жасалма жалпы интеллектnыn экономикалык таасирлери талкууланып жатканда en көп суралчу суроо, машиналардын адам эмгегиnin ne kadarыnы алмаштыруу edeceгidir. Bir AGЫ системасы insanlarla ошол эле biliшsel милдеттерди аткара алса же адамдардан көбүрөөк жогорку көрсөткүч көрсөтө алса өндүрүштө колдонулган “натыйжалуу эмгек” өлчөмү арта алат. Иnsan emeгi менен машина эмгегиnin ошол эле өндүрүш кириши ичинде toplanmasы, bu etkiyi түшүндүрүү үчүн колдонулган негизги методдордон бирөө.

Voxi Heinrich Amavilah’ыn изилдөөсү, bu мамиленин AGЫ’nin ekonomik ролун толук эмес чагылдыруу экенин жактайт. Авторго ылайык жасалма жалпы интеллект чыныгы мааниде bir жалпы максаттагы технология olacaksa гана emeгi алмаштыруу etmemeli же gүчlendirmemelidir. Bilimsel keшfi жана yeni tekniklerin өнүктүрүлүшүн тездетип технология запасыnu; tasarыm, техникалык тейлөө, логистика жана жөндөм kullanыmыnы жакшыртып физикалык капиталyi; окутуу, милдет бөлүштүрүү жана автоматташтыруу жолу менен emeгi ошол эле учурда etkileyebilmelidir.

Чalышmanыn башталгыч чекити Anton Korinek’in 2024 tarihli өндүрүш функциясыdur:

\[ Y_t=A_tF(K_t,L_t+M_t) \]

Bu теңдемеде жасалма жалпы интеллект ресурстары \(M_t\), гана эмгек girdisine кошулат. Amavilah ise bu modeli шu түрдө жалпылайт:

\[ Y_t= (A_t+\phi_AM_t) F(K_t+\phi_KM_t,\;L_t+\phi_LM_t) \]

Bu yeni modelde AGЫ үч ар түрдүү kanaldan үretime katыlmaktadыr:

• \(\phi_A\): AGЫ’nin технология жана bilgi үretme жөндөмү
• \(\phi_K\): AGЫ’nin физикалык капиталnin etkinliгini арттыруу жөндөмү
• \(\phi_L\): AGЫ’nin адам эмгегиni алмаштыруу etme же gүчlendirme жөндөмү

Korinek’in modeli, bu genel yapыnыn \(\phi_A=0\), \(\phi_K=0\) жана \(\phi_L=1\) катары sыnыrlandыrыlmыш өзгөчө bir абалы hâline айланат.

Изилдөө көбүрөөк кийин өлчөм көйгөйлөрүн азайтуу максатында көбөйтмө bir модель иштеп чыгууда, modeli Cobb–Douglas өндүрүш функциясыna жайгаштырууда жана AGЫ’nin өндүрүш үстүндөki жалпы таасирин көрсөткөн bir “AGЫ чarpanы” аныктайт. Bu көбөйткүч, технология, капитал жана эмгек kanallarыnыn бирге изилдөөсү nedeniyle гана эмгек kanalыnы iчeren салыштыруу modelinden эч бир убакыт көбүрөөк dүшүk olmamaktadыr.

Yazarыn “Өсүш артыкчылыгы тууралуу сунуш” катары adlandыrdыгы математикалык натыйжа, AGЫ технология же sermayeden en az birini оң түрдө gүчlendiriyorsa genelleшtirilmiш modelin Korinek modelinden көбүрөөк жогорку өндүрүш жана bүyүme oluшturacaгыnы көрсөтөт.

Ancak bu натыйжа, чыныгы dүnyada AGЫ’nin экономикалык өсүшyi так түрдө hыzlandыracaгыnы далилдебейт. Модель, AGЫ’nin bүtүn faktөrler үстүндөki etkilerini negatif olmayan parametrelerle аныктайт. Enerji, hesaplama жөндөмү, dүzenleme, коопсуздук, рынок yoгunlaшmasы, жумушсуздук, uyum чыгымдар жана экологиялык чектер түздөн-түз modele dâhil киргизилген эмес.

Чalышmanыn негизги салымы, AGЫ tartышmasыnы “адам эмгеги mi, машина эмгеги mi?” sorusunun ары жагына алып чыгышы. жасалма жалпы интеллект, yazarыn өnerdiгi чerчevede ошол эле учурда bir өндүрүш кириши, yeni bilgi үreten bir технология жана kendi geliшimini hыzlandыrabilen bir чыгарылыш катары колго алынат.

жасалма жалпы интеллект чalышmada nasыl tanыmlanыyor?

Изилдөө, жасалма жалпы интеллектyы ар түрдүү alanlardaki biliшsel милдеттерди адам dүzeyinde же адам dүzeyinin үстүндө gerчekleшtirebilen yapay zekâ sistemleri түрүндө аныктайт.

Bu tanыm gүnүmүzde belirli милдеттерди yerine getiren dar yapay zekâ sistemlerinden көбүрөөк geniшtir. Modelde AGЫ:

• Bilimsel araшtыrma yapabilen,
• Yeni үrүn жана sүreчler tasarlayabilen,
• Иnsan эмгегинин biliшsel же физикалык bөlүmlerini gerчekleшtirebilen,
• Өндүрүш araчlarыnыn kullanыmыnы iyileшtirebilen,
• Kendi geliшimini hыzlandыrabilecek bilgi үretebilen

bir ekonomik жөндөм катары колго алынат.

Изилдөө belirli bir mevcut yapay zekâ үrүnүnүn AGЫ olduгunu ileri sүrmemektedir. AGЫ, математикалык modelde келечекте пайда чыkabilecek genel bir үretken булак катары чагылдыруу edilmektedir.

Korinek modelinin негизги yapыsы

Amavilah’ыn geniшlettiгi негизги өндүрүш функциясы шөyledir:

\[ Y_t=A_tF(K_t,L_t+M_t) \]

Formүldeki deгiшkenler:

• \(Y_t\): \(t\) dөnemindeki жалпы ekonomik үretimdir. Bu баа GSYH же көбүрөөк geniш bir refah өlчүsү катары yorumlanabilir.
• \(A_t\): Ekonomide bulunan үretken bilgi жана технология запасыdur.
• \(K_t\): Физикалык sermayedir; makineler, fabrikalar, altyapы жана өндүрүш araчlarы bu kapsamda dүшүnүlebilir.
• \(L_t\): Иnsan emeгidir.
• \(M_t\): AGЫ менен iliшkili hesaplama, robotik жана makine kapasitesinin bileшik өlчүsүdүr.
• \(F(\cdot)\): Капитал жана эмгек girdilerini үretime dөnүшtүren өндүрүш функциясыdur.

Bu yapыda \(M_t\), адам эмгегиyle ошол эле bөlүme кошулат. Dolayыsыyla AGЫ’nin негизги ekonomik gөrevi, натыйжалуу эмгек miktarыnы artыrmak катары modellenmektedir.

AGЫ insanlarы tamamlыyorsa чalышan өзүнчө үretkenlik yүkselebilir. Иnsanlarыn yaptыгы милдеттерди tamamen үstleniyorsa AGЫ emeгi алмаштыруу edebilir. Her iki durumda da AGЫ’nin etkisi өндүрүш функциясыnun эмгек bөlүmүnde gerчekleшmektedir.

Neden эмгек каналы жалгыз өзүнчө yeterli gөrүlmүyor?

Чalышmanыn негизги eleшtirisi, жалпы максаттагы технология катары tanыmlanan bir yeniliгin гана жалгыз bir өндүрүш киришиni etkilemesinin kuramsal bakыmdan yetersiz olduгudur.

Elektrik, buhar gүcү же bilgisayar teknolojileri гана көбүрөөк fazla эмгек saгlamakla kalmamышtыr. Өндүрүш makinelerinin tasarыmыnы, fabrikalarыn өrgүtlenmesini, iletiшimi, lojistiгi жана yeni bilgi үretme biчimlerini de deгiшtirmiшtir.

Автор AGЫ’nin de benzer түрдө үч faktөrү etkileyebileceгini жактайт:

Технология каналы

AGЫ bilimsel araшtыrma, malzeme geliшtirme, ilaч tasarыmы, yazыlыm үretimi жана mүhendislik чөzүmү gibi faaliyetleri hыzlandыrabilir. Bөylece гана mevcut teknikleri kullanmakla kalmayыp yeni үretken bilgi oluшturabilir.

Капитал каналы

AGЫ:

• Көбүрөөк verimli makineler tasarlayabilir.
• Өngөrүcү техникалык тейлөө жолу менен arыzalarы azaltabilir.
• Mevcut машиналардын kullanыm oranыnы yүkseltebilir.
• Логистика жана tedarik zincirlerini optimize edebilir.
• Капитал mallarыnыn ekonomik өmrүnү uzatabilir.

Bu etkiler, гана чalышanlarыn көбүрөөк үretken olmasыnы эмес, ошол эле makine жана altyapы stokunun көбүрөөк fazla hizmet үretmesini saгlar.

Эмгек каналы

AGЫ адам чalышanlarы eгitebilir, bilgiye eriшimi hыzlandыrabilir, милдеттерди yeniden daгыtabilir же айрым iшleri түздөн-түз yerine getirebilir. Bu, Korinek modelinde zaten bulunan kanaldыr.

AGЫ neden жалпы максаттагы технология катары gөrүlүyor?

Изилдөө, жалпы максаттагы технологияlerin үч негизги өzelliгine dayanmaktadыr:

1. Yaygыnlыk: Технология чok sayыda sektөr жана faaliyette kullanыlabilir.
2. Убакыт ичинде geliшme: Технология olgunlaшtыkчa көбүрөөк verimli hâle gelir.
3. Yeni yenilikleri tetikleme: Технология baшka үrүnlerin, sүreчlerin жана iш modellerinin өнүктүрүлүшүн kolaylaшtыrыr.

Автор bu өzellikleri түздөн-түз өндүрүш faktөrleriyle eшleшtirmektedir:

Bu eшleme, AGЫ’nin жалгыз bir эмгек eшdeгeri катары эмес, өндүрүш sisteminin tamamыna nүfuz eden bir технология катары modellenmesini gerektirmektedir.

Bүyүme kuramыndaki dүшүnsel zincir

Изилдөө kendi katkыsыnы uzun bir экономикалык өсүш dүшүncesinin devamы катары сунат:

\[ \text{Arrow} \rightarrow \text{Lucas} \rightarrow \text{Romer} \rightarrow \text{Bresnahan–Trajtenberg} \rightarrow \text{Korinek} \rightarrow \text{AGI’nin genel amaçlı teknoloji modeli} \]

Bu zincirin aшamalarы шөyledir:

• Kenneth Arrow: Өндүрүш sыrasыnda өгrenmenin yeni bilgi yarattыгыnы жана үretkenliгi artыrdыгыnы gөstermiшtir.
• Robert Lucas: Иnsan sermayesinin uzun dөnemli bүyүmedeki ролун modellemiшtir.
• Paul Romer: Fikirleri жана bilgiyi rakip olmayan, bүyүmeyi sүrdүrebilecek ayrы bir өндүрүш faktөrү hâline getirmiшtir.
• Bresnahan жана Trajtenberg: Ekonominin чok sayыda sektөrүnү etkileyen жалпы максаттагы технологияlerin bүyүmedeki ролун aчыklamышtыr.
• Anton Korinek: AGЫ kaynaklarыnы адам эмгегиne ekleyen bir өндүрүш функциясы geliшtirmiшtir.
• Bu изилдөө: AGЫ’nin технология, капитал жана эмгек kanallarыnыn tamamыna girmesi gerektiгini жактайт.

Toplamsal катары genelleшtirilmiш өндүрүш функциясы

Чalышmanыn ilk genelleшtirilmiш modeli шөyledir:

\[ Y_t= (A_t+\phi_AM_t) F(K_t+\phi_KM_t,\;L_t+\phi_LM_t) \]

Burada:

• \(\phi_A\), AGЫ’nin технология үretme etkinliгidir.
• \(\phi_K\), AGЫ’nin физикалык капитал hizmetlerini gүчlendirme etkinliгidir.
• \(\phi_L\), AGЫ’nin адам эмгегиni gүчlendirme же алмаштыруу etme etkinliгidir.

Изилдөө bu parametrelerin negatif olmadыгыnы varsaymaktadыr:

\[ \phi_A,\phi_K,\phi_L\geq0 \]

Ayrыca AGЫ kaynaklarыnыn оң olmasы жана үч etkinlik parametresinden en az birinin sыfыrdan bүyүk olmasы керек.

Bu божомол, AGЫ’nin modelde эч бир өндүрүш faktөrүnү azaltmadыгы anlamыna gelir. Коопсуздук sorunlarы, iш kaybы, hatalы kararlar же ekonomik uyumsuzluk gibi olumsuz etkiler bu fonksiyonda negatif bir канал катары yer almamaktadыr.

Korinek modeli neden bu yapыnыn өзгөчө bir durumudur?

Чalышmanыn Birinci Өnermesi шu kыsыtlarы uygulamaktadыr:

\[ \phi_A=0,\qquad \phi_K=0,\qquad \phi_L=1 \]

Bunlar genel fonksiyona yerleшtirildiгinde:

\[ Y_t= (A_t+0) F(K_t+0,\;L_t+M_t) \]

ve dolayыsыyla:

\[ Y_t=A_tF(K_t,L_t+M_t) \]

elde edilmektedir.

Bөylece Korinek’in yaklaшыmы yanlышlanmыш же математикалык катары geчersiz gөsterilmemektedir. Көбүрөөк geniш bir parametre uzayыnыn гана эмгек kanalыnыn aчыk экени sыnыr абалы катары yeniden konumlandыrыlmaktadыr.

AGЫ’nin marjinal өндүрүш салымы

AGЫ kaynaklarыndaki kүчүk bir artышыn жалпы үretimi ne kadar deгiшtirdiгi, genel өндүрүш функциясыnun \(M_t\)’ye ылайык tүreviyle hesaplanmaktadыr.

Etkin капитал жана эмгек:

\[ \widetilde{K}_t=K_t+\phi_KM_t \]

\[ \widetilde{L}_t=L_t+\phi_LM_t \]

катары tanыmlandыгыnda:

\[ \frac{\partial Y_t}{\partial M_t} = \phi_A F(\widetilde{K}_t,\widetilde{L}_t) + (A_t+\phi_AM_t) \left[ \phi_KF_K(\widetilde{K}_t,\widetilde{L}_t) + \phi_LF_L(\widetilde{K}_t,\widetilde{L}_t) \right] \]

Burada:

• \(F_K\), sermayenin marjinal үrүnүdүr.
• \(F_L\), emeгin marjinal үrүnүdүr.

Bu tүrev AGЫ’nin жалпы katkыsыnы үч bileшene ayыrmaktadыr:

1. Технология etkisi

   \[ \phi_AF(\widetilde{K}_t,\widetilde{L}_t) \]

   AGЫ’nin yeni bilgi же техникалык үretmesi nedeniyle пайда чыkan чыгарылыш artышыdыr.

2. Капитал etkisi

   \[ (A_t+\phi_AM_t)\phi_KF_K \]

   AGЫ’nin машиналардын жана физикалык капиталnin etkinliгini yүkseltmesinden kaynaklanan artышtыr.

3. Эмгек etkisi

   \[ (A_t+\phi_AM_t)\phi_LF_L \]

   AGЫ’nin адам эмгегиni gүчlendirmesi же алмаштыруу etmesi nedeniyle пайда чыkan artышtыr.

Korinek kыsыtlarы астында ilk iki bileшen sыfыr olur жана гана эмгек каналы kalыr.

Toplamsal modelin өlчү birimi sorunu

Технология stoku, физикалык капитал, адам эмгеги жана AGЫ ресурстары ар түрдүү өlчү birimlerine sahip болушу мүмкүн. Ошол эле \(M_t\) deгiшkenini bu үч faktөre түздөн-түз eklemek boyutsal uyumsuzluk yaratabilir.

Изилдөө bu sorunu kabul etmekte жана көбөйтмө bir модель geliшtirmektedir.

Көбөйтмө катары gүчlendirilmiш faktөrler

Etkin технология:

\[ A_t^e=A_t(1+\theta_AM_t) \]

Etkin капитал:

\[ K_t^e=K_t(1+\theta_KM_t) \]

Etkin эмгек:

\[ L_t^e=L_t(1+\theta_LM_t) \]

катары tanыmlanmaktadыr.

Burada \(\theta_A\), \(\theta_K\) жана \(\theta_L\), AGЫ’nin тиешелүү faktөrү oransal катары gүчlendirme etkinlikleridir.

Өндүрүш fonksiyonu:

\[ Y_t= A_t(1+\theta_AM_t) F\left( K_t(1+\theta_KM_t), L_t(1+\theta_LM_t) \right) \]

hâline айланат.

\(M_t=0\) olduгunda bүtүn чarpanlar bire eшit olur жана модель standart өндүрүш функциясыna dөner.

Көбөйтмө modelde Korinek sыnыrы

\(\theta_A=0\) жана \(\theta_K=0\) seчildiгinde:

\[ Y_t= A_tF\left( K_t, L_t(1+\theta_LM_t) \right) \]

elde edilir.

Ayrыca:

\[ \theta_LM_t=\frac{M_t}{L_t} \]

olacak түрдө etkinlik birimleri seчilirse:

\[ L_t(1+\theta_LM_t)=L_t+M_t \]

olur жана Korinek’in toplamsal эмгек modeli yeniden elde edilir.

AGЫ kaynaklarыnыn өндүрүш esnekliгi

Cobb–Douglas өндүрүш yapыsы астында AGЫ kaynaklarыndaki пайыз birlik deгiшimin үretimi ne kadar deгiшtirdiгi шu esneklikle gөsterilmektedir:

\[ \varepsilon_{Y,M} = \frac{\partial\ln Y_t}{\partial\ln M_t} = \frac{\theta_AM_t}{1+\theta_AM_t} + \alpha \frac{\theta_KM_t}{1+\theta_KM_t} + \beta \frac{\theta_LM_t}{1+\theta_LM_t} \]

Burada:

• \(\alpha\), үretimin sermayeye ылайык esnekliгidir.
• \(\beta\), үretimin emeгe ылайык esnekliгidir.

Birinci terim технология, ikinci terim капитал, үчүncү terim ise эмгек kanalыnы чагылдыруу etmektedir.

Гана эмгек kanalыnы iчeren modelde:

\[ \varepsilon^{Korinek}_{Y,M} = \beta \frac{\theta_LM_t}{1+\theta_LM_t} \]

olur.

Genelleшtirilmiш модель менен Korinek modeli ортосундагы fark, технология жана капитал terimlerinin toplamыdыr. Parametrelerin negatif olmadыгы varsayыmы астында bu fark эч бир убакыт negatif эмес.

Cobb–Douglas өндүрүш функциясы

Изилдөө өндүрүш функциясыnu шu түрдө өzelleшtirmektedir:

\[ F(K,L)=K^\alpha L^\beta \]

Burada:

\[ \alpha>0,\qquad \beta>0,\qquad \alpha+\beta\leq1 \]

varsayыlmaktadыr.

\(\alpha+\beta=1\) sabit өlчeгe ылайык getiriyi, \(\alpha+\beta<1\) ise azalan өlчek getirisini чагылдыруу etmektedir.

Көбөйтмө AGЫ gүчlendirmesi өндүрүш функциясыna yerleшtirildiгinde:

\[ Y_t= A_t(1+\theta_AM_t) \left[ K_t(1+\theta_KM_t) \right]^\alpha \left[ L_t(1+\theta_LM_t) \right]^\beta \]

elde edilmektedir.

Негизги faktөrler жана AGЫ’ye baгlы terimler ayrыldыгыnda:

\[ Y_t=A_tK_t^\alpha L_t^\beta\Omega(M_t) \]

olur.

AGЫ чarpanы

Чalышmanыn tanыmladыгы AGЫ чarpanы:

\[ \Omega(M_t) = (1+\theta_AM_t) (1+\theta_KM_t)^\alpha (1+\theta_LM_t)^\beta \]

шeklindedir.

Bu көбөйткүч, технология, капитал жана эмгек үстүндөki bүtүn AGЫ etkilerini жалгыз bir үretkenlik teriminde toplamaktadыr.

AGЫ bulunmadыгыnda

\[ \Omega(0)=1 \]

olur. Модель standart Cobb–Douglas өндүрүш функциясыna dөner.

AGЫ arttыгыnda

Чarpanыn tүrevi:

\[ \frac{\partial\Omega}{\partial M_t} = \Omega(M_t) \left[ \frac{\theta_A}{1+\theta_AM_t} + \frac{\alpha\theta_K}{1+\theta_KM_t} + \frac{\beta\theta_L}{1+\theta_LM_t} \right] \]

шeklindedir.

Etkinlik parametrelerinden en az biri pozitifse tүrev pozitiftir жана модель ичинде көбүрөөк fazla AGЫ көбүрөөк жогорку үretimle sonuчlanыr.

Kanallar ортосундагы tamamlayыcыlыk

Изилдөө, AGЫ чarpanыnыn etkinlik parametreleri менен AGЫ ресурстары ортосунда log-sүpermodүler olduгunu көрсөтөт. Her kanalыn etkinliгi yүkseldikчe AGЫ kaynaklarыnыn marjinal getirisi artmaktadыr.

Bu натыйжа, технология, капитал жана эмгек etkilerinin birbirinden tamamen baгыmsыz olmadыгыnы; бирге чalышtыklarыnda көбүрөөк күчтүү bir жалпы etki yaratabileceгini ifade etmektedir.

AGЫ ayarlы жалпы фактордук өндүрүмдүүлүк

AGЫ чarpanы технология terimiyle birleшtirilebilir:

\[ \mathcal{A}_t=A_t\Omega(M_t) \]

Bөylece:

\[ Y_t=\mathcal{A}_tK_t^\alpha L_t^\beta \]

elde edilir.

Bu теңдеме standart Solow өндүрүш функциясыyla ошол эле gөrүnmektedir. Ancak жалпы фактордук өндүрүмдүүлүк artыk iki ар түрдүү kaynaktan oluшmaktadыr:

• AGЫ’den baгыmsыz geleneksel технология ilerlemesi \(A_t\)
• AGЫ kaynaklarыnыn oluшturduгu үretkenlik artышы \(\Omega(M_t)\)

Чalышmaya ылайык AGЫ ayrы өlчүlmezse geleneksel өсүш эсеби bu iki kaynaгы жалгыз bir verimlilik artыгы ичинде birleшtirebilir. Bu da AGЫ’nin чыныгы katkыsыnыn yanlыш sыnыflandыrыlmasыna yol aчabilir.

AGЫ үretken bilgi катары modellenebilir mi?

Ичsel bүyүme kuramыnda bilgi, uzun dөnemli bүyүmenin негизги kaynaгыdыr. AGЫ гана mevcut bilgiyi kullanan эмес, yeni bilgi de үreten bir sistemse geleneksel технология запасы менен AGЫ kaynaklarыnыn жалпы bir bilgi gөstergesinde birleшtirilebileceгi savunulmaktadыr.

Изилдөө шu bilgi toplamыnы аныктайт:

\[ N_t=A_t^\lambda M_t^{1-\lambda}, \qquad 0<\lambda<1 \]

Burada:

• \(N_t\), жалпы үretken bilgidir.
• \(A_t\), geleneksel технология bilgisidir.
• \(M_t\), AGЫ kaynaklarыdыr.
• \(\lambda\), geleneksel teknolojiye verilen gөreli aгыrlыktыr.
• \(1-\lambda\), AGЫ’nin bilgi toplamыndaki aгыrlыгыdыr.

\(\lambda\) bire yaklaшtыгыnda AGЫ’nin түздөн-түз bilgi салымы azalыr. \(\lambda\) sыfыra yaklaшtыгыnda жалпы үretken bilgi neredeyse tamamen AGЫ kaynaklarыna dayanыr.

Bilgiyle gүчlendirilmiш өндүрүш

Өндүрүш fonksiyonu:

\[ Y_t=N_tK_t^\alpha L_t^\beta \]

катары yazыldыгыnda:

\[ Y_t= A_t^\lambda M_t^{1-\lambda} K_t^\alpha L_t^\beta \]

elde edilir.

Bu yapыda AGЫ, teknolojiye же emeгe eklenen bir alt bileшen эмес, geleneksel технология, капитал жана эмгек yanыnda ayrы bir өндүрүш faktөrүdүr.

AGЫ’nin өндүрүш esnekliгi түздөн-түз:

\[ 1-\lambda \]

olmaktadыr.

Автор, келечекте шirket же үlke dүzeyinde gүvenilir AGЫ kullanыmы gөstergeleri geliшtirildiгinde bu esnekliгin ekonometrik катары tahmin edilebileceгini жактайт.

Romer’in ички өсүш modeliyle baгlantы

Romer tipi bilgi үretiminde технология birikimi, araшtыrmaya ayrыlan адам sermayesine байланыштуу:

\[ \dot{A}_t=\delta_AH_AA_t \]

Burada:

• \(\dot{A}_t\), технология запасыnun zamana ылайык deгiшimidir.
• \(\delta_A\), araшtыrmanыn verimlilik katsayыsыdыr.
• \(H_A\), araшtыrmaya ayrыlan адам sermayesidir.

AGЫ araшtыrma gөrevlerinin bir bөlүmүnү үstlenirse теңдеме:

\[ \dot{A}_t= \delta_A(H_A+\eta_AM_t)A_t \]

biчimine dөnүшmektedir.

\(\eta_A\), AGЫ’nin bilgi үretimindeki etkinliгidir.

Bu modelde AGЫ bүyүmeyi iki aшamada etkiler:

1. Mevcut үretime түздөн-түз katыlыr.
2. Gelecekteki технология запасыnun көбүрөөк hыzlы bүyүmesini saгlar.

Иkinci канал, AGЫ’nin etkisinin гана bugүnkү үretimle sыnыrlы kalmamasыnы жана убакыт ичинде birikmesini mүmkүn kыlmaktadыr.

Технология dinamiгi

Чalышmanыn sadeleшtirilmiш технология birikimi denklemi:

\[ \dot{A}_t=\eta_AM_tA_t \]

шeklindedir.

Teknolojinin bүyүme oranы:

\[ g_A=\frac{\dot{A}_t}{A_t}=\eta_AM_t \]

olur.

AGЫ ресурстары yүkseldikчe технология bүyүme oranы da artmaktadыr. Bu yapы, технология ilerlemesini dышarыdan verilen sabit bir sүreч olmaktan чыkarыp AGЫ kullanыmыna baгlы hâle getirmektedir.

Капитал dinamiгi

Standart капитал birikimi denklemi AGЫ etkisiyle шөyle geniшletilmektedir:

\[ \dot{K}_t= sY_t-\delta K_t+\eta_KM_tK_t \]

Burada:

• \(s\), tasarruf же yatыrыm oranыdыr.
• \(\delta\), geleneksel капитал aшыnma oranыdыr.
• \(\eta_K\), AGЫ’nin капитал hizmetlerini geliшtirme etkinliгidir.

AGЫ etkisi dâhil edildiгinde etkin net aшыnma oranы:

\[ \delta-\eta_KM_t \]

olmaktadыr.

\(\eta_KM_t\), \(\delta\)’yы aшarsa etkin net aшыnma negatif hâle gelebilir. Модель ичинде bu durum, AGЫ’nin техникалык тейлөө, optimizasyon жана kalite geliшtirmesi жолу менен sermayenin etkin hizmet kapasitesini физикалык eskimeden көбүрөөк hыzlы yүkseltmesi anlamыna gelir.

Bu, машиналардын физикалык катары hiч eskimeyeceгi anlamыna gelmemektedir. Теңдеме физикалык капиталnin sunduгu etkin өндүрүш hizmetini чагылдыруу etmektedir.

Эмгек dinamiгi

Эмгек iчin:

\[ \dot{L}_t= nL_t+\eta_LM_tL_t \]

же:

\[ \dot{L}_t= (n+\eta_LM_t)L_t \]

denklemi kullanыlmaktadыr.

Burada:

• \(n\), doгal iшgүcү bүyүme oranыdыr.
• \(\eta_L\), AGЫ’nin эмгек үretkenliгine katkыsыdыr.

Bu yapыda AGЫ чыныгы чalышan sayыsыnы artыrmak zorunda эмес. Окутуу, милдет otomasyonu жана чalышan өзүнчө үretkenlik жолу менен натыйжалуу эмгек miktarыnы yүkseltmektedir.

AGЫ’nin kendi geliшim dinamiгi

AGЫ ресурстары iчin:

\[ \dot{M}_t=\rho M_t^\gamma, \qquad \rho>0,\quad \gamma>0 \]

denklemi өnerilmektedir.

\(\rho\), AGЫ geliшiminin негизги hыz parametresidir. \(\gamma\) ise AGЫ geliшiminin mevcut AGЫ dүzeyine ne kadar duyarlы olduгunu gөsterir.

\(\gamma<1\): Alt doгrusal geliшim

AGЫ ilerlemesi giderek yavaшlar. Изилдөө bu durumda \(M_t\)’nin sonlu bir tavana yaklaшacaгыnы belirtmektedir.

\(\gamma=1\): Sabit oransal bүyүme

AGЫ:

\[ M_t=M_0e^{\rho t} \]

шeklinde үstel катары bүyүr.

\(\gamma>1\): Үst doгrusal geliшim

AGЫ’nin her yeni dүzeyi bir sonraki geliшimi көбүрөөк жогорку oranda hыzlandыrыr. Математикалык yapы, sonlu убакта tekillik катары adlandыrыlan sыnыrsыz bүyүme ihtimalini doгurabilir.

Изилдөө bu sonucun физикалык катары kesin gerчekleшeceгini ileri sүrmemektedir. Enerji, hesaplama, malzeme, маалымат же baшka булак sыnыrlamalarыnыn modele dâhil edilmediгini ачык belirtmektedir.

AGЫ менен технология ортосунда geri besleme

AGЫ yeni технология үretirken yeni технология de AGЫ’nin өнүктүрүлүшүн hыzlandыrabilir. Bu karшыlыklы iliшki:

• AGЫ yeni bilgi үretir.
• Yeni bilgi көбүрөөк geliшmiш AGЫ sistemlerinin oluшturulmasыna yardыm eder.
• Көбүрөөк geliшmiш AGЫ көбүрөөк hыzlы bilgi үretir.
• Sүreч kendi bүyүme hыzыnы арттыра алат.

шeklinde iшleyen bir geri besleme dөngүsү oluшturur.

Чalышmanыn en spekүlatif бирок en маанилүү sonuчlarыndan biri, AGЫ’nin гана өндүрүш miktarыnы эмес, экономикалык өсүш hыzыnыn убакыт ичиндеki deгiшimini de etkileyebileceгidir.

\(\gamma=1\) durumunda bүyүme rejimi

\(\gamma=1\) olduгunda:

\[ M_t=M_0e^{\rho t} \]

ve технология bүyүme oranы:

\[ g_A=\eta_AM_0e^{\rho t} \]

olmaktadыr.

Технология гана үstel bүyүmemekte; teknolojinin bүyүme oranы da убакыт ичинде үstel катары artmaktadыr. Bu nedenle изилдөө, standart Solow же Romer modellerinden ар түрдүү, hыzlanan bir bүyүme rejimi пайда чыkabileceгini жактайт.

Bu натыйжа bүtүn parametrelerin sabit kaldыгы жана булак sыnыrlamalarыnыn bulunmadыгы teorik modelden kaynaklanmaktadыr. Чыныгы ekonomilerde bөyle bir yolun sүrdүrүlebilir olup olmadыгы изилдөө tarafыndan gөsterilmemektedir.

Алты kanallы өсүш эсеби

Cobb–Douglas өндүрүш функциясыnun logaritmasы:

\[ \ln Y_t= \ln A_t + \alpha\ln K_t + \beta\ln L_t + \ln(1+\theta_AM_t) + \alpha\ln(1+\theta_KM_t) + \beta\ln(1+\theta_LM_t) \]

шeklindedir.

Zamana ылайык tүrev alыndыгыnda жалпы өндүрүш bүyүmesi алты kanala ayrыlmaktadыr:

\[ g_Y = g_A + \alpha g_K + \beta g_L + \frac{\theta_A\dot{M}_t}{1+\theta_AM_t} + \alpha \frac{\theta_K\dot{M}_t}{1+\theta_KM_t} + \beta \frac{\theta_L\dot{M}_t}{1+\theta_LM_t} \]

Чalышmaya ылайык dөrdүncү жана beшinci kanallar өlчүlmezse bunlarыn үretime yaptыгы katkы жалпы фактордук өндүрүмдүүлүк artыгыna же эмгек үretkenliгine yanlыш түрдө atanabilir.

Иki модель ортосундагы bүyүme farkы

Korinek modelinde технология жана sermayeye өzgү AGЫ kanallarы bulunmadыгы үчүн iki модель ортосундагы bүyүme farkы:

\[ \Delta g_Y = g_Y-g_Y^{Korinek} = \frac{\theta_A\dot M_t}{1+\theta_AM_t} + \alpha \frac{\theta_K\dot M_t}{1+\theta_KM_t} \]

olmaktadыr.

\(\dot M_t>0\) жана \(\theta_A,\theta_K\geq0\) божомолдорду астында bu fark negatif olamaz.

\(\theta_A>0\) же \(\theta_K>0\) olduгunda fark kesin катары pozitiftir.

Өсүш артыкчылыгы тууралуу сунуш

Чalышmanыn Иkinci Өnermesi, genelleшtirilmiш модель менен Korinek modelinin:

• Ошол эле башталгыч deгerlerine,
• Ошол эле капитал жана эмгек esnekliklerine,
• Ошол эле tasarruf oranыna,
• Ошол эле aшыnma oranыna,
• Ошол эле iшgүcү жана AGЫ bүyүme parametrelerine

sahip olduгunu varsaymaktadыr.

Bu шарттар астында:

\[ Y_t^{gen}\geq Y_t^{Korinek} \]

ve:

\[ g_Y^{gen}\geq g_Y^{Korinek} \]

olmaktadыr.

AGЫ технология же sermayeyi оң түрдө gүчlendiriyorsa:

\[ Y_t^{gen}>Y_t^{Korinek} \]

ve:

\[ g_Y^{gen}>g_Y^{Korinek} \]

sonuчlarы elde edilmektedir.

Bu өnerme, genelleшtirilmiш modelin чыныгы dүnyayы kesin катары көбүрөөк карай tahmin экенин далилдебейт. Математикалык үstүnlүk, genelleшtirilmiш modelin гана оң же sыfыr katkы saгlayan iki ek канал iчermesinden doгmaktadыr.

Kүmүlatif өндүрүш farkы

Иki модель ортосундагы убакыт ичинде biriken жалпы өндүрүш farkы:

\[ G(T) = \int_0^T \left[ Y_t^{gen}-Y_t^{Korinek} \right]dt \]

катары tanыmlanmaktadыr.

Технология же капитал каналы оң olduгunda:

\[ G(T)>0 \]

olur.

AGЫ ресурстары sыnыrsыz bүyүyorsa чalышmaya ылайык bu birikimli fark da uzun dөnemde sыnыrsыz bүyүyebilir.

Автор bunu, гана эмгек kanalыna odaklanan hesaplamalarыn gөzden kaчыrdыгы ekonomik баа катары yorumlamaktadыr.

AGЫ’nin үчlү өндүрүш rolү

Standart bүyүme kuramы капитал, эмгек жана teknolojiyi ayrы kategorilerde колго alыr. Чalышmaya ылайык AGЫ bu sыnыflandыrmaya tam катары uymamaktadыr.

AGЫ ошол эле учурда:

1. Mevcut үretimin girdisidir.

   Эмгек жана sermayenin saгladыгы hizmetleri artыrыr.

2. Teknolojik geliшmenin katalizөrүdүr.

   Yeni fikirlerin, tekniklerin жана bilimsel bilginin үretilmesini hыzlandыrыr.

3. Kendi geliшimini besleyen bir чыktыdыr.

   Көбүрөөк geliшmiш AGЫ, bir sonraki AGЫ kuшaгыnыn tasarlanmasыnы kolaylaшtыrabilir.

Автор bu үчlү birleшimin savaш sonrasы bүyүme kuramыnda жакын bir karшыlыгы bulunmadыгыnы жактайт. Иnsan sermayesi kыsmen benzer өzelliklere sahip olsa da kendi өндүрүш sүrecini үst doгrusal hыzlarla iyileшtirebilmesi bakыmыndan AGЫ’den ayrыlmaktadыr.

Gelir daгыlыmы aчыsыndan натыйжалар

AGЫ tartышmalarы чoгunlukla үcretler, iш kaybы жана эмгек ikamesi үстүндө yoгunlaшmaktadыr. Чalышmanыn marjinal үrүn modeli ise AGЫ getirilerinin үч faktөr piyasasыna da yayыlabileceгini көрсөтөт:

• Чalышanlar жана адам sermayesi sahipleri
• Makine, altyapы жана hesaplama sermayesi sahipleri
• Fikri mүlkiyet жана технология haklarыnы kontrol edenler

Bu nedenle гана үcret kaybыnы inceleyen bir daгыlыm analizi толук эмес kalabilir. AGЫ’nin технология жана капитал kanallarыndan doгan getirilerin kim tarafыndan elde edildiгinin de araшtыrыlmasы керек.

Изилдөө bu daгыlыmыn nasыl gerчekleшeceгini hesaplamamakta; gelecekteki refah araшtыrmalarы үчүн bir суроо катары bыrakmaktadыr.

Изилдөө эмнени айтат

• AGЫ genel amaчlы bir технология olacaksa гана адам эмгегиni эмес, технология жана физикалык капиталyi de etkileyebilir.
• Korinek’in эмгек odaklы modeli көбүрөөк geniш bir өндүрүш функциясыnun өзгөчө абалы катары gөsterilebilir.
• AGЫ’nin marjinal үrүnү технология, капитал жана эмгек bileшenlerine ayrыlabilir.
• Көбөйтмө модель өlчү birimi көйгөйлөрүн toplamsal modele ылайык azaltыr.
• AGЫ’nin жалпы өндүрүш etkisi bir AGЫ чarpanы ичинде чагылдыруу edilebilir.
• AGЫ үretken bilgi катары ayrы bir өндүрүш faktөrүne dөnүшtүrүlebilir.
• AGЫ технология birikimini iчselleшtirerek standart bүyүme rejimini deгiшtirebilir.
• Bүyүme muhasebesinde AGЫ’ye өzgү технология жана капитал kanallarы ayrы өlчүlmelidir.
• Модель божомолдорду астында genelleшtirilmiш өндүрүш жана bүyүme Korinek karшыlaшtыrmasыndan dүшүk olamaz.

Изилдөө эмнени айтпайт

• Mevcut yapay zekâ sistemlerinin жасалма жалпы интеллект olduгunu айтпайт.
• AGЫ’nin ne убакыт geliшtirileceгini tahmin etmemektedir.
• AGЫ’nin чыныгы ekonomide технология, капитал жана эмгек үстүндөki katsayыlarыnы өlчmemektedir.
• AGЫ’nin bүtүn etkilerinin оң olacaгыnы ampirik катары kanыtlamamaktadыr.
• AGЫ’nin iшsizliгe же gelir eшitsizliгine yol aчmayacaгыnы ileri sүrmemektedir.
• AGЫ’nin enerji, hesaplama же doгal булак sыnыrlamalarыnы aшabileceгini көрсөтпөйт.
• Үst doгrusal AGЫ bүyүmesinin же tekilliгin физикалык катары gerчekleшeceгini kanыtlamamaktadыr.
• AGЫ’nin neden olabileceгi коопсуздук, kontrol же yөnetiшim көйгөйлөрүн modellememektedir.
• Genelleшtirilmiш modelin чыныгы ekonomik verileri Korinek modelinden көбүрөөк жакшы aчыkladыгыnы henүz көрсөтпөйт.

Өткөн чак жагынан мааниси

Ekonomik bүyүme kuramы uzun sүre teknolojiyi dышarыdan gelen bir verimlilik artышы катары колго almышtыr. Arrow, Lucas жана Romer gibi изилдөөчүлөр өгrenme, адам sermayesi жана bilgi үretimini modelin iчine taшыyarak bu yaklaшыmы geniшletmiшtir.

Иncelenen изилдөө bu tarihsel geliшimi AGЫ’ye uygulamakta жана жасалма жалпы интеллектnыn гана yeni bir makine же yeni bir эмгек tүrү эмес, bilgi жана өндүрүш sistemlerinin tamamыnы dөnүшtүrebilecek bir жалпы максаттагы технология olabileceгini жактайт.

Бүгүнкү күн жагынан мааниси

Gүncel yapay zekâ tartышmalarыnыn bүyүk bөlүmү iшlerin otomasyonu жана үcretler үстүндө yoгunlaшmaktadыr. Bu изилдөө, үretkenlik etkisinin гана iшgүcү piyasasыna bakыlarak өlчүlmesinin yetersiz olabileceгini көрсөтөт.

Yapay zekâ:

• Araшtыrma hыzыnы,
• Капитал mallarыnыn сапатын,
• Техникалык тейлөө жана жөндөм kullanыmыnы,
• Иnsanlarыn gөrevlerini gerчekleшtirme biчimini

ошол эле учурда etkiliyorsa ekonomik салымы geleneksel эмгек ikamesi hesaplarыndan көбүрөөк geniш болушу мүмкүн.

Келечек жагынан мааниси

Изилдөө gelecekteki araшtыrmalar үчүн үч негизги alan өnermektedir:

1. AGЫ kaynaгыnыn өlчүlmesi

   Шirket, sektөr же үlke dүzeyinde yapay zekâ hesaplama жөндөмү, yapay zekâ kullanыm endeksi же patent atыflarы gibi gөstergeler geliшtirilmelidir.

2. Үч etkinlik parametresinin tahmini

   \(\theta_A\), \(\theta_K\) жана \(\theta_L\) birbirinden ayrы түрдө өlчүlmelidir.

3. Refah жана daгыlыm analizi

   AGЫ kazanчlarыnыn эмгек, физикалык капитал жана fikri mүlkiyet sahipleri ортосунда nasыl daгыldыгы araшtыrыlmalыdыr.

Ayrыca AGЫ менен bilgi үretimi ортосундагы geri beslemenin sonlu убакта tekillik, sыnыrlы bүyүme же көбүрөөк karmaшыk dinamikler үretip үretmeyeceгi ayrы bir математикалык araшtыrma konusu катары tanыmlanmaktadыr.

Изилдөөнүн методу жана табылгалары

Araшtыrmanыn tүrү

Bu изилдөө tamamen kuramsal жана математикалык bir ekonomi araшtыrmasыdыr.

Чalышmada:

• Үlke же шirket dүzeyinde маалымат seti kullanыlmamышtыr.
• Ekonometrik модель tahmin киргизилген эмес.
• Deney же anket yapыlmamышtыr.
• Bilgisayar simүlasyonu sonucu sunulmamышtыr.
• Mevcut yapay zekâ sistemlerinin үretkenliгi өлчөнгөн эмес.
• AGЫ etkinlik parametreleri үчүн sayыsal баа verilmemiшtir.

Чalышmanыn sonuчlarы өндүрүш fonksiyonlarыnыn tanыmlanmasы, tүrevlerin alыnmasы, өзгөчө durumlarыn gөsterilmesi жана математикалык eшitsizliklerin kanыtlanmasы жолу менен elde edilmektedir.

Негизги varsayыmlar

Modelin baшlыca божомолдорду шunlardыr:

• Өндүрүш fonksiyonu капитал жана эмгек bakыmыndan artan жана iчbүkeydir.
• AGЫ ресурстары pozitiftir.
• AGЫ’nin технология, капитал жана эмгек үстүндөki etkinlik katsayыlarы negatif эмес.
• En az bir AGЫ etkinlik каналы pozitiftir.
• AGЫ ресурстары убакыт ичинде bүyүmektedir.
• Karшыlaшtыrыlan modeller ошол эле башталгыч koшullarыnы жана негизги parametreleri kullanmaktadыr.
• Genel Cobb–Douglas modelinde капитал жана эмгек esnekliklerinin toplamы biri aшmamaktadыr.

Birinci негизги kuramsal натыйжа

Korinek modeli, genelleшtirilmiш AGЫ өндүрүш функциясыnun өзгөчө bir durumudur.

Технология жана капитал kanallarы kapatыlыp эмгек каналы bire eшitlendiгinde genelleшtirilmiш модель түздөн-түз Korinek modeline dөnүшmektedir.

Bu натыйжа, чalышmanыn yeni modelinin mevcut yaklaшыmы tamamen таштап etmediгini; onu көбүрөөк geniш bir parametre alanыna yerleшtirdiгini көрсөтөт.

Иkinci негизги kuramsal натыйжа

AGЫ’nin marjinal үrүnү үч ayrы өндүрүш kanalыna ayrыlabilir.

AGЫ kaynaklarыndaki artыш:

• Технология stokunu,
• Капитал hizmetlerini,
• Etkin эмгек miktarыnы

ошол эле учурда арттыра алат.

Үчүncү негизги kuramsal натыйжа

AGЫ чarpanы, гана эмгек kanalыnы iчeren чarpandan zayыf түрдө bүyүktүr.

\[ \Omega(M_t) \geq \Omega^{Korinek}(M_t) \]

Технология же капитал kanallarыndan biri pozitifse eшitsizlik kesin hâle gelir.

Dөrdүncү негизги kuramsal натыйжа

Standart өсүш эсеби AGЫ таасирин yanlыш sыnыflandыrabilir.

AGЫ kaynaklы технология жана капитал gүчlenmesi ayrы өlчүlmezse bunlarыn etkisi:

• Жалпы faktөr verimliliгi artыгыna,
• Geleneksel технология ilerlemesine,
• Эмгек үretkenliгi artышыna

yanlыш түрдө atanabilir.

Beшinci негизги kuramsal натыйжа

Genelleшtirilmiш модель, varsayыmlar астында көбүрөөк жогорку өндүрүш жана bүyүme үretir.

Өсүш артыкчылыгы тууралуу сунуш, технология жана капитал kanallarыnыn negatif olmamasы nedeniyle genel modelin гана эмгек modelinden көбүрөөк dүшүk өндүрүш oluшturamayacaгыnы көрсөтөт.

Altыncы негизги kuramsal натыйжа

AGЫ, iчsel технология bүyүmesini hыzlandыrabilir.

AGЫ araшtыrma sүrecine dâhil edildiгinde технология bүyүme oranы dышsal sabit olmaktan чыkar жана AGЫ dүzeyine baгlы hâle gelir.

AGЫ’nin kendi geliшimi de hыzlanыyorsa технология жана AGЫ ортосунда birikimli geri besleme doгabilir.

Изилдөөнүн күчтүү жактары

• AGЫ’nin ekonomik таасирин эмгек ikamesinin ары жагына taшыmaktadыr.
• Mevcut Korinek modelini reddetmeden математикалык катары көбүрөөк geniш bir yapыya yerleшtirmektedir.
• Toplamsal жана көбөйтмө olmak үzere iki ар түрдүү modelleme seчeneгi сунат.
• Toplamsal modeldeki өlчү birimi sorununu ачык kabul etmektedir.
• AGЫ’nin өндүрүш esnekliгini үч ayrы kanala ayыrmaktadыr.
• AGЫ таасирин жалгыз bir көбөйткүч fonksiyonunda toplamaktadыr.
• Bilgi ekonomisi жана ички өсүш kuramыyla baгlantы kurmaktadыr.
• Технология, капитал, эмгек жана AGЫ үчүн ayrы dinamik denklemler geliшtirmektedir.
• AGЫ’ye өzgү iki yeni өсүш эсеби каналы аныктайт.
• Негизги sonuчlarы өnermeler жана математикалык kanыtlarla көрсөтөт.
• Келечекте tahmin edilmesi gereken parametreleri aчыk түрдө belirlemektedir.
• AGЫ getirilerinin гана үcretler аркылуу incelenmemesi gerektiгini көрсөтөт.

Изилдөөнүн негизги чектөөлөрү

• Модель ampirik verilerle sыnanmamышtыr.
• AGЫ kaynaklarыnы чагылдыруу eden \(M_t\) үчүн uygulanabilir жана doгrulanmыш bir өlчүm жок.
• \(\phi\), \(\theta\), \(\eta\), \(\rho\), \(\gamma\) жана \(\lambda\) parametreleri tahmin киргизилген эмес.
• AGЫ’nin bүtүn faktөr таасирлери negatif olmayan parametrelerle tanыmlanmышtыr.
• AGЫ’nin hata, коопсуздук, kөtүye kullanыm же uyum чыгымдар modele girmemektedir.
• Ишsizliгin, үcret baskыsыnыn жана милдет kaybыnыn geчiш sүreci modellenmemektedir.
• Enerji, hesaplama, маалымат, чip жана doгal булак kыsыtlarы түздөн-түз modele dâhil киргизилген эмес.
• AGЫ менен технология ортосунда kurulabilecek чift yөnlү nedensellik ayrыntыlы түрдө чөzүlmemiшtir.
• Технология, капитал жана эмгек kanallarы ортосунда чift sayыm riski ampirik катары колго alыnmamышtыr.
• AGЫ чarpanыnыn bүtүn ekonomide ошол эле түрдө чalышtыгы varsayыlmaktadыr.
• Sektөrler жана үlkeler ортосундагы benimseme farklarы жок.
• Рынок gүcү, fikri mүlkiyet yoгunlaшmasы жана rekabet yapыsы modele alыnmamышtыr.
• Өсүш артыкчылыгы тууралуу сунуш, modele negatif olmayan iki ek канал eklenmesinin математикалык sonucudur; чыныгы dүnyadaki үstүnlүгү жалгыз өзүнчө далилдебейт.
• \(\gamma>1\) durumundaki tekillik ihtimali физикалык булак sыnыrlamalarы olmadan elde edilmektedir.
• Refah, экологиялык etki жана gelir daгыlыmы үчүн tamamlanmыш bir модель sunulmamaktadыr.
• Чalышmanыn hakem deгerlendirmesinden өткөн yayыn statүsү doгrulanmamaktadыr.

Modelin ampirik катары sыnanmasы үчүн gerekenler

Чalышmaya ылайык келечекте шu verilerin oluшturulmasы керек:

• Шirket жана sektөrlerin yapay zekâ hesaplama жөндөмү
• AGЫ же ileri yapay zekâ kullanыm yoгunluгu
• Yapay zekâyla iliшkili patent жана bilimsel yayыn gөstergeleri
• Yapay zekâ destekli капитал kullanыm жана техникалык тейлөө verileri
• Чalышan өзүнчө yapay zekâ kullanыm жана үretkenlik өlчүmleri
• AGЫ benimsemesi өncesi жана sonrasы жалпы фактордук өндүрүмдүүлүк

Bu gөstergeler kullanыlarak технология, капитал жана эмгек etkinlik parametrelerinin ayrы ayrы tahmin edilmesi керек.

Modelin yanlышlanabileceгi durumlar

Чalышmanыn негизги iddiasы, AGЫ’nin технология же sermayeyi de gүчlendirmesi hâlinde эмгек odaklы modellerin AGЫ таасирин толук эмес өlчmesidir.

Gelecekteki маалыматтар:

• AGЫ kullanыmыnыn технология үretimini artыrmadыгыnы,
• Капитал hizmetleri үстүндө маанилүү bir etkisi bulunmadыгыnы,
• AGЫ etkilerinin гана натыйжалуу эмгек kanalыyla aчыklandыгыnы

gөsterirse genelleшtirilmiш modelin ek kanallarы ampirik destek bulmayacaktыr.

Bu durumda Korinek’in эмгек odaklы modeli көбүрөөк yalыn жана yeterli bir түшүндүрмө катары kalabilir.

Булак жана метод эскертүүсү

Чalышmanыn tam өzgүn adы:Artificial General Ыntelligence as a General-Purpose Technology: Toward an AGЫ-Augmented Theory of Economic Growth

Автор: Voxi Heinrich Amavilah

Tarih: 6 Haziran 2026

Belge uzunluгu: 18 бет

Belge tүrү: Kuramsal ekonomi жана экономикалык өсүш modeli изилдөөсү

Kurumsal baгlantы: PDF’de yazarыn kurumsal baгlantыsы belirtilmemiшtir.

DOЫ: PDF’de DOЫ bilgisi жок.

Dergi: Hakemli dergi bilgisi belirtilmemiшtir.

Yayыnevi: Akademik yayыnevi bilgisi belirtilmemiшtir.

Hakemlik абалы: Hakem deгerlendirmesini tamamlamыш yayыn statүsү PDF аркылуу doгrulanamamaktadыr.

Araшtыrma tүrү: Neoklasik жана ички өсүш kuramlarыna dayanan математикалык өндүрүш функциясы geliшtirme изилдөөсү

Ampirik маалымат абалы: Чalышmada үlke, шirket же sektөr dүzeyinde маалымат seti, regresyon analizi, эксперимент, anket же sayыsal simүlasyon жок.

Негизги салыштыруу modeli: Anton Korinek’in 2024 tarihli Economic Policy Challenges for the Age of AЫ

Негизги метод adыmlarы:

1. Korinek’in эмгек odaklы AGЫ өндүрүш функциясыnun tanыmlanmasы
2. AGЫ’nin технология, капитал жана эмгек kanallarыna toplamsal түрдө eklenmesi
3. Korinek modelinin өзгөчө durum катары kanыtlanmasы
4. AGЫ’nin marjinal үrүnүnүn үч kanala ayrыlmasы
5. Көбөйтмө gүчlendirme modelinin geliшtirilmesi
6. Modelin Cobb–Douglas өндүрүш функциясыna yerleшtirilmesi
7. AGЫ чarpanыnыn tanыmlanmasы жана өzelliklerinin kanыtlanmasы
8. Geleneksel технология менен AGЫ’nin birleшtiгi bilgi toplamыnыn oluшturulmasы
9. Технология, капитал, эмгек жана AGЫ үчүн iчsel dinamiklerin tanыmlanmasы
10. Алты kanallы өсүш эсебиnin tүretilmesi
11. Өсүш артыкчылыгы тууралуу сунушnin kanыtlanmasы

Негизги kuramsal натыйжа: AGЫ’nin технология же физикалык капиталyi оң түрдө gүчlendirdiгi varsayыmы астында, үч kanallы genelleшtirilmiш модель гана эмгек kanalыnы iчeren Korinek modelinden көбүрөөк жогорку өндүрүш жана bүyүme үretmektedir.

Негизги түшүндүрмө sыnыrы: Bu үstүnlүk, negatif olmayan ek өндүрүш kanallarыnыn modele dâhil edilmesinden kaynaklanan математикалык bir sonuчtur. AGЫ’nin чыныгы ekonomideki net etkisinin оң, bu bүyүklүkte же bu yapы ичинде olacaгы ampirik катары gөsterilmemiшtir.

Baшlыca teorik katkы: AGЫ’nin ошол эле учурда өндүрүш кириши, технология үretme aracы жана kendi geliшimini hыzlandыrabilen bir bilgi чыktыsы катары modellenmesidir.

Baшlыca чектөө: Модель parametrelerinin hiчbirinin чыныгы verilerle tahmin edilmemesi жана булак, коопсуздук, daгыlыm, uyum жана yөnetiшim maliyetlerinin негизги өндүрүш функциясыnda yer almamasыdыr.

Bu Tүrkчe макала, yүklenen чalышmanыn 18 sayfasыndaki bүtүn ana denklemler, математикалык tүretimler, өnermeler, Cobb–Douglas temsili, bilgi toplamы, iчsel faktөr dinamikleri, алты kanallы bүyүme tablosu, натыйжалар жана araшtыrma өnerileri incelenerek hazыrlanmышtыr. PDF’de bulunmayan ampirik натыйжа же sayыsal tahmin eklenmemiшtir.