Bu tədqiqat Avstraliyadakı Böyük Sədd Rifinin sahilə yaxın hissəsində yerləşən Orpheus Adasının Pioneer Bay körfəzində 2025-ci ilin fevralında baş vermiş fövqəladə yağıntıdan sonra mərcan icmalarında yaranan dəyişiklikləri araşdırır. Hiposalinlik, güclü yağıntı, şirin su daxilolması və ya səth axını nəticəsində dəniz suyunun normal duzluluq səviyyəsinin nəzərəçarpacaq dərəcədə azalması vəziyyətidir. Tədqiqatçılar 2024 və 2025-ci illərdə aparılan sahə nümunələmələrini müqayisə etmiş, iki sahədə üç müxtəlif rif zonunda ümumilikdə 562 transektdən istifadə etmiş və sərt/yumşaq mərcan örtüyünü qarışıq modellərlə, sərt mərcan takson tərkibini isə MANOVA ilə qiymətləndirmişlər.

2025-ci ilin fevralında yaxınlıqdakı meteoroloji stansiyada 2001,4 mm yağıntı qeydə alınmışdır; bu miqdar fevral ayı üzrə uzunmüddətli orta göstərici olan 488,2 mm-dən dörd dəfədən çoxdur. Yağıntının pikindən sonra 8 fevralda Pioneer Bay səth suyunda ölçülən duzluluq cəmi 10,0–11,7 ppt olmuşdur. Sərt mərcan örtüyü %41,66-dan %13,92-yə enərək %66,60; yumşaq mərcan örtüyü isə %11,33-dən %3,61-ə enərək %68,14 azalmışdır.

İtki dərinliyə görə son dərəcə qeyri-bərabərdir. Sərt mərcan örtüyü Point rif düzündə %87,46, Cages düzündə %74,48; rif təpələrində %62,80–70,99 arasında azaldığı halda, daha dərin rif yamaclarında yalnız %2,43–12,55 azalmışdır. Bu dərinlik qradiyenti səthə yaxın şirin su qatının yaratdığı həddindən artıq aşağı duzluluğun əsas stress mənbəyi olması yozumu ilə uyğun gəlir.

Bununla belə, tədqiqat nəzarətli eksperiment deyil və daşqın boyunca fasiləsiz duzluluq qeydi mövcud deyil. Sedimentasiya, eutrofikasiya, sahil runoff-u və məhdud istilik stresi mərcanların fizioloji yükünü artırmış ola bilər. Mənbə hiposalinliyin müşahidə olunan ölümlərin ən ehtimal olunan əsas səbəbi olduğunu müdafiə edir, lakin mövcud zaman həlli ilə müxtəlif stress amillərinin müstəqil töhfələrini ayıra bilmir.

Tədqiqatın əsas problemi

Mərcan rifləri üzərində iqlim mənşəli təzyiqlər çox vaxt dəniz temperaturlarının yüksəlməsi və termal bleaching kontekstində müzakirə olunur. Bunun əksinə, güclü yağıntı və ya daşqından sonra dəniz suyunun sürətlə durulması nəticəsində yaranan aşağı duzluluq hadisələrinin mərcan icmalarına ekoloji təsirləri daha az sənədləşdirilmişdir.

Mərcanlar dəniz duzluluğu diapazonuna uyğunlaşmış orqanizmlərdir və qəfil şirin su daxilolması xüsusilə dayaz riflərdə ciddi osmotik stress yarada bilər. Mənbənin istinad etdiyi əvvəlki tədqiqatlara görə, bir çox sərt mərcan qısamüddətli duzluluq azalmasına dözə bilsə də, daha şiddətli və ya daha uzunmüddətli məruzqalma bleaching, fotosintetik qabiliyyətin itirilməsi və ölüm ilə nəticələnə bilər.

Tədqiqatın əsas sualı 2025-ci ilin fevralındakı fövqəladə yağıntı və onunla əlaqəli aşağı duzluluqdan sonra Pioneer Bay-də sərt və yumşaq mərcan örtüyünün necə dəyişdiyi və bu itkinin rif zonları ilə sərt mərcan taksonları arasında bərabər paylanıb-paylanmadığıdır.

Hiposalinlik Nədir və Mərcanlara Niyə Təsir Edir?

Hiposalinlik dəniz suyunun duzluluğunun güclü yağıntı və ya şirin su daxilolması səbəbindən normal dəniz səviyyələrindən nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağı düşməsidir; mərcanlar dar duzluluq diapazonuna uyğunlaşdığından güclü və uzunmüddətli durulma hüceyrə osmotik tarazlığını, simbiont yosun sıxlığını və fotosintetik qabiliyyəti pozaraq bleaching və ölüm riskini artıra bilər.

Mənbə bildirir ki, dayaz və gelgitlərarası habitatlarda bəzi hadisələr zamanı duzluluq 10 ppt və ya daha aşağı səviyyəyə enə bilər. Bunun əksinə, açıq dəniz mərcanlarının yaşadığı normal mühit təxminən 34–36 ppt səviyyəsindədir. Buna görə güclü yağıntı zamanı səthdə yaranan aşağı sıxlıqlı şirin su qatı dayaz mərcan koloniyaları üçün çox kəskin ekoloji dəyişiklik yarada bilər.

Orpheus Adası hadisəsində birbaşa səth suyu ölçmələri 8 fevral 2025-ci ildə 10,0–11,7 ppt arasında dəyərlər göstərmişdir. Bu ölçmələr yalnız altı nümunəyə aiddir və bütün daşqın dövrünü əhatə etmir. Mənbə 4–12 fevral arasında oxşar və ya daha aşağı duzluluğun davam etmiş ola biləcəyini irəli sürür; bu ikinci ifadə müşahidə deyil, yağıntı və runoff şəraitinə əsaslanan nəticə çıxarışıdır.

Pioneer Bay niyə mühüm təbii müşahidə sahəsidir?

Pioneer Bay Orpheus Adasının qərbə baxan, nisbətən qorunan tərəfində yerləşən inkişaf etmiş saçaq rif sistemidir. Rif düzü genişdir və qumlu sahələrlə konsolidasiya olunmuş karbonat substrat yamaqlarını birlikdə ehtiva edir. Xarici kənara doğru konsolidasiya olunmuş substrat artır və rif kənarı təxminən 6–8 metr dərinlikdəki qumlu dibə doğru dik şəkildə enir.

Tədqiqat iki sahədən istifadə etmişdir:

• Cages: Pioneer Bay-in şimal hissəsindəki sahə.
• Point: körfəzin qərb hissəsindəki Pioneer Point sahəsi.

Hər sahə üç rif zonasına bölünmüşdür:

• rif düzü,
• rif təpəsi,
• rif yamacı.

Bu zonalaşdırma elmi baxımdan vacibdir; çünki şirin su dəniz suyundan daha aşağı sıxlığa malikdir və səthə yaxın qalmağa meyllidir. Buna görə eyni yağıntı hadisəsi dayaz düzü və təpəni bir neçə metr daha dərində yerləşən yamacla müqayisədə daha güclü təsirləndirə bilər.

Uzunmüddətli yağıntı qeydi

Tədqiqatçılar fövqəladə yağıntının miqyasını müəyyən etmək üçün Orpheus Adasından təxminən 20 km uzaqda yerləşən Halifax Macrossan Street meteoroloji stansiyasının məlumatlarından istifadə etmişlər. Stansiyada 1898-ci ilin iyunundan 2025-ci ilin dekabrınadək dövrün təxminən %97-ni əhatə edən aylıq yağıntı qeydi mövcuddur.

2025-ci ilin fevral göstəricisi nəinki orta dəyəri dörd dəfədən çox aşmış, həm də mənbənin mövcud tarixi qeyddə bildirdiyi əvvəlki bütün aylıq cəmləri keçmişdir.

Eyni dövrdə istilik stresi hansı səviyyədə idi?

Termal stress NOAA Coral Reef Watch tərəfindən təqdim olunan Degree Heating Week (DHW) metrikası ilə qiymətləndirilmişdir. Mənbənin istifadə etdiyi istinada görə, 4 °C-həftə və daha yüksək dəyərlərdə orta bleaching; 8 °C-həftədən yuxarı isə ağır bleaching və orta səviyyəli ölüm gözlənilə bilər.

2025-ci ilin əvvəlində Pioneer Bay bölgəsində toplanan termal stress fevralın əvvəlində ən çox 4,33 °C-həftəyə çatmışdır. Mənbə bu dəyəri bleaching yarada bilən, lakin müşahidə olunan kütləvi ölümü təkbaşına izah etməsi gözlənilməyən istilik stresi səviyyəsi kimi qiymətləndirir.

Mərcan İtkisi Niyə Ən Çox Dayaz Rif Düzündə və Təpəsində Görüldü?

Mərcan itkisinin dayaz rif düzü və təpəsində xeyli yüksək olması aşağı sıxlıqlı şirin suyun səthdə toplanması və bəzi aşağı gelgitlərdə bu habitatların birbaşa çox aşağı duzluluqlu səth suyuna məruz qalması ilə uyğun gəlir; daha dərin yamaca doğru dəniz suyu ilə qarışma artdıqca hiposalinliyin şiddəti azala bilər.

4–12 fevral dövründə bildirilən ən yüksək gelgit diapazonu 11 fevralda 0,59–3,71 metr olmuşdur. Rif təpəsi və düzünün bəzi hissələri gelgit hündürlüyü 0,60 metr və ya daha aşağı düşdükdə açıqda qala bildiyindən, ən aşağı gelgitlərdə yağıntı və yerli runoff mənşəli şirin suya birbaşa məruz qala bilər.

Tədqiqatçılar materik hövzələrindən gələn sahil daşqın sularının Pioneer Bay-ə yalnız 17 fevraldan sonra çatdığını bildirirlər. Buna görə hadisənin ilk və ən şiddətli hiposalinlik mərhələsinin böyük ölçüdə Orpheus Adası üzərindəki yerli yağıntı və yaxın hövzə runoff-u ilə bağlı olduğu düşünülür.

Sərt mərcan itkisinin dərinliyə görə paylanması

Rif yamacında orta dəyişiklik kiçik olsa da, Point-in 2025-ci il yamac məlumatları tam homogen deyil. On yeddi transektin yeddisində sərt mərcan örtüyü %15-dən aşağı ölçülmüşdür. Mənbə bunu bəzi yerli yamac sahələrində itki baş vermiş ola biləcəyinin göstəricisi kimi qiymətləndirir.

Yumşaq mərcanlar da təsirləndimi?

Bəli. Yumşaq mərcan örtüyü ümumilikdə %68,14 azalmış və ən ağır itki rif düzündə müşahidə olunmuşdur; düzün yumşaq mərcan örtüyündə azalma %90-dan çoxdur. Təpə və yamacdakı dəyişikliklər daha məhduddur.

Sahə tədqiqatında dominant yumşaq mərcanların Lobophytum və Sarcophyton olduğu bildirilmiş, lakin yumşaq mərcanlar sahə məlumatlarında genus səviyyəsində ayrıca kateqoriyalara bölünməmişdir. Buna görə tədqiqat sərt mərcanlarda apardığı ətraflı takson müqayisəsini yumşaq mərcanlara tətbiq etmir.

Merulinidae Ən Həssas Mərcan Qrupu İdimi?

Mənbə Merulinidae-ni birbaşa ən həssas qrup kimi göstərmir; Merulinidae 2024-cü ildə rif düzündə çox bol olduğuna görə ümumi sərt mərcan örtüyü itkisində mütləq olaraq ən böyük töhfələrdən birini verdiyi halda, ən yüksək nisbi itkilər branching Porites və Lobophylliidae-də müşahidə olunmuşdur.

Bu fərq mütləq itki ilə nisbi həssaslıq arasındakı fərqi göstərir. Başlanğıcda çox bol olan bir takson orta səviyyəli nisbi itki yaşasa belə, ümumi örtük azalmasına çox böyük töhfə verə bilər. Başlanğıcda nadir olan başqa bir takson isə demək olar ki, tamamilə yox olsa da, ümumi örtük dəyişikliyinə mütləq töhfəsi daha kiçik ola bilər.

Mənbə müzakirəsinin mühüm nəticəsi ondan ibarətdir ki, daha davamlı sayılan böyük/massive morfologiyalar belə kifayət qədər şiddətli və uzunmüddətli aşağı duzluluq məruzqalmasında ciddi itki yaşaya bilər.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Sahə nümunələməsi

Bentik icma tərkibi dərinlik konturuna paralel yerləşdirilmiş təkrarlanan 20 metrlik transektlər boyunca point-intercept üsulu ilə ölçülmüşdür. Hər transektdə 50 cm intervallarla ümumilikdə 40 nümunə nöqtəsi qeydə alınmışdır.

Sərt mərcanlar mümkün olduqda genus səviyyəsində, zəruri hallarda isə morfoloji kateqoriyaya görə ayrılmışdır. Takson identifikasiyasında iştirak edən tələbələr Coral Finder 2022, skelet materialı, sahə görüntüləri və canlı nümunələrdən istifadə etməklə təlim keçmişlər.

Ümumi nümunələmə səyi 562 transektdir. Mənbəyə görə yamacda daha az transekt olmasının səbəbi dərin habitatların effektiv nümunələnməsi üçün SCUBA tələb olunmasıdır.

Sərt və yumşaq mərcan örtüyü necə təhlil edildi?

Sərt mərcanlar və yumşaq mərcanlar üçün iki ayrı General Linear Mixed Model qurulmuşdur. Modellər:

• glmmTMB 1.1.14 paketi,
• Tweedie paylanması,
• log bağlantı funksiyası,
• il: 2024 və 2025,
• sahə: Cages və Point,
• zona: düz, təpə və yamac,
• transekt: random effect

strukturundan istifadə etmişdir.

Model uyğunluğu DHARMa 0.4.7 ilə yoxlanmış və mənbə residual/predicted-value strukturunda əhəmiyyətli kənarlaşma aşkar edilmədiyini bildirmişdir. Təhlil R 4.5.1 mühitində aparılmışdır.

Sərt mərcan GLMM nəticələri

Üçlü qarşılıqlı təsirin əhəmiyyətli olması 2024–2025 dəyişiminin bütün sahə və zona kombinasiyalarında eyni böyüklükdə olmadığını təsdiqləyir. Şəkil 3-də də hər iki sahənin düz və təpə zonlarının 2025-ci ildə kəskin şəkildə aşağı düşdüyü, yamac box-plot-larının isə ümumilikdə daha çox üst-üstə düşdüyü görünür.

Yumşaq mərcan GLMM nəticələri

Yumşaq mərcanlarda üçlü qarşılıqlı təsir əhəmiyyətli deyil; lakin il × sahə, il × zona və sahə × zona qarşılıqlı təsirləri əhəmiyyətlidir. Mənbə qrafikləri hər iki sahədə düz zonanın ən güclü azalmanı göstərdiyini, Cages təpəsində də əhəmiyyətli azalma olduğunu göstərir.

Sərt mərcan tərkibi üçün MANOVA

Taksonomik dəyişikliyi qiymətləndirmək üçün sərt mərcanlar aşağıdakı əsas qruplara ayrılmışdır: Acropora, Montipora, Pocillopora, branching Porites, massive Porites, Merulinidae, Lobophylliidae və “digər sərt mərcanlar”.

Bütün əsas amillərin və qarşılıqlı təsirlərin əhəmiyyətli olması sərt mərcan icmasının tərkibinin yalnız ümumi azalma yaşamadığını; dəyişikliyin habitat və sahə kontekstinə görə müxtəlif takson kombinasiyaları vasitəsilə baş verdiyini göstərir.

Şəkil 5 nəyi göstərir?

Mənbənin Şəkil 5-i eyni məlumatlara iki fərqli baxış təqdim edir. Yuxarı panellər 2024–2025 arasındakı mütləq örtük dəyişikliyini faiz bəndi ilə göstərir, aşağı panellər isə 2025/2024 bolluq nisbətini log miqyasında istifadə edərək başlanğıc bolluğundan asılı olmayan nisbi həssaslığı vurğulayır.

Buna görə Merulinidae-nin geniş mütləq itkisi ilə branching Porites və Lobophylliidae-nin çox yüksək nisbi itkisi eyni zamanda doğru ola bilər. Qrafik bu iki sualı ayırır: “Ümumi mərcan örtüyü itkisinin böyük hissəsini hansı qrup təşkil etdi?” və “Öz başlanğıc populyasiyasına nisbətən ən ağır proporsional itkini hansı qrup yaşadı?”

Müşahidə Olunan Mərcan İtkisini Yalnız Hiposalinlik İzah Edirmi?

Xeyr; tədqiqat hiposalinliyin əsas və ən ehtimal olunan stress mənbəyi olduğunu müdafiə etməklə yanaşı, sedimentasiya, eutrofikasiya, sahil runoff-u və orta səviyyəli istilik stresinin mərcanların metabolik yükünü artırmış ola biləcəyini və mövcud zaman həllinin bu stresslərin müstəqil töhfələrini ayırmağa kifayət etmədiyini açıq şəkildə bildirir.

Hiposalinlik izahını dəstəkləyən əsas amillər bunlardır:

• tarixi qeyddə fövqəladə böyüklükdə yağıntı,
• hadisədən sonra ölçülən 10,0–11,7 ppt səth duzluluğu,
• ölümün səthə ən yaxın zonlarda daha yüksək olması,
• yamacın böyük ölçüdə qorunması,
• hadisədən sonra mərcanlar və nəhəng istiridyələr kimi digər bentik orqanizmlərdə birbaşa zədələnmənin müşahidə edilməsi,
• eyni dövrdə istilik stresinin kütləvi ölüm gözlənilən DHW səviyyəsindən aşağı olması.

Bunun əksinə, tədqiqatda fasiləsiz duzluluq sensorları sırası və ya stress faktorlarını nəzarətli şəkildə ayıran eksperiment mövcud deyil. Buna görə nəticə güclü sahə dəlilidir, lakin tək-amilli eksperimental səbəbiyyət sübutu deyil.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• 2025-ci ilin fevral yağıntısı bölgənin uzunmüddətli qeydlərində fövqəladə hadisədir.
• Pik yağıntıdan sonra Pioneer Bay səth suyunda çox aşağı duzluluq ölçülmüşdür.
• Sərt mərcan örtüyü 2024–2025 arasında %66,60 azalmışdır.
• Yumşaq mərcan örtüyü eyni dövr müqayisəsində %68,14 azalmışdır.
• Ən ağır mərcan itkisi rif düzü və rif təpəsində baş vermişdir.
• Dərin rif yamacı ümumilikdə xeyli aşağı itki göstərmişdir.
• Sərt mərcan icmasının tərkibi takson, sahə və zona kontekstinə görə dəyişmişdir.
• Merulinidae ümumi örtük itkisinin mühüm hissəsini təşkil etmişdir.
• Branching Porites və Lobophylliidae ən yüksək nisbi itkilər arasındadır.
• Hiposalinlik müşahidə olunan kütləvi mərcan itkisinin mənbə tərəfindən ən güclü ilkin izahı kimi qiymətləndirilmişdir.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Tədqiqat 2025-ci ilin fevralı boyunca fasiləsiz duzluluq zaman sırası təqdim etmir.
• 10,0–11,7 ppt dəyərləri bütün 4–12 fevral dövrünün fasiləsiz ölçülmüş dəyərləri deyil.
• Tədqiqat hiposalinlik, sedimentasiya, eutrofikasiya və istilik stresinin müstəqil ölüm töhfələrini kəmiyyətcə ayırmır.
• Örtük azalması bütün ayrı-ayrı mərcan koloniyalarının ölüm nisbəti ilə eyni ölçü deyil.
• Merulinidae-nin mütləq itkidə dominantlığı onun mütləq ən fizioloji həssas takson olduğunu göstərmir.
• Pioneer Bay nəticələri bütün Böyük Sədd Rifinin eyni hadisədən eyni dərəcədə təsirləndiyini göstərmir.
• Tədqiqat digər körfəz və riflərdə hiposalinlik məruzqalmasının böyüklüyünü ölçmür.
• Bir illik əvvəl-sonra müqayisəsi uzunmüddətli bərpa və ya yenidən kolonizasiya sürətini müəyyən etmir.

Ekoloji məna

Tədqiqat aşağı duzluluğu rif iqlim riski müzakirələrində istilik qədər görünən olmasa da, yerli səviyyədə son dərəcə ağır nəticələr yarada bilən kəskin stress amillərindən biri kimi önə çıxarır. Xüsusilə sahilə yaxın, dayaz və şirin su daxilolmasına açıq riflər güclü yağıntı hadisələrinə qarşı daha yüksək fiziki məruzqalma daşıya bilər.

Mənbə eyni zamanda sürətli böyüyən branching Acropora və Pocillopora kimi struktur baxımından mühüm mərcanların bölgədə artıq aşağı bolluqda olmasını böyük pozuntular arasındakı bərpa müddətinin kifayət etməyə biləcəyinin göstəricisi kimi müzakirə edir. Daha yavaş böyüyən massive Porites kimi mərcanların bərpasının isə daha uzun çəkə biləcəyi bildirilir.

Nəticə bölməsi ekstremal yağıntı hadisələrinin gələcəkdə daha intensiv olmasına dair iqlim proqnozları ilə birlikdə nəzərdən keçirildikdə hiposalinliyin digər iqlim təzyiqlərinə əlavə olunan birgə rif stressi ola biləcəyini vurğulayır. Bu, tədqiqatın Pioneer Bay sahə nəticələrindən çıxardığı ekoloji risk şərhidir; tədqiqat gələcəkdə konkret yağıntı və ya mərcan itkisi miqdarlarını proqnozlaşdıran iqlim modeli qurmur.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal tədqiqat: Taxonomic Variation in Coral Depletion at Orpheus Island (Inshore Great Barrier Reef, Australia) Linked to Unprecedented Rainfall and Hyposalinity

Müəlliflər: Morgan S. Pratchett; Harrison Locke; Roemer Booij; Ewa Buczkowska; Raj H. Mathias; Jennifer Calcraft; Gideon Heller-Wagner; Scott F. Heron; Peter C. Doll; Mike J. McWilliam.

Məsul müəllif: Morgan S. Pratchett.

Qurumlar: College of Science and Engineering, James Cook University, Townsville, Queensland, Australia; Orpheus Island Research Station, James Cook University, Townsville, Queensland, Australia.

Jurnal: Biology.

Nəşriyyat: MDPI, Basel, Switzerland.

Biblioqrafik qeyd: Biology 2026, 15(9), 718.

DOI: 10.3390/biology15090718.

Nəşr prosesi: Alınma 30 Mart 2026; reviziya 25 Aprel 2026; qəbul 29 Aprel 2026; nəşr 1 May 2026.

Mənbə növü: Rəyli, açıq çıxışlı sahə ekologiyası tədqiqat məqaləsi.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY).

Tədqiqat sahəsi: Pioneer Bay, Orpheus Island, sahilə yaxın mərkəzi Great Barrier Reef, Australia.

Sahə dizaynı: İki sahə × üç rif zonası × iki illik nümunələmə; ümumilikdə 562 transekt.

Nümunələmə üsulu: 20 m point-intercept transekt; hər transekt üçün 40 nöqtə və 50 cm nümunələmə intervalı.

Ekoloji məlumat: Australian Government Bureau of Meteorology Halifax Macrossan Street Station; İyun 1898–Dekabr 2025 yağıntı qeydi. Termal stress NOAA Coral Reef Watch Degree Heating Week məlumatları ilə qiymətləndirilmişdir.

Statistik metod: glmmTMB 1.1.14; General Linear Mixed Models; Tweedie paylanması; log link; transekt random effect; DHARMa 0.4.7 model diagnostikaları; sərt mərcan takson tərkibi üçün MANOVA/Pillai Trace.

Proqram təminatı: R 4.5.1.

Maliyyələşdirmə: Sahə nümunələməsi James Cook University tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Scott F. Heron Australian Research Council DP230102986 dəstəyi almışdır.

Etik bəyanat: Institutional Review Board Statement “Not applicable” olaraq verilmişdir.

Məlumat əlçatanlığı: Xam məlumatların sorğu əsasında müəlliflər tərəfindən təqdim ediləcəyi bildirilmişdir.

Təşəkkür: 2024 və 2025-ci illərdə Orpheus Island Research Station illik sahə dərslərində Coral Reef Ecology kursunda iştirak edən James Cook University bakalavr və Marine Biology magistr tələbələri mərcan nümunələməsinə töhfə vermişlər.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması olmadığını bildirmişlər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma M.S.P., H.L. və P.C.D.; metodologiya M.S.P., H.L., P.C.D. və M.J.M.; formal təhlil R.H.M., S.F.H., P.C.D. və M.J.M.; araşdırma M.S.P., H.L., R.H.M., R.B., E.B., J.C. və G.H.-W.; ilkin qaralama M.S.P. və M.J.M.; nəzarət M.S.P., H.L. və P.C.D. tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Mənbədaxili texniki qeyd 1: Xülasə və nəticə məlumatları sərt/yumşaq mərcan müqayisəsini Sentyabr 2024–Oktyabr 2025 kimi verdiyi halda, giriş bölməsi sahə nümunələməsini Oktyabr 2024 və Sentyabr 2025 kimi yazır. Ayların ardıcıllığı mənbə daxilində tutarlı deyil.

Mənbədaxili texniki qeyd 2: Appendix A1–A3 cədvəl izahlarında il amili “2025 and 2025” kimi yazılmışdır; metod və əsas təhlil iki ilin 2024 və 2025 olduğunu açıq şəkildə bildirir.

Mənbədaxili texniki qeyd 3: Daşqın boyunca fasiləsiz duzluluq qeydi yoxdur. 10,0–11,7 ppt dəyərləri 8 Fevral 2025-də götürülmüş altı səth suyu nümunəsidir; 4–12 Fevral boyunca oxşar və ya daha aşağı duzluluğun yaşandığı mənbə müəlliflərinin çıxarışıdır.

Mənbədaxili texniki qeyd 4: Mənbə hiposalinliyin əsas ölüm səbəbi olduğunu güclü şəkildə müdafiə edir, lakin sedimentasiya, eutrofikasiya, sahil runoff-u və istilik stresinin müstəqil töhfələrini ayırmağa imkan verən zaman həllinin olmadığını qəbul edir.

Əsas şərh sərhədi: Tədqiqat fövqəladə yağıntıdan əvvəl və sonra aparılan sahə nümunələmələrini müqayisə edən müşahidəvi araşdırmadır. Hiposalinlik ilə mərcan itkisi arasındakı məkan, zaman və fizioloji uyğunluq güclüdür; lakin araşdırma nəzarətli tək-amilli səbəbiyyət eksperimenti deyil.

Vizual yenidən çəkilmə uyğunluğu: Çox yüksək. Yağıntı–duzluluq–dərinlik–mərcan itkisi zənciri, habitat zonlarına görə sərt mərcan itki faizləri və mütləq/nisbi takson itkisi fərqi orijinal Verianla vizualları ilə təhlükəsiz şəkildə yenidən çəkilə bilər.

Verianla Live / Live Figure uyğunluğu: Uyğundur. Mənbədə verilən sabit 2024–2025 mərcan örtüyü dəyərləri və zona əsaslı itki faizləri source-faithful müqayisəli qrafik və ya mərhələli habitat təqdimatı kimi göstərilə bilər. Xam zaman sırası olmayan dövrlər arasında interpolasiya edilməməlidir.