Англис тилин күнүмдүк жашоодо эркин колдонуу университеттеги академиялык англис тилиндеги тексттерди да ошондой эле эркин окуй алуу дегенди билдирбеши мүмкүн. Академиялык тексттер жалпы академиялык сөздөрдү, тармакка мүнөздүү терминдерди, маалыматтын жогорку тыгыздыгын, татаал сүйлөмдөрдү жана белгилүү аргументация формаларын камтыйт. Норвегияда жүргүзүлгөн бул изилдөө студенттерди университеттик билим алууга даярдаган жогорку орто билим берүү баскычындагы англис тили мугалимдеринин академиялык тил жана жалпы академиялык сөз байлыгы түшүнүктөрүн кандайча кабыл аларын жана аларды окутууда кантип колдонорун изилдейт.

Норвегиянын 15 административдик аймагынан 73 англис тили мугалими катышкан онлайн сурамжылоодо мугалимдердин болжол менен %96сы окуу программасындагы “academic language” деген түшүнүктү кандайча чечмелөөнү билерине ишенерин билдирген. Бирок ачык жооптуу аныктамаларда мугалимдердин олуттуу бөлүгү академиялык тилди негизинен “расмий тил” деп мүнөздөгөн же жеке ат атоочтордон жана contraction формаларынан качуу сыяктуу көзгө дароо урунган белгилерге көңүл бурган.

Ушуга окшош айырмачылык жалпы академиялык сөз байлыгы боюнча да байкалган. Катышуучулардын %72си бул түшүнүк менен бир аз же жакшы тааныш экенин билдирсе, %38,36сы ачык жооптуу аныктама суроосуна эч кандай аныктама берген эмес. Мындан тышкары, мугалимдердин болгону %48и академиялык тил, ал эми %39у жалпы академиялык сөз байлыгы боюнча мугалимдик даярдык учурунда окутуу алганын эстеген.

Жыйынтыктар мугалимдер академиялык англис тилинин маанисин четке какпай турганын көрсөтөт. Тескерисинче, алардын көбү студенттерди университеттеги англисче окууга даярдоону өз милдетинин маанилүү бөлүгү деп эсептейт. Бирок түшүнүктүк билим, мугалимдерди даярдоо жана үзгүлтүксүз ачык окутуунун ортосунда боштуктар бар. Ошондуктан изилдөө окуу программасындагы аныктамаларды тактоо жана изилдөөгө негизделген мугалимдик даярдык пайдалуу болушу мүмкүн экенин жактайт.

Академиялык Англис Тили Болгону Расмийрээк Англис Тилиби?

Жок. Изилдөө таянган илимий адабиятта академиялык тил күнүмдүк англис тилинин жөн гана расмийрээк формасы катары каралбайт. Академиялык тил академиялык чөйрөдө тармактык мазмунду билдирүүгө, ой жүгүртүүгө жана талкуулоого мүмкүндүк берген оозеки жана жазма тилдик ресурстардын бүтүндөй жыйындысын камтыйт.

Бул түзүм жалпы академиялык сөздөрдү, тармакка мүнөздүү терминдерди, номиналдаштыруу жана ырыксыз түр сыяктуу грамматикалык өзгөчөлүктөрдү, маалыматтын тыгыздыгын жана аргументациялык же аналитикалык тексттерге мүнөздүү уюшуу формаларын камтышы мүмкүн.

Мисалы, analyse жана theory сыяктуу сөздөр бир гана илим тармагына таандык эмес жана көптөгөн академиялык дисциплиналарда колдонулушу мүмкүн. Ал эми chromosome сыяктуу сөз белгилүү тармактарда көбүрөөк техникалык функция аткарат.

Академиялык Сөз Байлыгы Эмне Үчүн Маанилүү?

Булакта келтирилген адабиятка ылайык, жалпы академиялык сөздөр академиялык тексттердин болжол менен %10–14үн түзүшү мүмкүн. Бул сөздөрдүн олуттуу бөлүгү күнүмдүк сүйлөшүүдөгүдөй көп жана байкаларлык колдонулбашы мүмкүн.

Ошондуктан күнүмдүк англис тилин жакшы билген студент академиялык тексттерде улам жолуккан analyse, assume, derive, indicate же theory сыяктуу сөздөр жана түзүмдөр менен иштөөдө ошол эле деңгээлде эркин болбошу мүмкүн.

Изилдөө Норвегиянын контекстинде белгилеген өзгөчө артыкчылыктардын бири — англис тилиндеги академиялык сөздөрдүн кыйла бөлүгү грек-латын тектүү болуп, скандинав тилдериндеги сөздөргө окшош формага ээ болушу мүмкүн. Бирок сурамжылоодо бул өзгөчөлүктү академиялык сөз байлыгынын айырмалоочу белгиси катары мугалимдердин аз гана бөлүгү тандаган.

Бул Тема Норвегияда Эмне Үчүн Маанилүү?

Норвегияда окуучулар англис тилин эрте жаштан үйрөнө башташат жана университетке даярдоо программасындагы окуучулар үчүн англис тили көп жыл бою милдеттүү сабак болуп уланат. Бирок күнүмдүк англис тилине көп туш болуу автоматтык түрдө академиялык англис тилине даярдыкка айланат деген божомол көйгөй жаратышы мүмкүн.

Булакта келтирилген Норвегиянын жогорку билим берүү маалыматтарына ылайык, бакалавр программаларында колдонулган окуу тизмелериндеги тексттердин орточо эсеп менен жарымына жакыны англис тилинде. Демек, студенттер университетте англис тилиндеги академиялык тексттерге туш болору белгилүү болсо да, ал тексттер талап кылган сөз байлыгы, түзүм жана окуу стратегиялары менен орто билим берүүдө канчалык деңгээлде таанышканы маанилүү болуп калат.

Мугалимдер Академиялык Тилди Билебиз Деп Ойлошобу?

Ооба. Изилдөөдө мугалимдердин %95,89у Норвегиянын англис тили боюнча окуу программасындагы “academic language” түшүнүгүн кандайча чечмелөөнү билерине ишенерин билдирген.

Бирок түшүнүктүн өзгөчөлүктөрү кеңири суралганда кыйла татаал көрүнүш пайда болгон.

Бул бөлүштүрүү мугалимдер академиялык тилдин айрым маанилүү өзгөчөлүктөрүн тааный турганын көрсөтөт. Ошол эле учурда изилдөөчүлөр contraction колдонбоо сыяктуу оңой байкалган үстүртөн белгилердин аргументтин түзүлүшү же маалыматты уюштуруу сыяктуу татаалыраак өзгөчөлүктөргө караганда көбүрөөк тандалышын түшүнүктү тар мааниде кабыл алуунун белгиси катары баалашат.

Ачык Жооптуу Аныктамалар Эмнени Көрсөттү?

Мугалимдерден түшүнүктү өз сөздөрү менен түшүндүрүү суралганда жооптордун басымдуу бөлүгү “formal language” түшүнүгүнүн айланасында топтолгон.

Бул жердеги %63,01 көрсөткүчү 73 адамдан турган бүтүндөй үлгү боюнча эсептелген. Булак текстиндеги бир сүйлөмдө бул үлүш “аныктама бергендердин %63ү” деп айтылганы менен, таблицадагы бөлүүчү — жалпы үлгү. Ошондуктан бул жерде көрсөткүч булак таблицасындагы маанисине ылайык берилет.

Жалпы Академиялык Сөз Байлыгы Деген Эмне?

Жалпы академиялык сөз байлыгы көптөгөн ар түрдүү академиялык дисциплиналарда кайра-кайра колдонулган, бирок бир гана белгилүү илимий тармакка тиешелүү болбогон сөздөрдү билдирет.

Мугалимдердин %72си бул түшүнүк менен бир аз же жакшы тааныш экенин билдирген. Тандалма аныктама суроолорунда мугалимдер өзгөчө академиялык темаларды такыраак билдирүү үчүн колдонулган сөздөрдү жана күнүмдүк сүйлөшүүгө караганда мектеп тексттеринде көбүрөөк кездешкен сөздөрдү тааныган.

Ал эми грек-латын тектүү сөздөр же англис жана норвег тилдеринин ортосундагы тектеш (cognate) мамилелер кыйла аз мугалим тарабынан тандалган.

Тааныштык Менен Түшүндүрө Билүүнүн Ортосунда Айырма Барбы?

Ооба. %72лик тааныштык билдирүүсүнө карабастан, ачык жооптуу аныктама суроосунда катышуучулардын 28и, башкача айтканда %38,36сы жалпы академиялык сөз байлыгы боюнча эч кандай аныктама берген эмес.

Башка жооптор да “formal vocabulary”, тармакка мүнөздүү сөз байлыгы, дисциплиналар аралык сөз байлыгы жана тактык сыяктуу ар кандай категорияларга бөлүнгөн. Бул көрүнүш изилдөөчүлөрдүн мугалимдердин изилдөөгө негизделген терминология менен чыныгы тааныштыгы өздөрү билдирген ишеним деңгээлине караганда чектелүү болушу мүмкүн деген жоромолун колдойт.

Метод жана Жыйынтыктар

Катышуучулар

Изилдөөгө Норвегиядагы университетке даярдоо программаларында акыркы милдеттүү англис тили сабагын берген мугалимдер максаттуу тандоо аркылуу чакырылган. Өлкөнүн бардык 15 административдик аймагындагы ылайыктуу мектептердин жетекчилерине сурамжылоонун шилтемеси жөнөтүлгөн.

Жалпысынан 73 толук жооп алынган. Катышуучулардын орточо жашы 43,86, мугалимдик тажрыйбасы орточо 12,27 жыл болгон. %91,78и мугалимдик даярдыгын Норвегияда бүтүргөн, %86,3ү норвег тилин биринчи тили катары көрсөткөн. Бардык мугалимдер англис тили тармагында кеминде 60 ECTS көлөмүндө билим алган.

Маалыматтарды Чогултуу жана Талдоо

Изилдөө онлайн сурамжылоого негизделген. Сурамжылоодо көп варианттуу, Likert тибиндеги жана ачык жооптуу суроолор бирге колдонулган.

Ачык жооптор маалыматтын өзүнөн түзүлгөн индуктивдүү категориялар менен коддолгон; ошол эле категориядагы жооптор зарыл учурда сандык көрсөткүчтөргө айландырылган. Likert тибиндеги жооптор R программасы жана likert пакети менен визуалдаштырылган.

Изилдөө SIKTке катталган жана бардык катышуучулар сурамжылоону баштоодон мурун макулдугун беришкен.

Мугалимдик Даярдык Канчалык Кеңири Тараган?

Демек, үлгүдөгү мугалимдердин жарымынан көбү ушул эки теманын жок дегенде бири боюнча мугалимдик даярдык учурунда атайын окутуу алганын эстебей турганын билдирген.

2020-жылдан Кийин Өзгөрүү Барбы?

Булактагы графикке ылайык, мугалимдик даярдыгын 2020-жылдагы окуу программасынын өзгөрүүсүнөн кийин бүтүргөндөрдүн окутуу алганын билдирүү үлүшү жогорураак болгон.

Бул жыйынтык сүрөттөөчү мүнөздө. Изилдөө 2020-жылдагы окуу программасынын өзгөрүүсү бул өсүшкө себеп болгонун көрсөткөн эксперименттик же себептик талдоону сунуштабайт. Авторлор ошондой эле жакындараак окуудан өткөн мугалимдер окуу мазмунун оңойураак эстеши мүмкүн экенине көңүл бурушат.

Мугалимдер Университетке Даярдоону Өз Милдети Деп Эсептейби?

Бул суроого жооп берген 56 мугалимдин экөө гана студенттерди университеттеги англис тилиндеги академиялык окууга даярдоодо мугалимдин ролун төмөн баалаган. %48,2си бул жоопкерчилик “көп жагынан” мугалимдин милдети экенин билдирген.

Мугалимдер студенттер университетте туш болушу мүмкүн болгон негизги кыйынчылыктардын арасында академиялык сөз байлыгын, англис тилиндеги узун тексттерди, татаал сүйлөм түзүлүштөрүн жана маалыматтын тыгыздыгын атаган. Айрым мугалимдер студенттердин күнүмдүк англис тилиндеги деңгээли жогору болгондуктан, алар академиялык англис тилине да даяр деп болжоп коюшу мүмкүн экенин белгилешкен.

Академиялык Тил Ачык Түрдө Канчалык Көп Окутулат?

Бул суроого жооп берген 59 мугалимдин арасында:

• %36 академиялык тилге жок дегенде айына бир жолу атайын көңүл бурарын,
• %42 муну окуу жылы ичинде бир нече жолу жасарын,
• %14 болсо академиялык тилге ачык түрдө эч качан көңүл бурбай турганын билдирген.

Булактын талкуу бөлүмүндөгү %29 көрсөткүчү болжол менен 21 мугалимди жалпы 73 адамдык үлгүгө бөлгөндөгү үлүшкө туура келет. Ошондуктан %36 менен %29 ар башка бөлүүчүлөр менен берилген, көлөмү жакын болгон бир эле көрүнүштү чагылдырат: %36 суроого жооп берген 59 адам боюнча, ал эми болжол менен %29 жалпы үлгү боюнча окулушу мүмкүн.

Окутууда Кандай Ыкмалар Колдонулат?

Мугалимдер өзгөчө расмий жана расмий эмес англис тилин салыштыруу, үлгү академиялык тексттерди колдонуу, жазуу процессин талкуулоо жана окуучулардын жазган иштерине кайтарым байланыш берүү сыяктуу ыкмаларды атаган.

Булак авторлору белгилегендей, бул мисалдардын көбү академиялык окуудан көрө жазууга көбүрөөк багытталган. Демек, мугалимдер студенттердин университеттеги окуу талаптарын маанилүү деп эсептегени менен, академиялык тилди класста иш жүзүндө окутуу башка көндүмдөргө көбүрөөк басым жасашы мүмкүн.

Изилдөөнүн Негизги Жыйынтыктары

• Мугалимдердин болжол менен %96сы академиялык тил түшүнүгүн чечмелөөгө байланыштуу өзүнө ишеним билдирген.
• Ачык жооптуу аныктамалардын олуттуу бөлүгү академиялык тилди жалпысынан “расмий тил” деп түшүндүргөн.
• Мугалимдердин %72си жалпы академиялык сөз байлыгы түшүнүгү менен тааныш экенин билдирген.
• Ошого карабастан, %38,36сы түшүнүккө ачык жооптуу аныктама берген эмес.
• Мугалимдердин %48и академиялык тил, %39у жалпы академиялык сөз байлыгы боюнча окутуу алганын эстейт.
• 2020-жылдан кийин бүтүргөн мугалимдерде билдирилген окутуу үлүштөрү жогорураак.
• Мугалимдердин басымдуу көпчүлүгү студенттерди университеттик окууга даярдоодо өздөрүнө роль берет.
• Академиялык тилди үзгүлтүксүз жана ачык окутуу бул ишенимдей кеңири тараган эмес.
• Класста берилген мисалдардын олуттуу бөлүгү академиялык окуудан көрө жазууга көбүрөөк багытталган.

Изилдөө Өз Алдынча Көрсөтө Албаган Нерселер

• Мугалимдердин класстагы чыныгы жүрүм-туруму түздөн-түз байкалган эмес.
• Мугалимдердин өзүн-өзү билдирүүсү студенттер чындыгында канчалык академиялык англис тилин үйрөнгөнүн көрсөтпөйт.
• 2020-жылдагы окуу программасы мугалимдердин билимин себептик түрдө көбөйткөнү далилденген эмес.
• 73 адамдык үлгү Норвегиядагы бардык англис тили мугалимдерин сөзсүз түрдө өкүлдөй албайт.
• Мугалимдердин түшүнүктүк билиминин студенттердин университеттеги ийгилигине түз таасири бул изилдөөдө өлчөнгөн эмес.

Чектөөлөр

Булак бул темага өзгөчө кызыккан мугалимдер изилдөөгө катышууга көбүрөөк даяр болушу мүмкүн экенин белгилейт. Айрым катышуучулар өздөрүн кесиптештерине салыштырмалуу академиялык англис тилин окутууга көбүрөөк кызыккан деп сүрөттөшкөн. Ошондуктан изилдөө үлгүсүндө академиялык тилге байланыштуу билим жана кызыгуу мугалимдердин жалпы популяциясына караганда жогору деңгээлде чагылдырылган болушу мүмкүн.

Изилдөөнүн маалыматтары өзүн-өзү билдирүүгө негизделет. Ошондуктан “мугалим муну жасайм деп айтат” деген менен “бул практика класста байкалды” деген түшүнүктөр айырмаланышы керек.

Жүктөлгөн preprint версиясынын адабият тизмесинде айрым авторлордун эмгектери сокур рецензиялоого байланыштуу “Author” же “Authors” деп анонимдештирилген. Бул айрым фондук изилдөөлөрдү ушул версия аркылуу көз карандысыз текшерип чыгууга чектөө коёт.

Булак жана Метод Эскертүүсү

Түпнуска аталышы: L2 English teachers’ conceptualization of academic language – where does it come from and how does it relate to teaching practices?

Авторлор: Nicole Louise Busby; Kimberly Marie Skjelde.

Байланыш үчүн автор: Nicole Louise Busby.

Мекемелер: Nicole Louise Busby — Department of Language and Literature, Norwegian University of Science and Technology (NTNU), Trondheim, Norway. Kimberly Marie Skjelde — Department of Foreign Languages, University of Bergen, Bergen, Norway.

Изилдөө түрү: Көп варианттуу, Likert тибиндеги жана ачык жооптуу суроолорду айкалыштырган онлайн мугалимдер сурамжылоосу.

Үлгү: Норвегиянын 15 административдик аймагынан 73 жогорку орто билим берүү баскычындагы англис тили мугалими.

Талдоо: Ачык жооптордо индуктивдүү коддоо жана категориялык саноо; Likert жоопторунда R жана likert пакети менен сүрөттөөчү визуалдаштыруу.

Этика/маалыматтарды башкаруу: Изилдөө SIKTке катталган; катышуучулар онлайн сурамжылоонун алдында макулдук беришкен.

Каржылоо: Авторлор изилдөө мамлекеттик, коммерциялык же коммерциялык эмес каржылоочу уюмдардан атайын грант албаганын билдиришет.

Кызыкчылыктардын кагылышы: Авторлор билдирүүгө тийиш болгон атаандаш кызыкчылык жок экенин көрсөтүшөт.

Каралган булак версиясы: SSRN preprintи.

SSRN Abstract No.: 6904529.

DOI: 10.2139/ssrn.6904529.

SSRN катталган күнү: 9 июнь 2026.

Рецензиялоо жөнүндө эскертүү: Жүктөлгөн PDF “Preprint not peer reviewed” деген белгини камтыйт. Ошол эле учурда ошол эле аталыш NTNUнун учурдагы институционалдык жарыялар тизмесинде 2026-жылкы Journal of English for Academic Purposes академиялык макаласы катары көрсөтүлгөн. Бул жерде талданган текст — жүктөлгөн SSRN preprint версиясы; кийинки журналдык версия менен мазмундук салыштыруу жүргүзүлгөн эмес.

Автордук укук/лицензия: SSRN жазуусу бардык укуктар корголгонун жана уруксатсыз кайра пайдаланууга жол берилбесин билдирет. Бул Verianla тексти булактагы графиктерди жана таблицаларды визуалдык түрдө көчүрбөйт; маалыматтарды түпнуска кыргызча түшүндүрмөлөр жана кайра түзүлгөн таблицалар аркылуу сунуштайт.

Түшүндүрмөнүн чеги: Жыйынтыктар мугалимдердин сурамжылоо жоопторунан жана өзүн-өзү билдирүүлөрүнөн турат. Изилдөө класстагы чыныгы байкоо, эксперименттик мугалимдик даярдыкка кийлигишүү же студенттердин окуу натыйжаларын өлчөө болуп саналбайт.