йүкселтилмесинин догурганлыгы калктын жаңылануу деңгээли олан 2,1’е гери дөндүрмемиш олмасыдыр. Бунунла бирликте график тек башына роботларын бул узак мезгил төмөндөөүне себеп экенин гөстермез. Изилдөөнын эконометрикалык кысмы, өзгөчөликле 2010 кийинсы аймактык робот таасирине дуушар болууни талдайт.

Робот таасирине дуушар болуунин жографи дагылымы

Шекил 2, 2009–2017 мезгилинде Кытайдын иллер алтындаки жергиликтүү административдик аймаклеринде робот таасирине дуушар болуундеки өзгөрими карталандырмактадыр. Койу мави бөлгелер дагы жогорку таасирленүүи көрсөтөт.

Артыш өзгөчөликле догу кыйысындаки ималат меркезлеринде йогунлашмакла бирликте гана кыйы бөлгелерийле чек аралы эмес. Отомотив, електроник, електрикли макине жана металл буюмдары сыяктуу робот колдонулушуна дагы ачык сектөрлерде 2000 жылы мурдасинде дагы чоң истихдам пайына сахип айрым ич жана түштүкбаты бөлгелери де жогорку таасирленүү жашооыштыр.

Бу жографи айырмалуулык, изилдөөнын танымлама стратежисинин негизгиини олуштурмактадыр. Башлангычта автоматташтырууа ачык сектөрлерде узманлашмыш бөлгелер, дагы кийинки дүйнөлүк роботтошуу толкунундан дагы көп таасирмененнмиштир.

Ешлерин истедиги бала саны айны мы?

Изилдөө модельинде эркектерин аялдардан дагы көп чожук истедиги асиметрик тандоо абалы еле алынмактадыр. Бул, хер аял менен хер эркек үчүн кечерли бир курал катары суунулмамактадыр; анализде колдонулган орталама бир өрүнтүдүр.

2014 жана 2018 Кытай үй-бүлө панелдик изилдөөсү маалыматлеринде, евли олмайан аялдарын истедиги орталама бала саны 1,66; евли олмайан эркектерин истедиги орталама бала саны 1,72’дир. Евли олмайанларын колдонулушу, никетен же учурдагы бала санындан кийин тандоолорин өзгөрмесийле олушабмененжек ичкилик сорунуну азалтмайы амачламактадыр.

Шекил 3’те йатай ексен эркектерин, дикей ексен аялдарын ил деңгэколундаки орталама истедиги бала санын көрсөтөт. Краса беш дережелик чизги, аял жана эркек тандоолоринин ешит экени нокталары темсил едер. Бөлгелерин чоң бөлүмүнүн бул чизгинин алтында булунмасы, аялдарын орталама тандооинин эркектерден төмөнүрөөк экенин көрсөтөт.

Бунунла бирликте тандоо фаркынын чоңлүгү бөлгеден бөлгейе өзгөрмектедир. Бул өзгөрмөлүүлүк, үй ичиндеги соодалашуу каналыны сынамак үчүн кулланылмактадыр.

Үй ичиндеги соодалашуу модельи

Изилдөө, ешлерин керектөө жана бала саны конусуунда бирликте карар вердиги колектиф бир үй чарбасы модельи курмактадыр. Эркек ешин пайда функциясы шөйледир:

\[ u_m=\ln c_m+\beta_m\ln n \]

Аял ешин пайда функциясы исе шөйледир:

\[ u_f=\ln c_f+\beta_f\ln n \]

Бурада:

• \(u_m\), эркек ешин файда деңгээлидир.
• \(u_f\), аял ешин файда деңгээлидир.
• \(c_m\) жана \(c_f\), ешлерин өзгөчө керектөө миктарларыдыр.
• \(n\), бала саныдыр.
• \(\beta_m\) жана \(\beta_f\), ешлерин бала санына вердиклери боюнчали өнеми гөстерен тандоо параметрелеридир.

Модел, инжеленен абалда:

\[ \beta_m>\beta_f \]

экенин, йани эркек ешин орталама катары дагы көп чожук истедигини варсаймактадыр.

Чожук кам көрүүында ешлерин заманы

Моделде чожуклар гана парасал харжамаларла эмес, хер ики ешин заманы кулланыларак “үретмененн” бир үй чарбасынын коомдук товары катары еле алынмактадыр:

\[ n= \left[ (v_mt_m)^{\frac{\sigma-1}{\sigma}} + (v_ft_f)^{\frac{\sigma-1}{\sigma}} \right]^{\frac{\sigma}{\sigma-1}} \]

Бурада:

• \(t_m\), еркегин бала багууга бөлгөн убакытдыр.
• \(t_f\), аялын бала багууга бөлгөн убакытдыр.
• \(v_m\) жана \(v_f\), кам көрүү убактысынын бала тарбиялоодеки таасиринлигини темсил едер.
• \(\sigma\), ешлерин кам көрүү заманлары арасындаки алмаштыруу ийкемдүүлүгүдир.

Изилдөө \(0<\sigma<1\) абалына көңүл топтооктадыр. Бул варсаным, аял жана эркек кам көрүү убактысынын там катары бирбиринин йерине кечмедигини; белирли өлчүде тамамлайыжы экенин ифаде едер.

Башка бир ифадейле, бир ешин кам көрүү убактысындаки кайып башка ешин заманы артырыларак хер кошулда жана хичбир малийет олмадан телафи едмененмез.

Бир чожугун заман малийети

Ешлерин эмгек акыларды \(w_m\) жана \(w_f\) менен гөстерилдигинде модель, бир бирим бала тарбиялоонин заман малийетини шу бичимде түретмектедир:

\[ p(w_m,w_f)= \left[ \left(\frac{w_m}{v_m}\right)^{1-\sigma} + \left(\frac{w_f}{v_f}\right)^{1-\sigma} \right]^{\frac{1}{1-\sigma}} \]

\(п(w_м,w_ф)\), бала тарбиялоонин ешлерин вазкечтиги пимыйзам кирешеси жинсинден бирим малийетидир. Ешлерден биринин акыи дүштүгүнде, о ешин бала багууна заман айырмасынын экономикалык альтернативдик чыгым де дүшебилир.

Бу илишки, автоматташтыруунун эмгек акыларды азалтмасынын себеп теориялык катары догурганлыгы артырабмененжек бир канал олуштурдугуну ачыклар. Бирок изилдөөнын табылгаларында жалпы таасири терс йөндедир.

Эмгек акысиз кам көрүү жүгү жана аялдарын таасирин тандоои

Чожук догмадан мурда ешлерин келечектеки кам көрүү эмгегини ексиксиз жана милдеттүү бир келишимйле белирлежемедиги варсажылмактадыр. Чожук догдуктан кийин кам көрүү жүгүнүн чоң бөлүмүнү үстленежегини беклейен бир аял, чожук сахиби олмайы баштапкыта дагы малийетли маанилендиребилир.

Аялын варсажылан кам көрүү пайы \(\tau_f\) менен гөстерилмектедир. Аялын натыйжалуу төрөт тандоосу:

\[ \beta_f^{eff}=\beta_f-\gamma\tau_f \]

катары танымланмактадыр.

• \(\tau_f\), чожук догдуктан кийин аялын үстленмеси бекленен варсажылан кам көрүү пайыдыр.
• \(\gamma\), ешитсиз кам көрүү жүгүнүн аялын чожук тандооини не кадар күчтүү азалттыгыны көрсөтөт.
• \(\beta_f^{eff}\), кам көрүү жүгү беклентиси хесаба катылдыктан кийинки таасирин тандоотир.

Геленексел гендердик нормаларнын күчтүү экени, уйгун фийатлы кам көрүү кызматтарынин чек аралы калдыгы же бабаларын кам көрүү катышуусунн төмөн экени ортамларда \(\tau_f\) дагы жогорку болушу мүмкүн.

Бу формүл, аялдарын табиятсы гереги азыраак чожук истедиги иддиасыны курмаз. Моделде төмөнүрөөк тандоо, бала багуунын аялдар үзеринде йогунлашан заман жана карийер малийетлерийле баглантылыдыр.

Ортак карар жана соодалашуу салмагы

Үй чарбасы карары, эркек еше \(\lambda\), аял еше \(1-\lambda\) агырлык верен Pareto-эффективдүү бир програмла темсил едилмектедир:

\[ U= \lambda\ln c_m+ (1-\lambda)\ln c_f+ \bar{\beta}\ln n \]

Ортак төрөт тандоои:

\[ \bar{\beta} = \lambda\beta_m+ (1-\lambda)\beta_f^{eff} \]

шеклиндедир.

\(\lambda\) йүкселдикче герчеклешен карар эркек ешин тандооине, дүштүкче аял ешин тандооине дагы көп йаклашмактадыр.

Моделин жабык формадагы бала саны чөзүмү шөйледир:

\[ n^* = \frac{\bar{\beta}}{1+\bar{\beta}} \cdot \frac{S}{p(w_m,w_f)} \]

Бурада:

• \(n^*\), модельин өнгөрдүгү герчеклешен бала саныдыр.
• \(S=w_m+w_f\), ешлерин там үй чарбасынын кирешесидир.
• \(п(w_м,w_ф)\), бала тарбиялоонин заман малийетидир.
• \(\bar{\beta}\), сүйлөшүү агырлыкларыйла бирлештирилмиш орток бала тандоосудир.

Бу чөзүм үч негизги илишкийи көрсөтөт:

• Үй чарбасы кирешеси йүкселдикче бала саны артабилир.
• Чожук йетиштирменин малийети йүкселдикче бала саны азалыр.
• Үй чарбасы үчүндеки орток бала тандоосу гүчлендикче бала саны артар.

Робот шоку эмгек акыларды насыл таасирилийор?

Робот таасирине дуушар болуу \(\rho\) менен гөстерилмекте жана эмгек акылардын таасирленүүле бирликте үстел бичимде өзгөртиги варсажылмактадыр:

\[ w_m(\rho)=w_m^0\exp(-\delta_m\rho) \]

\[ w_f(\rho)=w_f^0\exp(-\delta_f\rho) \]

Бурада:

• \(w_m^0\) жана \(w_f^0\), шок мурдаси акылардир.
• \(\delta_m\) жана \(\delta_f\), робот таасирине дуушар болууга каршы эмгек акылардын жарым ийкемдүүлүклеридир.

Изилдөөнын эркектери дагы көп таасирмененйен технология шоку варсанымы:

\[ \delta_m>\delta_f>0 \]

шеклиндедир. Йани робот таасирине дуушар болуу ики ешин де акыини олумсууз таасирмененйебилир; факат еркегин акыи дагы күчтүү дүшмектедир.

Гөрели акы жана соодалашуу салмагы

Еркегин аяла боюнча акы катышы:

\[ r=\frac{w_m}{w_f} \]

катары танымланыр. Эркек ешин соодалашуу салмагы бул катышын артан бир фонксийонудур:

\[ \lambda=\Lambda(r),\qquad \Lambda'(r)>0 \]

Еркегин боюнчали акыи йүкселдикче эркек ешин соодалашуу салмагы артмактадыр. Робот шоку еркегин акыини дагы көп дүшүрдүгүнде \(r\) күчүлүр жана \(\lambda\) азалыр. Бөйлеже үй чарбасы карары аял ешин тандооине догру кайар.

Төрөт тепкисинин үч канала айрылмасы

Изилдөөнын борбордук теңдемеси, робот таасирине дуушар болуунин төрөт үзериндеки таасирисини үч айры компоненте айырмактадыр:

\[ \frac{d\ln n^*}{d\rho} = -\left(\delta_ms_m+\delta_fs_f\right) + \left(\theta_m\delta_m+\theta_f\delta_f\right) - \frac{\beta_m-\beta_f^{eff}} {\bar{\beta}(1+\bar{\beta})} \kappa(r)(\delta_m-\delta_f) \]

Бурада:

• \(s_m=w_m/S\) жана \(s_f=w_f/S\), ешлерин үй чарбасынын кирешесиндеки пайларыдыр.
• \(\theta_m\) жана \(\theta_f\), ешлерин эмгек акылардынин бала тарбиялоо малийетиндеки пайларыдыр.
• \(\каппа(р)=р\Ламбда'(р)\), боюнчали акы өзгөриминин соодалашуу салмагыны не кадар таасирменендигини көрсөтөт.

1. Киреше каналы

\[ -\left(\delta_ms_m+\delta_fs_f\right)<0 \]

Робот таасирине дуушар болуу ешлерин жалпы казанжыны азалтырса үй чарбасы булаклары даралыр. Чожук йетиштирменин түздөн-түз жана долайлы гидерлерини каршыламак зорлаштыгы үчүн төрөт дүшебилир.

2. Альтернативдик чыгым каналы

\[ \left(\theta_m\delta_m+\theta_f\delta_f\right)>0 \]

Эмгек акылерин дүшмеси, бала багууна айрылан заманда вазкечмененн кирешеси азалтыр. Ошондуктан гана альтернативдик чыгым көңүл бурууе алынырса робот шокунун догурганлыгы артырмасы бекленир.

3. Пазарлык каналы

\[ - \frac{\beta_m-\beta_f^{eff}} {\bar{\beta}(1+\bar{\beta})} \kappa(r)(\delta_m-\delta_f)<0 \]

Эркеклерин кирешелары аялдарын кирешеларындан дагы көп дүштүгүнде аялдарын салыштырмалуу экономикалык позицияу гүчленир. Аялларын таасирин чожук тандоои эркектерден төмөнүрөөксе герчеклешен бала саны ашагы догру харекет едер.

Бу үч канал зыт йөнлерде чалышабилдиги үчүн жалпы таасиринин ишарети курам тарабынан мурдаден так катары белирленмемектедир. Ханги каналын баскын экени маалыматден араштырылмактадыр.

Моделин ики айырт едижи өнгөрүсү

Гендер нормларынын гүчлендирме таасириси

Моделин биринчи өнермеси шөйледир:

\[ \frac{\partial^2\ln n^*} {\partial\rho\,\partial\tau_f} <0 \]

Аялын варсажылан кам көрүү жүгү арттыкча робот шокунун догурганлыгы азалтан сүйлөшүү таасириси гүчленмектедир. Геленексел нормлар сүйлөшүү мекатөмөнмасыны тек башына олуштурмаз; айны боюнчали акы өзгөриминин төрөт карарына өткөрүлүшүны бүйүтүр.

Ешлер арасындаки тандоо фаркынын гүчлендирме таасириси

Икинжи өнерме:

\[ \frac{\partial^2\ln n^*} {\partial\rho\,\partial(\beta_m-\beta_f)} <0 \]

шеклиндедир. Ешлерин истедиги бала саны арасындаки фарк бүйүдүкче соодалашуу күчүндеки айны өзгөрим герчеклешен бала санын дагы көп таасирмененр.

Бу ики гетерогендүүлүк тести өзгөчөликле өнемлидир. Моделде киреше жана альтернативдик чыгым каналлары түздөн-түз \(\tau_f\) же \(\beta_m-\beta_f\) менен өзгөрмемектедир. Долайысыйла робот таасирисинин гана бул ики бойут күчтүү экенинда бүйүмеси, соодалашуу каналына өзгү бир каныт катары йорумланмактадыр.

Економетрик модель

Бирейсел жана үй чарбасы деңгэколундаки негизги тахмин теңдемеси шөйледир:

\[ Y_{ict} = \alpha+ \beta РоботExposure_{c,t-1} + X_{ict}\gamma+ \delta_i+ \xi_t+ \varepsilon_{ict} \]

Бурада:

• \(i\), бирейи;
• \(c\), жергиликтүү административдик аймакйи;
• \(t\), жылы же изилдөө далгасыны;
• \(Y_{ict}\), бала саны, истихдам, изилдөө саати, киреше же сүйлөшүү гөстергеси сыяктуу сонужу;
• \(РоботExposure_{c,t-1}\), бөлгенин бир мурдаки мезгилдеки робот таасирине дуушар болууни;
• \(X_{ict}\), контрол өзгөркенлерини;
• \(\delta_i\), индивид туруктуу эффекттерини;
• \(\xi_t\), жыл туруктуу эффекттерини көрсөтөт.

Бирей туруктуу эффекттери, кишинин заман үчүнде өзгөрмейен көзленмиш же көзленмемиш өзгөчөликлерини контрол етмейи амачламактадыр. Стандарт хаталар негизги модельлерде бөлге деңгэколунда кластерленгентир.

Контрол өзгөркенлери

Бирейсел контроллер шунлары камтыйт:

• Аялын йашы жана йашынын кареси
• Аялын билим берүү жылы
• Кырсал же шаардык хукоу статүсү
• Ешин йашы жана йашынын кареси
• Ешин билим берүү жылы

2010 жылына аит баштапкы бөлге өзгөчөликлери догрусал заман егилимийле таасирмененштирилмиштир:

• Табиятл нүфус өсүш хызы
• Кызматтар сектөрүнүн истихдам пайы
• Топлам истихдам
• Гайрисафи йурт ичи хасыла

Айрыжа бөлгелерин баглы экени штаттаре өзгү догрусал заман егилимлери пайдаланылган.

Робот таасирине дуушар болуу насыл хесапланыйор?

Герчек робот таасирине дуушар болуу шу схифт-схаре формүлүйле түзүлгөн:

\[ РоботExposure_{ct} = \sum_k \left( \frac{L_{ck,2000}} {\sum_kL_{ck,2000}} \right) \frac{R_{kt}}{L_{k,2000}} \]

Бурада:

• \(L_{ck,2000}\), \(c\) бөлгесинде \(k\) сектөрүнүн 2000 жылы истихдабы.
• \(\sum_kL_{ck,2000}\), бөлгенин капсанан сектөрлердеки жалпы истихдабы.
• \(R_{kt}\), Кытайда \(k\) сектөрүндеки иштеп турган робот запасыдур.
• \(L_{k,2000}\), айны сектөрүн Кытай генелиндеки 2000 жылы истихдабы.

Бир бөлге 2000 жылында дагы кийин хызла роботлашан сектөрлерде узманлашмышса робот таасирине дуушар болуу дагы жогорку хесапланмактадыр.

Бартик инструменталдык өзгөрмөи

Йерел төрөт егилимлери фирмаларын робот йатырымыны таасирмененйебилир же роботтошуу менен догурганлыгы айны анда таасирмененйен көзленмейен экономикалык өнүгүүлер булунабилир. Изилдөөжылар бул ичкилик сорунларына каршы Америка Кошмо Штаттарындагы сектордук роботтошууйы инструменталдык өзгөрмө катары кулланмыштыр:

\[ РоботExposure^{IV}_{ct} = \sum_k \left( \frac{L_{ck,2000}} {\sum_kL_{ck,2000}} \right) \frac{R^{US}_{kt}}{L^{US}_{k,2000}} \]

\(R^{US}_{kt}\), АКШ’деки сектөрел иштеп турган робот запасыну; \(L^{US}_{k,2000}\) исе АКШ’нин айны сектөрдеки 2000 жылы иш менен камсыз болуунуны көрсөтөт.

Инструменталдык өзгөрмөин мантыгы шудур: АКШ сектөрлериндеки роботтошуу, глобалдык технологияк мененрлемейи йансытрасаен Кытайдын белирли бир бөлгесиндеки төрөт тандоолори тарабынан түздөн-түз белирленсүт эмүүчүдир. Кытай бөлгелеринин бул глобалдык технология итишине таасирленүүи исе 2000 жылындаки мурдаден белирленмиш сектөр түзүлүшсыйла айырмалуулашмактадыр.

Бу йаклашым себепсел йорумун ишенимилирлигини артырмайы амачлар; бирок АКШ’деки сектөрел роботтошуунын Кытай бөлгелерини төрөт дышында башка каналларла айырмалуу таасирмененмедиги варсанымыны геректирир.

Вери булаклары

Изилдөөда үч ана маалымат кайнагы пайдаланылган:

1. Ынтернатионал Федератион оф Роботижс: Үлке, сектөр жана жыл деңгэколундаки фаал өнөр жай роботу стоклары.
2. Жхина Фамиляй Панел Студиес: Бирейлери жана амененлери ики жылда бир байкоо еден, эмгек күчү, билим берүү жана аменен илишклери билимлерини камтыган панел изилдөөсы.
3. 2010 жана 2020 Кытай калк каттоолору: Бөлгесел жалпы жана йаша өзгү төрөт хызларыны хесапламак үчүн пайдаланылган.

Ана үлгүлем

COVID-19 мезгилинин олуштурабмененжеги өзгөчө таасирлери азалтмак амажыйла негизги анализде 2010–2018 арасындаки илк беш CFPS далгасы пайдаланылган.

Ана үлгүлем:

• 17–49 йашындаки аялдары,
• Евли же бирликте йашайанлары,
• Ен аз ики изилдөө далгасында көзлененлери,
• Ешлери де маалымат үчүнде көзлененлери камтыйт.

Өгренжмененр, өз хесабына кызматкерлер жана негизги иши ажыл чарба олан аялдар менен ешлери ана үлгүлемден чыкарылмыштыр. Герекче, бул групларын өнөр жай роботторудан дагы айырмалуу таасирмененнебилмеси жана кирешелеринин үй чарбасы үчүнде айрыштырылмасынын гүч олмасыдыр. Бул груплар дагы кийин бекемдик контролүнде кайра үлгүлеме екленмиштир.

Сон үлгүлем 10.780 панел байкооинден олушмактадыр.

Үлгүлемин негизги өзгөчөликлери

Робот таасирине дуушар болуу менен төрөт арасындаки гөрсел илишки

Шекил 4’үн ики панелинде хем нүфус санымы жалпы төрөт коэффициенти хем де CFPS бала саны менен робот таасирине дуушар болуу арасында ашагы йөнлү бир илишки гөрүлмектедир.

Нокталар, туруктуу эффекттер жана башка контроллер чыкарылдыктан кийин олуштурулан артык маанилери темсил етмектедир. Хер ики панелдеки егилим чизгиси негатифтир: робот таасирине дуушар болуу дагы жогорку бөлгелерде төрөт өлчүлери төмөнүрөөктүр.

Бу графиклер танымлайыжы дестек саглар; тек башына себепселлик каныты эмес. Неденсел йорум инструменталдык өзгөрмөли регрессиялара негизделет.

Темел төрөт сонужу

Контроллер ашамалы бичимде генишлетилдигинде робот таасирине дуушар болуунин бала саны үзериндеки коэффициентсы шу маанилери алмактадыр:

Бүтүн коэффициентлар %1 деңгэколунда статистикалык катары маанилүүдыр.

Робот таасирине дуушар болуунин стандарттык четтөөсы 0,215, үлгүлемдеки орталама бала саны 1,37’дир. Тержих едмененн коэффициент кулланылдыгында:

\[ \frac{-0{,}189\times0{,}215}{1{,}37} \approx -0{,}030 \]

елде едилмектедир. Буна боюнча робот таасирине дуушар болуундеки бир стандарттык четтөө өлчөмүндөгү өсүш, орталама бала санын үлгүлем орталамасына боюнча болжол менен %3 азалтмактадыр.

Бу хесап, хер үй чарбасынин бала санынн там катары %3 азалдыгы маанисин билдирбейт. Бөлгесел таасирленүүтеки өзгөримин үлгүлем генелиндеки орталама тахмини таасирисини ифаде едер.

Илк кез ебевейн олмак мы, азыраак чожук сахиби олмак мы?

Изилдөө төрөт таасирисини ики парчайа айырмактадыр:

• Экстенсивдүү чеги: Ен аз бир чожуга сахип олма оласылыгы.
• Интенсивдүү чеги: Затен ебевейн оланларын сахип экени бала саны.

Жыйынтык, робот таасирине дуушар болуунин инсанларын бардыкүйле ебевейнликтен вазкечмесинден чок учурдагы ата-энелерин экинчи же кийинки балдарга өтүүини азалтмасыйла ылайыкдур.

Роботтошуу эркектери герчектен дагы көп мы таасирилийор?

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Робот таасирине дуушар болуу аялдарын иш менен камсыз болуунуны да азалтмактадыр. Ошондуктан жыйынтык “роботlar аялдарa yeni iş kazandırdı” бичиминде йорумланамаз.

Темел асиметри, эркектерин истихдам, изилдөө саати жана киреше кайыпларынын дагы чоң олмасыдыр. Бөйлеже аялдарын мутлак казанжы артмаса бменен еркеге боюнча экономикалык конуму гүчленебилир.

Аялларын соодалашуу күчү насыл өлчүлүйор?

Үй ичиндеги соодалашуу гүжү түздөн-түз көзленемейен бир каврамдыр. Изилдөөжылар беш гөстерге кулланмыштыр:

1. Аялын ешинден дагы көп же ешит казанмасы
2. Аялын жалпы үй чарбасы казанжындаки пайы
3. Аялын үй чарбасы финансыманы конусуунда ен билимли киши олмасы
4. Гүзеллик жана аялла илишкмененндирмененн үрүн харжамаларынын үлгүлем медианаынын үзеринде олмасы
5. Үч икили гөстергеден олуштурулан стандартлаштырылмыш бирлешик сүйлөшүү ендекси

Жыйынтыклар робот таасирине дуушар болуунин аялдарын өлчүлен салыштырмалуу экономикалык салымсыны жана айрым үй чарбасы ичи контрол гөстергелерини артырдыгыны көрсөтөт.

Бунунла бирликте өзгөчөликле гүзеллик харжамаларынын аялдарын керектөөи жана соодалашуу күчү үчүн векил катары колдонулушу долайлыдыр. Харжама өзгөрүүликлери фийат, жергиликтүү керектөө күлтүрү же башка тандоолорден де таасирмененнебилир. Бирлешик ендекс өлчөө хатасыны азалтмайы амачласа да соодалашуу күчүнү кусуурсууз бичимде өлчмез.

Тержих фаркы тести

Бөлгелер, евли олмайан аял жана эркектерин истедиги бала саны фаркына боюнча ики груба бөлүнгөнтыр:

Ешлер бензер саныда чожук истийорса карар агырлыгынын кимин елинде экени герчеклешен бала санын көп өзгөртпөшү мүмкүн. Тержихлер айырмалууйса соодалашуу күчүндеки кайма сонужу дагы күчтүү таасирмененйебилир.

Бу гетерогендүүлүк, изилдөөчүлөрдүн соодалашуу каналы лехиндеки ен өнемли канытларындан биридир. Бирок ики алт грубун коэффициентларындан биринин маанилүү, башкаинин анламсыз олмасы тек башына коэффициентларын бирбиринден статистикалык катары айырмалуу экенин хер заман канытламаз. Изилдөөнын йоруму модельин бардык мекатөмөнма канытларыйла бирликте окунмалыдыр.

Геленексел нормлар тести

Изилдөөжылар салттуу гендердик нормаларны беш айырмалуу гөстергейле өлчмүштүр:

• “Эркек карийере, аял амененйе мурдалик вермелидир” гөрүшүне дестек
• “Эркек ev işlerinin en az yarısını üstlenmelidir” гөрүшүне төмөн дестек
• “Аял бала sahibi olmadan tamamlanmış sayılmaz” гөрүшүне дестек
• “Бала sahibi olmanın amacı soyun devamıdır” гөрүшүне дестек
• Кырсал хукоу статүсү

Шекил 5’те беш өлчүнүн түмүнде робот таасирине дуушар болуунин догурганлыгы азалтан таасириси салттуу нормларын дагы күчтүү экени групларда чоң жана статистикалык катары маанилүүдыр. Нормларын дагы алсыз экени групларда коэффициентлар сыфыра дагы йакын жана анламсыздыр.

Бу жыйынтык модельин шу йорумуйла ылайыкдур: Аялларын бала багуунын чоң бөлүмүнү үстленмесинин варсажылан кабул едилдиги үй чарбаларыде аялдарын таасирин чожук тандоои төмөнүрөөктүр. Економик соодалашуу күчү аялдара кайдыгында герчеклешен төрөт дагы күчтүү азалыр.

Киреше каналы

Робот таасирине дуушар болуунин ешлерин жалпы жыллык емек кирешесинин логаритмасы үзериндеки коэффициентсы:

\[ -0{,}366 \]

катары тахмин едилмиш жана %1 деңгэколунда маанилүү табылган. Бул, киреше каналынын догурганлыгы азалтма йөнүнде чалыштыгыны дестеклемектедир.

Топлам үй чарбасынын кирешеси төрөт регрессияуна контрол катары еклендигинде робот коэффициентсы:

\[ -0{,}193 \]

катары калмыш жана %1 деңгэколунда маанилүүлыгыны корумуштур. Изилдөөжылар буну киреше кайбынын бардык таасирийи тек башына түшүндүрмөдыгына илишкин дестеклейижи каныт катары йорумламактадыр.

Бирок үй чарбасынын кирешеси робот таасирине дуушар болуунин ардындан өзгөрен бир аражы өзгөрөзр. Ошондуктан моделье контрол катары екленмеси “kötü kontrol” соруну йаратабилир. Изилдөө бул чек аралылыгы ачыкча кабул етмектедир. Долайысыйла бул модель так бир себепсел аражылык айрыштырмасы катары гөрүлсүт эмүүчүдир.

Альтернативдик чыгым каналы себеп негизги түшүндүрмө эмес?

Робот таасирине дуушар болуу эмгек акыларды дүшүрдүгүнде бала багууна айрылан заманда вазкечмененн киреше де азалабилир. Моделде бул канал догурганлыгы артырмактадыр.

Гөзленен жалпы таасири исе негатифтир. Ошондуктан альтернативдик чыгым каналы учурдагы олса бменен негизги сонужу үретен баскын мекатөмөнма оламаз; терсине, негатиф киреше жана сүйлөшүү каналларынын бир бөлүмүнү денгелемектедир.

Чожук саны–бала сапаты өзгөр токушу сынанды мы?

Роботтошуунын бежери гетирисини артырарак амененлери азыраак чожуга дагы көп билим берүү йатырымы йапмайа йөнелтмеси оласы бир алтернатиф түшүндүрмөдыр. Изилдөөжылар:

• Егитим харжамасынын логаритмасыны,
• кытай тили сабагындагы жетишкендикны,
• Математик башарысыны

инжелемиштир.

Робот таасирине дуушар болуунин бул үч жыйынтык үзериндеки коэффициентлары статистикалык катары маанилүү эмес. Изилдөө ошондуктан төрөт азайышынын бала саны йерине бала сапатыне йатырым түзүлүшлмасыйла ачыкланмасыны дестеклейен каныт буламамыштыр.

Бу жыйынтык, роботларын билим берүү йатырымыны такликле таасирмененмедигини канытламаз. Кулланылан харжама жана ебевейн маанилендирмесине дайалы башары гөстергелеринде ишенимилир бир таасири теспит едилмедигини көрсөтөт.

Догумлар гана ертеленийор му?

Төрөттаки кечижи заманлама өзгөрими, генч йашларда азыраак догумун лери йашларда телафи едилмесини геректирир. Калыжы деңгээл таасириси исе тамамланмыш бала санынн дүшмесини ифаде едер.

Ек Шекил А1’де робот таасирине дуушар болуунин дагы узак гежикмелери кулланылдыгында негатиф коэффициентларын генел катары бүйүдүгү гөрүлмектедир. Ек Шекил А2 жана А3’те ен белиргин төмөндөөлер өзгөчөликле 25–34 жана кысмен 35–44 йаш групларында ортайа чыкмактадыр. Илери йашларда мурдаки төмөндөөү телафи еден белиргин бир позитиф сычрама көзленмемектедир.

Изилдөөжылар бул өрүнтүйү төрөттөрын гана ертеленмесинден чок аяктаган төрөтта азаюуйла ылайык булмактадыр. Бунунла бирликте узак гежикмелерде ишеним аралыклары генишлемекте жана тахмин таклиги азаюуктадыр.

Сагламлык контроллери

Темел жыйынтык чок саныда алтернатиф модельле сынанмыштыр:

• 2010 жана 2020 нүфус санымларында бөлгесел жалпы төрөт коэффициенти пайдаланылган.
• Аражын сектөр шоклары үчүн денге тестлери колдонулган.
• Ротемберг салмактары изилденген жана ен жогорку агырлыга сахип сектөрлер сырайла чыкарылмыштыр.
• Йыгылмыш биринчи фарк модельи курулмуштур.
• Бир бала саясатынын гевшетилмеси контрол едилмиштир.
• Ейалет деңгэколундаки төрөт өргүүсү узатмалары контрол едилмиштир.
• Йерел жана штат деңгэколундаки минималдуу эмгек акы өзгөрүүликлери контрол едилмиштир.
• Ейалет–жыл туруктуу эффекттери екленмиштир.
• Бөлгейе өзгү догрусал заман егилимлери екленмиштир.
• Робот таасирине дуушар болуунин евленме оласылыгы үзериндеки таасириси сынанмыштыр.
• Ажыл чарбада жана өз хесабына кызматкер кишмененр үлгүлеме екленмиштир.
• АКШ менен Аврупа робот колдонууну бирлештирен алтернатиф арач пайдаланылган.
• Изилдөө 2020 CFPS далгасыны ичережек шекилде генишлетилмиштир.
• Стандарт хаталар штат жана бирей деңгээллеринде кластерленгентир.

Нүфус санымы догруламасы

2010 жана 2020 нүфус санымы маалыматлеринде робот таасирине дуушар болуунин жалпы төрөт коэффициенти үзериндеки тахмини таасириси −0,052’дир жана %10 деңгэколунда маанилүүдыр. Бул жыйынтык CFPS үлгүлеминин дышындаки нүфус деңгэколунда де негатиф бир өрүнтү булундугуну көрсөтөт; бирок маанилүүлык деңгээли негизги CFPS тахминлеринден дагы алсызтыр.

Инструменталдык өзгөрмө гүжү

Тержих едмененн негизги модельде илк ашама Ф-истатистиги 391,87’дир. Бул маани, аражын Кытайдаки робот таасирине дуушар болууни күчтүү бичимде ачыкладыгыны көрсөтөт.

Йүксек Ф-истатистиги алсыз инструмент көйгөйүну азалтыр; бирок аражын догурганлыгы гана робот таасирине дуушар болуу аркылуу таасирменендигини тек башына канытламаз.

Сектөр агырлыклары

Ротемберг салмактарында електроник сектөрү ен жогорку позитиф агырлыга сахиптир. Електроник менен кийинки ен жогорку агырлыклы сектөрлер арачтан чыкарылдыгында робот коэффициентсы болжол менен −0,183 менен −0,189 арасында калмыш жана %1 деңгэколунда маанилүүлыгыны корумуштур.

Бу жыйынтык негизги тахминин гана бир гана сектөрден булакланмадыгына илишкин дестек сагламактадыр.

Политика контроллери

Төрөт политикаларынын гевшетилмеси жана төрөт өргүүсү өзгөрүүликлери контрол едилдигинде коэффициентлар болжол менен −0,191 менен −0,243 арасында калган. Асгари акы контроллеринде коэффициентлар −0,181 жана −0,189’дур.

Даха гениш үлгүлем

Ажыл чарбада жана өз хесабына кызматкерлер еклендигинде байкоо саны 21.641’е чыкмыш; коэффициент −0,094 олмуш жана гана %10 деңгэколунда маанилүү калган. Еткинин күчүлмеси, ана сонужун роботларла түздөн-түз баглантылы эмгек күчү кесикмлеринде дагы күчтүү олабмененжегини дүшүндүрмектедир.

2020 далгасы

2020 CFPS маалыматси еклендигинде коэффициент −0,139 жана %5 деңгэколунда маанилүүдыр. Изилдөөжылар негизги үлгүлемде пандеми таасирлерини өнлемек үчүн 2018’де дурмайы тандоо етмиштир.

Изилдөөнын күчтүү жактари

• Курамсал модель, төрөт таасирисини киреше, альтернативдик чыгым жана сүйлөшүү каналларына ачыкча айырмактадыр.
• Ешлерин айырмалуу чожук тандоолори модельин борбордукне йерлештирилмиштир.
• Хер ики ешин истихдам, изилдөө саати жана киреше билимлери айны панел үчүнде көзленмектедир.
• Төрөт сонужу индивид туруктуу эффекттерийле заман үчүнде байкоо едилмектедир.
• CFPS жыйынтыклары нүфус санымы маалыматлерийле каршылаштырылмыштыр.
• Роботтошуунын эркектер жана аялдар үзериндеки асиметрик эмгек күчү таасириси түздөн-түз тест едилмиштир.
• Үй ичиндеги соодалашуу гүжү бир гана гөстергеден эмес, бирден көп экономикалык жана карар гөстергесинден изилденген.
• Тержих фаркы жана гендердик нормалар, соодалашуу каналыны башка каналлардан айырмак үчүн пайдаланылган.
• Төрөт политикалары, төрөт өргүүсү, минималдуу эмгек акы жана алтернатиф инструменталдык өзгөрмөлер контрол едилмиштир.
• Догумларын ертеленмеси менен калыжы бала саны азайышы бирбиринден айрылмайа чалышылмыштыр.

Изилдөөнын чектөөлөры

• Изилдөө хакемли бир дерги йайыны катары догруланмамыш бир изилдөө кâгыды/препринттир.
• Неденсел йорум, АКШ’деки сектөрел роботтошуунын Кытайдаки жергиликтүү догурганлыгы робот таасирине дуушар болуу дышында башка каналларла таасирмененмедиги варсанымына баглыдыр.
• Башлангыч сектөр пайлары 2000 жылы түзүлүшсыны йансытса да бөлгелерин дагы кийинки экономикалык дөнүшүмлерийле байланыштуу калыжы өзгөчөликлер бардыкүйле дышланамайабилир.
• Үй ичиндеги соодалашуу гүжү түздөн-түз көзленмемекте, боюнчали киреше жана харжама гөстергелерийле болжол менен катары өлчүлмектедир.
• Гүзеллик харжамалары аялдара айрылан булакларын долайлы жана төсүшмайа ачык бир векилидир.
• Аялларын төмөнүрөөк орталама чожук тандооинин кам көрүү жүгү, карийер малийети, саламаттык сактоо кайгысы, турак жай, билим берүү рекабети же башка себеплер арасындаки айрымы түздөн-түз түзүлүшлмамактадыр.
• Тержих фаркы ил деңгэколунда жана евли олмайанларын орталамаларындан курулмуштур; хер евли жупин герчек тандоо фаркыны өлчмемектедир.
• Гендер нормлары да бөлгесел тутум орталамаларыйла өлчүлмектедир жана тек тек үй чарбаларынын жүрүм-турумларыны кусуурсууз йансытмаз.
• Темел үлгүлем, өгренжлери, ажыл чарба кызматкерлерыны жана өз хесабына кызматкерлеры дышламактадыр.
• Үлгүлемде аялдарын %93,9’у затен ен аз бир чожук сахибидир; илк чожуга кечиш үзеринде таасири булма гүжү чек аралы болушу мүмкүн.
• Үй чарбасы кирешеси бир аражы өзгөркен экени үчүн киреше контролү камтыган мекатөмөнма регрессияу көтү контрол сорунуна ачыктыр.
• Изилдөө робот таасирине дуушар болуунин түздөн-түз чожук кам көрүү мөөнөтси, бабаларын кам көрүү катылымы же догум контролү карарлары үзериндеки таасирисини өлчмемектедир.
• Кытайдын хукоу системи, аменен политикасы жана социалдык нормлары башка өлкөлөрдөн айырмалуудыр; жыйынтыклар отоматик катары башка өлкөлере генелленемез.

Изилдөө не сөйлүйор?

• 2010–2018 мезгилинде дагы жогорку өнөр жай роботу таасирленүүи, инжеленен Кытай үлгүлеминде төмөнүрөөк бала саныйла байланыштуудир.
• Инструменталдык өзгөрмөли тандоо едмененн тахмин, бир стандарттык четтөөлык робот таасирине дуушар болуунин орталама бала санын болжол менен %3 азалттыгыны көрсөтөт.
• Етки илк чожуга кечиштен чок учурдагы ата-энелерин сахип экени бала санында ортайа чыкмактадыр.
• Робот таасирине дуушар болуу эркектерин истихдам, изилдөө саати жана кирешеларыны аялдардан дагы көп азалтмактадыр.
• Бу асиметри аялдарын үй чарбасынын кирешесиндеки боюнчали пайыны жана айрым соодалашуу күчү гөстергелерини йүкселтмектедир.
• Төрөт төмөндөөү, аял жана эркектерин истедиги бала саны фаркынын чоң экени бөлгелерде дагы күчтүүдүр.
• Етки салттуу гендердик нормаларнын күчтүү экени бөлгелерде белиргинлешмектедир.
• Үй чарбасы кирешесиндеки төмөндөө сонужа каткыда булунмакта, факат изилдөөчүлөрдүн тестлеринде бардык таасирийи түшүндүрмөмактадыр.
• Альтернативдик чыгым каналы көзленен негатиф жалпы таасирийе каршы йөнде изилдөөктадыр.

Изилдөө не сөйлемийор?

• Робот кулланан хер фабриканын булундугу йерде төрөт так катары дүшер.
• Роботлар аялдарын мутлак эмгек акылардыни же иш менен камсыз болуунуны артырыр.
• Аялларын соодалашуу күчүнүн артмасы социалдык ачыдан олумсууздур.
• Дүшүк догурганлыгын тек себеби автоматташтыруудур.
• Кытайдын төрөт төмөндөөүнүн тамамы 2010 кийинсы роботтошууйла ачыкланыр.
• Бүтүн аялдар эркектерден азыраак чожук истер.
• Хер жупте эркек жана аял арасында төрөт чатышмасы бар.
• Гүзеллик харжамасындаки өсүш тек башына аялдарын герчек карар гүжүнү так катары канытлар.
• Робот колдонулушунын азалтылмасы төрөт политикасы катары өнерилмектедир.
• Догурганлыгы артырмак үчүн аялдарын соодалашуу күчүнүн алсызлатылмасы геректиги сонужу чыкарылабилир.

Гечмиш, бүгүн жана келечек ачысындан өнеми

Гечмиште технология жана төрөт илишкиси чогунлукла догум контрол арачлары, ев алетлери, аялдардын эмгек күчүнө катышуусу жана бала багуунын альтернативдик чыгым аркылуу изилденген. Бул изилдөө, үретим технологиялеринин ешлер арасындаки салыштырмалуу экономикалык позицияу өзгөртүп догурганлыгы таасир эте аларын гөстерен айырмалуу бир мекатөмөнма өнермектедир.

Бугүн өнөр жай роботтору, алгоритмик башкаруу жана жасалма интеллект дестекли автоматташтыруу сектөрлери айырмалуу бичимлерде дөнүштүрмектедир. Ханги меслеклерин дагы көп автоматташтырууа дуушар калдыгы, гана жалпы иш санын эмес аял жана эркектерин үй чарбасы үчүндеки экономикалык агырлыгыны да өзгөртиребилир.

Ошондуктан технологиянин социалдык таасириси эмгек рыногу чек аралардында битмез. Эмгек акы, истихдам жана изилдөө саатлериндеки жинсийете боюнча асиметрик өзгөримлер; аменен бүтчесини, кам көрүү иштердинин пайлашымыны, ешлерин карар гүжүнү жана бала саны карарыны таасирмененйебилир.

Гележектеки изилдөөларын шу сорулара йөнелмеси өнемлидир:

• Роботтошуу бабаларын жана аннелерин герчек чожук кам көрүү мөөнөтлерини насыл өзгөртирийор?
• Аялларын соодалашуу күчүндеки өсүш догум контролү, догум аралыгы жана аменен планламасы карарларына насыл йансыйор?
• Уйгун фийатлы креш кызматтари соодалашуу каналыны алсызлатыйор му?
• Бабайа бөлүнгөн төрөт өргүүсү, кам көрүү жүгү ешитсизлигини азалтыйор му?
• Йапай зекâ жана хизмет сектөрү автоматташтырууу аял жана эркек иш менен камсыз болуунуны өнөр жай роботларындан айырмалуу мы таасирилийор?
• Жыйынтыклар айырмалуу аменен политикаларына жана социалдык нормлара сахип өлкөлөрдө текрарланыйор му?

Изилдөөнын политика месажы роботтошууйы дурдурмак эмес. Йазарларын өнердиги йаклашым, аялдарын чожук сахиби олма себебийле үстлендиги катыштысыз заман жана карийер малийетлерини азалтмактыр. Уйгун фийатлы калители бала багуу, кош бойлуулук жана аннелик айрымжылыгына каршы уйгулама, бабаларын колдонулушуны тешвик еден ата-эне өргүүсү жана салттуу нормларын дагы күчтүү экени бөлгелере максатли дестеклер бул алкакта бааланат.

Изилдөөнүн методу жана табылгалары

Текник изилдөө өзети

Темел жыйынтыкларын санысал өзети

Мекатөмөнмаларын маанилендирилмеси

Истатистиксел маанилүүлыгын йоруму

Изилдөөда жылдызларла гөстермененн ешиклер шөйледир:

• * p<0,10
• ** p<0,05
• *** p<0,01

Истатистиксел маанилүүлык, таасиринин политика ачысындан чоң же хер бирей үчүн кечерли экенин гөстермез. Тахминин үлгүлем жана модель алтында сыфырдан айырт едмененбилдигини ифаде едер.

Неденселлик маанилендирмеси

Изилдөө, инструменталдык өзгөрмөли тасарымыны себепсел таасирийи белирлемек амажыйла кулланмактадыр. Бул йорумун кечерли олмасы үчүн:

• АКШ’деки сектөрел роботтошуунын Кытай бөлгелериндеки төрөт тарабынан белирленмемеси,
• АКШ роботтошуусынын Кытайдаки догурганлыгы есас катары Кытайдын робот таасирине дуушар болуу аркылуу таасирмененмеси,
• 2000 жылы сектөр түзүлүшсына баглы айырмалуу бөлгесел егилимлерин колдонулган контроллерле йетеринже айрыштырылмасы

герекмектедир.

Денге тестлери, алтернатиф арачлар, сектөр тыянаклары жана сабит таасири контроллери бул варсанымлары дестеклемектедир; бирок байкоосел эконометрикалык бир изилдөө хичбир заман бул варсанымлары кокус контроллү эксперимент деңгэколунда түздөн-түз канытлайамаз.

Булак жана метод эскертүүсү

Изилдөөнын там өзгүн ады: Gender-biased Тежхнологй, Intra-household Баргаининг, анд Фертилитй

Йазарлар жана сыралары: Aiya Feng; Dezhuang Hu; Chaoqun Zhan

Еш каткы билимси: Үч йазар изилдөөйа ешит каткыда табылган. Йазарлар алфабэтикалык сырайла листеленмиштир.

Сорумлу йазар: PDF’де айры бир сорумлу йазар ачыкча белиртилмемиштир.

Курумсал баглантылар:

1. Aiya Feng — Сжхоол оф Ежономижс, Зхежианг Университй, Жхина
2. Dezhuang Hu — Сжхоол оф Ежономижс, Зхонгнан Университй оф Ежономижс анд Лаw, Жхина
3. Chaoqun Zhan — Департмент оф Ажжоунтанжй, Ежономижс анд Финанже, Хонг Конг Баптист Университй, Хонг Конг SAR, Жхина

DOI: DOI билимси йүкленен PDF’де йер алмамактадыр жана еришмененбмененн расмий жазуу метнинден көз карандысыз катары догруланамамыштыр.

SSRN жазуу нумарасы: 6911518

Дерги: Хакемли бир дерги йайыны бул сүрүм аркылуу догруланамамыштыр.

Өзгүн йайыневи: Хакемли дерги же академик йайыневи билимси жок.

Йайын платформу: SSRN

Йайын жылы: 2026

Булак түрү: Курамсал модель жана эконометрикалык панелдик маалымат анализи камтыган изилдөө кâгыды/препринт

Хакемлик абалы: Хакем маанилендирмесинден кечтиги догруланамамыштыр. Бул сүрүм хакемли дерги макаласи катары суунулмамалыдыр.

Ресмî йайын баглантысы:SSRN үзериндеки расмий изилдөө кайды

Бу Түркче макала йүкленен 64 сайфалык PDF’нин ана метни, теориялык денклемлери, маалымат танымлары, эконометрикалык ыкмаи, бардык ана таблолары, карталары, график гөрселлери, бекемдик контроллери жана модель чыгарылыштары инжеленерек хазырланмыштыр.

PDF’де олмайан йени бир билимсел табылга, догруланмамыш DOI, клиникалык жыйынтык, тижари башары же так политика таасириси екленмемиштир.

Изилдөөнын негизги чектөөлөры; хакемлик абалынн догруланамамасы, инструменталдык өзгөрмө варсанымларына багымлылык, соодалашуу күчүнүн долайлы гөстергелерле өлчүлмеси, бөлгесел норм жана тандоо фаркларынын тек тек жуптарин герчек абалын там йансытмамасы жана жыйынтыкларын Кытайдын курумсал түзүлүшсы дышына отоматик катары генелленемемесидир.