Sənaye robotlarının yayılması yalnız fabriklərdəki işlərin sayını, əməkhaqlarını və iş formalarını dəyişdirməyə bilər. Aiya Feng, Dezhuang Hu və Chaoqun Zhan tərəfindən hazırlanan bu tədqiqat, avtomatlaşdırmanın həyat yoldaşlarının ev daxilindəki iqtisadi mövqelərini dəyişdirərək uşaq sahibi olma qərarlarına da təsir edə biləcəyini irəli sürür.

Araşdırma, Çindəki sənaye robotu istifadəsinin kişilərin məşğulluğunı, iş saatlarıni və qazanclarını qadınlara kıyasla daha güclü biçimde azalttığı nəticəsina ulaşmaktadır. Qadınların qazancları mutlaka artmamakta; ancaq kişilərin qazancları daha çox düştüğü üçün qadınların ev təsərrüfatı gəlirindeki görəli payı və araşdırmacıların kullandığı bəzi bazarlıq gücü göstəriciləri yüksəlmektedir.

Tədqiqatın əsas nəzəri varsayımına görə həyat yoldaşları hər zaman eyni sayıda uşaq istememektedir. Çin Ailə Paneli Tədqiqatı məlumatlarınde evli olmayan qadınların istediği orta uşaq sayı 1,66, kişilərin istediği sayı ise 1,72 olaraq hesablanmışdır. Robotların kişilərin nisbi iqtisadi mövqeunu daha çox zəiflattığı ev təsərrüfatlarıde qərar ağırlığı qadınlara düzgün kaymakta və gerçeklhəyat yoldaşıen doğurganlıq qadınların daha aşağı uşaq sayı seçimine yaklaşmaktadır.

2010–2018 Çin Ailə Paneli Tədqiqatı məlumatlarıyle yapılan əsas alət dəyişən təxminine görə robot məruzqalmasındeki bir standart sapmalıq artım, nümunəlem ortasına kıyasla uşaq sayını təxminən %3 azaltmaktadır. Etki, ilk dəfə valideyn olma olasılığında deyil; hâlihazırda çocuğu bulunan ailəlerin daha az sayıda uşaq sahibi olması anlamına gelen intensivlik marjasında ortaya çıkmaktadır.

Araşdırmacılar doğurganlıq tepkisini üç qanala ayırmaktadır:

• Gəlir kanalı: Robotlar ev təsərrüfatı gəlirini düşürerek uşaq sahibi olmanın qarşılanabilirliğini azaltabilir.
• Alternativ dəyər kanalı: Əməkhaqqılerin düşmesi, uşaq baxımına ayrılan zamanın iqtisadi xərcini azaltarak doğurganlığı yüksəltebilir.
• Evdaxili bazarlıq kanalı: Kişilərin iqtisadi konumu daha çox zəifladığında qərar ağırlığı qadınlara kayabilir və gerçeklhəyat yoldaşıen uşaq sayı qadınların daha aşağı seçimine yaklaşabilir.

Nəticəlar, alternativ dəyər kanalının gözlenen doğurganlıq azalmaünü açıklayamayacağını göstərir; çünki bu qanal doğurganlığı artırma yönünde tədqiqatktadır. Ev təsərrüfatı gəlirindeki azalma azalmae katkıda vardır, ancaq araşdırmacılara görə bütün nəticəsi tek başına izahmaktadır. En güclü qanıt, doğurganlıq azalmaünün həyat yoldaşları arasındakı uşaq sayı seçimi fərqının böyük və ənənəvi gender normalarının güclü olduğu bölgelerde belirginlhəyat yoldaşımesidir.

Bilimsel uyarı: Bu tədqiqat hakemli bir dergi yayını olaraq düzgünlanmamış bir tədqiqat kâğıdı/preprinttir. Niyəsel yorum, Bartik shift-share aracının xaricilığına və modeldeki evdaxili bazarlıq varsayımlarına bağlıdır. Nəticələr robotların bütün ölkələrdə və ya bütün ailəlerde doğurganlığı azaltacağını göstermemektedir.

Araşdırmanın əsas problemi

Teknolojik dəyişim çoğu zaman sosial gender baxımından neytral deyil. Bir texnologiya bəzi sektörleri, meslekleri və ya tapşırıqleri digərlerinden daha çox etkiləyebilir. Söz konusu sektörlerde qadın və kişi məşğulluğunın dağılımı fərqliysa texnologiya şoku qadınların və kişilərin haqlarıni, iş saatlarıni və iş bulma olasılıklarını fərqli böyüklüklerde dəyiştirebilir.

Doğurganlıq literatüründe texnologiyak və iqtisadi dəyişimlerin uşaq sahibi olma qərarlarına çoğunlukla iki klasik mexanizm üzərindən aktarıldığı düşünülür. Birincisi, xüsusilikle qadınların haqları ilə uşaq baxımına ayrılan zamanın alternativ dəyər arasındakı əlaqədir. İkincisi ise ev təsərrüfatı gəlirinin uşaq sayını və uşaq başına yapılan yatırımı nasıl etkilədiğidir.

Bu tədqiqat, bunlara üçüncü bir mexanizm eklemektedir: evdaxili bazarlıq gücü. Araşdırmacılara görə doğurganlıq qərarı, tək bir ortak seçimin meqanik nəticəsi deyil. Həyat yoldaşılerin istediği uşaq sayı fərqli ola bilər və gerçeklhəyat yoldaşıen nəticə, həyat yoldaşlarıin qərar sürecindeki görəli ağırlıklarına görə şəkillenebilir.

Tədqiqatın ana tədqiqat sualı şöyledir:

Kişi məşğulluğunı qadın məşğulluğundan daha çox olumsuz etkiləyen bir avtomatlaşdırma şoku, həyat yoldaşlarıin görəli iqtisadi və danışıq mövqelərini dəyişdirərək doğurganlığı azaltabilir mi?

Çin niyə araşdırma alanı olaraq seçildi?

Çin üç niyəle araşdırma üçün uygun bir bağlam sunmaktadır:

1. Doğurganlıq bilmecesi: Uşaq sayı üzərindeki idari sərhədlamalar aşamalı biçimde gevşetilmesine rağmen doğurganlıq düşmeye devam etmiştir.
2. Hızlı robotlaşma: Sənaye robotu kullanımı xüsusilikle kişilərin yoğun olduğu imalat sektörlerinde hızla yailmıştır.
3. Bölgesel fərqlilıklar: Robot məruzqalması, gender normaları və qadınların ev daxilindəki başlanğıc mövqeyi Çinin bölgeleri arasında önemli ölçüde dəyişmektedir.

Tədqiqatdaki Şəkil 1, Çinin ümumi doğurganlıq əmsalının 1970’lerden 2023’e kadar genel olaraq aşağı yönlü seyrettiğini göstərir. Grafikte 1973 tarihli “daha gec, daha uzun fasilə, daha az uşaq” kampanyası; 1979 Tək Uşaq Siyasəti; 2013 Seçici İki Uşaq Siyasəti; 2016 Universal İki Uşaq Siyasəti və 2021 Üç Uşaq Siyasəti dikey çizgilərle işaretlenmiştir.

Grafiğin önemli mesajı, uşaq kotasının yüksəltilmesinin doğurganlığı əhalinin özünü yeniləmə səviyyəsi olan 2,1’e geri döndürmemiş olmasıdır. Bununla belə grafik tek başına robotların bu uzun dövr azalmaüne niyə olduğunu göstermez. Araşdırmanın ekonometrik kısmı, xüsusilikle 2010 sonrası regional robot məruzqalmasıni araşdırır.

Robot məruzqalmasınin coğrafi dağılımı

Şəkil 2, 2009–2017 dövründə Çinin iller altındaki yerli inzibati bölgəlerinde robot məruzqalmasındeki dəyişimi xəritəlandırmaktadır. Koyu mavi bölgeler daha yüksək məruz qalması göstərir.

Artış xüsusilikle doğu kıyısındaki imalat merkezlerinde yoğunlaşmakla birlikte yalnız kıyı bölgeleriyle sərhədlı deyil. Otomotiv, elektronik, elektrikli makine və metal məhsulları kimi robot kullanımına daha açık sektörlerde 2000 ilı əvvəlsinde daha böyük məşğulluq payına malik bəzi daxili və cənubbatı bölgeleri de yüksək məruz qalma həyatıştır.

Bu coğrafi fərqlilık, araşdırmanın tanımlama stratejisinin əsasini təşkil edir. Başlangıçta avtomatlaşdırmaa açık sektörlerde uzmanlaşmış bölgeler, daha sonraki qlobal robotlaşma dalğasından daha çox etkilənmiştir.

Həyat yoldaşılerin istediği uşaq sayı eyni mı?

Araşdırma modelinde kişilərin qadınlardan daha çox uşaq istediği asimetrik seçim vəziyyəti ele alınmaktadır. Bu, her qadın ilə her kişi üçün gecerli bir kural olaraq sunulmamaktadır; analizde istifadə olunan orta bir örüntüdür.

2014 və 2018 Çin Ailə Paneli Tədqiqatı məlumatlarınde, evli olmayan qadınların istediği orta uşaq sayı 1,66; evli olmayan kişilərin istediği orta uşaq sayı 1,72’dir. Evli olmayanların kullanılması, evlilikten və ya mevcut uşaq sayından sonra seçimlərin dəyişmesiyle oluşabiləcek daxililik sualnunu azaltmayı amaçlamaktadır.

Şəkil 3’te yatay eksen kişilərin, dikey eksen qadınların il səviyyəsindəki orta istediği uşaq sayını göstərir. Kirq beş derecelik çizgi, qadın və kişi seçimlərinin həyat yoldaşıit olduğu noktaları temsil eder. Bölgelerin böyük bölməünün bu çizginin altında bulunması, qadınların orta seçiminin kişilərdən daha aşağı olduğunu göstərir.

Bununla belə seçim fərqının böyüklüğü bölgeden bölgeye dəyişmektedir. Bu dəyişkənlik, evdaxili bazarlıq kanalını sınamak üçün kullanılmaktadır.

Evdaxili bazarlıq modeli

Tədqiqat, həyat yoldaşlarıin istehlak və uşaq sayı konusunda birlikte qərar verdiği kolektif bir ev təsərrüfatı modeli kurmaktadır. Kişi həyat yoldaşının fayda funksiyası şöyledir:

\[ u_m=\ln c_m+\beta_m\ln n \]

Qadın həyat yoldaşının fayda funksiyası ise şöyledir:

\[ u_f=\ln c_f+\beta_f\ln n \]

Burada:

• \(u_m\), kişi həyat yoldaşının fayda səviyyəsidir.
• \(u_f\), qadın həyat yoldaşının fayda səviyyəsidir.
• \(c_m\) və \(c_f\), həyat yoldaşlarıin xüsusi istehlak miktarlarıdır.
• \(n\), uşaq sayıdır.
• \(\beta_m\) və \(\beta_f\), həyat yoldaşlarıin uşaq sayına verdikleri görəli önemi gösteren seçim parametreleridir.

Model, incelenen durumda:

\[ \beta_m>\beta_f \]

olduğunu, yani kişi həyat yoldaşının orta olaraq daha çox uşaq istediğini varsaymaktadır.

Uşaq qayğıında həyat yoldaşlarıin zamanı

Modelde uşaqlar yalnız parasal harcamalarla deyil, her iki həyat yoldaşının zamanı kullanılarak “üretilən” bir ev təsərrüfatı ictimai neməti olaraq ele alınmaktadır:

\[ n= \left[ (v_mt_m)^{\frac{\sigma-1}{\sigma}} + (v_ft_f)^{\frac{\sigma-1}{\sigma}} \right]^{\frac{\sigma}{\sigma-1}} \]

Burada:

• \(t_m\), kişinin uşaq baxımına ayırdığı vaxtdır.
• \(t_f\), qadının uşaq baxımına ayırdığı vaxtdır.
• \(v_m\) və \(v_f\), baxım vaxtının uşaq böyütmədeki etkinliğini temsil eder.
• \(\sigma\), həyat yoldaşlarıin qayğı zamanları arasındakı əvəzetmə elastikliyidir.

Tədqiqat \(0<\sigma<1\) vəziyyətina fokuslanmaktadır. Bu varsayım, qadın və kişi baxım vaxtının tam olaraq birbirinin yerine gecmediğini; belirli ölçüde tamamlayıcı olduğunu ifade eder.

Başka bir ifadeyle, bir həyat yoldaşının baxım vaxtındaki kayıp digər həyat yoldaşının zamanı artırılarak her koşulda və hdaxilibir xərc olmadan telafi ediləmez.

Bir çocuğun zaman xərci

Həyat yoldaşılerin haqları \(w_m\) və \(w_f\) ilə gösterildiğinde model, bir birim uşaq böyütmənin zaman xərcini şu biçimde türetmektedir:

\[ p(w_m,w_f)= \left[ \left(\frac{w_m}{v_m}\right)^{1-\sigma} + \left(\frac{w_f}{v_f}\right)^{1-\sigma} \right]^{\frac{1}{1-\sigma}} \]

\(p(w_m,w_f)\), uşaq böyütmənin həyat yoldaşlarıin vazgectiği piqanun gəliri cinsinden birim xərcidir. Həyat yoldaşılerden birinin haqqi düştüğünde, o həyat yoldaşının uşaq baxımına zaman ayırmasının iqtisadi alternativ dəyər de düşebilir.

Bu əlaqə, avtomatlaşdırmanın haqları azaltmasının niyə nəzəri olaraq doğurganlığı artırabiləcek bir qanal oluşturduğunu açıklar. Ancaq araşdırmanın tapıntılarında ümumi etki ters yöndedir.

Əməkhaqqısiz baxım yükü və qadınların etkin seçimi

Uşaq doğmadan əvvəl həyat yoldaşlarıin gələcəkdəki qayğı əməyini eksiksiz və məcburi bir müqaviləyle belirleyemediği varsailmaktadır. Uşaq doğduktan sonra baxım yükünün böyük bölməünü üstleneceğini bekleyen bir qadın, uşaq sahibi olmayı başlanğıcta daha xərcli dəyərlendirebilir.

Qadının varsailan qayğı payı \(\tau_f\) ilə gösterilmektedir. Qadının effektiv doğurganlıq seçimi:

\[ \beta_f^{eff}=\beta_f-\gamma\tau_f \]

olaraq tərif edilir.

• \(\tau_f\), uşaq doğduktan sonra qadının üstlenmesi beklenen varsailan qayğı payıdır.
• \(\gamma\), həyat yoldaşıitsiz baxım yükünün qadının uşaq seçimini ne kadar güclü azalttığını göstərir.
• \(\beta_f^{eff}\), baxım yükü beklentisi hesaba katıldıktan sonraki etkin seçimtir.

Geleneksel gender normalarının güclü olduğu, uygun fiyatlı baxım xidmətlərinin sərhədlı kaldığı və ya babaların qayğı iştirakının aşağı olduğu ortamlarda \(\tau_f\) daha yüksək ola bilər.

Bu formül, qadınların təbiətsı gereği daha az uşaq istediği iddiasını kurmaz. Modelde daha aşağı seçim, uşaq baxımının qadınlar üzərinde yoğunlaşan zaman və kariyer xərcleriyle bağlantılıdır.

Ortak qərar və bazarlıq çəkisi

Ev təsərrüfatı qərarı, kişi həyat yoldaşıe \(\lambda\), qadın həyat yoldaşıe \(1-\lambda\) ağırlık veren Pareto-effektiv bir programla temsil edilir:

\[ U= \lambda\ln c_m+ (1-\lambda)\ln c_f+ \bar{\beta}\ln n \]

Ortak doğurganlıq seçimi:

\[ \bar{\beta} = \lambda\beta_m+ (1-\lambda)\beta_f^{eff} \]

şeklindedir.

\(\lambda\) yüksəldikçe gerçeklhəyat yoldaşıen qərar kişi həyat yoldaşının seçimine, düştükçe qadın həyat yoldaşının seçimine daha çox yaklaşmaktadır.

Modelin qapalı formalı uşaq sayı çözümü şöyledir:

\[ n^* = \frac{\bar{\beta}}{1+\bar{\beta}} \cdot \frac{S}{p(w_m,w_f)} \]

Burada:

• \(n^*\), modelin öngördüğü gerçeklhəyat yoldaşıen uşaq sayıdır.
• \(S=w_m+w_f\), həyat yoldaşlarıin tam ev təsərrüfatı gəliridir.
• \(p(w_m,w_f)\), uşaq böyütmənin zaman xərcidir.
• \(\bar{\beta}\), danışıq ağırlıklarıyla birlhəyat yoldaşıtirilmiş ortaq uşaq seçimidir.

Bu çözüm üç əsas əlaqəyi göstərir:

• Ev təsərrüfatı gəliri yüksəldikçe uşaq sayı artabilir.
• Uşaq yetiştirmenin xərci yüksəldikçe uşaq sayı azalır.
• Ev təsərrüfatı üçündeki ortaq uşaq seçimi güclendikçe uşaq sayı artar.

Robot şoku haqları nasıl etkiliyor?

Robot məruzqalması \(\rho\) ilə gösterilmekte və haqların məruz qalmale birlikte üstel biçimde dəyiştiği varsailmaktadır:

\[ w_m(\rho)=w_m^0\exp(-\delta_m\rho) \]

\[ w_f(\rho)=w_f^0\exp(-\delta_f\rho) \]

Burada:

• \(w_m^0\) və \(w_f^0\), şok əvvəlsi haqlardir.
• \(\delta_m\) və \(\delta_f\), robot məruzqalmasıne qarşı haqların yarı-elastiklikleridir.

Tədqiqatın kişiləri daha çox etkiləyen texnologiya şoku varsayımı:

\[ \delta_m>\delta_f>0 \]

şeklindedir. Yani robot məruzqalması iki həyat yoldaşının de haqqini olumsuz etkiləyebilir; fakat kişinin haqqi daha güclü düşmektedir.

Görəli haqq və bazarlıq çəkisi

Erkeğin qadına görə haqq nisbətı:

\[ r=\frac{w_m}{w_f} \]

olaraq tanımlanır. Kişi həyat yoldaşının bazarlıq çəkisi bu nisbətın artan bir fonksiyonudur:

\[ \lambda=\Lambda(r),\qquad \Lambda'(r)>0 \]

Erkeğin görəli haqqi yüksəldikçe kişi həyat yoldaşının bazarlıq çəkisi artmaktadır. Robot şoku kişinin haqqini daha çox düşürdüğünde \(r\) küçülür və \(\lambda\) azalır. Böylece ev təsərrüfatı qərarı qadın həyat yoldaşının seçimine düzgün kayar.

Doğurganlıq tepkisinin üç qanala ayrılması

Tədqiqatın mərkəzi tənliyi, robot məruzqalmasınin doğurganlıq üzərindeki təsirini üç ayrı komponente ayırmaktadır:

\[ \frac{d\ln n^*}{d\rho} = -\left(\delta_ms_m+\delta_fs_f\right) + \left(\theta_m\delta_m+\theta_f\delta_f\right) - \frac{\beta_m-\beta_f^{eff}} {\bar{\beta}(1+\bar{\beta})} \kappa(r)(\delta_m-\delta_f) \]

Burada:

• \(s_m=w_m/S\) və \(s_f=w_f/S\), həyat yoldaşlarıin ev təsərrüfatı gəlirindeki paylarıdır.
• \(\theta_m\) və \(\theta_f\), həyat yoldaşlarıin haqlarınin uşaq böyütmə xərcindeki paylarıdır.
• \(\kappa(r)=r\Lambda'(r)\), görəli haqq dəyişiminin bazarlıq çəkisinı ne kadar etkilədiğini göstərir.

1. Gəlir kanalı

\[ -\left(\delta_ms_m+\delta_fs_f\right)<0 \]

Robot məruzqalması həyat yoldaşlarıin ümumi kazancını azaltırsa ev təsərrüfatı mənbəları daralır. Uşaq yetiştirmenin birbaşa və dolaylı giderlerini qarşılamak zorlaştığı üçün doğurganlıq düşebilir.

2. Alternativ dəyər kanalı

\[ \left(\theta_m\delta_m+\theta_f\delta_f\right)>0 \]

Əməkhaqqılerin düşmesi, uşaq baxımına ayrılan zamanda vazgecilən gəliri azaltır. Bu səbəbdən yalnız alternativ dəyər diqqəte alınırsa robot şokunun doğurganlığı artırması beklenir.

3. Pazarlık kanalı

\[ - \frac{\beta_m-\beta_f^{eff}} {\bar{\beta}(1+\bar{\beta})} \kappa(r)(\delta_m-\delta_f)<0 \]

Kişilərin qazancları qadınların qazanclarından daha çox düştüğünde qadınların nisbi iqtisadi mövqeu güclenir. Qadınların etkin uşaq seçimi kişilərdən daha aşağıse gerçeklhəyat yoldaşıen uşaq sayı aşağı düzgün hareket eder.

Bu üç qanal zıt yönlerde çalışabildiği üçün ümumi etkinin işareti nəzəriyyə tərəfindən əvvəlden qəti olaraq belirlenmemektedir. Hangi kanalın baskın olduğu məlumatden araştırılmaktadır.

Modelin iki ayırt edici öngörüsü

Gender normlarının güclendirme təsiri

Modelin birinci önermesi şöyledir:

\[ \frac{\partial^2\ln n^*} {\partial\rho\,\partial\tau_f} <0 \]

Qadının varsailan baxım yükü arttıkça robot şokunun doğurganlığı azaltan danışıq təsiri güclenmektedir. Geleneksel normlar danışıq mexanizmsını tek başına oluşturmaz; eyni görəli haqq dəyişiminin doğurganlıq qərarına aktarılmasını büyütür.

Həyat yoldaşıler arasındakı seçim fərqının güclendirme təsiri

İkinci önerme:

\[ \frac{\partial^2\ln n^*} {\partial\rho\,\partial(\beta_m-\beta_f)} <0 \]

şeklindedir. Həyat yoldaşılerin istediği uşaq sayı arasındakı fərq büyüdükçe bazarlıq gücündeki eyni dəyişim gerçeklhəyat yoldaşıen uşaq sayını daha çox etkilər.

Bu iki heterogenlik testi xüsusilikle önemlidir. Modelde gəlir və alternativ dəyər qanalları birbaşa \(\tau_f\) və ya \(\beta_m-\beta_f\) ilə dəyişmemektedir. Dolayısıyla robot təsirinin yalnız bu iki boyut güclü olduğunda büyümesi, bazarlıq kanalına xas bir qanıt olaraq yorumlanmaktadır.

Ekonometrik model

Bireysel və ev təsərrüfatı səviyyəsindəki əsas təxmin tənliyi şöyledir:

\[ Y_{ict} = \alpha+ \beta RobotExposure_{c,t-1} + X_{ict}\gamma+ \delta_i+ \xi_t+ \varepsilon_{ict} \]

Burada:

• \(i\), bireyi;
• \(c\), yerli inzibati bölgəyi;
• \(t\), ilı və ya araşdırma dalgasını;
• \(Y_{ict}\), uşaq sayı, məşğulluq, tədqiqat saati, qazanc və ya danışıq göstəricisi kimi nəticəsi;
• \(RobotExposure_{c,t-1}\), bölgenin bir əvvəlki dövrdeki robot məruzqalmasıni;
• \(X_{ict}\), kontrol dəyişkenlerini;
• \(\delta_i\), fərd sabit effektlərini;
• \(\xi_t\), il sabit effektlərini göstərir.

Birey sabit təsirləri, kişinin zaman üçünde dəyişmeyen gözlenmiş və ya gözlenmemiş xüsusiliklerini kontrol etmeyi amaçlamaktadır. Standart hatalar əsas modellerde bölge səviyyəsində klasterləşdirilmiştir.

Kontrol dəyişkenleri

Bireysel kontroller şunları ehtiva edir:

• Qadının yaşı və yaşının karesi
• Qadının təhsil ilı
• Kırsal və ya şəhər hukou statüsü
• Həyat yoldaşıin yaşı və yaşının karesi
• Həyat yoldaşıin təhsil ilı

2010 ilına ait başlanğıc bölge xüsusilikleri düzgünsal zaman eğilimiyle etkiləştirilmiştir:

• Təbiətl əhali artım hızı
• Xidmətlər sektörünün məşğulluq payı
• Ümumi məşğulluq
• Gayrisafi yurt daxilii hasıla

Ayrıca bölgelerin bağlı olduğu ştatlare xas düzgünsal zaman eğilimleri istifadə edilmişdir.

Robot məruzqalması nasıl hesaplanıyor?

Gerçek robot məruzqalması şu shift-share formülüyle yaradılmışdır:

\[ RobotExposure_{ct} = \sum_k \left( \frac{L_{ck,2000}} {\sum_kL_{ck,2000}} \right) \frac{R_{kt}}{L_{k,2000}} \]

Burada:

• \(L_{ck,2000}\), \(c\) bölgesinde \(k\) sektörünün 2000 ilı məşğulluğu.
• \(\sum_kL_{ck,2000}\), bölgenin kapsanan sektörlerdeki ümumi məşğulluğu.
• \(R_{kt}\), Çində \(k\) sektöründeki aktiv robot stokudur.
• \(L_{k,2000}\), eyni sektörün Çin genelindeki 2000 ilı məşğulluğu.

Bir bölge 2000 ilında daha sonra hızla robotlaşan sektörlerde uzmanlaşmışsa robot məruzqalması daha yüksək hesaplanmaktadır.

Bartik alət dəyişəni

Yerel doğurganlıq eğilimleri firmaların robot yatırımını etkiləyebilir və ya robotlaşma ilə doğurganlığı eyni anda etkiləyen gözlenmeyen iqtisadi inkişafler bulunabilir. Araşdırmacılar bu daxililik sualnlarına qarşı Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı sektoral robotlaşmayı alət dəyişən olaraq kullanmıştır:

\[ RobotExposure^{IV}_{ct} = \sum_k \left( \frac{L_{ck,2000}} {\sum_kL_{ck,2000}} \right) \frac{R^{US}_{kt}}{L^{US}_{k,2000}} \]

\(R^{US}_{kt}\), ABŞ’deki sektörel aktiv robot stokunu; \(L^{US}_{k,2000}\) ise ABŞ’nin eyni sektördeki 2000 ilı məşğulluğunı göstərir.

Alət dəyişənin mantığı şudur: ABŞ sektörlerindeki robotlaşma, qlobal texnologiyak ilərlemeyi yansıtirqen Çinin belirli bir bölgesindeki doğurganlıq seçimləri tərəfindən birbaşa belirlenməməlidir. Çin bölgelerinin bu qlobal texnologiya itişine məruz qalması ise 2000 ilındaki əvvəlden belirlenmiş sektör yapısıyla fərqlilaşmaktadır.

Bu yaklaşım niyəsel yorumun etimadilirliğini artırmayı amaçlar; ancaq ABŞ’deki sektörel robotlaşmanın Çin bölgelerini doğurganlıq xariciında başqa qanallarla fərqli etkiləmediği varsayımını gerektirir.

Veri mənbəları

Araşdırmada üç ana məlumat kaynağı istifadə edilmişdir:

1. International Federation of Robotics: Ülke, sektör və il səviyyəsindəki faal sənaye robotu stokları.
2. China Family Panel Studies: Bireyleri və ailəleri iki ilda bir izləmə eden, işçi qüvvəsi, təhsil və ailə əlaqələri biliklerini ehtiva edən panel araşdırması.
3. 2010 və 2020 Çin əhali siyahıyaalmaları: Bölgesel ümumi və yaşa xas doğurganlıq hızlarını hesaplamak üçün istifadə edilmişdir.

Ana nümunəlem

COVID-19 dövrinin oluşturabiləceği xüsusi təsirləri azaltmak amacıyla əsas analizde 2010–2018 arasındakı ilk beş CFPS dalgası istifadə edilmişdir.

Ana nümunəlem:

• 17–49 yaşındaki qadınları,
• Evli və ya birlikte yaşayanları,
• En az iki araşdırma dalgasında gözlenenleri,
• Həyat yoldaşıleri de məlumat üçünde gözlenenleri əhatə edir.

Öğrencilər, öz hesabına işçilər və əsas işi kənd təsərrüfatı olan qadınlar ilə həyat yoldaşlarıi ana nümunəlemden çıkarılmıştır. Gerekçe, bu grupların sənaye robotlarıdan daha fərqli etkilənebilmesi və gəlirlerinin ev təsərrüfatı üçünde ayrıştırılmasının güc olmasıdır. Bu gruplar daha sonra dayanıqlılıq kontrolünde yenidən nümunəleme eklenmiştir.

Son nümunəlem 10.780 panel müşahidəinden ibarətdir.

Nümunəlemin əsas xüsusilikleri

Robot məruzqalması ilə doğurganlıq arasındakı görsel əlaqə

Şəkil 4’ün iki panelinde hem əhali sayımı ümumi doğurganlıq əmsalı hem de CFPS uşaq sayı ilə robot məruzqalması arasında aşağı yönlü bir əlaqə görülmektedir.

Noktalar, sabit təsirlər və digər kontroller çıkarıldıktan sonra oluşturulan artık dəyərleri temsil etmektedir. Her iki paneldeki eğilim çizgisi mənfitir: robot məruzqalması daha yüksək bölgelerde doğurganlıq ölçüleri daha aşağıtür.

Bu grafikler tanımlayıcı destek sağlar; tek başına niyəsellik qanıtı deyil. Niyəsel yorum alət dəyişənli reqressiyalara əsaslanır.

Temel doğurganlıq nəticəsi

Kontroller aşamalı biçimde genişletildiğinde robot məruzqalmasınin uşaq sayı üzərindeki əmsalı şu dəyərleri almaktadır:

Bütün əmsallar %1 səviyyəsində statistik olaraq əhəmiyyətlidır.

Robot məruzqalmasınin standart sapması 0,215, nümunəlemdeki orta uşaq sayı 1,37’dir. Tercih edilən əmsal kullanıldığında:

\[ \frac{-0{,}189\times0{,}215}{1{,}37} \approx -0{,}030 \]

elde edilir. Buna görə robot məruzqalmasındeki bir standart sapmalıq artım, orta uşaq sayını nümunəlem ortasına görə təxminən %3 azaltmaktadır.

Bu hesap, her ev təsərrüfatınin uşaq sayının tam olaraq %3 azaldığı mənasına gəlmir. Bölgesel məruz qalmateki dəyişimin nümunəlem genelindeki orta təxmini təsirini ifade eder.

İlk kez ebeveyn olmak mı, daha az uşaq sahibi olmak mı?

Araşdırma doğurganlıq təsirini iki parçaya ayırmaktadır:

• Ekstensivlik marjası: En az bir çocuğa malik olma olasılığı.
• İntensivlik marjası: Zaten ebeveyn olanların malik olduğu uşaq sayı.

Nəticə, robot məruzqalmasınin insanların bütünüyle ebeveynlikten vazgecmesinden çok mövcud valideynlərin ikinci və ya sonrakı uşaqlara keçidini azaltmasıyla uyğundur.

Robotlaşma kişiləri gerçekten daha çox mı etkiliyor?

* p<0,10; ** p<0,05; *** p<0,01.

Robot məruzqalması qadınların məşğulluğunı da azaltmaktadır. Bu səbəbdən nəticə “robotlar qadınlara yeni iş kazandırdı” biçiminde yorumlanamaz.

Temel asimetri, kişilərin məşğulluq, tədqiqat saati və qazanc kayıplarının daha böyük olmasıdır. Böylece qadınların mutlak kazancı artmasa bilə erkeğe görə iqtisadi konumu güclenebilir.

Qadınların bazarlıq gücü nasıl ölçülüyor?

Evdaxili bazarlıq gücü birbaşa gözlenemeyen bir kavramdır. Araşdırmacılar beş gösterge kullanmıştır:

1. Qadının həyat yoldaşınınden daha çox və ya həyat yoldaşıit kazanması
2. Qadının ümumi ev təsərrüfatı kazancındaki payı
3. Qadının ev təsərrüfatı maliyyəmanı konusunda en bilikli kişi olması
4. Güzellik və qadınla əlaqələndirilən ürün harcamalarının nümunəlem medianının üzərinde olması
5. Üç ikili göstergeden oluşturulan standartlaştırılmış birlhəyat yoldaşıik danışıq endeksi

Nəticəlar robot məruzqalmasınin qadınların ölçülen nisbi iqtisadi töhfəsını və bəzi ev təsərrüfatı daxilii kontrol göstəricilərini artırdığını göstərir.

Bununla belə xüsusilikle güzellik harcamalarının qadınların istehlaki və bazarlıq gücü üçün vekil olaraq kullanılması dolaylıdır. Harcama dəyişiklikleri fiyat, yerli istehlak kültürü və ya başqa seçimlərden de etkilənebilir. Birlhəyat yoldaşıik endeks ölçmə hatasını azaltmayı amaçlasa da bazarlıq gücünü kusursuz biçimde ölçmez.

Tercih fərqı testi

Bölgeler, evli olmayan qadın və kişilərin istediği uşaq sayı fərqına görə iki gruba ayrılmıştır:

Həyat yoldaşıler benzer sayıda uşaq istiyorsa qərar ağırlığının kimin elinde olduğu gerçeklhəyat yoldaşıen uşaq sayını çox dəyişdirməyə bilər. Tercihler fərqliysa bazarlıq gücündeki kayma nəticəsi daha güclü etkiləyebilir.

Bu heterogenlik, araşdırmacıların bazarlıq kanalı lehindeki en önemli qanıtlarından biridir. Ancaq iki alt qrupun əmsallarından birinin əhəmiyyətli, digərinin anlamsız olması tek başına əmsalların birbirinden statistik olaraq fərqli olduğunu hər zaman qanıtlamaz. Tədqiqatın yorumu modelin bütün mexanizm qanıtlarıyla birlikte okunmalıdır.

Geleneksel normlar testi

Araşdırmacılar ənənəvi gender normalarını beş fərqli göstergeyle ölçmüştür:

• “Kişi kariyere, qadın ailəye əvvəllik vermelidir” görüşüne destek
• “Kişi ev işlərinin en az yarısını üstlenmelidir” görüşüne aşağı destek
• “Qadın uşaq sahibi olmadan tamamlanmış sailmaz” görüşüne destek
• “Uşaq sahibi olmanın amacı soyun devamı” görüşüne destek
• Kırsal hukou statüsü

Şəkil 5’te beş ölçünün tümünde robot məruzqalmasınin doğurganlığı azaltan təsiri ənənəvi normların daha güclü olduğu gruplarda böyük və statistik olaraq əhəmiyyətlidır. Normların daha zəif olduğu gruplarda əmsallar sıfıra daha yakın və anlamsızdır.

Bu nəticə modelin şu yorumuyla uyğundur: Qadınların uşaq baxımının böyük bölməünü üstlenmesinin varsailan kabul edildiği ev təsərrüfatlarıde qadınların etkin uşaq seçimi daha aşağıtür. Ekonomik bazarlıq gücü qadınlara kaydığında gerçeklhəyat yoldaşıen doğurganlıq daha güclü azalır.

Gəlir kanalı

Robot məruzqalmasınin həyat yoldaşlarıin ümumi illık emek gəlirinin logaritması üzərindeki əmsalı:

\[ -0{,}366 \]

olaraq təxmin edilmiş və %1 səviyyəsində əhəmiyyətli aşkar edilmişdir. Bu, gəlir kanalının doğurganlığı azaltma yönünde işlədiyinı desteklemektedir.

Ümumi ev təsərrüfatı gəliri doğurganlıq reqressiyauna kontrol olaraq eklendiğinde robot əmsalı:

\[ -0{,}193 \]

olaraq kalmış və %1 səviyyəsində əhəmiyyətlilığını korumuştur. Araşdırmacılar bunu gəlir kaybının bütün etkiyi tek başına izahdığına əlaqən destekleyici qanıt olaraq yorumlamaktadır.

Ancaq ev təsərrüfatı gəliri robot məruzqalmasınin ardından dəyişen bir aracı dəyişözr. Bu səbəbdən modele kontrol olaraq eklenmesi “kötü kontrol” sualnu yaratabilir. Tədqiqat bu sərhədlılığı açıkça kabul etmektedir. Dolayısıyla bu model qəti bir niyəsel aracılık ayrıştırması olaraq görülməməlidir.

Alternativ dəyər kanalı niyə əsas izah deyil?

Robot məruzqalması haqları düşürdüğünde uşaq baxımına ayrılan zamanda vazgecilən gəlir de azalabilir. Modelde bu qanal doğurganlığı artırmaktadır.

Gözlenen ümumi etki ise mənfitir. Bu səbəbdən alternativ dəyər kanalı mevcut olsa bilə əsas nəticəsi üreten baskın mexanizm olamaz; tersine, mənfi gəlir və danışıq qanallarının bir bölməünü dengelemektedir.

Uşaq sayı–uşaq keyfiyyəti dəyiş tokuşu sınandı mı?

Robotlaşmanın beceri getirisini artırarak ailəleri daha az çocuğa daha çox təhsil yatırımı yapmaya yöneltmesi olası bir alternatif izahdır. Araşdırmacılar:

• Eğitim harcamasının logaritmasını,
• Çin dili dərs müvəffəqiyyətinı,
• Matematik başarısını

incelemiştir.

Robot məruzqalmasınin bu üç nəticə üzərindeki əmsalları statistik olaraq əhəmiyyətli deyil. Tədqiqat bu səbəbdən doğurganlıq azalmasının uşaq sayı yerine uşaq keyfiyyətine yatırım yapılmasıyla açıklanmasını destekleyen qanıt bulamamıştır.

Bu nəticə, robotların təhsil yatırımını qətilikle etkiləmediğini qanıtlamaz. Kullanılan harcama və ebeveyn dəyərlendirmesine dayalı başarı göstəricilərinde etimadilir bir etki tespit edilmediğini göstərir.

Doğumlar yalnız erteleniyor mu?

Doğurganlıqtaki gecici zamanlama dəyişimi, genç yaşlarda daha az doğumun iləri yaşlarda telafi edilmesini gerektirir. Kalıcı səviyyə təsiri ise tamamlanmış uşaq sayının düşmesini ifade eder.

Ek Şəkil A1’de robot məruzqalmasınin daha uzun gecikmeleri kullanıldığında mənfi əmsalların genel olaraq büyüdüğü görülmektedir. Ek Şəkil A2 və A3’te en belirgin azalmaler xüsusilikle 25–34 və kısmen 35–44 yaş gruplarında ortaya çıkmaktadır. İleri yaşlarda əvvəlki azalmaü telafi eden belirgin bir pozitif sıçrama gözlenmemektedir.

Araşdırmacılar bu örüntüyü doğumların yalnız ertelenmesinden çok tamamlanmış doğurganlıqta azalmayla uyğun bulmaktadır. Bununla belə uzun gecikmelerde etimad aralıkları genişlemekte və təxmin qətiliği azalmaktadır.

Sağlamlık kontrolleri

Temel nəticə çok sayıda alternatif modelle sınanmıştır:

• 2010 və 2020 əhali sayımlarında regional ümumi doğurganlıq əmsalı istifadə edilmişdir.
• Aracın sektör şokları üçün denge testleri tətbiq edilmişdir.
• Rotemberg çəkiləri incelenmiş və en yüksək ağırlığa malik sektörler sırayla çıkarılmıştır.
• Yığılmış birinci fərq modeli kurulmuştur.
• Tək Uşaq Siyasətinın gevşetilmesi kontrol edilmişdir.
• Eyalet səviyyəsindəki doğum məzuniyyəti uzatmaları kontrol edilmişdir.
• Yerel və ştat səviyyəsindəki minimum əməkhaqqı dəyişiklikleri kontrol edilmişdir.
• Eyalet–il sabit effektləri eklenmiştir.
• Bölgeye xas düzgünsal zaman eğilimleri eklenmiştir.
• Robot məruzqalmasınin evlenme olasılığı üzərindeki təsiri sınanmıştır.
• Kənd təsərrüfatıda və öz hesabına işçi kişilər nümunəleme eklenmiştir.
• ABŞ ilə Avrupa robot istifadəsini birlhəyat yoldaşıtiren alternatif araç istifadə edilmişdir.
• Araşdırma 2020 CFPS dalgasını daxilierecek şəkilde genişletilmiştir.
• Standart hatalar ştat və birey səviyyəlerinde klasterləşdirilmiştir.

Nüfus sayımı düzgünlaması

2010 və 2020 əhali sayımı məlumatlarınde robot məruzqalmasınin ümumi doğurganlıq əmsalı üzərindeki təxmini təsiri −0,052’dir və %10 səviyyəsində əhəmiyyətlidır. Bu nəticə CFPS nümunəleminin xaricindəki əhali səviyyəsində de mənfi bir örüntü bulunduğunu göstərir; ancaq əhəmiyyətlilık səviyyəsi əsas CFPS təxminlerinden daha zəiftır.

Alət dəyişən gücü

Tercih edilən əsas modelde ilk aşama F-istatistiği 391,87’dir. Bu dəyər, aracın Çindəki robot məruzqalmasıni güclü biçimde açıkladığını göstərir.

Yüksək F-istatistiği zəif alət probleminu azaltır; ancaq aracın doğurganlığı yalnız robot məruzqalması üzərindən etkilədiğini tek başına qanıtlamaz.

Sektör ağırlıkları

Rotemberg çəkilərinda elektronik sektörü en yüksək pozitif ağırlığa maliktir. Elektronik ilə sonraki en yüksək ağırlıklı sektörler araçtan çıkarıldığında robot əmsalı təxminən −0,183 ilə −0,189 arasında kalmış və %1 səviyyəsində əhəmiyyətlilığını korumuştur.

Bu nəticə əsas təxminin yalnız tək bir sektörden mənbəlanmadığına əlaqən destek sağlamaktadır.

Politika kontrolleri

Doğurganlıq politikalarının gevşetilmesi və doğum məzuniyyəti dəyişiklikleri kontrol edildiğinde əmsallar təxminən −0,191 ilə −0,243 arasında kalmıştır. Asgari haqq kontrollerinde əmsallar −0,181 və −0,189’dur.

Daha geniş nümunəlem

Kənd təsərrüfatıda və öz hesabına işçilər eklendiğinde müşahidə sayı 21.641’e çıkmış; əmsal −0,094 olmuş və yalnız %10 səviyyəsində əhəmiyyətli kalmıştır. Etkinin küçülmesi, ana nəticəsin robotlarla birbaşa bağlantılı işçi qüvvəsi kəsikmlerinde daha güclü olabiləceğini düşündürmektedir.

2020 dalgası

2020 CFPS məlumatsi eklendiğinde əmsal −0,139 və %5 səviyyəsində əhəmiyyətlidır. Araşdırmacılar əsas nümunəlemde pandemi təsirlərini önlemek üçün 2018’de durmayı seçim etmiştir.

Tədqiqatın güclü tərəfləri

• Nəzəriyyəsal model, doğurganlıq təsirini gəlir, alternativ dəyər və danışıq qanallarına açıkça ayırmaktadır.
• Həyat yoldaşılerin fərqli uşaq seçimləri modelin mərkəzine yerlhəyat yoldaşıtirilmiştir.
• Her iki həyat yoldaşının məşğulluq, tədqiqat saati və qazanc bilikleri eyni panel üçünde gözlenmektedir.
• Doğurganlıq nəticəsi fərd sabit effektləriyle zaman üçünde izləmə edilir.
• CFPS nəticəları əhali sayımı məlumatlarıyle qarşılaştırılmıştır.
• Robotlaşmanın kişilər və qadınlar üzərindeki asimetrik işçi qüvvəsi təsiri birbaşa test edilmişdir.
• Evdaxili bazarlıq gücü tək bir göstergeden deyil, birden çox iqtisadi və qərar göstəricisinden incələnmişdir.
• Tercih fərqı və gender normaları, bazarlıq kanalını digər qanallardan ayırmak üçün istifadə edilmişdir.
• Doğurganlıq politikaları, doğum məzuniyyəti, minimum əməkhaqqı və alternatif alət dəyişənler kontrol edilmişdir.
• Doğumların ertelenmesi ilə kalıcı uşaq sayı azalması birbirinden ayrılmaya çalışılmıştır.

Tədqiqatın məhdudiyyətlərı

• Tədqiqat hakemli bir dergi yayını olaraq düzgünlanmamış bir tədqiqat kâğıdı/preprinttir.
• Niyəsel yorum, ABŞ’deki sektörel robotlaşmanın Çindəki yerli doğurganlığı robot məruzqalması xariciında başqa qanallarla etkiləmediği varsayımına bağlıdır.
• Başlangıç sektör payları 2000 ilı yapısını yansıtsa da bölgelerin daha sonraki iqtisadi dönüşümleriyle əlaqəli kalıcı xüsusilikler bütünüyle xaricilanamayabilir.
• Evdaxili bazarlıq gücü birbaşa gözlenmemekte, görəli qazanc və harcama göstəriciləriyle təxminən olaraq ölçülmektedir.
• Güzellik harcamaları qadınlara ayrılan mənbəların dolaylı və tartımmaya açık bir vekilidir.
• Qadınların daha aşağı orta uşaq seçiminin baxım yükü, kariyer xərci, səhiyyə kaygısı, mənzil, təhsil rekabeti və ya başqa niyəler arasındakı ayrımı birbaşa yapılmamaktadır.
• Tercih fərqı il səviyyəsində və evli olmayanların ortalarından kurulmuştur; her evli cütlükin gerçek seçim fərqını ölçmemektedir.
• Gender normları da regional tutum ortalarıyla ölçülmektedir və tek tek ev təsərrüfatlarının davranışlarını kusursuz yansıtmaz.
• Temel nümunəlem, öğrenciləri, kənd təsərrüfatı işçilərını və öz hesabına işçilərı xaricilamaktadır.
• Nümunəlemde qadınların %93,9’u zaten en az bir uşaq sahibidir; ilk çocuğa geciş üzərinde etki bulma gücü sərhədlı ola bilər.
• Ev təsərrüfatı gəliri bir aracı dəyişken olduğu üçün gəlir kontrolü ehtiva edən mexanizm reqressiyau kötü kontrol sualnuna açıktır.
• Tədqiqat robot məruzqalmasınin birbaşa uşaq qayğı süresi, babaların qayğı iştirakı və ya doğum kontrolü qərarları üzərindeki təsirini ölçmemektedir.
• Çinin hukou sistemi, ailə politikası və sosial normları başqa ölkələrdən fərqlidır; nəticəlar otomatik olaraq digər ölkəlere genellenemez.

Tədqiqat ne söylüyor?

• 2010–2018 dövründə daha yüksək sənaye robotu məruz qalması, incelenen Çin nümunəleminde daha aşağı uşaq sayıyla əlaqəlidir.
• Alət dəyişənli seçim edilən təxmin, bir standart sapmalık robot məruzqalmasınin orta uşaq sayını təxminən %3 azalttığını göstərir.
• Etki ilk çocuğa gecişten çok mövcud valideynlərin malik olduğu uşaq sayında ortaya çıkmaktadır.
• Robot məruzqalması kişilərin məşğulluq, tədqiqat saati və qazanclarını qadınlardan daha çox azaltmaktadır.
• Bu asimetri qadınların ev təsərrüfatı gəlirindeki görəli payını və bəzi bazarlıq gücü göstəricilərini yüksəltmektedir.
• Doğurganlıq azalmaü, qadın və kişilərin istediği uşaq sayı fərqının böyük olduğu bölgelerde daha güclüdür.
• Etki ənənəvi gender normalarının güclü olduğu bölgelerde belirginlhəyat yoldaşımektedir.
• Ev təsərrüfatı gəlirindeki azalma sonuca katkıda bulunmakta, fakat araşdırmacıların testlerinde bütün etkiyi izahmaktadır.
• Alternativ dəyər kanalı gözlenen mənfi ümumi etkiye qarşı yönde tədqiqatktadır.

Tədqiqat ne söylemiyor?

• Robot kullanan her fabriqanın bulunduğu yerde doğurganlıq qəti olaraq düşer.
• Robotlar qadınların mutlak haqlarıni və ya məşğulluğunı artırır.
• Qadınların bazarlıq gücünün artması sosial açıdan olumsuzdur.
• Aşağı doğurganlığın tek səbəbi avtomatlaşdırmadur.
• Çinin doğurganlıq azalmaünün tamamı 2010 sonrası robotlaşmayla açıklanır.
• Bütün qadınlar kişilərdən daha az uşaq ister.
• Her cütlükte kişi və qadın arasında doğurganlıq çatışması vardır.
• Güzellik harcamasındaki artım tek başına qadınların gerçek qərar gücünü qəti olaraq qanıtlar.
• Robot kullanımının azaltılması doğurganlıq politikası olaraq önerilmektedir.
• Doğurganlığı artırmak üçün qadınların bazarlıq gücünün zəiflatılması gerektiği nəticəsi çıkarılabilir.

Geçmiş, bu gün və gələcək açısından önemi

Geçmişte texnologiya və doğurganlıq əlaqəsi çoğunlukla doğum kontrol araçları, ev aletleri, qadınların işçi qüvvəsində iştirakı və uşaq baxımının alternativ dəyər üzərindən incələnmişdir. Bu tədqiqat, üretim texnologiyalerinin həyat yoldaşları arasındakı nisbi iqtisadi mövqeu dəyişdirərək doğurganlığı təsir edə biləcəyini gösteren fərqli bir mexanizm önermektedir.

Bugün sənaye robotları, algoritmik idarəetmə və süni intellekt destekli avtomatlaşdırma sektörleri fərqli biçimlerde dönüştürmektedir. Hangi mesleklerin daha çox avtomatlaşdırmaa maruz kaldığı, yalnız ümumi iş sayını deyil qadın və kişilərin ev təsərrüfatı üçündeki iqtisadi ağırlığını da dəyiştirebilir.

Bu səbəbdən texnologiyanin sosial təsiri əmək bazarı sərhədlərinda bitmez. Əməkhaqqı, məşğulluq və iş saatlarındeki cinsiyete görə asimetrik dəyişimler; ailə bütçesini, qayğı işlərinin paylaşımını, həyat yoldaşlarıin qərar gücünü və uşaq sayı qərarını etkiləyebilir.

Gelecekteki araşdırmaların şu suallara yönelmesi önemlidir:

• Robotlaşma babaların və annelerin gerçek uşaq qayğı sürelerini nasıl dəyiştiriyor?
• Qadınların bazarlıq gücündeki artım doğum kontrolü, doğum aralığı və ailə planlaması qərarlarına nasıl yansıyor?
• Uygun fiyatlı krhəyat yoldaşı xidmətləri bazarlıq kanalını zəiflatıyor mu?
• Babaya ayrılmış doğum məzuniyyəti, baxım yükü həyat yoldaşıitsizliğini azaltıyor mu?
• Yapay zekâ və xidmət sektörü avtomatlaşdırmau qadın və kişi məşğulluğunı sənaye robotlarından fərqli mı etkiliyor?
• Nəticəlar fərqli ailə politikalarına və sosial normlara malik ölkələrdə tekrarlanıyor mu?

Tədqiqatın politika mesajı robotlaşmayı durdurmak deyil. Yazarların önerdiği yaklaşım, qadınların uşaq sahibi olma səbəbilə üstlendiği nisbəttısız zaman və kariyer xərclerini azaltmaktır. Uygun fiyatlı kaliteli uşaq baxımı, hamiləlik və annelik ayrımcılığına qarşı uygulama, babaların kullanımını thəyat yoldaşıvik eden valideyn məzuniyyəti və ənənəvi normların daha güclü olduğu bölgelere hədəfli destekler bu çərçivədə qiymətləndirilir.

Tədqiqatın Metodu və Tapıntıları

Teknik araşdırma özeti

Temel nəticələrin sayısal özeti

Meqanizmaların dəyərlendirilmesi

İstatistiksel əhəmiyyətlilığın yorumu

Tədqiqatda ildızlarla gösterilən həyat yoldaşıikler şöyledir:

• * p<0,10
• ** p<0,05
• *** p<0,01

İstatistiksel əhəmiyyətlilık, etkinin politika açısından böyük və ya her birey üçün gecerli olduğunu göstermez. Təxminin nümunəlem və model altında sıfırdan ayırt ediləbildiğini ifade eder.

Niyəsellik dəyərlendirmesi

Tədqiqat, alət dəyişənli tasarımını niyəsel etkiyi belirlemek amacıyla istifadə edir. Bu yorumun gecerli olması üçün:

• ABŞ’deki sektörel robotlaşmanın Çin bölgelerindeki doğurganlıq tərəfindən belirlenmemesi,
• ABŞ robotlaşmasının Çindəki doğurganlığı esas olaraq Çinin robot məruzqalması üzərindən etkiləmesi,
• 2000 ilı sektör yapısına bağlı fərqli regional eğilimlerin istifadə olunan kontrollerle yeterince ayrıştırılması

lazımdır.

Denge testleri, alternatif araçlar, sektör çıkarımları və sabit etki kontrolleri bu varsayımları desteklemektedir; ancaq müşahidəsel ekonometrik bir tədqiqat hdaxilibir zaman bu varsayımları təsadüfi kontrollü təcrübə səviyyəsində birbaşa qanıtlayamaz.

Mənbə və Metod Qeydi

Tədqiqatın tam xasn adı: Gender-biased Technology, Intra-household Bargaining, and Fertility

Yazarlar və sıraları: Aiya Feng; Dezhuang Hu; Chaoqun Zhan

Həyat yoldaşı katkı biliksi: Üç yazar tədqiqatya həyat yoldaşıit katkıda aşkar edilmişdir. Yazarlar alfabetik sırayla listelenmiştir.

Sorumlu yazar: PDF’de ayrı bir sualmlu yazar açıkça belirtilmemiştir.

Kurumsal bağlantılar:

1. Aiya Feng — School of Economics, Zhejiang University, China
2. Dezhuang Hu — School of Economics, Zhongnan University of Economics and Law, China
3. Chaoqun Zhan — Department of Accountancy, Economics and Finance, Hong Kong Baptist University, Hong Kong SAR, China

DOI: DOI biliksi yüklenen PDF’de yer almamaktadır və erişiləbilən rəsmi qeyd metninden müstəqil olaraq düzgünlanamamıştır.

SSRN qeyd numarası: 6911518

Dergi: Hakemli bir dergi yayını bu sürüm üzərindən düzgünlanamamıştır.

Özgün yayınevi: Hakemli dergi və ya akademik yayınevi biliksi mövcud deyil.

Yayın platformu: SSRN

Yayın ilı: 2026

Mənbə türü: Nəzəriyyəsal model və ekonometrik panel məlumatları analizi ehtiva edən tədqiqat kâğıdı/preprint

Hakemlik vəziyyəti: Hakem dəyərlendirmesinden gectiği düzgünlanamamıştır. Bu sürüm hakemli dergi məqaləsi olaraq sunulmamalıdır.

Resmî yayın bağlantısı:SSRN üzərindeki rəsmi tədqiqat kaydı

Bu Türkçe məqalə yüklenen 64 sayfalık PDF’nin ana metni, nəzəri denklemleri, məlumat tanımları, ekonometrik metodi, bütün ana tabloları, xəritələrı, grafik görselleri, dayanıqlılıq kontrolleri və model törəmələri incelenerek hazırlanmıştır.

PDF’de olmayan yeni bir bilimsel tapıntı, düzgünlanmamış DOI, klinik nəticə, ticari başarı və ya qəti politika təsiri eklenmemiştir.

Tədqiqatın əsas məhdudiyyətlərı; hakemlik vəziyyətinun düzgünlanamaması, alət dəyişən varsayımlarına bağımlılık, bazarlıq gücünün dolaylı göstergelerle ölçülmesi, regional norm və seçim fərqlarının tek tek cütlüklərin gerçek vəziyyətinu tam yansıtmaması və nəticələrin Çinin kurumsal yapısı xariciına otomatik olaraq genellenememesidir.