Sıxıntıya dözümlülük (Distress Tolerance, DT), insanın mənfi emosiyalar, daxili gərginlik və ya fiziki narahatlıq kimi çətin vəziyyətlərlə qarşılaşdıqda dərhal qaçınmaya, basdırmaya və ya başqa disfunksional tənzimləmə strategiyalarına yönəlmədən həmin təcrübə ilə qala bilmə qabiliyyətinə dair qavradığı potensialdır. Bu tədqiqat DT-nin yalnız fərdin daxilində yerləşən psixoloji xüsusiyyət kimi deyil, həm də oflayn və onlayn sosial təcrübələrlə əlaqəli bir konstrukt kimi nəzərdən keçirilə bilib-bilməyəcəyini araşdırmışdır. İtaliyada onlayn sorğu vasitəsilə əldə edilmiş 18–85 yaş arasındakı 252 iştirakçıda oflayn və onlayn mattering, anti-mattering və sosial media kapitalı; korrelyasiya, çoxsaylı xətti reqressiya və psixoloji şəbəkə analizi ilə DT ilə birlikdə araşdırılmışdır.
Nəticələr xüsusilə oflayn münasibət təcrübələrinin DT ilə daha ardıcıl əlaqələr göstərdiyini ortaya qoymuşdur. Başqaları tərəfindən vacib, fərq edilən və dəyər verilən biri olduğunu hiss etmək oflayn mühitdə daha yüksək DT ilə əlaqəli olduğu halda; oflayn mühitdə görünməz və ya əhəmiyyətsiz hiss etmək daha aşağı DT ilə əlaqəlidir. Onlayn anti-mattering də daha aşağı DT ilə əlaqəli tapılmış, lakin onlayn mattering üçün əhəmiyyətli əlaqə müşahidə edilməmişdir.
Gözləntinin əksinə olaraq, sosial media kapitalının sosial əlaqə ölçüsü DT ilə müsbət deyil, mənfi əlaqəli tapılmışdır. Bu nəticə onlayn sosial əlaqələrin mahiyyət etibarilə zərərli olduğunu göstərmir. Müəlliflər güclü onlayn bağların bəzi hallarda sosial müqayisə, qrup normaları, daim əlçatan olma gözləntisi və sosial həddindən artıq yüklənmə kimi proseslərlə birlikdə mövcud ola biləcəyini müzakirə edirlər; lakin bu mexanizmlər tədqiqatda birbaşa ölçülməmişdir.
Şəbəkə analizi də ümumi modeli dəstəkləmişdir: DT; oflayn mattering, oflayn anti-mattering, onlayn anti-mattering və sosial media kapitalının sosial ölçüsü ilə birbaşa şəbəkə əlaqələrinə malikdir. Bununla belə, tədqiqat kəsiyəvidir və şəbəkə mərkəziliyi nəticələrinin bir hissəsi bootstrap analizində qeyri-sabit tapılmışdır. Buna görə tədqiqat sosial münasibətlərin DT-yə səbəb olduğunu və ya müəyyən bir dəyişənin şəbəkənin səbəbsəl mərkəzi olduğunu göstərmir.
Sıxıntıya Dözümlülük Nədir?
Sıxıntıya dözümlülük, insanın mənfi emosional və ya fiziki daxili vəziyyətlərə dözə bildiyinə dair qavrayışını və həmin vəziyyətlərlə qaçınmadan təmasda qalmaq qabiliyyətini ifadə edir.
Mənbə DT-ni klassik başa çıxmadan fərqləndirir. Başa çıxma çox vaxt müəyyən stres mənbəyinin tələblərini idarə etmək üçün istifadə olunan strategiyaları ifadə etdiyi halda, DT insanın ortaya çıxan narahatedici daxili təcrübəyə nə dərəcədə dözə bildiyinə fokuslanır.
Bu tədqiqatda istifadə olunan Distress Tolerance Scale dörd alt ölçünü ehtiva edir:
| Ölçü | Əsas məna |
|---|---|
| Dözümlülük | İnsanın sıxıntıya dözə bildiyinə dair qavrayışı |
| Qiymətləndirmə | Sıxıntının nə dərəcədə təhdidedici, qəbuledilməz və ya idarə edilməsi çətin görüldüyü |
| Absorbsiya | Sıxıntının diqqəti və koqnitiv resursları nə dərəcədə zəbt etdiyi |
| Tənzimləmə | Sıxıntını dərhal azaltmaq və ya ondan qaçmaq istiqamətində qavranılan təcililik |
Şkaladan alınan daha yüksək ümumi bal daha yüksək qavranılan sıxıntıya dözümlülüyü təmsil edir.
Mattering və Anti-Mattering Nədir?
Mattering, insanın başqaları tərəfindən vacib, fərq edilmiş, dəyər verilmiş və yoxluğu hiss ediləcək biri olduğunu qavramasıdır. Anti-mattering isə insanın görünməz, əhəmiyyətsiz, dəyərsiz və ya başqalarının marağına layiq deyilmiş kimi hiss etməsidir.
Bu iki anlayış sadəcə bir-birinin riyazi əksi deyil. Mattering sosial baxımdan əhəmiyyətli hiss etməyin müsbət təcrübəsini; anti-mattering isə xüsusilə görünməzlik və əhəmiyyətsizlik təcrübəsini ölçür.
Bu tədqiqatın mühüm yeniliklərindən biri hər iki konstruktun:
- oflayn/üz-üzə münasibətlərdə,
- onlayn qarşılıqlı təsirlərdə
ayrılıqda nəzərdən keçirilməsidir.
Oflayn mattering nə üçün vacib ola bilər?
Tədqiqatda oflayn mattering ümumi DT ilə müsbət əlaqəlidir. İnsanın üz-üzə münasibətlərində fərq edildiyini və vacib olduğunu hiss etməsi daha yüksək qavranılan sıxıntıya dözmə qabiliyyəti ilə birlikdə müşahidə olunur.
Müəlliflərin nəzəri şərhinə görə, oflayn münasibətlərdən gələn tanınma və təsdiqlənmə siqnalları insanın qavradığı başa çıxma resurslarını gücləndirə, təhdid qiymətləndirməsini azalda və çətin emosiyalarla qalmağı asanlaşdıra bilər.
Lakin bunlar bu tədqiqatda birbaşa sınaqdan keçirilmiş vasitəçi mexanizmlər deyil.
Anti-mattering nə üçün fərqli sosial siqnal ola bilər?
İnsanın üz-üzə münasibətlərdə görünməz və ya əhəmiyyətsiz hiss etməsi sosial təhdid siqnalı kimi yaşana bilər.
Mənbə bunu:
- ruminasiya,
- qaçınma,
- daha aşağı qavranılan başa çıxma resursu,
- emosiya tənzimləmə çətinlikləri
ilə nəzəri cəhətdən əlaqələndirir.
Tədqiqatın öz məlumatlarında oflayn anti-mattering ümumi DT ilə araşdırılan sosial dəyişənlər arasında ən güclü sıfır-dərəcəli korrelyasiyalardan birini göstərmişdir.
Onlayn Əhəmiyyətli Hiss Etmə ilə Oflayn Əhəmiyyətli Hiss Etmə Eyni Şəkildə Əlaqəli İdimi?
Xeyr. Oflayn mattering daha yüksək DT ilə əhəmiyyətli şəkildə əlaqəli olduğu halda, onlayn mattering üçün əhəmiyyətli əlaqə tapılmamışdır. Buna qarşılıq anti-mattering həm oflayn, həm də onlayn mühitdə daha aşağı DT ilə əlaqəli tapılmışdır.
| Dəyişən | Pearson r | p | Nəticə |
|---|---|---|---|
| Oflayn mattering | 0,319 | <0,001 | Müsbət, əhəmiyyətli |
| Oflayn anti-mattering | −0,351 | <0,001 | Mənfi, əhəmiyyətli |
| Onlayn mattering | −0,026 | 0,684 | Əhəmiyyətli deyil |
| Onlayn anti-mattering | −0,211 | <0,001* | Mənfi, əhəmiyyətli |
| Sosial media kapitalı – yetərlilik | −0,008 | 0,910 | Əhəmiyyətli deyil |
| Sosial media kapitalı – sosial | −0,159 | 0,022 | Mənfi, əhəmiyyətli |
*Mənbədaxili hesabat qeydi: Nəticələr mətnində onlayn anti-mattering üçün p<0,01 yazıldığı halda, Cədvəl 2-də p<0,001 verilir. Burada cədvəldəki dəyər göstərilmiş, mənbədaxili fərq ayrıca görünən saxlanılmışdır.
Mənfi onlayn siqnallar nə üçün daha nəzərəçarpan ola bilər?
Müəlliflər onlayn mattering ilə əlaqə tapılmadığı halda onlayn anti-mattering ilə mənfi əlaqə tapılmasını mənfi sosial siqnalların müsbət siqnallardan daha çox diqqət cəlb edə bilməsi ilə əlaqələndirirlər.
Onlayn mühitdə:
- görməzliyə vurulmaq,
- əhəmiyyətsiz sayılmaq,
- başqaları ilə müqayisədə daha az sosial qarşılıq almaq
insanın öz dəyəri ilə bağlı mənfi koqnisiyaları gücləndirə bilər.
Lakin bu mexanizmlər tədqiqatda eksperimental olaraq sınaqdan keçirilməmişdir.
Sosial Media Kapitalı Nə Üçün Gözləntinin Əksinə DT ilə Mənfi Əlaqəli İdi?
Tədqiqat sosial media kapitalının sosial əlaqə ölçüsünün daha yüksək DT ilə əlaqəli olacağını proqnozlaşdırmış, lakin nəticə əks istiqamətdə olmuşdur. Sosial media vasitəsilə daha çox bağlılıq hiss etmək ümumi DT və bəzi DT alt ölçüləri ilə daha aşağı ballar şəklində əlaqəli tapılmışdır.
Sosial media kapitalı, insanın sosial media və tətbiqlər vasitəsilə inkişaf etdirdiyi və ya qoruyub saxladığı sosial resursları ifadə edir.
İstifadə olunan şkalada iki ölçü vardır:
| Ölçü | Ölçülən konstrukt |
|---|---|
| Yetərlilik | Sosial mediadan istifadə ilə bağlı inam və səriştə |
| Sosial əlaqə | Sosial media vasitəsilə ortaq maraq və təcrübələrə malik insanlarla əlaqə qurmaq |
DT ilə mənfi əlaqə yalnız sosial əlaqə ölçüsündə ortaya çıxmışdır. Sosial mediadan istifadə yetərliliyi DT ilə əhəmiyyətli əlaqəli deyil.
Mənfi əlaqə “onlayn sosial dəstək zərərlidir” deməkdirmi?
Xeyr. Mənbə bu şərhi açıq şəkildə rədd edir.
Sosial media kapitalı problemli və ya asılılıq səviyyəsində istifadənin ölçüsü deyil. Bir insanın onlayn əlaqələrinin yüksək olması eyni zamanda dəstək, ortaq maraq sahələri və mənsubiyyət də təmin edə bilər.
Müəlliflər mənfi əlaqənin mümkün izahları arasında:
- çox homogen onlayn qruplar,
- qrup normalarına uyğunlaşma təzyiqi,
- sosial müqayisə,
- sosial həddindən artıq yüklənmə,
- daim əlçatan olma gözləntisi,
- həmyaşıd təsdiqindən həddindən artıq asılılıq
kimi prosesləri müzakirə edirlər.
Lakin bu dəyişənlər tədqiqatda ölçülmədiyi üçün nəticə yalnız hipotez yaradan səviyyədədir.
Rəqəmsal Həyat Balansı bu tədqiqatda hansı rol oynayır?
Rəqəmsal Həyat Balansı (Digital Life Balance, DLB), insanın oflayn həyatı ilə rəqəmsal həyatı arasında qavradığı tarazlığı ifadə edən nəzəri çərçivədir.
Mənbə həm həddindən artıq, həm də yetərsiz texnologiya istifadəsinin bu tarazlığı poza biləcəyini; funksional rəqəmsal həyatın yalnız ekran qarşısında keçirilən vaxtla deyil, oflayn və onlayn həyatın bir-biri ilə nə qədər uyğun olması ilə qiymətləndirilməli olduğunu müdafiə edən əvvəlki ədəbiyyata əsaslanır.
Bu tədqiqatda DLB birbaşa ölçülməmişdir. Tədqiqatçılar DLB modelindən:
oflayn münasibət ehtiyacları ↔ onlayn sosial davranış ↔ DT
arasındakı mümkün əlaqələri şərh etmək üçün istifadə etmişlər.
Üç hipotezin nəticəsi
| Hipotez | Proqnoz | Məlumat | Şərh |
|---|---|---|---|
| H1 | Oflayn və onlayn mattering DT ilə müsbət əlaqəli olacaq. | Oflayn əhəmiyyətli müsbət; onlayn əhəmiyyətli deyil. | Hipotezin oflayn komponenti dəstəklənir; onlayn komponenti dəstəklənmir. Mənbənin müzakirəsi H1-i ümumilikdə “dəstəkləndi” kimi xülasə edir. |
| H2 | Oflayn və onlayn anti-mattering DT ilə mənfi əlaqəli olacaq. | Hər ikisi sıfır-dərəcəli korrelyasiyada mənfi və əhəmiyyətlidir. | Korrelyasiya səviyyəsində dəstəklənmişdir. |
| H3 | Sosial media kapitalı DT ilə müsbət əlaqəli olacaq. | Sosial ölçü mənfi; yetərlilik ölçüsü əhəmiyyətli deyil. | Dəstəklənməmişdir; sosial ölçüdə istiqamət gözləntinin əksidir. |
Reqressiya analizi nə əlavə etdi?
Korrelyasiya analizi dəyişənləri cüt-cüt müqayisə etdiyi halda, reqressiya bir neçə sosial dəyişən eyni modeldə olduqda hansılarının müstəqil əlaqə göstərməyə davam etdiyini araşdırmışdır.
| Proqnozlaşdırıcı | β | p | %95 GA |
|---|---|---|---|
| Oflayn mattering | 0,189 | 0,017 | 0,008–0,077 |
| Oflayn anti-mattering | −0,192 | 0,020 | −0,064 – −0,006 |
| Onlayn anti-mattering | −0,072 | 0,307 | −0,043–0,014 |
| Sosial media kapitalı – sosial | −0,162 | 0,012 | −0,065 – −0,008 |
Model üçün R²=0,162, düzəldilmiş R²=0,146-dır.
Bu nəticə sosial amillərin DT-nin bütün variasiyasını izah etmədiyini açıq şəkildə göstərir. DT-nin təxminən %84-lük variasiyası bu reqressiya modelindən kənarda qalır.
DT-nin alt ölçülərində nəticələr eyni idimi?
Xeyr. Sosial dəyişənlərin DT-nin bütün alt ölçülərində eyni şəkildə işləmədiyi görülmüşdür.
| DT ölçüsü | Əhəmiyyətli sosial dəyişənlər | R² |
|---|---|---|
| Dözümlülük | Oflayn mattering: β=0,189; p=0,011 | 0,105 |
| Absorbsiya | Oflayn mattering: β=0,157; oflayn anti-mattering: β=−0,216; SMC-Social: β=−0,158 | 0,163 |
| Qiymətləndirmə | Oflayn mattering: β=0,180; oflayn anti-mattering: β=−0,216; SMC-Social: β=−0,145 | 0,148 |
| Tənzimləmə | SMC-Social: β=−0,148; p=0,029 | 0,077 |
Bu ölçülərarası fərq DT-nin vahid və homogen psixoloji xüsusiyyət kimi nəzərdən keçirilməsinin bəzi əlaqələri görünməz edə biləcəyini düşündürür.
Şəbəkə analizi nəyi fərqli etdi?
Şəbəkə analizi hər dəyişəni bir düyün kimi götürmüş və digər dəyişənlərin təsiri nəzərə alındıqdan sonra qalan tənzimlənmiş qismən korrelyasiyaları əlaqələr kimi göstərmişdir.
Şəbəkədə yeddi düyün var:
- DT,
- oflayn mattering,
- oflayn anti-mattering,
- onlayn mattering,
- onlayn anti-mattering,
- sosial media kapitalı – yetərlilik,
- sosial media kapitalı – sosial.
| Əlaqə | Tənzimlənmiş qismən əlaqə |
|---|---|
| DT ↔ oflayn mattering | 0,141 |
| DT ↔ oflayn anti-mattering | −0,180 |
| DT ↔ onlayn anti-mattering | −0,076 |
| DT ↔ SMC-Social | −0,115 |
| DT ↔ onlayn mattering | Birbaşa əlaqə yoxdur |
| DT ↔ SMC-Efficacy | Birbaşa əlaqə yoxdur |
Şəbəkənin “ən vacib” düyünü hansı idi?
Heç bir tək düyün bütün mərkəzilik ölçülərində ən vacib deyil.
Oflayn anti-mattering ən yüksək betweenness dəyərinə və ən böyük mütləq expected influence dəyərinə malikdir. Oflayn mattering ən yüksək closeness dəyərini göstərmişdir. SMC-Social isə strength baxımından yüksək mərkəzilik göstərir.
Lakin bootstrap nəticələri xüsusilə betweenness və closeness göstəricilərinin qeyri-sabit olduğunu ortaya qoymuşdur.
Buna görə “anti-mattering şəbəkənin səbəbsəl mərkəzidir” və ya “ən vacib psixoloji dəyişən budur” nəticəsi çıxarıla bilməz.
Səhifə 10-dakı Şəkil 1 necə oxunmalıdır?
| Mərkəzilik ölçüsü | Önə çıxan dəyişən | Şərh sərhədi |
|---|---|---|
| Betweenness | Oflayn anti-mattering | Bootstrap-da qeyri-sabitdir; səbəbsəl körpü kimi şərh edilə bilməz |
| Closeness | Oflayn mattering | Sabitliyi məhduddur |
| Strength | SMC-Social; M-Offline və AN-Offline də onlayn mattering/anti-mattering-dən daha mərkəzidir | Əlaqə sıxlığını göstərir, səbəbsəlliyi deyil |
| Expected influence | İşarəli əlaqələri nəzərə alır | Təkbaşına psixoloji prioritet sırası deyil |
Səhifə 11-dəki Şəkil 2 nə göstərir?
Şəkil 2 yeddi dəyişən arasındakı tənzimlənmiş qismən korrelyasiyaları psixoloji şəbəkə şəklində göstərir.
Qrafikdə xüsusilə üç konstrukt qrupu diqqət çəkir:
- DT-nin oflayn mattering və anti-mattering ilə əlaqələri,
- onlayn mattering ilə sosial media kapitalının sosial ölçüsü arasındakı əlaqə,
- sosial media kapitalının yetərlilik və sosial ölçüləri arasındakı güclü əlaqə.
Şəbəkədəki ən böyük mütləq əlaqələrdən ikisi:
M-Offline ↔ AN-Offline = −0,463
SMC-Efficacy ↔ SMC-Social = 0,457
kimi hesabat verilmişdir.
Bu əlaqələr iki konstrukt arasındakı şərti əlaqəni göstərir; birinin digərinə səbəb olduğu anlamına gəlmir.
Tədqiqatın Metodu və Nəticələri
Tədqiqat dizaynı
Tədqiqat kəsiyəvi dizayna və öz-seçimli nümunələməyə malikdir.
İştirakçılar Google Forms vasitəsilə anonim onlayn sorğunu tamamlamışdır. Sorğu Facebook və Instagram kimi sosial media platformalarında yayılmışdır.
İlkin daxil etmə meyarında 14 yaş və yuxarı olmaq göstərilsə də, yekun nümunədə ən gənc iştirakçı 18 yaşındadır; buna görə tədqiqat faktiki olaraq yetkin nümunəsinə əsaslanır.
Apriori güc analizi
Nümunə toplanmazdan əvvəl G*Power 3.1.9.6 ilə güc analizi aparılmışdır.
| Analiz | Hədəf | Tələb olunan nümunə |
|---|---|---|
| Pearson korrelyasiyası | r=0,20; güc=0,80; α=0,05 | 150 |
| Xətti reqressiya | 6 proqnozlaşdırıcı; güc=0,80; α=0,05; mənbədə kiçik effekt r=0,15 kimi göstərilmişdir | 43 |
| Şəbəkə analizi | n/k ≥ 10 | Faktiki nisbət 252/7 = 36 |
Müəlliflər bu hesablamalara əsasən 252 nəfərlik nümunəni istifadə olunan analizlər üçün yetərli hesab etmişlər.
İştirakçılar
| Xüsusiyyət | Dəyər |
|---|---|
| Ümumi n | 252 |
| Yaş aralığı | 18–85 |
| Orta yaş | 40,5 |
| Yaş SD | 17,0253 |
| Cisgender kişi | %32,1 |
| Cisgender qadın | %63,1 |
| LGBTQIA+ icmasına mənsub olaraq bildirilən | %4,8 |
Demoqrafik kateqoriyalar mənbədə bu şəkildə hesabat verilmişdir; kateqoriya strukturu burada yenidən təsnifləndirilməmişdir.
İstifadə olunan ölçmə vasitələri
| Vasitə | Maddə | Ölçülən konstrukt | Bu tədqiqatda etibarlılıq |
|---|---|---|---|
| Distress Tolerance Scale | 15 | Ümumi DT və dörd alt ölçü | Ümumi α=0,901 |
| General Mattering Scale | 5 | Oflayn mattering | α=0,854 |
| Anti-Mattering Scale | 5 | Oflayn anti-mattering | α=0,892 |
| Mattering Online Scale | 5 | Onlayn mattering | α=0,926 |
| Anti-Mattering Online Scale | 4 | Onlayn anti-mattering | α=0,903 |
| Social Media Capital Scale | 7 | Sosial media yetərliliyi və sosial əlaqə | Yetərlilik α=0,915; Sosial α=0,885 |
Təsviri nəticələr
| Dəyişən | Orta | SD |
|---|---|---|
| Ümumi DT | 3,104 | 0,667 |
| DT – dözümlülük | 3,045 | 0,843 |
| DT – absorbsiya | 3,278 | 0,745 |
| DT – qiymətləndirmə | 3,160 | 0,677 |
| DT – tənzimləmə | 2,933 | 0,885 |
| Oflayn mattering | 14,917 | 2,997 |
| Oflayn anti-mattering | 10,405 | 3,603 |
| Onlayn mattering | 9,500 | 3,767 |
| Onlayn anti-mattering | 7,603 | 3,287 |
| SMC – yetərlilik | 14,740 | 3,700 |
| SMC – sosial | 8,452 | 2,917 |
Statistik analiz
Paylanmalar skewness ±2 və kurtosis ±7 sərhədlərinə görə normal qəbul edilmiş və Pearson korrelyasiyalarından istifadə olunmuşdur.
Daha sonra:
- çoxsaylı xətti reqressiya,
- Gaussian Graphical Model,
- EBICglasso nizamlaması,
- γ=0,5 tuning parametri,
- 1000 bootstrap
tətbiq edilmişdir.
Analizlər SPSS 23 və JASP 0.19.1.0 istifadə edilərək həyata keçirilmişdir.
Cinsiyyətə nəzarət nəticəni dəyişdirdimi?
Mənbə bildirir ki, hesabat verilən əsas korrelyasiyalar cinsiyyətə nəzarət edildikdə də əhəmiyyətliliyini qorumuşdur.
Bununla belə, yaş və cinsiyyət bütün analizlərə eyni şəkildə daxil edilməmişdir. Xüsusilə şəbəkə analizində demoqrafik dəyişənlər sistemli şəkildə modelləşdirilməmişdir.
Tədqiqatın dəstəklədiyi
- Oflayn mattering daha yüksək qavranılan DT ilə əlaqəlidir.
- Oflayn anti-mattering daha aşağı qavranılan DT ilə əlaqəlidir.
- Onlayn anti-mattering daha aşağı DT ilə sıfır-dərəcəli korrelyasiya göstərir.
- Onlayn mattering ümumi DT ilə əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir.
- Sosial media kapitalının sosial ölçüsü ümumi DT ilə mənfi əlaqəli tapılmışdır.
- Oflayn münasibət göstəriciləri korrelyasiya, reqressiya və şəbəkə analizində DT ilə onlayn göstəricilərdən daha ardıcıl əlaqələr göstərir.
- DT-nin müxtəlif alt ölçüləri sosial dəyişənlərlə eyni şəkildə əlaqəli deyil.
- DT yalnız daxili şəxsi xüsusiyyət kimi deyil, sosial kontekstlə əlaqəli psixoloji resurs kimi araşdırılmağa dəyər.
Tədqiqatın dəstəkləmədiyi
- Oflayn mattering-in yüksək DT-yə səbəb olduğu göstərilməmişdir.
- Anti-mattering-in DT azalmasına səbəb olduğu göstərilməmişdir.
- DT-nin yüksək olmasının insanın daha yaxşı sosial münasibətlər qurmasına səbəb olduğu da göstərilməmişdir.
- Onlayn mattering-in DT-ni yüksəltdiyi dəstəklənməmişdir.
- Sosial media kapitalının ümumilikdə qoruyucu olduğu dəstəklənməmişdir.
- Sosial media kapitalının mahiyyət etibarilə zərərli olduğu göstərilməmişdir.
- Sosial müqayisə, qrup təzyiqi və ya sosial həddindən artıq yüklənmə mənfi SMC–DT əlaqəsinin sübut olunmuş mexanizmləri deyil.
- Şəbəkə mərkəziliyi səbəbsəl əhəmiyyət və ya müdaxilə hədəfini sübut etmir.
- Bu tədqiqat Rəqəmsal Həyat Balansının özünü birbaşa ölçməmişdir.
- Nəticələr yeniyetmələrə birbaşa ümumiləşdirilə bilməz; yekun nümunədə 18 yaşdan aşağı iştirakçı yoxdur.
Tətbiq baxımından bu nə deməkdir?
Müəlliflər DT-nin klinik və ya profilaktik qiymətləndirmələrdə yalnız fərdi emosional tənzimləmə qabiliyyəti kimi nəzərdən keçirilməməli olduğunu təklif edirlər.
DT ölçümü ilə yanaşı insanın:
- əhəmiyyətli münasibətlərində nə dərəcədə fərq edildiyini hiss etməsi,
- görünməz və ya əhəmiyyətsiz hiss edib-etməməsi,
- oflayn dəstək şəbəkəsi,
- rəqəmsal sosial münasibətlərinin keyfiyyəti
də qiymətləndirilə bilər.
Mənbə həmçinin klassik DT və emosional tənzimləmə bacarıqlarının insanın “heç kim üçün vacib deyiləm” kimi inancları və real həyatda dəstəkləyici sosial təcrübələr yaratma prosesləri ilə birlikdə nəzərdən keçirilə biləcəyini müzakirə edir.
Bu təkliflər tədqiqatın müşahidə xarakterli nəticələrindən törəmişdir; tədqiqatda müdaxilə tətbiq edilməmiş və bu yanaşmaların effektivliyi sınaqdan keçirilməmişdir.
Rəqəmsal qiymətləndirmə nə üçün ayrıca lazım ola bilər?
Sosial media kapitalının sosial ölçüsü ilə tapılan mənfi əlaqə səbəbindən müəlliflər bəzi insanlarda:
- sosial müqayisə,
- daim onlayn olma təzyiqi,
- münasibətlərdə həddindən artıq yüklənmə,
- rəqəmsal sərhədlərin zəifliyi
kimi vəziyyətlərin ayrıca qiymətləndirilməsini təklif edirlər.
Lakin tədqiqat xüsusi “onlayn sıxıntıya dözümlülük” şkalasından istifadə etməmişdir. Buna görə rəqəmsal kontekstə xas DT prosesləri ümumi DTS ilə birbaşa fərqləndirilə bilmir.
Yeniyetmələr haqqında nəticə çıxarmaq olarmı?
Yekun nümunə yalnız 18 yaş və yuxarı yetkinlərdən ibarət olmuşdur.
Mənbə yeniyetməlik dövrünü sosial mənsubiyyət və həmyaşıd münasibətlərinin xüsusilə vacib olduğu bir dövr kimi müzakirə edir və gələcəkdə yeniyetmə nümunələrinin ayrıca araşdırılmasını təklif edir.
Buna görə məktəb əsaslı və ya yeniyetmələrə yönəlmiş tətbiqlər bu tədqiqatın birbaşa nəticəsi deyil, gələcək tədqiqat və müdaxilə təklifidir.
Məhdudiyyətlər
Tədqiqatın ən əsas məhdudiyyəti kəsiyəvi olmasıdır. Dəyişənlər eyni tədqiqat dövründə ölçüldüyü üçün zaman ardıcıllığı və səbəbsəl istiqamət müəyyən edilə bilməz.
Nümunə ehtimallı deyil və iştirakçılar sosial media vasitəsilə öz istəkləri ilə tədqiqata qatılmışlar. Bu, texnologiyadan istifadə edən və ya onlayn tədqiqatlarda iştirak etməyə daha meylli şəxslərin nümunədə artıq təmsil olunmasına səbəb ola bilər.
Yaş aralığı 18–85 kimi olduqca genişdir və nümunədə cisgender qadınlar üstünlük təşkil edir. DT, mattering, anti-mattering və sosial media təcrübələri yaş və cinsiyyətə görə dəyişə bildiyi halda, bu dəyişənlər bütün modellərdə sistemli şəkildə nəzarət edilməmişdir.
Reqressiyalarda proqnozlaşdırıcıların əvvəlcə korrelyasiyalarda əhəmiyyətli olmasına görə seçilməsi Tip I xəta ehtimalını artıra bilər.
Şəbəkə cəmi yeddi düyündən ibarət olduğuna görə kiçik şəbəkələrin qeyri-sabitlik problemi mövcuddur. Bootstrap xüsusilə closeness və betweenness nəticələrinin ehtiyatla şərh edilməsini tələb etmişdir.
DT yalnız öz-özünə hesabatla ölçülmüşdür. Davranış DT tapşırıqları ilə öz-özünə hesabat DT ölçülərinin yalnız zəif əlaqələr göstərə bildiyi əvvəlki ədəbiyyatda qeyd olunur; buna görə bu tədqiqatın nəticələri qavranılan DT ilə məhduddur.
Bütün əsas dəyişənlər eyni qiymətləndirmə seansında öz-özünə hesabatla toplandığı üçün ortaq-metod variasiyası müşahidə edilən əlaqələri olduğundan daha güclü göstərə bilər.
Nəhayət, onlayn təcrübələr ölçülsə də, xüsusi onlayn DT şkalasından istifadə edilməmişdir. Buna görə onlayn nəticələrin rəqəmsal mühitə xas sıxıntıya dözümlülüyü təmsil etdiyi deyilə bilməz.
Gələcək tədqiqatlar
Mənbə xüsusilə:
- uzunmüddətli dizaynlar,
- eksperimental tədqiqatlar,
- daha demoqrafik cəhətdən balanslı nümunələr,
- yeniyetmə və gənc nümunələri,
- onlayn kontekstə xas DT ölçmələri,
- çoxsəviyyəli sosial şəbəkə modelləri,
- onlayn qrupun kollektiv resurslarının fərdi DT ilə əlaqəsi,
- DT ilə Rəqəmsal Həyat Balansı arasındakı istiqamətli əlaqələr
üzərində işlənməli olduğunu bildirir.
Mənbə və Metod Qeydi
Orijinal tədqiqat: Dealing with Stress Through Social Resources: A Complex Approach to the Investigation of Social Antecedents and Distress Tolerance
Müəlliflər: Simone Basili; Marina Baroni; Giulia Colombini; Andrea Guazzini; Mirko Duradoni.
Məsul müəllif: Giulia Colombini.
Qurumlar: Department of Education, Literatures, Intercultural Studies, Languages and Psychology, University of Florence, Florence, Italy; Department of Human and Social Sciences, Mercatorum University, Rome, Italy.
Jurnal: Psychology International.
Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.
Cild / məqalə: 2026, 8, 44.
DOI: 10.3390/psycholint8030044
Təqdim: 11 May 2026.
Reviziya: 2 İyul 2026.
Qəbul: 3 İyul 2026.
Nəşr: 7 İyul 2026.
Mənbə növü: Rəyçilikdən keçmiş, kəsiyəvi, onlayn öz-özünə hesabatlı empirik psixologiya tədqiqatı; korrelyasiya, çoxsaylı xətti reqressiya və psixoloji şəbəkə analizi daxildir.
Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).
Nümunə: 252 yetkin; yaş 18–85; orta 40,5 ± 17,0253 il.
Nümunələmə: Öz-seçimli, ehtimallı olmayan onlayn nümunələmə; Google Forms; sosial media vasitəsilə yayım.
Əsas nəticə: Qavranılan sıxıntıya dözümlülük.
Əsas sosial dəyişənlər: Oflayn mattering, oflayn anti-mattering, onlayn mattering, onlayn anti-mattering və sosial media kapitalı.
Ölçmə vasitələri: Distress Tolerance Scale; General Mattering Scale; Anti-Mattering Scale; Mattering Online Scale; Anti-Mattering Online Scale; Social Media Capital Scale.
Statistika: Təsviri statistika, Pearson korrelyasiyası, çoxsaylı xətti reqressiya, Gaussian Graphical Model, EBICglasso və 1000 təkrarlı bootstrap.
Şəbəkə parametri: γ=0,5; 7 düyün; nümunə/düyün nisbəti 36.
Proqram təminatı: SPSS 23 və JASP 0.19.1.0.
Ümumi DT reqressiya nəticəsi: Oflayn mattering β=0,189; oflayn anti-mattering β=−0,192; SMC-Social β=−0,162; model R²=0,162.
Şəbəkədə DT-nin birbaşa əlaqələri: M-Offline=0,141; AN-Offline=−0,180; AN-Online=−0,076; SMC-Social=−0,115.
Maliyyələşdirmə: Tədqiqat xarici maliyyə almamışdır.
Etika: Helsinki Bəyannaməsinə uyğun aparılmışdır. Sorğunun anonim olması və şəxsi müəyyən edə biləcək fərdi məlumatların toplanmaması səbəbindən etik komitə təsdiqi mənbədə “waived” kimi bildirilmişdir; məlumat toplama AB GDPR 2016/679 ilə uyğun aparılmışdır.
Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan alınmışdır.
Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatlar əsaslandırılmış tələb əsasında məsul müəllifdən əldə edilə bilər.
Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşmasını bildirməmişdir.
Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma S.B., M.B., G.C., A.G. və M.D.; metodologiya S.B., M.B. və M.D.; formal analiz S.B., M.B. və M.D.; tədqiqat S.B., M.B. və G.C.; məlumatların kurasiyası A.G. və M.D.; ilkin layihə S.B., M.B. və M.D.; nəzərdən keçirmə/redaktə G.C., A.G. və M.D.; nəzarət A.G. və M.D.
Əsas elmi sərhəd: Tədqiqat sosial münasibətlərlə qavranılan sıxıntıya dözümlülük arasındakı kəsiyəvi əlaqələri göstərir. Sosial amillərin DT-nin səbəbi olduğu, DT-nin sosial münasibətləri müəyyən etdiyi və ya şəbəkədəki mərkəzi dəyişənlərin müdaxilə baxımından səbəbsəl hədəflər olduğu göstərilməmişdir. Onlayn sosial kapitalla tapılan mənfi əlaqə də sosial medianın və ya onlayn sosial bağların mahiyyət etibarilə zərərli olduğu anlamına gəlmir.
Mənbədaxili hesabat qeydi: H1 həm oflayn, həm onlayn mattering üçün müsbət əlaqə proqnozlaşdırmasına baxmayaraq, onlayn mattering əhəmiyyətli tapılmamışdır; müzakirə bölməsi yenə də H1-i dəstəklənmiş kimi xarakterizə edir. Bundan əlavə, onlayn anti-mattering korrelyasiyasının p dəyəri nəticələr mətnində p<0,01, Cədvəl 2-də p<0,001 kimi verilir. Bu fərqlər mənbədəki forması ilə görünən saxlanılmışdır.
Şərh yazın
E-poçt ünvanınız yayımlanmayacaq. Məcburi sahələr * ilə işarələnib