Sağlık hizmetlerinde nitelikli bakım, tek bir meslek grubunun tek başına üretebildiği bir sonuç değildir. Özellikle kronik hastalıklar, yaşlanan nüfus, çoklu hastalıklar, hasta güvenliği riskleri, sağlık sistemlerinde personel yetersizliği ve dijital sağlık teknolojilerinin yaygınlaşması, farklı mesleklerin birlikte çalışmasını zorunlu hale getirmektedir. Hemşireler, hekimler, fizyoterapistler, eczacılar, sosyal hizmet uzmanları, bakım koordinatörleri, bilişim uzmanları ve teknik ekipler aynı bakım sürecinin farklı parçalarını üstlenebilmektedir. Bu nedenle mesleklerarası iş birliği, sağlık sistemlerinde yalnızca iyi niyetli iletişim değil, güvenli ve sürdürülebilir hizmet üretiminin temel koşullarından biridir.

Bu çalışmanın çıkış noktası da tam olarak bu genişleyen iş birliği ihtiyacıdır. Makale, mesleklerarası iş birliğinin hasta güvenliği ve sağlık sonuçları açısından önemli olduğunu belirtirken, aynı zamanda dijital dönüşümün bu iş birliği anlayışını genişlettiğini vurgular. Geleneksel olarak mesleklerarası iş birliği, sağlık profesyonelleri arasındaki iş bölümü ve ekip çalışması olarak düşünülür. Ancak dijital sağlık sistemleri, yapay zekâ destekli klinik karar araçları, elektronik hasta kayıtları, uzaktan izlem teknolojileri ve hastane bilgi sistemleri, hemşirelerin artık teknik ve dijital mesleklerle de çalışmasını gerektirmektedir. Bu durum, iş birliğini daha geniş bir “çok aktörlü çalışma” veya çok kurumlu koordinasyon meselesine dönüştürmektedir.

Hemşirelik eğitimi açısından bu gelişme kritik önemdedir. Çünkü hemşirelik öğrencileri yalnızca kendi mesleki bilgi ve becerilerini öğrenmekle kalmaz; aynı zamanda farklı mesleklerle iletişim kurmayı, hasta yararına ortak karar vermeyi, rol sınırlarını tanımayı, profesyonel özerklik ile ekip sorumluluğu arasında denge kurmayı ve belirsiz klinik durumlarda iş birliğini başlatmayı da öğrenmelidir. Bu beceriler genel olarak mesleklerarası iş birliği yeterliği, yani interprofessional collaboration competence olarak adlandırılmaktadır.

Makalenin temel problemi, bu yeterliğin araştırmalarda nasıl modellendiğinin yeterince açık olmamasıdır. Başka bir ifadeyle, araştırmacılar hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğini incelerken gerçekten neyi ölçmektedir? Öğrencilerin tutumlarını mı, iş birliğine yönelik motivasyonlarını mı, mesleklerarası iletişim bilgisini mi, belirli bir klinik senaryoda durumu algılama ve yorumlama becerisini mi, karar verme sürecini mi, yoksa gözlenebilir ekip davranışını mı? Bu sorular önemlidir; çünkü “iş birliği yeterliği arttı” demek için önce yeterliğin hangi boyutunun arttığını bilmek gerekir.

Çalışmanın literatürde cevap vermeye çalıştığı boşluk budur. Önceki derlemeler ve meta-analizler mesleklerarası eğitim, simülasyon tabanlı eğitim, ekip çalışması, iletişim veya belirli değerlendirme araçları üzerine odaklanmış olabilir. Ancak bu protokolün yazarları, mevcut büyük veri tabanlarında ve kayıt platformlarında hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğinin kuramsal kavramsallaştırılması ve operasyonelleştirilmesi üzerine doğrudan odaklanan bir derleme bulamadıklarını belirtmektedir. Bu nedenle önerilen kapsam belirleme derlemesi, alandaki çalışmaları yalnızca konu başlığına göre değil, yeterliği nasıl kavramsallaştırdıklarına göre haritalamayı hedeflemektedir.

Bu noktada kapsam belirleme derlemesi türünün neden seçildiği anlaşılır hale gelir. Kapsam belirleme derlemeleri, belirli bir alandaki araştırma yapısını, kavramları, yöntemleri, boşlukları ve kanıt dağılımını haritalamak için kullanılır. Bu tür derlemeler, tipik olarak belirli bir müdahalenin etkisini nicel olarak birleştiren meta-analizlerden farklıdır. Burada amaç, “hangi yöntem en etkilidir?” sorusundan çok “bu alanda ne tür araştırmalar var, hangi kavramlar nasıl kullanılıyor, hangi alanlar eksik kalıyor?” sorusuna yanıt vermektir. Bu protokol de tam olarak bu nedenle kapsam belirleme derlemesi tasarımını kullanır.

Çalışmanın kuramsal omurgasını yeterlik kavramının süreklilik olarak ele alınması oluşturur. Yazarlar, Blömeke ve arkadaşlarının yeterlik modelini temel almaktadır. Bu yaklaşım, yeterliği iki uçlu basit bir ayrım olarak görmez. Bir uçta bireyin görece kararlı bilişsel, duyuşsal ve motivasyonel özellikleri bulunur. Diğer uçta belirli bir durumda gözlenen davranış veya performans yer alır. Bu iki uç arasında ise duruma özgü bilişsel süreçler vardır: algılama, yorumlama ve karar verme.

Bu ilişki kavramsal olarak şöyle özetlenebilir:

\[ \text{Eğilimler ve bilgi} \rightarrow \text{Algılama} \rightarrow \text{Yorumlama} \rightarrow \text{Karar verme} \rightarrow \text{Gözlenebilir performans} \]

Bu ifade çalışmada matematiksel denklem olarak verilmemiştir; PID modelinin okuyucu açısından anlaşılır kılınması için kullanılan açıklayıcı bir akış gösterimidir. Modelde perception algılama, interpretation yorumlama, decision-making karar verme anlamına gelir. Bu üç ara süreç, bireyin daha kararlı özellikleri ile gerçek dünyadaki gözlenebilir davranışı arasında bağ kurar.

Hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliği bu modelle düşünüldüğünde, yalnızca “öğrenci ekip çalışmasına olumlu bakıyor mu?” sorusu yeterli değildir. Öğrenci klinik bir durumda hangi mesleğin hangi bilgiye sahip olduğunu fark ediyor mu? Rol sınırlarını ve hasta güvenliği risklerini algılıyor mu? Ekip içindeki belirsizliği doğru yorumlayabiliyor mu? Hangi durumda hangi meslek üyesiyle iletişime geçmesi gerektiğine karar verebiliyor mu? Bu kararını gerçek davranışa dönüştürebiliyor mu? Böyle sorular, yeterliği daha derin ve süreç temelli anlamayı sağlar.

Protokolün önemli katkılarından biri, araştırmaların bu yeterlik sürekliliğinin hangi parçalarına odaklandığını inceleyecek olmasıdır. Örneğin bazı çalışmalar yalnızca öğrencilerin iş birliğine yönelik tutumlarını ölçüyor olabilir. Bazıları simülasyon sonrasında öz-bildirim anketleri kullanıyor olabilir. Bazıları gözlenebilir ekip davranışlarını kodluyor olabilir. Bazıları ise öğrencilerin belirli klinik durumlarda nasıl algılama, yorumlama ve karar verme süreçlerinden geçtiğini inceleyebilir. Önerilen derleme, bu farklı odakları haritalayarak alanın nerelerde güçlü, nerelerde eksik olduğunu belirlemeyi amaçlamaktadır.

Çalışmada açıkça belirtilen araştırma sorusu şudur: Hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğinin ampirik araştırmalarda modellenmesinde hangi eksiklikler görülmektedir? Bu soru, yalnızca ölçme aracı seçimiyle sınırlı değildir. Aynı zamanda kuramsal kavramsallaştırma, yeterlik boyutlarının operasyonelleştirilmesi, çalışma tasarımları, bağlamlar, teori kullanımı ve araştırma alanındaki görünmeyen kör noktalarla ilgilidir.

Bu araştırma sorusunu yanıtlamak için çalışma, JBI tarafından önerilen PCC çerçevesini kullanır. PCC; Population, Concept ve Context kelimelerinin baş harflerinden oluşur. Türkçe olarak nüfus, kavram ve bağlam şeklinde anlaşılabilir. Bu protokolde nüfus hemşirelik öğrencileridir. Kavram, yeterlik sürekliliğinin tüm boyutlarıyla mesleklerarası iş birliği yeterliğidir. Bağlam ise yükseköğretim, mesleki eğitim, sürekli eğitim ve benzeri farklı eğitim ortamlarını kapsayacak şekilde geniş tutulmuştur.

Dahil etme ölçütleri geniş tasarlanmıştır. Protokol, nitel, nicel ve karma yöntemli ampirik çalışmaları; gözlemsel, deneysel veya uzunlamasına farklı çalışma tasarımlarını; dergi makaleleri ve konferans bildirileri gibi farklı yayın türlerini dahil etmeyi planlamaktadır. İngilizce ve Almanca tam metni bulunan çalışmalar değerlendirmeye alınacaktır. Coğrafi bölge veya yayın tarihi sınırlaması yoktur. Bu geniş yaklaşım, kapsam belirleme derlemesinin haritalama mantığıyla uyumludur.

Buna karşılık bazı sınırlamalar da vardır. İngilizce ve Almanca dışındaki yayınların dışlanması, ilgili çalışmaların kaçırılmasına ve coğrafi yanlılığa yol açabilir. Gri literatür başlangıç aramasına dahil edilmeyecektir. Araştırmacılar bu kararı, büyük akademik veri tabanlarının bilimsel alandaki baskın araştırma örüntülerini yakalamak için yeterli olabileceği gerekçesiyle açıklamaktadır. Ancak kapsamlı elektronik arama az sayıda uygun çalışma üretirse, gri literatür daha sonra değerlendirilecektir. Bu, protokolün kendi içinde tanıdığı önemli bir sınırlılıktır.

Arama stratejisi oldukça geniştir. Temel arama dizgisi; interprofessional, multiprofessional, interdisciplinary, crossprofessional, transprofessional ve crossdisciplinary gibi birçok iş birliği terimini; collaboration, cooperation, collaborative ve cooperative gibi farklı dilsel varyantları; competence, capacity, capability, ability ve skill gibi yeterlik/kapasite terimlerini; ayrıca nurs* kökünü içermektedir. Bu geniş terim ağı, literatürde mesleklerarası iş birliği kavramının tutarsız şekilde kullanılabilmesi nedeniyle tercih edilmiştir.

Planlanan yedi veri tabanı ve ön arama sonuçları dikkat çekicidir. Scopus’ta 1.907, MEDLINE’da 1.654, Web of Science Core Collection’da 1.570, ProQuest’te 355, Education Source’ta 194, Cochrane Library’de 77 ve APA PsycArticles’ta 3 kayıt bulunmuştur. Toplamda, yinelenen kayıtlar çıkarılmadan önce 5.776 kayıt elde edilmiştir. Bu sayı nihai dahil edilecek çalışma sayısı değildir. Yalnızca arama stratejisinin veri tabanlarında ürettiği ham kayıt hacmini gösterir.

Bu ayrım çok önemlidir. Bir protokolde verilen 5.776 kayıt, “5.776 çalışma analiz edildi” anlamına gelmez. Bu kayıtlar önce Zotero’da yinelenen kayıtlar açısından temizlenecek, ardından başlık ve özet taramasından, daha sonra tam metin değerlendirmesinden geçecektir. Son dahil edilecek çalışma sayısı, kapsam belirleme derlemesi tamamlandığında PRISMA akış diyagramında raporlanacaktır.

Çalışma seçim süreci iki aşamalı planlanmıştır. İlk aşamada iki bağımsız değerlendirici başlık ve özetleri tarayacaktır. İkinci aşamada uygun olabilecek çalışmaların tam metinleri alınacak ve dahil etme ölçütlerine göre yeniden değerlendirilecektir. Her iki aşamadan önce pilot tarama yapılacaktır: başlık-özet aşaması için rastgele 30 kayıt, tam metin aşaması için 15 kayıt kullanılacaktır. Bu pilot uygulama, değerlendiricilerin ölçütleri aynı şekilde anlamasını ve tarama sürecinin tutarlı işlemesini sağlamak için önemlidir.

Seçim sürecinde anlaşmazlıklar önce tartışmayla çözülecektir. Uzlaşma sağlanamazsa üçüncü bir bağımsız araştırmacı karar verici olarak devreye girecektir. Bu, sistematik ve kapsam belirleme derlemelerinde yaygın kullanılan bir kalite güvencesi yaklaşımıdır. Ayrıca sonuçlar PRISMA akış diyagramıyla gösterilecektir. Bu diyagram, kaç kaydın bulunduğunu, kaçının elendiğini, kaç tam metnin değerlendirildiğini ve nihai olarak kaç çalışmanın dahil edildiğini şeffaf biçimde sunar.

Veri çıkarma aşamasında bir araştırmacı verileri çıkaracak, ikinci araştırmacı doğruluğu kontrol edecektir. Planlanan veri çıkarma kategorileri arasında yazarlar ve yayın yılı, çalışma tasarımı, çalışma amacı, nüfus ve örneklem büyüklüğü, ülke, eğitim bağlamı, odaklanılan yeterlik boyutları, kullanılan ölçme aracı, mesleklerarası iş birliği yeterliğinin modellenmesiyle ilgili nitel bulgular ve teori kullanımı düzeyi yer almaktadır.

Bu son kategori, yani teori kullanımı düzeyi, protokolün ayırt edici noktalarından biridir. Araştırmacılar, dahil edilen çalışmalarda teorinin ne ölçüde anlamlı kullanıldığını değerlendirmek için “theory talk” şemasının değiştirilmiş bir sürümünü kullanmayı planlamaktadır. Bu şemada teori kullanımı kabaca üç düzeyde ele alınır: yok veya yalnızca çerçeve düzeyinde kullanım, düşük düzey teori kullanımı ve yüksek düzey teori kullanımı. Düşük düzey kullanım, teorinin yalnızca adının geçirilmesi veya gevşek biçimde ilişkilendirilmesi gibi durumları kapsayabilir. Yüksek düzey kullanım ise teorinin gerçekten uygulanması ya da yeni teori geliştirilmesiyle ilişkilidir.

Bu yaklaşım, mesleklerarası iş birliği yeterliği araştırmalarında sık görülebilecek bir sorunu görünür hale getirebilir. Bir çalışma “iş birliği yeterliği” kavramını kullanabilir, bir çerçeveye atıf yapabilir veya bir ölçek kullanabilir; ancak bu, yeterliğin kuramsal olarak derinlemesine modellendiği anlamına gelmeyebilir. Yeterliğin hangi bileşenlerden oluştuğu, bu bileşenlerin birbirine nasıl bağlandığı, hangi süreçlerin performansa dönüştüğü ve ölçümün bu modeli ne kadar temsil ettiği açık değilse, araştırma kuramsal olarak zayıf kalabilir.

Protokol, klasik anlamda kalite değerlendirmesi yapmayacağını belirtir. Bu, kapsam belirleme derlemeleri için beklenebilir bir durumdur. Çünkü kapsam belirleme derlemesinin ana amacı, kanıtın metodolojik kalitesine göre güçlü-zayıf sonuç çıkarmak değil, alandaki araştırma yapısını haritalamaktır. Ancak çalışma, metodolojik kaliteyi değerlendirmese de teori kullanım düzeyini inceleyecektir. Bu, protokolün araştırma eksikliklerini anlamak için kuramsal boyuta özel ağırlık verdiğini gösterir.

Veri analizi tamamlandığında sonuçların tablolar, grafikler, şekiller ve anlatı senteziyle sunulması planlanmaktadır. Tablo ve grafikler, dahil edilen çalışmaların kapsamını, yöntemlerini, bağlamlarını, yeterlik boyutlarını ve kullanılan araçları gösterecektir. Anlatı sentezi ise bu bulguları araştırma sorusuyla ilişkilendirerek hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğinin nasıl modellendiğine dair eksiklikleri tartışacaktır.

Bu çalışmada “bulgu” olarak okunabilecek şeyler, henüz derlemenin sonuçları değil, protokolün planladığı yöntemsel yapı ve gerekçelerdir. Örneğin çalışmanın söylediği şey, “hemşirelik öğrencilerinde mesleklerarası iş birliği yeterliği şu eksiklerle modellenmektedir” değildir. Çünkü bu sonuç henüz elde edilmemiştir. Daha doğru ifade şudur: Yazarlar, mevcut alanda böyle eksiklikler olabileceğini önceki araştırmalarına ve literatür gözlemlerine dayanarak öne sürmekte ve bunu sistematik olarak incelemek için kapsam belirleme derlemesi protokolü sunmaktadır.

Bu ayrım, bilimsel dürüstlük açısından çok önemlidir. Protokol çalışmaları, gelecekte yapılacak araştırmanın planını açıklar; sonuç üretmez. Bu nedenle okuyucu bu makaleyi tamamlanmış bir sistematik derleme veya meta-analiz gibi okumamalıdır. Makale, araştırma sorusunu ve yöntemini şeffaf hale getirerek gelecekteki derlemenin güvenilirliğini artırmayı hedeflemektedir.

Çalışmanın geçmiş açısından önemi, mesleklerarası eğitim araştırmalarında uzun süredir kullanılan “yeterlik”, “beceri”, “kapasite” ve “iş birliği” gibi kavramların bazen fazla genel kalmasına dikkat çekmesidir. Eğer yeterlik kavramı iyi modellenmezse, eğitim müdahalelerinin etkisini yorumlamak zorlaşır. Örneğin bir simülasyon eğitimi sonrası öğrencilerin öz-bildirim puanı artmış olabilir; ancak bu artış gerçekten klinik durumda iş birliği davranışına dönüşüyor mu? Öğrenci sadece tutumunu mu değiştirdi, yoksa algılama ve karar verme becerisi mi gelişti? Bu sorular ancak daha iyi kavramsal modellemeyle yanıtlanabilir.

Bugün açısından çalışmanın önemi, sağlık sistemlerinin dijitalleşmesi ve iş birliği ağlarının genişlemesiyle daha da artmaktadır. Hemşirelik öğrencileri artık yalnızca geleneksel klinik ekip içinde değil, dijital araçlarla, hastane bilgi sistemleriyle, teknik destek ekipleriyle ve çok kurumlu bakım zincirleriyle çalışacak şekilde hazırlanmalıdır. Bu nedenle mesleklerarası iş birliği yeterliği, dar bir “ekiple iyi geçinme” becerisinden çok daha kapsamlıdır. Öğrenci, karmaşık durumlarda hangi bilginin hangi meslekten geleceğini, hangi teknolojik sistemin iş akışını etkilediğini ve hangi durumda iş birliğini başlatması gerektiğini anlayabilmelidir.

Gelecek açısından bu protokol, hemşirelik eğitimi araştırmalarında daha güçlü yeterlik modellerine ihtiyaç olduğunu düşündürmektedir. Eğer derleme, mevcut araştırmaların çoğunun yalnızca tutum veya öz-bildirim düzeyinde kaldığını gösterirse, gelecekte gözlenebilir performans, duruma özgü karar verme ve gerçekçi simülasyon davranışları daha fazla çalışılabilir. Eğer çalışmaların teori kullanımı zayıf bulunursa, mesleklerarası iş birliği yeterliği araştırmalarında daha açık kuramsal modeller geliştirmek gerekebilir. Eğer belirli bağlamlar veya eğitim türleri az temsil edilmişse, yeni araştırmalar bu boşluklara yönlendirilebilir.

Gündelik sağlık hizmeti açısından bakıldığında bu çalışma dolaylı ama önemli bir mesaj taşır. Hasta bakımında iş birliği eksikliği yalnızca profesyonellerin birbirini sevmemesi veya iletişim kurmaması sorunu değildir. Eğitim sürecinde hangi yeterliklerin öğretildiği, nasıl ölçüldüğü, hangi durumlarda performansa dönüştüğünün incelendiği ve öğrencilerin gerçek klinik karmaşıklığa nasıl hazırlandığı, ilerideki hasta güvenliğini etkileyebilir. Bu nedenle hemşirelik eğitiminde mesleklerarası iş birliği yeterliğini doğru modellemek, uzun vadede daha güvenli ve daha koordineli bakım sistemleri için temel oluşturabilir.

Çalışmanın güçlü yönleri arasında protokolün önceden kayıt altına alınması, JBI ve PRISMA-ScR gibi tanınmış yöntemsel kılavuzlara dayanması, geniş veri tabanı taraması planlaması, arama stratejisinin disiplinlerarası terim çeşitliliğiyle geliştirilmesi, iki bağımsız değerlendirici ve üçüncü hakem mekanizması kullanması, veri çıkarma kategorilerini önceden tanımlaması ve teori kullanımını ayrıca incelemeyi planlaması yer alır.

Sınırlılıkları da açık biçimde belirtilmiştir. İngilizce ve Almanca dışındaki yayınların dışlanması, bazı ülkelerdeki çalışmaların kaçırılmasına neden olabilir. Gri literatür başlangıçta dahil edilmeyecektir; bu da tezler, raporlar veya kurumsal belgeler gibi bazı kaynakların ilk aşamada dışarıda kalması anlamına gelir. Kapsam belirleme derlemesi doğası gereği dahil edilen çalışmaların metodolojik kalitesini ayrıntılı olarak değerlendirmeyecektir. Bu da kanıt tabanının gücü hakkında nicel veya kesin sonuçlar çıkarmayı sınırlayacaktır.

Çalışmanın söylediği şey şudur: Hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliği sağlık hizmetleri için merkezi bir eğitim çıktısıdır; ancak bu yeterliğin ampirik araştırmalarda nasıl kavramsallaştırıldığı ve operasyonelleştirildiği sistematik olarak haritalanmalıdır. Önerilen kapsam belirleme derlemesi, yeterliği süreklilik olarak ele alan PID modeli ve teori kullanımı analiziyle bu alandaki araştırma eksikliklerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Çalışmanın söylemediği şey ise nettir. Bu protokol, hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğinde hangi eksikliklerin kesin olarak bulunduğunu henüz göstermemektedir. Belirli bir eğitim müdahalesinin etkili olduğunu kanıtlamaz. Öğrenciler, öğretim programları veya ölçme araçları hakkında nihai karşılaştırmalı sonuç sunmaz. Ayrıca tamamlanmış derleme olmadığı için dahil edilen çalışmaların nihai sayısı, özellikleri ve bulguları henüz raporlanmamıştır.

Çalışmanın Yöntemi ve Bulguları

Bu çalışma, tamamlanmış bir ampirik araştırma veya tamamlanmış bir derleme değil, bir kapsam belirleme derlemesi protokolüdür. Bu nedenle “yöntem” bölümü, gelecekte yapılacak derlemenin nasıl yürütüleceğini açıklar; “bulgular” ise henüz elde edilmiş sonuçlar değil, protokolün planlanan çıktıları, ön arama hacmi ve yöntemsel kararlarıdır.

Protokolün PCC yapısı şu şekilde özetlenebilir:

Arama stratejisi yedi veri tabanını kapsamaktadır. Ön arama sonuçları şöyledir:

Çalışma seçim süreci şu adımlarla planlanmıştır:

Veri çıkarma aracı, yalnızca bibliyografik bilgileri değil, yeterlik modelleme açısından kritik bilgileri de toplamayı amaçlar:

Teori kullanımı değerlendirmesi, protokolün en ayırt edici yöntemsel unsurudur:

Protokolün planladığı analiz ve sunum çıktıları şöyledir:

Bu protokolün yöntemsel mantığı, hemşirelik eğitimi araştırmalarında kavramların yüzeysel kullanılmasını önlemeye dönüktür. Eğer mesleklerarası iş birliği yeterliği yalnızca genel tutum ölçekleriyle ölçülürse, öğrencinin gerçek klinik durumda nasıl algıladığı, nasıl yorumladığı, nasıl karar verdiği ve nasıl davrandığı belirsiz kalabilir. Bu nedenle önerilen derleme, yeterlik araştırmalarını yalnızca sonuçlarına göre değil, yeterliği hangi kuramsal katmanlarda ele aldıklarına göre incelemeyi amaçlamaktadır.

Protokolde henüz ampirik sonuç bulunmadığı için, bu çalışmadan çıkarılabilecek en doğru bulgu şudur: Araştırmacılar, hemşirelik öğrencilerinde mesleklerarası iş birliği yeterliğinin modellenmesine ilişkin literatürü sistematik biçimde haritalamak üzere açık, kayıtlı ve kuramsal olarak temellendirilmiş bir derleme planı sunmaktadır. Nihai eksiklikler, ancak kapsam belirleme derlemesi tamamlandığında raporlanabilecektir.

Kaynak ve Yöntem Notu

Bu makale, Aldin Striković, Eveline Wittmann, Johannes Krell ve Ferdinand Osterhammer tarafından hazırlanan “Shortcomings of modeling interprofessional collaboration competence in nurse education: A protocol for a scoping review of empirical research” başlıklı çalışmaya dayanılarak hazırlanmıştır.

Kaynak metin bir preprint kapsam belirleme derlemesi protokolüdür. Metinde açıkça “This preprint research paper has not been peer reviewed” ifadesi yer almaktadır. Bu nedenle çalışma hakem değerlendirmesinden geçmemiştir. Metin, tamamlanmış bir kapsam belirleme derlemesinin sonuçlarını değil, gelecekte yürütülecek derlemenin araştırma sorusunu, kuramsal çerçevesini, dahil etme ölçütlerini, arama stratejisini, çalışma seçimini, veri çıkarma planını ve analiz yaklaşımını açıklamaktadır.

Çalışma yeni bir klinik araştırma, hasta verisi analizi, hemşirelik eğitimi müdahalesi, simülasyon eğitimi denemesi veya tamamlanmış sistematik derleme değildir. Bu nedenle hemşirelik öğrencilerinin mesleklerarası iş birliği yeterliğinin mevcut durumda ne kadar yüksek olduğu, hangi eğitim yönteminin en etkili olduğu veya hangi ölçme aracının en iyi performansı gösterdiği gibi sonuçlar bu protokolden çıkarılamaz.

Bu içerikte PDF’de olmayan sonuç, etki iddiası veya tamamlanmış derleme bulgusu eklenmemiştir. Protokolde verilen 5.776 kayıt sayısı, yedi veri tabanında yapılan ön aramanın yinelenenler çıkarılmadan önceki ham kayıt sayısıdır; nihai dahil edilen çalışma sayısı değildir. Nihai dahil edilen çalışmalar, çalışma özellikleri ve araştırma eksiklikleri ancak derleme tamamlandığında raporlanacaktır.

Çalışmanın güçlü yönleri arasında OSF kaydı, JBI ve PRISMA-ScR yöntemsel kılavuzlarına bağlılık, geniş veri tabanı araması, disiplinlerarası arama terimleri, iki bağımsız değerlendiriciyle seçim süreci, pilot tarama planı, yapılandırılmış veri çıkarma aracı ve teori kullanımını ayrıca analiz etme niyeti yer almaktadır.

Çalışmanın sınırlılıkları ise İngilizce ve Almanca dışındaki çalışmaların dışlanması, gri literatürün başlangıç aramasına dahil edilmemesi, kapsam belirleme derlemesi doğası gereği dahil edilen çalışmaların metodolojik kalitesinin kapsamlı biçimde değerlendirilmemesi ve protokolün henüz sonuç üretmemiş olmasıdır. Bu nedenle makale, alandaki nihai kanıtı değil, o kanıtın nasıl sistematik biçimde haritalanacağını gösteren bir yöntem planı olarak okunmalıdır.