Qarışıq metodlu sorğu tədqiqatı eyni tədqiqat sualını kəmiyyət qiymətləndirmələri və keyfiyyət üzrə sərbəst mətn məlumatları ilə birlikdə araşdıran yanaşmadır. Bu tədqiqat Şotlandiyadakı core və higher psychiatry trainee-lərin psixiatriyanı niyə karyera ixtisası kimi seçdiklərini 38 karyera motivasiyası ifadəsi, şəxsiyyət/peşə xüsusiyyətləri və açıq suallara verilən şərhlərlə araşdırmışdır. Şotlandiyadakı 278 psixiatriya ixtisas tələbəsinin hamısı dəvət edilmiş, 83 nəfər cavab vermişdir. Ən çox önəm verilən səbəblər şəxsi/xüsusi psixiatriya marağı, pasiyentlərin yaxşılaşmasından duyulan məmnunluq, pasiyenti yalnız xəstəlik prizmasından deyil, bir insan kimi qiymətləndirmə, insanların həyat hekayələrinə maraq, strukturlaşdırılmış təlim, uzunmüddətli terapevtik münasibət və iş–həyat balansı olmuşdur.

İştirakçıların %78-i Foundation Programme zamanı psixiatriya yerləşdirməsində olmuşdur və karyera qərarının ən çox verildiyi mərhələ Foundation Programme olmuşdur. Psixiatriya yerləşdirməsində olmuşların 31/64-ü, olmayanların isə 5/18-i Foundation dövründə psixiatriya karyerasını seçdiyini bildirmişdir. Bu təsviri fərq erkən klinik təmasın karyera seçimi ilə əlaqəli ola biləcəyini düşündürür; lakin tədqiqat kəsişməlidir, randomizə olunmayıb və yerləşdirmənin psixiatriya seçiminə səbəb olduğunu göstərmir.

Psixiatriyada qalmaq niyyəti də cavab verənlər arasında yüksəkdir: müvafiq suala cavab verən 63 nəfərin 59-u gələcəkdə psixiatr kimi işləməyə davam etmək istəmişdir. Bununla belə, tədqiqat 2020-ci ilin fevral–mart aylarında, COVID-19 pandemiyasından dərhal əvvəl toplanmış məlumatlara əsaslanır; %30 cavab nisbəti, mümkün non-response və sosial bəyənilmə qərəzi, çoxsaylı subgroup testlərində düzəliş edilməməsi və keyfiyyət məlumatlarının yalnız 25 nəfərdən toplanaraq bir tədqiqatçı tərəfindən kodlanması nəticələrin bugünkü Şotlandiya psixiatriya işçi qüvvəsinə və ya başqa ölkələrə birbaşa ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdırır.

Niyə psixiatriyada karyera seçimi araşdırılır?

Psixiatriya işçi qüvvəsində boş vəzifələrin davamlı şəkildə doldurula bilməməsi yalnız kadr planlaşdırması ilə bağlı məsələ deyil. Psixiatrların kifayət qədər olmaması mövcud heyətin iş yükünü artıra, xidmət tutumunu məhdudlaşdıra və psixi sağlamlıq xidmətlərinə çıxışı təsirləndirə bilər. Mənbə tədqiqatın girişində psixiatriyaya işə qəbul çətinliyinin Birləşmiş Krallıqla məhdudlaşmadığı və bəzi psixiatriya alt ixtisaslarında boşluqların xüsusilə nəzərəçarpacaq olduğu vurğulanır.

Məqalə həmçinin nəşr olunduğu dövrdəki Şotlandiya işçi qüvvəsi kontekstini göstərmək üçün 2025 workforce census məlumatlarına istinad edir; Şotlandiyadakı consultant psychiatrist rollarının təxminən %28-nin boş olduğunu və ya locum heyətlə müvəqqəti doldurulduğunu, ölkənin şimalında bu nisbətin %45-ə qədər yüksəldiyini bildirir. Bu müasir işçi qüvvəsi konteksti, 2020-ci ildə toplanmış motivasiya məlumatlarının niyə hələ də işə qəbul müzakirələri baxımından maraqlı olduğunu izah edir.

Şotlandiyada psixiatriya ixtisas təhsili necə qurulub?

Birləşmiş Krallıqdakı psixiatriya ixtisas yolu əsasən core psychiatry training və higher psychiatry training mərhələlərinə bölünür; mənbə hər iki mərhələni üçillik təhsil kimi təsvir edir. Core təlimdə yerləşdirmələr adətən altı ay, higher training dövründə isə təxminən bir il davam edir. Core təlimdən higher training-ə keçmək üçün tələb olunan imtahanların tamamlanması və MRCPsych kvalifikasiyasının əldə edilməsi lazımdır. Təhsilin sonunda Certificate of Completion of Training (CCT) alınaraq consultant psychiatrist kimi işləmə mərhələsinə keçilir.

Şotlandiyada tibbi təhsil və ixtisaslaşmanın təşkilində NHS Education for Scotland/Scotland Deanery, psixiatriya təlim standartları və imtahanlarında isə Royal College of Psychiatrists mərkəzi rol oynayır.

Bu Tədqiqatda “Qarışıq Metod” Nə Deməkdir?

Bu tədqiqatdakı qarışıq metod dizaynı psixiatriya seçiminin əvvəlcədən müəyyən edilmiş səbəblərini Likert tipli şkalalarla kəmiyyətcə ölçərkən, eyni zamanda iştirakçılara öz səbəblərini sərbəst mətnlə ifadə etmək imkanı verməsi və bu şərhləri tematik analizlə araşdırması deməkdir; beləliklə “hansı səbəb nə qədər vacibdir?” sualı ilə “iştirakçılar bu səbəbləri necə izah edirlər?” sualı eyni tədqiqat daxilində nəzərdən keçirilmişdir.

Sorğu necə hazırlanmışdır?

Tədqiqatçılar sorğunu dərc olunmuş ədəbiyyat, consultant psychiatrist rəyləri və psychiatry trainee geribildirimlərindən yararlanaraq hazırlamışdır. Layihə əvvəlcə dörd consultant psychiatrist ilə müzakirə edilmiş, daha sonra altı psychiatry trainee və dörd consultant psychiatrist ilə pilotdan keçirilmiş və təkliflər əsasında ifadə səviyyəsində dəyişikliklər edilmişdir.

Mənbədə görünən metod mətni sorğunun ümumilikdə 22 sualdan ibarət olduğunu bildirir. Lakin verilmiş bölmə nömrələri Section A: 1–12, Section B: 13–17, Section C: 18 və Section D: 19–21 şəklindədir. Buna görə də dərc olunmuş mətndəki nömrələndirmə cəmi ilə “22 sual” ifadəsi arasında izah olunmamış fərq mövcuddur.

Kəmiyyət bölməsi necə işləyirdi?

Section B-də karyera seçiminə təsir edə biləcək 38 ifadə beşpilləli əhəmiyyət şkalasında qiymətləndirildi:

• Çox vacib
• Kifayət qədər vacib
• Nə vacib, nə də əhəmiyyətsiz
• Kifayət qədər əhəmiyyətsiz
• Tamamilə əhəmiyyətsiz

Bunlara əlavə olaraq “bilmirəm” seçimi də var idi. Rəqəmsal analizi asanlaşdırmaq üçün cavab kateqoriyaları nömrələnmiş, lakin “bilmirəm” cavabları orta, median və standart sapma hesablamalarından çıxarılmışdır. Buna görə Table 2-də daha aşağı orta dəyər ümumiyyətlə faktorun daha vacib qiymətləndirilməsinə uyğun gəlir.

Sorğunun etibarlılığı

Mənbə Section B dəyərini qəbul edilə bilən, Section C dəyərini isə yüksək daxili tutarlılıq səviyyəsi kimi qiymətləndirir. Bu əmsallar sorğunun bütün etibarlılıq ölçülərinin sübut edildiyi mənasına gəlmir; maddələrin bir-biri ilə nə dərəcədə tutarlı cavablandırıldığı barədə məlumat verir.

Tədqiqat nümunəsi

Psixiatriyanı Seçməkdə Ən Vacib Səbəblər Hansılar Idi?

İştirakçıların kəmiyyət cavablarında ən yüksək əhəmiyyət şəxsi psixiatriya marağına və pasiyentlərin yaxşılaşmasından duyulan məmnunluğa verilmiş; bunları şəxs-mərkəzli yanaşma, insanların həyat hekayələrinə maraq, strukturlaşdırılmış təlim, uzunmüddətli terapevtik münasibət, iş–həyat balansı, multidissiplinar komanda işi və bütöv psixiatriya yanaşması izləmişdir.

Bu cədvəl psixiatriya seçiminin yalnız “iş saatları” və ya yalnız “elmi maraq” kimi tək bir faktorla izah edilə bilmədiyini göstərir. Ən yüksək sıralarda pasiyentlə münasibət, peşənin intellektual/insani mahiyyəti, təlim quruluşu və həyat tərzi eyni vaxtda yer alır.

Pasiyentlərin yaxşılaşmasının əhəmiyyəti

Mənbədə 80/83 iştirakçı pasiyentlərin yaxşılaşması ilə bağlı məmnunluğu vacib karyera səbəbi kimi qiymətləndirmişdir. Tədqiqatçılar bu nəticəni psixiatriya müalicələrinə dair mənfi və ya nihilistik baxışların əksinə, mövcud ixtisas tələbələrində pasiyent yaxşılaşmasına yönəlik yüksək səviyyəli peşəkar optimizm kimi şərh edir.

Şəxs-mərkəzli və uzunmüddətli münasibət niyə önə çıxdı?

Psixiatriyada diaqnoz və müalicə yalnız bioloji ölçmə və ya qısamüddətli prosedurlara əsaslanmır; pasiyentin həyatı, münasibətləri, davranışı və konteksti də klinik qiymətləndirmənin mühüm hissələridir. Tədqiqatda pasiyentə “bir insan kimi” fokuslanmanın və insanların özünəməxsus həyat hekayələrinə marağın yüksək sıralarda olması, iştirakçıların ixtisas seçimində psixiatriyanın bu insani və münasibətə əsaslanan mahiyyətinə dəyər verdiyini göstərir.

Eyni şəkildə, uzunmüddətli terapevtik münasibət də iştirakçıların %90-dan çoxu tərəfindən vacib hesab edilmişdir. Bu nəticə münasibətin daha yaxşı nəticələrə səbəb olduğunu sınaqdan keçirmir; yalnız ixtisas tələbələrinin peşə seçimindəki motivasiyanı təsvir edir.

İş–həyat balansı

Yaxşı iş–həyat balansı 39 nəfər tərəfindən “çox vacib”, 36 nəfər tərəfindən “kifayət qədər vacib” kimi qiymətləndirilmişdir. Mənbənin müzakirəsində arzu olunan coğrafi bölgədə işləmək, çevik iş saatları, daha az təcili/prosedur xarakterli iş və higher trainee/consultant səviyyəsində müntəzəm fiziki on-call yükünün daha məhdud olması kimi həyat tərzi elementlərinin peşə seçimində rol oynaya biləcəyi bildirilir.

Mentorların və təlim mühitinin rolu

Dəstəkləyici supervisor, mentor və rol modelləri 69 iştirakçı tərəfindən vacib hesab edilmişdir. Keyfiyyət cavablarında da müsbət komanda mədəniyyəti, dəyərli hiss etmə, müntəzəm superviziya və ilhamverici senior psychiatrist təcrübələri təkrar-təkrar dəstəkləyici mövzu kimi ortaya çıxmışdır.

Bu tədqiqat mentorluğun psixiatriya seçiminə səbəb-nəticə təsirini ölçmür. Bununla belə, kəmiyyət və keyfiyyət məlumatlarının eyni istiqaməti göstərməsi müsbət təlim təcrübəsinin işə qəbul strategiyalarında nəzərə alınması üçün hipotez yaradan bir yaxınlaşma təmin edir.

Foundation Programme-də Psixiatriya Təcrübəsi Karyera Qərarı ilə Necə Əlaqəli Idi?

Foundation Programme iştirakçıların psixiatriyanı seçdiyini ən çox bildirdiyi karyera mərhələsidir; əlavə olaraq Foundation dövründə psixiatriya yerləşdirməsində olmuşların %48-i eyni dövrdə psixiatriya karyerasına qərar verdiyini bildirərkən yerləşdirmədə olmayanlarda bu nisbət %27-dir, lakin müşahidə xarakterli tədqiqat dizaynı bu fərqin yerləşdirmənin səbəb-nəticə təsiri olduğunu sübut etmir.

İştirakçıların %78-nin Foundation Programme zamanı psixiatriya yerləşdirməsi təcrübəsi keçməsi bu təhsil mərhələsini işə qəbul baxımından xüsusilə görünən edir. Lakin psixiatriyaya onsuz da maraq göstərən həkimlərin psixiatriya yerləşdirməsinə yönəlmə ehtimalı, yerləşdirmənin keyfiyyəti, mentor təsiri və digər karyera təcrübələri nəzarətə alınmayıb.

Peşədə qalmaq niyyəti

Dörd nəfər ixtisas dəyişməyi düşündüyünü bildirmişdir; bunların üçü general practice, biri public health istiqamətində seçim etdiyini qeyd etmişdir. Bu məlumat “real retention nisbəti” deyil. Tədqiqat yalnız iştirakçıların sorğuda bildirdiyi niyyəti ölçmüş və sonrakı real karyera dəyişikliklərini izləməmişdir.

Keyfiyyət analizi hansı əlavə mövzuları ortaya çıxardı?

Yalnız 25 iştirakçının sərbəst mətn cavabı verdiyi və bütün keyfiyyət məlumatlarının bir tədqiqatçı tərəfindən kodlandığı unudulmamalıdır. Bu mövzular tədqiqatın kəmiyyət nəticələrini izah etməyə kömək edir, lakin müstəqil, doyma səviyyəsinə çatmış geniş bir keyfiyyət tədqiqatı kimi qiymətləndirilməməlidir.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Məlumat toplama prosesi

1. Şotlandiyada təhsil alan bütün 278 psychiatry trainee tədqiqat üçün hədəflənmişdir.
2. NHS Education for Scotland sorğu linkinin yayılmasını dəstəkləmişdir.
3. Online Surveys UK vasitəsilə anonim elektron sorğu istifadə edilmişdir.
4. İlk e-poçt 19 fevral 2020-ci ildə, ikinci e-poçt 11 mart 2020-ci ildə göndərilmişdir.
5. Cavab nisbətini artırmaq üçün postgraduate teaching məkanlarında da tədqiqat tanıdılmışdır.
6. Cəmi 83 tamamlanmış sorğu analizə daxil edilmişdir.
7. Likert tipli maddələr tezlik, faiz, orta, standart sapma və medianla xülasə edilmişdir.
8. Alt qruplarda kateqorik cavab fərqləri ki-kvadrat testi ilə araşdırılmışdır.
9. Sərbəst mətn cavabları induktiv tematik analizlə kodlanmışdır.

Alt qrup analizləri

Mənbə bəzi karyera səbəblərinin alt qruplarda fərqli əhəmiyyət dərəcələri aldığını bildirir. Bununla belə, çoxsaylı müqayisələr üçün FDR və ya Bonferroni düzəlişi edilmədiyi üçün aşağıdakı nəticələr kəşfiyyat xarakterlidir.

Bu p dəyərlərinin hər biri nominal test nəticəsidir. Çoxsaylı eyni vaxtlı müqayisələr aparıldıqda yanlış müsbət nəticə ehtimalı artdığı üçün düzəliş edilməmiş p<0.05 dəyərləri təsdiqlənmiş demoqrafik karyera fərqləri kimi istifadə edilməməlidir.

Psixiatriya ilə neyroelm arasındakı əlaqə

Mənbənin müzakirəsində iştirakçıların %63-nün psixiatriya, neyroelm və nevroloji tibb arasındakı kəsişməni ixtisasa yönəldən amillərdən biri kimi qiymətləndirdiyi bildirilir. Bu nəticə psixiatriya seçimində intellektual cəlbediciliyin yalnız psixososial və ya həyat tərzi amillərinə əsaslanmadığını; beynin bioloji və davranış elmləri arasındakı kəsişmənin də bəzi iştirakçılar üçün vacib olduğunu düşündürür.

Tədqiqat və tədris imkanları

İlk 15 səbəb arasında tədqiqat və tədris imkanları 61 iştirakçı tərəfindən “çox vacib” və ya “kifayət qədər vacib” hesab edilmişdir. Keyfiyyət bölməsi də tədqiqat təqaüdləri, akademik iş və təhsilin xidmət istehsalı ilə müqayisədə daha görünən şəkildə dəstəklənməsini psixiatriyanın cəlbedici tərəfləri arasında göstərir.

Bu Tədqiqat Foundation Psixiatriya Yerləşdirmələrinin İşə Qəbulu Artırdığını Sübut Edirmi?

Xeyr. Foundation dövründə psixiatriya yerləşdirməsində olmuş iştirakçılarda eyni dövrdə psixiatriyanı seçmə nisbəti daha yüksək görünsə də, tədqiqat retrospektiv öz-bəyanata əsaslanan kəsişmə tipli sorğudur; yerləşdirməyə seçilmə, əvvəlcədən mövcud psixiatriya marağı, mentor keyfiyyəti və digər karyera təcrübələri nəzarətə alınmadığı üçün yerləşdirmənin birbaşa işə qəbul artımına səbəb olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz.

Tədqiqatın birbaşa dəstəklədiyi nəticələr

• Şotlandiyadakı cavab verən psychiatry trainee-lərdə psixiatriyaya şəxsi maraq ən yüksək sıralardakı motivasiyalardan biridir.
• Pasiyentlərin yaxşılaşmasından duyulan məmnunluq ən yüksək əhəmiyyət verilən səbəblərdən biridir.
• Şəxs-mərkəzli iş və insanların həyat hekayələrinə maraq çox yüksək əhəmiyyət görmüşdür.
• Strukturlaşdırılmış təlim, terapevtik münasibətin davamlılığı və multidissiplinar komanda işi önə çıxan səbəblər arasındadır.
• İş–həyat balansı və coğrafi/çevik karyera şərtləri bir çox iştirakçı üçün vacibdir.
• Dəstəkləyici mentor, supervisor və rol modelləri kəmiyyət və keyfiyyət məlumat qatlarında təkrar ortaya çıxır.
• Foundation Programme psixiatriya karyera qərarının ən çox bildirildiyi mərhələdir.
• Cavab verənlərin böyük hissəsi gələcəkdə psixiatr kimi işləməyə davam etmək niyyətindədir.
• Keyfiyyət məlumatları psixiatriyanın terapevtik, fəlsəfi, insani, akademik və karyera müxtəlifliyinin peşənin cəlbediciliyinə töhfə verdiyini göstərir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Müəyyən karyera motivasiyasının psixiatriya seçimində səbəb olduğu göstərilməmişdir.
• Foundation psychiatry placement-ın psixiatriyaya işə qəbulu artırdığı eksperimental olaraq sübut edilməmişdir.
• Mentorluq proqramlarının konkret işə qəbul artımı təmin etdiyi sınaqdan keçirilməmişdir.
• %93.6 davam etmə niyyəti real uzunmüddətli peşədə qalma nisbəti deyil.
• 83 cavab verənin fikirləri Şotlandiyadakı bütün 278 psychiatry trainee-nin fikirləri ilə eyni qəbul edilə bilməz.
• 2020-ci ildə toplanmış fikirlərin COVID-19-dan sonrakı 2026 təlim və işçi qüvvəsi mühitini dəyişmədən təmsil etdiyi göstərilməmişdir.
• Alt qrup p dəyərləri çoxlu müqayisə düzəlişindən keçmədiyi üçün təsdiqlənmiş cinsiyyət və ya təlim mərhələsi təsirləri kimi qəbul edilə bilməz.
• 25 nəfərlik sərbəst mətn məlumatından yaradılmış mövzuların bütün Şotlandiya psixiatriya işçi qüvvəsinin keyfiyyət görüşlərini təmsil etdiyi şəkildə ümumiləşdirilməsi mümkün deyil.

2020-ci İldə Toplanmış Məlumatlar 2026-cı İl Psixiatriya İşçi Qüvvəsini Birbaşa Əks Etdirirmi?

Xeyr. Sorğu 19 fevral–11 mart 2020-ci il dövründə və COVID-19 pandemiyasının böyük təlim və işçi qüvvəsi dəyişikliklərindən əvvəl aparılmış, məqalə isə 2026-cı ildə nəşr edilmişdir; buna görə nəticələr ixtisas tələbələrinin müəyyən tarixi dövrdəki motivasiyalarını göstərir və pandemiyadan sonrakı iş forması, iş yükü, rəqəmsal təlim, kadr təzyiqi və ya karyera prioritetlərindəki dəyişiklikləri birbaşa ölçmür.

Əsas məhdudiyyətlər

%30 cavab nisbəti: Sorğu bütün psychiatry trainee-lərə göndərilsə də yalnız 83 nəfər cavab vermişdir. Cavab verməyən şəxslərin daha mənfi və ya fərqli təcrübələrə sahib olması mümkündür.

Non-response və positive-feedback bias: Artıq psixiatriyanı seçmiş və sorğunu könüllü tamamlamış iştirakçılar ixtisasları barədə daha müsbət düşüncələrə sahib ola bilər.

Social desirability bias: İştirakçılar özlərinin seçdiyi ixtisas yolunu mənfi qiymətləndirməkdə daha ehtiyatlı davranmış ola bilər.

Recall bias: Bəzi iştirakçılar psixiatriya qərarını illər əvvəl vermişdir; qərar anındakı motivasiyaların sonradan yenidən qurulmuş olması mümkündür.

Kəsişmə dizaynı: Motivasiyalar və karyera niyyətləri bir zaman nöqtəsində ölçülmüşdür. Real işə qəbul və retention davranışı longitudinal olaraq izlənilməmişdir.

Çoxlu müqayisə düzəlişi yoxdur: Subgroup analizlərindəki nominal p dəyərləri Tip I xəta riskinə açıqdır.

Keyfiyyət nümunəsi kiçikdir: Sərbəst mətn sualına yalnız 25 nəfər cavab vermişdir.

Tək kodlayıcı: Keyfiyyət məlumatlarını bir tədqiqatçı kodlamış, reflexivity və ya credibility check aparılmamışdır.

Pandemiyadan əvvəlki məlumat: Məlumatların toplanması 2020-ci ilin əvvəlində baş vermişdir. COVID-19-dan sonra ixtisas təhsili, işçi rifahı, xidmət tələbi və işçi qüvvəsinin strukturu dəyişmiş ola bilər.

Mənbədaxili sual sayı fərqi: Mətn ümumilikdə 22 sual bildirsə də, görünən bölmə nömrələri 1–21 aralığını əhatə edir.

İşə qəbul baxımından tədqiqatın ortaya çıxardığı tətbiq oluna bilən tədqiqat sahələri

Mənbənin nəticələri psixiatriya işə qəbul strategiyalarının yalnız reklam və ya ixtisas yerlərinin sayı üzərindən qiymətləndirilməməsi gərəkdiyini düşündürür. Gələcəkdə nəzarətli və ya longitudinal tədqiqatlar erkən keyfiyyətli psixiatriya təması, mentor dəstəyi, müsbət komanda mədəniyyəti, tədqiqat/tədris imkanları, çevik iş quruluşu və alt ixtisas müxtəlifliyinin real karyera müraciəti və uzunmüddətli retention ilə əlaqəsini ayrı-ayrılıqda qiymətləndirə bilər.

Bu təklif mövcud tədqiqatın “hansı siyasət mütləq işləyir?” sualını cavablandırdığı mənasına gəlmir. Tədqiqatın əsas töhfəsi psixiatriyanı həqiqətən seçmiş ixtisas tələbələrinin qərarlarını hansı peşə, şəxsi, təhsil və sosial amillərlə əlaqələndirdiyini sistemli şəkildə görünən etməkdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Reasons for Choosing Psychiatry as a Career Specialty in Scotland: A Mixed-Methods Study

Müəlliflər: Taimur Khan; Karan Varshney.

Məsul müəllif: Karan Varshney.

Qurumlar: Ballarat North Adult Mental Health Service, Grampians Health, Ballarat, Australia; School of Population and Preventive Medicine, Monash University, Melbourne, Australia; Department of Medicine, Peninsula Health, Frankston, Australia.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Biblioqrafik qeyd: Psychiatry International, 2026, 7(4), 163.

DOI: 10.3390/psychiatryint7040163

Nəşr tarixçəsi: Alınma 20 may 2026; reviziya 23 iyul 2026; qəbul 24 iyul 2026; nəşr 29 iyul 2026.

Mənbə növü: Şotlandiyadakı psixiatriya ixtisas tələbələri arasında aparılmış kəsişmə, təsviri, sorğu əsaslı qarışıq metod tədqiqatı.

Məlumat toplama dövrü: İlk elektron dəvət 19 fevral 2020, ikinci dəvət 11 mart 2020; tədqiqat məlumatları COVID-19 pandemiyasının əsas işçi qüvvəsi və təlim təsirlərindən əvvəl toplanmışdır.

Tədqiqat populyasiyası: Tədqiqat dövründə Şotlandiyada təhsil alan 278 psychiatry trainee-nin hamısı dəvət edilmişdir.

Yekun nümunə: N=83; 46 core və 37 higher psychiatry trainee; cavab nisbəti %30.

Orta yaş: 31.87 il.

Əsas tibbi kvalifikasiya: İştirakçıların 76-sı (%91.6) UK məzunudur.

Foundation psychiatry placement: 64 iştirakçı (%78).

Sorğu: Demoqrafiya/təlim, psixiatriya seçim səbəbləri, psychiatry practice üçün uyğun hesab edilən xüsusiyyətlər və sərbəst mətn bölmələrini ehtiva edən tədqiqatçı tərəfindən hazırlanmış questionnaire.

Karyera səbəbi maddələri: Section B-də 38 ifadə; beşpilləli əhəmiyyət şkalası və əlavə “bilmirəm” seçimi.

Daxili tutarlılıq: Section B Cronbach α=0.765; Section C α=0.907.

Kəmiyyət analizi: Tezlik, faiz, mode, mean, standard deviation, median və subgroup kateqorik müqayisələrində ki-kvadrat testi; p<0.05 nominal əhəmiyyət həddi.

Çoxlu test düzəlişi: Subgroup analizləri üçün tətbiq edilməmişdir; mənbə bunların kəşfiyyat xarakterli şərh edilməli olduğunu bildirir.

Keyfiyyət analizi: Sərbəst mətn cavabları bir tədqiqatçı tərəfindən induktiv tematik analizlə kodlanmış; altı kateqoriya və 11 mövzu yaradılmışdır.

Keyfiyyət cavab sayı: 25 iştirakçı (%30).

Analiz proqramı: IBM SPSS Statistics Version 25.0; bəzi analizlərdə Online Surveys UK sisteminin daxili imkanları və Microsoft Excel istifadə edilmişdir.

Ən yüksək əhəmiyyət verilən səbəblər: Şəxsi psixiatriya marağı və pasiyent yaxşılaşmasından duyulan məmnunluq; hər iki maddədə 80/83 iştirakçı “çox vacib” və ya “kifayət qədər vacib” cavabını vermişdir.

Foundation nəticəsi: Karyera qərarının ən çox bildirildiyi mərhələ Foundation Programme-dir; n=36, %43.4.

Retention niyyəti: Müvafiq suala cavab verən 63 nəfərin 59-u (%93.6) psixiatr kimi işləməyə davam etmək istəmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmamışdır.

Etika: University of Edinburgh Ethics Committee; protocol 2020/04; təsdiq 21 yanvar 2020. Tədqiqat Helsinki Bəyannaməsinə uyğun aparılmışdır.

Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan alınmışdır; elektron sorğunun tamamlanması iştiraka razılıq kimi qəbul edilmişdir.

Məlumatların əlçatanlığı: Nəticələri dəstəkləyən məlumatlar əsaslandırılmış sorğu əsasında məsul müəllifdən istənilə bilər; mühüm hissəsi məqalə və supplementary materials daxilindədir.

Maraqlar toqquşması: Müəlliflər maraqlar toqquşması bildirməmişdir.

Müəllif töhfələri: Taimur Khan tədqiqat ideyasını hazırlamış, sorğunu dizayn edib yaymış, nəticələri şərh etmiş və məqalənin yazılmasına töhfə vermişdir. Karan Varshney məqalənin yazılması və nəzərdən keçirilməsinə töhfə vermişdir.

Tədqiqatın mənşəyi: Məqalə birinci müəllifin University of Edinburgh-dakı MSc in Clinical Education dissertasiya işinə əsaslanır.

Mənbədaxili nömrələndirmə qeydi: Metod mətni sorğunun ümumilikdə 22 sualdan ibarət olduğunu bildirsə də, Section A–D üçün verilmiş sual nömrələri görünən şəkildə 1–21-i əhatə edir. Supplementary questionnaire ayrıca doğrulanmadığı üçün çatışmayan sual təxmin edilməmişdir.

Əsas şərh sərhədi: Tədqiqat artıq psixiatriyanı seçmiş və sorğuya cavab vermiş Şotlandiya ixtisas tələbələrinin retrospektiv olaraq bildirdikləri motivasiyaları təsvir edir. Müəyyən bir təhsil təmasının, mentorluğun və ya iş şəraitinin psixiatriya seçiminə səbəb olduğunu; bildirilən motivasiyaların bütün Şotlandiya trainee populyasiyasını təmsil etdiyini və ya 2020-ci ildəki fikirlərin pandemiyadan sonrakı işçi qüvvəsi mühitinə dəyişmədən daşındığını sübut etmir.