Bu araşdırma, Typha domingensis və Pennisetum glaucifolium bitkilərinin köklərindən əldə edilən biokütlələrin bir tullantı su nümunəsindəki fiziki-kimyəvi çirkləndiricilər, ağır metallar, həmçinin ümumi və fekal koliform yükü üzərindəki təsirini müqayisə edir. Tədqiqatçılar pH, bulanıqlıq, elektrik keçiriciliyi, ümumi sərtlik, ümumi asılı bərk maddə (TSS), ümumi həll olmuş bərk maddə (TDS), bioloji oksigen tələbatı (BOD), kimyəvi oksigen tələbatı (COD), qələvilik və müxtəlif ionları ölçmüş; nikel, manqan, xrom, qurğuşun, kadmium və kobaltı atomik absorbsiya spektroskopiyası ilə, koliformları isə membran filtrasiyası ilə qiymətləndirmişlər. Mənbədə bildirilən orta dəyərlər hər iki bitki qrupunda bir çox çirkləndirici göstəricinin işlənməmiş nümunəyə nisbətən azaldığını və əksər göstəricilərdə T. domingensis qrupunun daha aşağı dəyərlər verdiyini göstərir. Bununla belə, biokütlənin tullantı suya necə tətbiq olunduğuna dair doza, təmas müddəti və hazırlama proseduru mənbədə açıqlanmadığı üçün tədqiqat tam şəkildə təkrarlana bilən təmizləmə protokolu təqdim etmir.

Ən nəzərəçarpan dəyişikliklərdən biri ümumi həll olmuş bərk maddədə müşahidə edilmişdir: işlənməmiş nümunədə 2438,00 mg/L olan TDS, T. domingensis qrupunda 523,00 mg/L-ə, P. glaucifolium qrupunda 739,33 mg/L-ə düşmüşdür. COD müvafiq olaraq 460,66 mg/L-dən 79,66 və 124,33 mg/L-ə; BOD isə 87,20 mg/L-dən 20,76 və 36,76 mg/L-ə enmişdir. Mənbədəki yuvarlaqlaşdırılmış orta göstəricilər əsasında hesablandıqda bunlar TDS üçün təxminən %78,5 və %69,7; COD üçün təxminən %82,7 və %73,0; BOD üçün təxminən %76,2 və %57,8 azalmaya uyğun gəlir. Bu faizlər Verianla tərəfindən mənbə cədvəlindəki ortalamalardan hesablanmışdır; tədqiqat qrafiklərində verilən faizləri əvəz edən müstəqil ölçmələr deyil.

Ağır metal nəticələrində də eyni ümumi istiqamət görünür. Məsələn, nikel dəyəri 0,79-dan T. domingensis qrupunda 0,12-yə və P. glaucifolium qrupunda 0,13-ə; manqan 1,86-dan müvafiq olaraq 0,25 və 0,31-ə; xrom 2,99-dan 0,70 və 0,76-ya düşmüşdür. Lakin mənbə Table 2 sütunlarında ağır metal dəyərlərinin vahidi açıq şəkildə göstərilməmişdir. Buna görə dəyərlər burada mənbədə göründüyü formada verilir və çatışmayan vahid sonradan fərz edilmir.

Türkiyə baxımından bu tədqiqat bitki biokütlələrinin aşağı texnologiya tələb edən tullantı su yaxşılaşdırma yanaşmalarında araşdırıla biləcəyini düşündürən eksperimental nümunədir; lakin nəticələr Türkiyədəki bələdiyyə və ya sənaye tullantı su qurğularına birbaşa ötürülə bilməz. Türkiyədə istifadə imkanını qiymətləndirmək üçün yerli tullantı suyun tərkibi, temperatur, pH, ağır metal profili, hidravlik yük, təmas müddəti, biokütlə dozası, bitki materialının hazırlanması, təmizləmədən sonrakı biokütlənin idarə olunması və qüvvədə olan su keyfiyyəti tələbləri ilə ayrıca doğrulama tələb olunur. Bu tədqiqat təkbaşına əldə edilən suyun içməli olduğunu, normativ hədləri qarşıladığını və ya tam miqyaslı qurğuda eyni performansın əldə ediləcəyini göstərmir.

Tədqiqatın əsas sualı nədir?

Tədqiqatın əsas sualı, Typha domingensis ilə Pennisetum glaucifolium bitki biokütlələrinin çirklənmiş su nümunəsindəki fiziki-kimyəvi çirkləndiriciləri, ağır metalları və koliform bakteriyalarını azaltmaq potensialına malik olub-olmadığı və iki bitkidən hansının daha yüksək çıxarılma performansı göstərdiyidir.

Tədqiqat bu yanaşmanı fitoremediasiya çərçivəsində nəzərdən keçirir. Fitoremediasiya bitkilərin və ya bitkilərdən əldə edilən materialların ətraf mühit çirkləndiricilərinin çıxarılması və ya azaldılması məqsədilə istifadəsidir. Mənbədə Typha domingensis su mühitlərində geniş yayılan bir bitki, Pennisetum glaucifolium isə Desho grass kimi tanınan çoxillik ot kimi təqdim edilir.

Nümunələr haradan götürülüb?

Tədqiqat Nigeriyanın Kebbi ştatındakı Argungu bölgəsində aparılmışdır. Typha domingensis və Pennisetum glaucifolium kökləri Argungu çayının yaxınlığındakı ərazidən toplanmışdır. Bitki nümunələri Usmanu Danfodiyo University, Sokoto nəzdindəki herbarium bölməsində müəyyən edilmiş; T. domingensis üçün UDUH/ANS/1115, P. glaucifolium üçün UDUH/ANS/1092 voucher nömrələri bildirilmişdir.

Metod bölməsində su nümunəsinin təmiz plastik şüşələrdə Argungu River-dan götürüldüyü, işıq girişini azaltmaq üçün qara plastik torbalarla büküldüyü və laboratoriyaya buz üzərində təxminən 4 °C-də daşındığı yazılır. Bunun əksinə olaraq, tədqiqatın məqsədi və nəticə bölməsi nümunəni Kebbi State water treatment plant ilə əlaqələndirir. Mənbə çay nümunəsi ilə təmizləmə qurğusu nümunəsi arasındakı bu fərqi izah etmir. Buna görə nümunənin mənbəyi ilə bağlı mənbədaxili qeyri-müəyyənlik vardır.

Ən mühüm metodoloji çatışmazlıq nədir?

Tədqiqatın ən mühüm hesabat çatışmazlığı bitki biokütlələrinin tullantı suya tətbiq protokolunun təfərrüatlandırılmamasıdır. Mənbə bitki köklərinin haradan toplandığını və necə identifikasiya edildiyini açıqlayır; daha sonra “işlənmiş” və “işlənməmiş” su nümunələrinin analizlərini verir. Lakin köklərin qurudulub-qurudulmadığı, üyüdülüb-üyüdülmədiyi, istifadə edilən biokütlə miqdarı, biokütlə/su nisbəti, təmas müddəti, qarışdırma şəraiti, reaktor həcmi və emalın hansı temperaturda aparıldığı açıq şəkildə göstərilmir.

Bu məlumat çatışmazlığı vacibdir; çünki müşahidə olunan çıxarılma dəyərlərinin başqa laboratoriya tərəfindən eyni şərtlərdə yenidən əldə edilməsini çətinləşdirir. Beləliklə, tədqiqat iki biokütlə qrupunun ölçülmüş nəticələrini müqayisə edir, lakin dərc olunmuş mətn təkbaşına tam tətbiq resepti təqdim etmir.

Fiziki-kimyəvi xüsusiyyətlər necə dəyişdi?

Mənbə Table 1 işlənməmiş suyu iki bitki qrupu ilə müqayisə edir. Aşağıdakı cədvəl mənbə məlumatlarının Azərbaycan dilində yenidən təşkil edilmiş variantıdır. Dəyərlər orta ± orta qiymətin standart xətasıdır (SEM) və mənbədə n = 3 olaraq bildirilmişdir. Eyni sətirdəki fərqli yuxarı indeks hərfləri mənbə müəllifləri tərəfindən statistik əhəmiyyət göstəricisi kimi istifadə edilmişdir.

Mənbə məlumatları: Aliyu və əməkdaşları, 2026, Table 1. Verianla üçün Azərbaycan dilinə çevrilərək yenidən təşkil edilmişdir.

Cədvəl ümumilikdə T. domingensis qrupunun daha aşağı çirkləndirici göstəriciləri verdiyini göstərir. Məsələn, ümumi sərtlik 876,66 mg/L-dən 184,33 mg/L-ə, TSS 979,33 mg/L-dən 219,66 mg/L-ə və COD 460,66 mg/L-dən 79,66 mg/L-ə düşmüşdür. P. glaucifolium qrupunda eyni dəyərlər müvafiq olaraq 240,33, 318,00 və 124,33 mg/L-dir.

Bununla belə, statistik işarələmə mətndəki bəzi ümumi ifadələrlə tam üst-üstə düşmür. Mənbə qeydinə görə eyni hərfi daşıyan dəyərlər arasında statistik fərq göstərilmir. pH sətrində işlənməmiş qrup ilə P. glaucifolium eyni ^a hərfini daşıyır; buna baxmayaraq nəticə mətni hər iki bitkinin pH-ı əhəmiyyətli şəkildə azaltdığını ümumiləşdirir. Oxşar olaraq sulfat və nitrat sətirlərində iki bitki qrupu eyni ^b hərfini daşıyır. Buna görə “T. domingensis bütün fiziki-kimyəvi parametrlərdə P. glaucifolium-dan statistik olaraq üstündür” kimi daha geniş nəticə mənbə cədvəlinin bütövlüyü ilə dəstəklənmir.

Ağır metallarda nə aşkar edildi?

Mənbə Table 2 nikel, manqan, xrom, qurğuşun, kadmium və kobalt üçün işlənməmiş nümunəni iki bitki qrupu ilə müqayisə edir. Altı metalın hamısında hər iki bitki qrupundakı orta dəyərlər işlənməmiş nümunədən aşağıdır. Lakin mənbə cədvəlinin başlığında və ya sütunlarında ağır metal konsentrasiyalarının vahidi göstərilməmişdir; buna görə aşağıdakı Live məlumat strukturuna mənbədə olmayan vahid əlavə edilməmişdir.

Mənbə ortalamaları əsasında aparılan izahlı hesablamada T. domingensis üçün nikel, manqan, xrom, qurğuşun, kadmium və kobalt azalmaları müvafiq olaraq təxminən %84,8, %86,6, %76,6, %75,7, %79,6 və %77,6-dır. P. glaucifolium üçün eyni hesab təxminən %83,5, %83,3, %74,6, %67,0, %77,4 və %69,0-dır. Bu nisbətlər mənbədə verilən yuvarlaqlaşdırılmış ortalamalara tədqiqatın öz çıxarılma formulunun tətbiqi ilə əldə edilmiş izahlı dəyərlərdir.

Burada mühüm statistik detal vardır. Table 2-də işlənməmiş qrup bütün metallarda ^a, həm T. domingensis həm də P. glaucifolium qrupları isə ^b hərfi ilə göstərilmişdir. Mənbənin öz cədvəl açıqlamasına görə bu quruluş iki bitki qrupunun hər birinin işlənməmiş qrupdan fərqli olduğunu, lakin iki bitki qrupunun bir-birindən əhəmiyyətli fərqliliyinin eyni yuxarı indeks işarəsi ilə dəstəklənmədiyini düşündürür. Buna baxmayaraq nəticə mətni və Figure 2 açıqlaması T. domingensis-in P. glaucifolium-dan əhəmiyyətli dərəcədə daha yüksək ağır metal çıxarılması təmin etdiyini bildirir. Mənbədaxili bu uyğunsuzluq səbəbilə Verianla şərhi orta dəyərlərin istiqamətini çatdırır, lakin iki bitki arasındakı statistik üstünlüyü qəti nəticə kimi təqdim etmir.

Koliform yükü necə dəyişdi?

Ümumi koliform (TC) və fekal koliform (FC) sayları membran filtrasiyası ilə CFU/100 mL olaraq qiymətləndirilmişdir. Figure 3-də işlənməmiş qrupun ümumi koliform sayı təxminən 390 CFU/100 mL, fekal koliform sayı isə təxminən 270 CFU/100 mL səviyyəsində görünür. T. domingensis qrupunda bu dəyərlər qrafikdən təxminən 145 və 80 CFU/100 mL, P. glaucifolium qrupunda isə təxminən 170 və 90 CFU/100 mL olaraq oxunur. Bu rəqəmlər qrafikdən təxmini oxunmuşdur; mənbə mətnində dəqiq cədvəl dəyərləri kimi verilməmişdir.

Figure 3-də ulduz işarələri emal qruplarının işlənməmiş nümunəyə nisbətən p < 0,05 səviyyəsində əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Lakin şəkil açıqlamasında birbaşa T. domingensis ilə P. glaucifolium arasındakı statistik müqayisəyə aid ayrıca işarə yoxdur. Figure 4 ümumi və fekal koliform çıxarılma faizlərini göstərsə də, legend iki seriyanı yalnız “Series1” və “Series2” adlandırır. Buna görə Verianla mətni mənbədə açıq şəkildə etiketlənməyən iki seriyadan hansının TC və ya FC olduğunu səssizcə fərz etmir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• Mənbədə bildirilən eksperimental şərtlərdə hər iki bitki qrupunda çoxsaylı fiziki-kimyəvi çirkləndirici göstəricinin orta qiyməti işlənməmiş nümunəyə nisbətən daha aşağıdır.
• T. domingensis bir çox fiziki-kimyəvi parametrdə P. glaucifolium-dan daha aşağı son dəyərlər vermişdir.
• Altı ağır metalın hamısında iki bitki qrupunun orta dəyərləri işlənməmiş nümunədən aşağıdır.
• Ümumi və fekal koliform yükləri hər iki bitki qrupunda işlənməmiş nümunəyə nisbətən azalmışdır.
• Mənbə məlumatları, T. domingensis-in araşdırılan biokütlələr arasında yüksək fitoremediasiya potensialı daşıdığına dair tədqiqatçı şərhini dəstəkləyən meyl göstərir.

Tədqiqatın sübut etmədiyi nəticələr

• Tədqiqat təmizlənmiş suyun içməli su standartına uyğun olduğunu göstərmir.
• Nəticələr tam miqyaslı bələdiyyə və ya sənaye tullantı su təmizləmə qurğusunda doğrulanmamışdır.
• Biokütlə dozası, təmas müddəti və tətbiq protokolu açıqlanmadığı üçün optimal proses şərtləri müəyyən edilməmişdir.
• Tədqiqat çirkləndiricilərin hansı fiziki və ya kimyəvi mexanizmlə çıxarıldığını birbaşa ölçmür.
• Bir nümunələmə kontekstində əldə edilən nəticələr başqa çaylar, tullantı su növləri və ya ölkələr üçün birbaşa ümumiləşdirilə bilməz.
• T. domingensis-in bütün göstəricilərdə P. glaucifolium-dan statistik olaraq üstün olduğu nəticəsi, mənbə cədvəllərindəki yuxarı indeks statistikası ilə bütün parametrlərdə dəstəklənmir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Tədqiqat sahəsi və bioloji material

Tədqiqat Argungu, Kebbi State, Nigeria-da aparılmışdır. Mənbə bölgənin təxmini orta nisbi rütubətini %24, illik yağıntısını 800 mm və illik temperaturunu 33,55 °C olaraq verir. T. domingensis və P. glaucifolium kök nümunələri Argungu çayı yaxınlığından toplanmış və herbariumda voucher nömrələri ilə doğrulanmışdır.

Su nümunəsinin götürülməsi

Metod bölməsinə görə su nümunəsi Argungu River-dan təmiz plastik şüşələrə götürülmüş, işığın daxil olmasını əngəlləmək üçün qara plastik torbalarla bükülmüş və laboratoriyaya buz üzərində 4 °C-də daşınmışdır. Mənbə mətninin başqa bölmələrində nümunə “Kebbi state water treatment plant” ilə əlaqələndirildiyinə görə nümunənin dəqiq mənbəyi ilə bağlı mətn daxilində uyğunsuzluq vardır.

Fiziki-kimyəvi analizlər

pH rəqəmsal pH metrlə və pH 4 ilə 9 tamponlarından istifadə edilərək; temperatur rəqəmsal termometrlə; keçiricilik 0,01 N KCl ilə kalibrasiya olunmuş rəqəmsal keçiricilik ölçənlə; bulanıqlıq nefelometrik üsul və bulanıqlıq ölçənlə qiymətləndirilmişdir. Bu ölçmələrin üç dəfə qeydə alındığı və ortalamalarının hesablandığı bildirilir.

Ümumi sərtlik EDTA titrləməsi ilə müəyyən edilmişdir. Mənbədə verilən ifadə aşağıdakı kimidir:

\[ \text{Toplam sertlik (mg/L)} = \frac{\text{Kullanılan EDTA hacmi}} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]

TSS analizində 100 mL su nümunəsi şüşə lifli filtrdən keçirilmiş, qalıq 104 °C-də 24 saat qurudulmuşdur. Mənbə tənliyi:

\[ \text{TSS (mg/L)} = \frac{\text{Kurutulmuş kalıntı ağırlığı}} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]

TDS üçün 100 mL nümunə 104 °C-də 24 saat qurudulmuş və aşağıdakı əlaqədən istifadə edilmişdir:

\[ \text{TDS (mg/L)} = \frac{W_2-W_1} {\text{Numune hacmi}} \times 1000 \]

Burada \(W_1\) boş qabın, \(W_2\) isə qab ilə qurudulmuş nümunənin birlikdə çəkisidir.

DO və BOD ölçülməsi

Həll olmuş oksigen rəqəmsal DO metrlə ölçülmüşdür. BOD üçün 5 günlük sınaq tətbiq olunmuş; 100 mL nümunə 500 mL hava keçirməyən şüşəyə götürülmüş, başlanğıc həll olmuş oksigeni \(DO_1\) ölçülmüş, nümunə 20 °C-də beş gün saxlanmış və sonra \(DO_2\) ölçülmüşdür.

Mənbədə BOD tənliyi aşağıdakı istiqamətdə yazılmışdır:

\[ BOD_5 = \frac{DO_2-DO_1} {\text{Numune hacmi}} \]

Lakin eyni mənbə \(DO_1\)-i başlanğıc, \(DO_2\)-ni son ölçmə kimi təyin edir və nəticə cədvəlində müsbət BOD dəyərləri bildirir. Tənliyin istiqaməti ilə təriflər/nəticələr arasındakı münasibət mənbədə izah edilmədiyindən tənlik səssizcə düzəldilməmişdir.

COD, qələvilik və ion analizləri

COD analizində 2 mL su nümunəsi 3 mL H₂SO₄ ilə işlənmiş, 150 °C-də iki saat qızdırılmış və soyuduqdan sonra 600 nm-də absorbans ölçülmüşdür. Mənbə COD hesabını bu şəkildə verir:

\[ COD = (\text{Numune absorbansı}-\text{Standart absorbansı}) \times \text{Seyreltme faktörü} \]

Ümumi qələvilik fenolftalein və metil oranj indikatorlarından istifadə edilərək 0,05 M H₂SO₄ titrləməsi ilə; xlorid AgNO₃ titrləməsi ilə; sulfat turbidimetrik üsulla 420 nm-də; nitrat spektrofotometrik üsulla 410 nm-də; fosfat isə kolorimetrik üsulla 650 nm-də müəyyən edilmişdir.

Ağır metal analizi

Nikel, manqan, kobalt, xrom, qurğuşun və kadmium atomik absorbsiya spektroskopiyası (AAS) ilə qiymətləndirilmişdir. Mənbə 100 mL nümunəyə 1 mL konsentrat HNO₃ və 2 g anti-bump əlavə edildiyini, qarışığın 65 °C-də 5 dəqiqə saxlandığını və sonra süzüldüyünü bildirir. Standart məhlullar 0,1-10 aralığında hazırlanmış və kalibrasiya əyriləri qurulmuşdur.

Metod mətni altı metal üçün absorbansın toplu şəkildə “450 nm wavelength” dəyərində oxunduğunu bildirir; elementlər üzrə ayrıca ölçmə dalğa uzunluqları verilmir. Verianla bu üsula mənbədə olmayan dalğa uzunluqları əlavə etmir. Bundan başqa Table 2-nin konsentrasiya vahidi açıq şəkildə yazılmayıb.

Bakterioloji analiz

Ümumi və fekal koliform sayımı standart membran filtrasiyası ilə aparılmışdır. 100 mL nümunə 0,45 µm məsaməli membran filtrdən keçirilmiş, membran m-Endo agar üzərinə yerləşdirilmiş və 35 °C-də 24 saat inkubasiya edilmişdir. Koloniyalar CFU/100 mL kimi ifadə edilmişdir.

Çirkləndirici çıxarılmasının hesablanması

Tədqiqatın əsas müqayisələrində istifadə olunan çıxarılma faizi:

\[ \%\text{ Giderim} = \frac{C_U-C_T}{C_U} \times 100 \]

şəklində verilmişdir. Burada \(C_U\) işlənməmiş nümunədəki, \(C_T\) isə işlənmiş nümunədəki çirkləndirici səviyyəsini göstərir.

Statistik analiz

Statistik analiz SPSS Statistics versiya 23 ilə aparılmışdır. Nəticələr orta ± orta qiymətin standart xətası (SEM) kimi verilmiş; qruplararası fərqlər birtərəfli dispersiya analizi (one-way ANOVA) ilə və p < 0,05 əhəmiyyətlilik səviyyəsində qiymətləndirilmişdir. Çoxsaylı müqayisələrdə Tukey post hoc testi istifadə edilmişdir.

Cədvəllərdə n = 3 göstərilmişdir. Bununla belə, mənbə bu üç təkrarın müstəqil bioloji/proses təkrarları, yoxsa eyni nümunənin təkrarlanan analitik ölçmələri olduğunu kifayət qədər açıqlamır. Bu fərq eksperimental qeyri-müəyyənliyin və nəticələrin ümumiləşdirilə bilməsinin qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.

Əsas texniki nəticə

Mənbə məlumatlarının ümumi istiqaməti aydındır: işlənməmiş nümunə ilə müqayisədə iki bitki qrupunda fiziki-kimyəvi çirkləndirici göstəriciləri, ağır metal dəyərləri və koliform yükləri azalır. Orta dəyərlərə görə T. domingensis əksər göstəricilərdə daha güclü azalma ilə əlaqəlidir. Lakin metod protokolundakı çatışmazlıqlar və bəzi statistik mətn-cədvəl uyğunsuzluqları səbəbindən nəticələrin ən ehtiyatlı şərhi “T. domingensis və P. glaucifolium bu təcrübədə araşdırılan tullantı su nümunəsində çirkləndirici azalması ilə əlaqələndirilmişdir” formasındadır; tədqiqat təkbaşına standartlaşdırılmış və ya tam miqyaslı təmizləmə prosesinin effektivliyini sübut etmir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tam orijinal tədqiqatın adı: Application of Some Selected Plants Biomasses in Treatment of Wastewater

PDF-də bildirilən müəlliflər və sıraları: Jabir Danyaya Aliyu; Ibrahim Abubakar; Sani Maliki; Siddiku Umar Gwadangaji.

Biblioqrafik uyğunsuzluq: Rəsmi jurnal məqalə səhifəsi dördüncü müəllifi “Siddiku Gwadangaji Umar” formasında göstərir. PDF-dəki forma “Siddiku Umar Gwadangaji”dir. Verianla mənbədaxili bu fərqi səssizcə vahid formaya çevirməmişdir.

Bərabər töhfə/bərabər birinci müəllif: Mənbədə bildirilməyib.

Məsul müəllif: Jabir Danyaya Aliyu.

Qurumlar: Biochemistry Unit, Department of Science Technology, Waziri Umaru Federal Polytechnic, Birnin Kebbi, Nigeria; Department of Biochemistry, Federal University Gusau, Zamfara State, Nigeria; Chemistry Unit, Department of Science Technology, Waziri Umaru Federal Polytechnic, Birnin Kebbi, Nigeria.

DOI: 10.14421/biomedich.2026.151.1203-1212

Jurnal: Biology, Medicine, & Natural Product Chemistry.

Cild / nömrə / səhifələr: Volume 15, Number 1, 1203-1212.

Nəşriyyatçı: Sunan Kalijaga State Islamic University & Society for Indonesian Biodiversity.

Mənbə növü və resenziya vəziyyəti: Resenziyalı tədqiqat məqaləsidir. Jurnalın rəsmi siyasəti Articles bölməsindəki yazıların resenziyalı olduğunu və təqdimatların ən azı iki müstəqil resenzent tərəfindən qiymətləndirildiyini bildirir.

Məqalə tarixləri: Mənbədə manuscript received 23 March 2026, revision accepted 13 June 2026 və published 30 June 2026 olaraq verilir. PDF başlığında buraxılış “April 2026” kimi etiketlənib; buna görə buraxılış ayı ilə məqalənin bildirilən nəşr tarixi arasında mənbədaxili tarix fərqi vardır.

Rəsmi nəşr bağlantısı:Biology, Medicine, & Natural Product Chemistry — məqalə səhifəsi

DOI bağlantısı:https://doi.org/10.14421/biomedich.2026.151.1203-1212

Lisenziya: Rəsmi məqalə səhifəsində CC BY-NC olaraq göstərilmişdir. Mənbə şəkillərinin və ya digər müəllif hüquqları ilə qorunan elementlərin təkrar istifadəsində lisenziya şərtləri ayrıca nəzərə alınmalıdır. Bu Verianla məqaləsində orijinal qrafik vizualları kopyalanmamış; elmi məlumatlar Azərbaycan dilinə çevrilmiş HTML cədvəl və Verianla Live məlumat strukturu ilə yenidən təqdim edilmişdir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşmasının olmadığını bildirmişlər.

Maliyyələşdirmə: Mənbədə ayrıca maliyyələşdirmə bəyanatı yoxdur.

Məlumatların əlçatanlığı: Mənbədə ayrıca məlumatların əlçatanlığı bəyanatı yoxdur.

CRediT/müəllif töhfələri: Mənbədə ayrıca CRediT və ya müəllif töhfəsi bəyanatı yoxdur.

Əsas metodoloji məhdudiyyətlər: Bitki biokütləsinin hazırlanması, istifadə olunan miqdar, biokütlə/su nisbəti, təmas müddəti və proses şərtləri ətraflı verilməmişdir. Su nümunəsinin mənbəyi ilə bağlı Argungu River və Kebbi State water treatment plant ifadələri arasında uyğunsuzluq vardır. BOD tənliyinin istiqaməti ilə DO dəyişənlərinin mənbədə təyin edilmə forması açıq şəkildə uzlaşdırılmayıb. Ağır metal Table 2-də vahid göstərilməyib. AAS üsulu bütün metallar üçün tək “450 nm” ifadəsi verir. Bundan başqa bəzi “iki bitki arasındakı əhəmiyyətli fərq” izahları cədvəl yuxarı indeks statistikası ilə tam üst-üstə düşmür. Bu səbəblərə görə tədqiqat bitki biokütlələrinin çirkləndirici azaltma potensialına dair eksperimental məlumat versə də, tam, standartlaşdırılmış və müstəqil şəkildə təkrar istehsal edilə bilən təmizləmə protokolu kimi qiymətləndirilməməlidir.

Elmi mənbə sərhədi: Bu Verianla məzmunundakı eksperimental nəticələr, rəqəmsal məlumatlar, üsullar və məhdudiyyətlər yalnız araşdırılan tədqiqata əsaslanır. Xarici mənbələr yeni elmi nəticə əlavə etmək üçün istifadə edilməmiş; yalnız DOI, nəşr kimliyi, resenziya siyasəti, nəşriyyatçı və lisenziya kimi biblioqrafik sahələrin doğrulanmasında istifadə edilmişdir.