Бул изилдөө жаза укугу теориясы, укук философиясы, морал философиясы жана жазалоонун этикалык легитимдүүлүгү тармактарынын кесилишинде турган академиялык укук макаласы. Текст мамлекет кылмыш жасаган адамга эмне үчүн зыян же оорчулук жүктөй аларын талкуулайт. Бул жердеги “зыян” күнүмдүк өч алуу дегенди билдирбейт; эркинен ажыратуу, катуу санкция же укуктук оорчулук сыяктуу мамлекет колдонгон жаза деген мааниде.

Макаланын негизги суроосу мындай: Мамлекет жарандарын коргоо жана алардын пайдасы үчүн иштөө үчүн бар деп кабыл алынса, кылмыш жасаган жаранга эмне үчүн аң-сезимдүү түрдө зыян келтире алат? Бул суроо өзгөчө punishment philosophy жагынан маанилүү; анткени жеке адам жасаган ошол эле аракет адилетсиздик сыяктуу көрүнүп, мамлекет мыйзамдуу процесс аягында жасаган аракет көп учурда “жаза” катары кабыл алынат.

Автор жазаны негиздеген салттуу эки аргумент жетишсиз деп эсептейт. Utilitarianism жазаны жалпы коомдук пайданы көбөйткөнү үчүн жактайт; бирок теориялык жактан күнөөсүз адамды жазалоого жол ачышы мүмкүн. Deserved punishment маанисиндеги retributivism болсо punishment intuitionsке таянат; бирок күчтүү эмоциялар эмне үчүн моралдык чындыкка ишенимдүү жеткиликтүүлүк берерин жетиштүү түшүндүрбөйт.

Макаланын өзгөчө салымы — жазаны “disavowal”, башкача айтканда коомдун олуттуу кылмышты өзүнүн баалуулуктарынан ачык ажыратуусу катары чечмелөө. Бул боюнча олуттуу кылмыш жетиштүү күчтүү түрдө четке кагылбаса, акылга сыярлык байкоочу коом бул кылмышты өз баалуулуктары менен шайкеш көрөт деп ойлошу мүмкүн. Автордун негизги пикири — олуттуу кылмыштар үчүн мындай жетиштүү күчтүү четке кагуу кылмышкерди жазалоо аркылуу гана мүмкүн.

Бул мазмун укуктук кеңеш эмес. Кылмыш укугу, кылмыш, жаза, кылмышкердин укуктары, жабырлануучунун укуктары жана мамлекеттин жазалоо ыйгарым укугу өлкөгө жана конкреттүү ишке жараша өзгөрөт. Бул жердеги максат — изилдөөнүн академиялык аргументин жөнөкөй жана бейтарап түшүндүрүү.

Макала жазанын эмне үчүн этикалык жактан уруксат берилгенин кайра ойлонууга чакырат. Коңшуңуз сиз туура эмес иш кылдыңыз деп сизди бир жыл кичинекей бөлмөгө камап койсо, муну адилетсиздик деп эсептемексиз. Бирок ошол эле абал сот чечими жана мыйзамдуу процесс аягында мамлекеттик кызматкер тарабынан колдонулса, көпчүлүк муну жаза катары кабыл алат. Автор бул кабыл алуу жөн гана адатпы деген суроону коёт.

Изилдөө жазанын салттуу эки негиздемесин жетишсиз деп эсептейт. Utilitarian негиздеме боюнча жаза коомдун жалпы пайдасын көбөйткөнү үчүн легитимдүү. Бирок бул логика айрым чектик сценарийлерде күнөөсүз адамды жазалоону да кабыл алууга мүмкүн кылат. Retributivist негиздеме боюнча кылмышкер кылмышы үчүн жазага татыктуу. Бирок бул ыкма көп учурда күчтүү punishment emotionsке таянат жана эмоциялар эмне үчүн ишенимдүү моралдык жетекчи экенин жетиштүү көрсөтпөйт.

Андан кийин автор expressive theories of punishment багытына өтөт. Expressive theory боюнча жаза — коомдун кылмышты айыптоосу. Бирок азыркы expressive theories эки күчтүү каршылыкка туш болот. Биринчиси — олуттуу кылмыштар эмне үчүн сөзсүз айыпталышы керек. Экинчиси — кылмыш айыптала турган болсо, эмне үчүн бул сөзсүз жаза аркылуу жасалышы керек.

Макала сунуштаган жаңы ыкма жазаны “айыптоо аркылуу четке кагуу” катары түшүнөт. Олуттуу кылмыштар коомдун жашоо, эркиндик, мүлк жана адамдык ар-намыс сыяктуу негизги баалуулуктары менен шайкеш келбейт. Коом бул кылмыштарды жетиштүү күчтүү түрдө четке какпаса, сырттан караган акылга сыярлык адам коом бул кылмыштарга кайдыгер же аларды өз баалуулуктары менен шайкеш көрөт деп ойлошу мүмкүн. Автордун пикири боюнча олуттуу кылмыштарда мындай жетиштүү четке кагуунун эң күчтүү формасы — кылмышкерди жазалоо.

Көйгөй эмнеде?

Жаза моралдык жактан өзүнчө түшүндүрүүнү талап кылган практика. Анткени мамлекет жаза берип жатканда адамга аң-сезимдүү түрдө зыян же оорчулук жүктөйт. Түрмө жазасы эркиндикти чектейт; айып пул мүлктү азайтат; айрым санкциялар адамдын социалдык жашоосуна, денесине, психологиясына же келечегине таасир бере алат. Адатта адамга зыян келтирүү туура эмес болсо, мамлекет эмне үчүн муну жасай алары өзүнчө негизделиши керек.

Utilitarian approach бул суроого натыйжа аркылуу жооп берет. Жаза келечектеги кылмыштарды азайтса, коомдук коопсуздукту күчөтсө, адамдардын коркуусун азайтса же жалпы welfareди көбөйтсө легитимдүү деп эсептелиши мүмкүн. Бирок автор бул ыкманын негизги алсыздыгын көрсөтөт: Эгер жалпы пайданы көбөйтсө, күнөөсүз адамды жазалоо да теориялык жактан туура болуп калышы мүмкүн. Бул көпчүлүк укук жана морал түшүнүктөрү үчүн кабыл алынгыс жыйынтык.

Deserved punishment маанисиндеги retributivism болсо кылмышкер жасаган туура эмес иши үчүн жазага татыктуу дейт. Оор кылмыш мисалдарына туш болгондо көп адамдар күчтүү жазалоо интуицияларына ээ болушу мүмкүн. Бирок автор бул сезимдер өзүнчө жетиштүү негиз эмес экенин белгилейт. Адамдар ачуулануу, шок, жийиркенүү же өч алуу сезими менен кийин туура эмес деп таба турган чечимдерди кабыл алышы мүмкүн. Ошондуктан “биз ушундай сезебиз” деген сөз жазанын этикалык легитимдүүлүгүн жалгыз түзбөйт.

Expressive theories of punishment кылдатыраак түшүндүрмө берет. Бул боюнча жаза deterrence же revenge гана эмес; коомдун кылмышты коомдук түрдө айыптоосу. Бирок бул жерде дагы эки суроо чыгат. Биринчиси — олуттуу кылмыштар эмне үчүн сөзсүз айыпталышы керек. Экинчиси — айыптоо сөз, символ, протест, компенсация, алыстатуу же башка жолдор менен эмес, эмне үчүн кылмышкерди жазалоо аркылуу жасалышы керек.

Макаланын негизги көйгөйү ушул эки каршылыкты чечүү. Автор кылмышты жабырлануучунун статусуна кол салуу же норманын бузулушу катары гана эмес, коомдун негизги баалуулуктарын сырттан окула турган кылган сыноо катары көрөт. Коомдун реакциясы анын чындап эмнеге баа берерин көрсөтөт. Ошондуктан жаза тууралуу талкуу кылмышкер менен гана эмес, коом өзүн кантип аныктаганы менен да байланыштуу.

Ыкма эмнени сунуштайт?

Изилдөө эксперименттик укук изилдөөсү эмес. Сурамжылоо, статистикалык модель, талаа иши же сот чечимдеринин dataset analysisы жок. Ыкма — укук философиясы жана морал философиясынын ичинде концептуалдык аргумент куруу.

Биринчи этапта автор жазаны негиздеген эки салттуу ыкманы талдайт: utilitarianism жана deserved punishment негизиндеги retributivism. Utilitarianism жазанын жалпы пайданы көбөйтүшүн борборго коёт. Retributivism болсо кылмышкер татыктуу болгон жазага көңүл бурат. Автор эки ыкмада тең олуттуу философиялык көйгөйлөр бар деп эсептейт.

Экинчи этапта expressive theories of punishment бааланат. Igor Primoratz, Antony Duff, Jean Hampton жана Joshua Kleinfeld сыяктуу ойчулдардын ыкмалары талкууланат. Бул теориялар жалпы түрдө жазанын condemnation, communication, status correction же norm reaffirmation функциясын аткарарын жактайт. Автор бул ыкмалар эки каршылыкка жетиштүү жооп бере албайт дейт: айыптоонун зарылдыгы жана жазанын уникалдуулугу.

Үчүнчү этапта автор өзүнүн ыкмасын иштеп чыгат: condemnation as disavowal. Бул түшүнүктү кыргызча “четке кагуу катары айыптоо” же “өзүнө таандык деп эсептебөө аркылуу айыптоо” деп берүүгө болот. Бул жерде коом олуттуу кылмышка “бул биздин баалуулуктарыбыз менен шайкеш эмес” деп коомдук жана күчтүү аралык коёт.

Төртүнчү этапта автор альтернативдүү реакцияларды бирден карайт. Жөн гана оозеки айыптоо, символдук айыптоо, тергөө, evidence standard, psychiatric evaluation, protest, күнөөсүз адамды жазалоо, compensation, жөн гана incapacitation жана жөн гана removal сыяктуу варианттар олуттуу кылмыштарды жетиштүү күчтүү четке кагууга жетпейт деп эсептелет. Бул салыштыруунун аягында кылмышкерди жазалоо олуттуу кылмыштарда жетиштүү четке кагуунун жалгыз ылайыктуу формасы деген жыйынтыкка келет.

Формулалар эмнени түшүндүрөт?

Бул изилдөө математикалык формулаларды камтыбайт. Текст укук философиясы жана морал теориясы аркылуу концептуалдык аргумент түзөт. Төмөндөгү MathJax блоктору макаладагы оригинал математикалык формулалар эмес; изилдөөнүн негизги логикасын жөнөкөй жана байкоого мүмкүн болгон түрдө көрсөтүү үчүн даярдалган концептуалдык схемалар.

Бул схема изилдөөдө колдонулган негизги жаза түшүнүгүн жөнөкөйлөтөт. Жаза кокус зыян келтирүү эмес; ыйгарым укуктуу орган адам туура эмес иш кылды деген негизде ага санкция колдонушу.

Макаланын негизги көйгөйү ушул. Мамлекет жарандарга пайда берүү үчүн бар деп кабыл алынса, аларга зыян келтирген жаза практикасы өзүнчө негизделиши керек.

Utilitarian көз карашта жаза жалпы пайданы көбөйткөнчө легитимдүү деп эсептелет. Бирок автордун сыны боюнча, күнөөсүз адамды жазалоо коомдун жалпы пайдасын көбөйтсө, бул логика теориялык жактан аны да легитимдүү кылышы мүмкүн. Көйгөй — жеке адам башкалардын пайдасы үчүн жөн гана куралга айланышы.

Бул ыкмада жаза натыйжасы үчүн эмес, кылмышкер жасаган кылмыш үчүн татыктуу деп эсептелет. Автордун каршылыгы — бул көз караш көп учурда күчтүү punishment emotionsке таянат жана бул эмоциялар эмне үчүн моралдык чындыкты көрсөтөрү жетиштүү түшүндүрүлбөйт.

Expressive theory боюнча жаза — коомдун олуттуу кылмышты айыптоо формасы. Бирок автор учурдагы expressive theories эки суроого жетиштүү жооп бере албайт дейт: Кылмыш эмне үчүн сөзсүз айыпталышы керек жана айыптоо эмне үчүн сөзсүз жаза аркылуу жүргүзүлүшү керек?

Бул туюнтма макаланын өзгөчө баалуулук түшүнүгүн көрсөтөт. Коомдун баалуулуктары расмий билдирүүлөрүнөн гана билинбейт. Коом чындап эмнеге баа берери анын мүчөлөрү жана институттары кандай аракеттенгенине карап чыгарылат.

Автордун негизги аргументи ушул жерде топтолот. Эгер адам олуттуу кылмыш үчүн соттолуп, коом аны жетиштүү күчтүү түрдө айыптабаса, акылга сыярлык байкоочу коом бул кылмышка кайдыгер же аны өз баалуулуктары менен шайкеш көрөт деп ойлошу мүмкүн.

Disavowal жөн гана жактырбоону билдирбейт. Ал коомдун олуттуу кылмышты өз баалуулуктарынан ачык ажыратуусу. Кыргызча “четке кагуу”, “өзүнө таандык деп эсептебөө” же “коомдук баалуулуктардан ажыратуу” катары түшүнүүгө болот.

Автор айыптоо жөн гана айтылып коюшу жетишсиз деп эсептейт. Айыптоо кылмыш коомдун баалуулуктары менен шайкеш эмес экенин көрсөтө тургандай күчтүү, ынанымдуу жана коомдук болушу керек.

Макаланын акыркы жыйынтыгы ушул. Автор олуттуу кылмыштарда сөз, символ, протест, компенсация, алыстатуу же incapacitation жалгыз жетиштүү болбойт; жетиштүү күчтүү четке кагуу кылмышкерди жазалоо аркылуу гана түзүлөт деп эсептейт.

График, таблица жана схеманын негизги билдирүүсү

Изилдөөдө классикалык мааниде сандык график же маалымат таблицасы жок. Бирок текст жазаны негиздөөнү этаптуу концептуалдык схема сыяктуу курат. Биринчи схема салттуу негиздемелерден башталат: utilitarianism жана retributivism. Utilitarianism натыйжага, retributivism татыктуу жазага көңүл бурат. Автор бул эки ыкма тең жазанын этикалык легитимдүүлүгүн толук кура албайт деп эсептейт.

Экинчи концептуалдык схема — expressive theories of punishment. Бул теориялар жаза белгилүү бир билдирүү берет дейт: коом кылмышты айыптайт, жабырлануучунун баалуулугун кайра ырастайт, норманы кайра курат же кылмышкердин superiority claimин четке кагат. Бирок автор бул теориялар кылмыштар эмне үчүн сөзсүз айыпталышы керектигин жана эмне үчүн бул айыптоо жаза аркылуу жүргүзүлүшү керектигин жетиштүү түшүндүрбөйт деп белгилейт.

Үчүнчү негизги схема — “коомдун баалуулуктары жүрүм-турумдан көрүнөт” деген идея. Коом жашоону баалуу деп жарыялай алат; бирок жашоого каршы олуттуу кол салууларга кайдыгер болсо, бул билдирүү ишенимдүүлүгүн жоготот. Ошондуктан жаза тууралуу талкуу кылмышкер эмнеге татыктуу экени менен гана эмес, коом кайсы баалуулуктарды чындап алып жүргөнү менен байланыштуу.

Төртүнчү схема альтернативдүү реакциялардын жетишсиздигин көрсөтөт. Оозеки айыптоо өтө арзан. Символдук айыптоо оор кылмыштарда жетиштүү күчтүү эмес. Тергөө жана evidence standard айыптоо эмес, procedural safeguards. Protest чынчыл жана чыгымдуу болушу мүмкүн, бирок олуттуу кылмыштарда коомдун расмий жана жетиштүү четке кагуусунун ордун баспайт. Compensation жабырлануучуга пайда бере алат, бирок жашоо сыяктуу негизги баалуулуктардын бузулушунда четке кагуунун салмагын көтөрүүгө жетишсиз болушу мүмкүн. Жөн гана incapacitation же removal болсо кылмышты айыптоодон көрө коопсуздукка багытталат.

Акыркы схема кылмышкерди жазалоо. Автордун пикири боюнча олуттуу кылмыштарда коом “бул аракет биздин баалуулуктарыбыз менен шайкеш эмес” деген билдирүүнү жетиштүү күчтүү бере алышы үчүн санкция кылмыш жасаган адамга багытталышы керек. Ошентип коом кылмышты четке кагып, негизги баалуулуктарына берилгендигин көрүнүктүү кылат.

Эксперименттер кантип жүргүзүлгөн?

Бул макала лабораториялык эксперимент, сурамжылоо, талаа иши же статистикалык маалымат талдоосун жүргүзбөйт. Изилдөө кылмыш укугунун философиялык негизделиши боюнча нормативдик жана концептуалдык аргумент сунуштайт.

Автор адегенде thought experiment менен баштайт. Коңшу сизди бир жыл бөлмөгө камап коюшу менен мамлекет сизди мыйзамдуу процесс аягында түрмөгө отургузушу салыштырылат. Бул thought experiment жаза эмне үчүн кадимки жана кабыл алынуучу болуп көрүнөрүн суроо астына алуу үчүн колдонулат.

Андан кийин жазанын салттуу негиздемелери талданат. Utilitarianism жалпы пайда аркылуу түшүндүрүлүп, күнөөсүз адамды жазалоо каршылыгы менен сындалат. Retributivism болсо күчтүү punishment emotionsке таянганы үчүн жетишсиз деп табылат.

Үчүнчү этапта expressive theories of punishment бааланат. Primoratz, Duff, Hampton жана Kleinfeldдин ыкмалары өзүнчө талкууланат. Primoratzтын жаза айыптоо үчүн керек деген пикири, Duffтын жазанын коммуникативдик жана реформалоочу функциясы, Hamptonдун жабырлануучунун баалуулугун калыбына келтирүү ыкмасы жана Kleinfeldдин нормативдик тартипти кайра куруу көз карашы сындалат.

Төртүнчү этапта автор өз теориясын курат. Коомдун негизги баалуулуктары анын мүчөлөрүнүн жана институттарынын жүрүм-туруму аркылуу түшүнүлөт. Олуттуу кылмыштар бул баалуулуктарды сынайт. Коом олуттуу кылмышты жетиштүү күчтүү түрдө четке какпаса, ал кылмышка кайдыгер же аны өз баалуулуктары менен шайкеш көрөт деп ойлонулушу мүмкүн.

Акыркы этапта альтернативдүү реакциялар текшерилет. Автор оозеки жана символдук айыптоону, procedural actions гана, protest, күнөөсүз адамды жазалоону, compensation, incapacitation жана removal варианттарын өзүнчө баалайт. Ар биринин олуттуу кылмыштарда эмне үчүн жетишсиз экенин түшүндүрүп, кылмышкерди жазалоонун уникалдуу ролун жактайт.

Жыйынтыктар эмнени көрсөтөт?

Изилдөөнүн биринчи жыйынтыгы — жазанын салттуу негиздемелеринде олуттуу көйгөйлөр бар. Utilitarianism жалпы пайданы биринчи орунга койгондуктан, кылмышкердин укуктарын жетиштүү коргобошу мүмкүн. Deserved punishment түшүнүгү болсо punishment emotionsке ашыкча ишениши мүмкүн. Ошондуктан жазанын легитимдүүлүгү үчүн башка түшүндүрмө керек.

Экинчи жыйынтык — expressive theories of punishment маанилүү, бирок толук эмес. Жаза чындап билдирүү алып жүрөт; коом кылмышты айыптаганын көрсөтөт. Бирок “жаза — айыптоо” деп айтуу жалгыз жетишсиз. Эмне үчүн айыптоо зарыл жана эмне үчүн бул айыптоо жаза аркылуу жүргүзүлүшү керек деген суроолор өзүнчө жооп берилиши керек.

Үчүнчү жыйынтык — коомдун баалуулуктары сөздөн гана эмес, аракеттерден көрүнөт. Коом жашоо, эркиндик жана мүлктү негизги баалуулук деп айта алат. Бирок бул баалуулуктарга олуттуу кол салууларда жетиштүү күчтүү реакция көрсөтпөсө, анын баалуулуктары чындап эмне экени суроо астына түшөт.

Төртүнчү жыйынтык — олуттуу кылмыштар коом үчүн баалуулук сыноосун түзөт. Murder, kidnapping, rape сыяктуу оор кылмыштар жеке туура эмес иштер гана эмес; коом кайсы баалуулуктарды олуттуу коргой турганын көрүнүктүү кылган окуялар. Бул кылмыштарга кайдыгер болуу коом өзүнүн негизги баалуулуктарына каршы келет дегенди билдириши мүмкүн.

Бешинчи жыйынтык — айыптоо жетиштүү күчтүү болушу керек. Оозеки айыптоо же символдук жесттер оор кылмыштар коомдун баалуулуктары менен шайкеш эмес экенин көрсөтүүгө жетишсиз болушу мүмкүн. Айыптоо акылга сыярлык жана калыс байкоочуну коом чындап бул кылмышты четке кагарына ынандыра турган салмакта болушу керек.

Алтынчы жыйынтык — олуттуу кылмыштарда альтернативдүү реакциялар жетишсиз. Compensation жабырлануучуга же коомго пайда бере алат; бирок murder сыяктуу оор кылмыштарда жашоо эң жогорку баалуулуктардын бири экенин көрсөтүүгө жетишсиз болушу мүмкүн. Protest чынчыл болушу мүмкүн, бирок оор жана туруктуу кылмыштарга карата коомдун расмий жообу катары туруктуу жана ылайыктуу модель бербеши мүмкүн. Incapacitation же removal коопсуздукту камсыз кылат, бирок кылмышты баалуулуктар деңгээлинде четке какпайт.

Жетинчи жана эң талаштуу жыйынтык — олуттуу кылмыштарда жетиштүү четке кагуу кылмышкерди жазалоо аркылуу гана мүмкүн. Автор кылмышкерди жазалоо коомго мындай билдирүү берет деп эсептейт: Бул кылмыш биздин негизги баалуулуктарыбыз менен шайкеш эмес; биз бул аракетти сөз менен гана эмес, олуттуу жана коомдук санкция менен четке кагабыз.

Бул эмне үчүн маанилүү?

Бул изилдөө жаза коопсуздук же revenge гана эмес экенин көрсөтөт. Жаза коом өз баалуулуктарын кантип аныктаганы менен да байланыштуу. Коом кайсы аракеттерге күчтүү реакция берип, кайсыларына кайдыгер калганына жараша өзүн көрсөтөт.

Укук философиясы жагынан изилдөө expressive theories of punishment багытына жаңы багыт берет. Жазаны кылмышкер менен communication, жабырлануучунун статусун калыбына келтирүү же norm reaffirmation катары гана эмес, коомдун өз баалуулуктары менен шайкеш келбеген олуттуу кылмышты ачык четке кагуусу катары чечмелейт.

Кылмыш укугу жагынан изилдөө санкциянын оордугу менен коомдун баалуулуктарынын мамилесин талкууга ачат. Өтө жеңил реакция олуттуу кылмыш жетиштүү маанилүү эмес деген таасир жаратышы мүмкүн. Өтө оор реакция болсо коом айрым баалуулуктарды туура эмес чоңойтуп же кылмышкердин укуктарын ашыкча төмөн баалап жатканын көрсөтүшү мүмкүн. Ошондуктан жаза жетиштүү да, proportional да болушу керек.

Коомдук эстутум жагынан изилдөө өзгөчө маанилүү. Айрым кылмыштардын тергелбей, соттолбой же жазаланбай калышы укук системасынын катасы гана эмес; коом айрым адамдардын жашоосун, эркиндигин же коопсуздугун жетиштүү баалабайт дегенди билдириши мүмкүн. Автор lynching мисалы аркылуу талкуулагандай, impunity кээде коомдун чыныгы баалуулуктарын ачып бере алат.

Verianla көз карашынан макала укук теориясы абстракттуу талкуу гана эмес экенин көрсөтөт. Жаза сот чечими же түрмө системасы гана эмес; коомдун “биз кимбиз, эмнеге баа беребиз, эмнени кабыл алынгыс деп эсептейбиз?” деген суроолорго берген институттук жообу.

Эске алынуучу жагдайлар

Бул изилдөө нормативдик жана философиялык укук макаласы. Жаңы эмпирикалык маалымат өндүрбөйт; ошондуктан жыйынтыктар статистикалык текшерилген findings катары окулбашы керек.

Макала олуттуу кылмыштарга гана көңүл бурат. Автор майда кылмыштар же жеңил бузуу учурларында ушундай деңгээлдеги айыптоо зарылдыгы азыраак ачык экенин белгилейт. Ошондуктан аргумент ар бир кылмыш үчүн бирдей оор жаза керек дегенди билдирбейт.

Автордун ыкмасы коомдун баалуулуктары туура баалуулуктар болушу керек деген шартка таянат. Эгер коом туура эмес баалуулуктарды коргосо, жаза системасы ошол туура эмес баалуулуктарды да күчөтүшү мүмкүн. Ошондуктан “коомдун баалуулуктары” түшүнүгү жалгыз жетишсиз; ал баалуулуктар моралдык жактан туурабы деген суроо өзүнчө талкууланышы керек.

Жетиштүү айыптоо кайсы кылмышта кайсы жаза менен камсыз болору макалада так өлчөмгө байланбайт. Автор бардык жаза түрлөрү жана жазанын көлөмү үчүн деталдуу proportionality system курбайт. Бул теорияны практикага колдонууда кошумча изилдөө керек экенин көрсөтөт.

Кылмышкерди жазалоо олуттуу кылмыштарда жетиштүү четке кагуунун жалгыз жолу деп корголгону менен, бул доомат талаштуу. Restorative justice, victim-centered models, rehabilitation, compensation жана community healing approaches ар башка укук философиясында күчтүү жакталат. Макала бул альтернативаларды баалайт, бирок талкуу толук жабылган эмес.

Бул мазмун укуктук кеңеш эмес. Кылмыш укугу практикасы, constitutional rights, fair trial, proportionality, human rights жана sentence enforcement режимдери адистикти талап кылган тармактар.

Жыйынтык

Макала жазанын этикалык легитимдүүлүгүн “коомдун олуттуу кылмышты өз баалуулуктарынан ачык ажыратуусу” идеясы менен кайра курууга аракет кылат. Автор utilitarianism күнөөсүз адамды жазалоо тобокелин, retributivism болсо punishment emotionsке ашыкча ишенүү көйгөйүн алып жүрөт деп эсептейт. Азыркы expressive theories жаза айыптоо экенин айтса да, эмне үчүн айыптоо зарыл жана эмне үчүн жаза уникалдуу экенин жетиштүү түшүндүрбөйт.

Pickering сунуштаган ыкмада олуттуу кылмыш коомдун баалуулуктарын сынаган окуя. Коом бул кылмышты жетиштүү күчтүү түрдө четке какпаса, акылга сыярлык байкоочу кылмыш коомдун баалуулуктары менен шайкеш деп ойлошу мүмкүн. Ошондуктан олуттуу кылмыштарды айыптоо эмоциялык реакция гана эмес, коомдун негизги баалуулуктарын коргогон коомдук аракет.

Изилдөөнүн эң күчтүү жана талаштуу пикири — олуттуу кылмыштарда жетиштүү күчтүү четке кагуу кылмышкерди жазалоо аркылуу гана мүмкүн. Оозеки айыптоо, символдор, протесттер, compensation же incapacitation айрым учурларда маанилүү болушу мүмкүн; бирок автор булар олуттуу кылмыштарды коомдун баалуулуктарынан так ажыратууга жетишсиз деп эсептейт.

Verianla көз карашынан бул макала кылмыш укугун “кылмыш жасаган адам канча азап тартышы керек?” деген суроо менен гана эмес, “коом кайсы баалуулуктарды чындап коргойт?” деген суроо менен да ойлонууга чакырат. Эң жөнөкөй билдирүү мындай: Жаза revenge гана эмес; автор жактаган алкакта жаза — коомдун олуттуу кылмышка “бул биз эмеспиз” деп айтуусунун формасы.

Булак жана Ыкма Жөнүндө Эскертүү

Бул макала Mark Pickering жазган “This Is Not Who We Are: Punishment Is Justified as Disavowal” аттуу академиялык укук макаласынын негизинде даярдалды. Изилдөө кылмыш укугунун этикалык негизделиши, utilitarianism, retributivism, expressive theory of punishment, condemnation, disavowal, community values, serious crimes жана кылмышкерди жазалоонун uniqueness түшүнүктөрүн чогуу талкуулайт.

Бул мазмун сөзмө-сөз котормо эмес; изилдөөнүн негизги идеясы Verianla жарыялоо багытына ылайык жөнөкөйлөштүрүлүп, оригиналдуу түркчө редакциялык макалага айландырылган.

Текст укук философиясы жана жаза теориясы боюнча академиялык талкууну жөнөкөйлөтөт. Ал укуктук колдонмо, case strategy, punishment policy же legislation interpretation максатын көздөбөйт.