Bu tədqiqat, uşaqlıq dövründa Kawasaki xəstəlığı geçiren kişilərde juvenil idiopatik artrit, dumantemik lupus eritematozus və Henoch–Schönlein purpurası diaqnozlarının uzun müddətlide daha sık görülüp görülmediğini araştırmıştır. İsrail’deki Clalit Health Services kayıtlarından Kawasaki xəstəlığı diaqnozsı alan 2.126 çocuk, eyni yaş və cinsteki 10.630 nəzarətle 1:5 nisbətinda eşleştirilmiş; revmatik xəstəliklərın görülme sıklığı 2, 5, 10, 15 və 20 yıllık dəhəmiyyətlerde qarşılaştırılmıştır. Bulgular, en tutarlı ilişkinin juvenil idiopatik artrit üçün bulunduğunu; dumantemik lupus eritematozus riskindeki artışın ilk 10 yıl, Henoch–Schönlein purpurasındaki artışın isə xüsusilə ilk iki yıl ilə məhdud kaldığını göstərir. Bununla belə toplam olay sayıları azdır və tədqiqat nedensellik sübut etmir.

İlk iki yılda juvenil idiopatik artrit görülme sürəti Kawasaki grubunda 100.000 şəxs-il bpeyəndna 117,83, nəzarət qrupunda 9,41 kimi hesablanmışdır. Anne və babadaki autoimmun xəstəlik geçmişine görə düzeltilən hazard nisbəti 11,27’dir. Bu nisbət 5 yılda 9,81’e, 10 yılda 5,62’ye və 15–20 yılda 4,15’e geriləmiş; lakin istatistiksel anlamlılık 20 yıllık dəhəmiyyəte kadar sürmüştür.

Sistemik lupus eritematozus üçün ilk iki və beş yıldaki düzəldilmiş hazard nisbəti 13,58, 10 yıldaki nisbət 6,75 kimi bildirilmişdir. On beş və yirmi yıllık dəyərləndirməlerde risk tahmini Kawasaki grubunda daha yüksek kalmakla birlikte istatistiksel anlamlılık kaybolmuştur. Henoch–Schönlein purpurası üçün ilk iki yılda 5,06 katlık bir hazard nisbəti görülmüş; beşinci yıldan sonraxın müqayisəlar anlamlı bulunmamıştır.

Göreli risk tahminlerinin böyüklüğü, mutlak olay sayılarının da yüksek olduğu anlamına gelmemektedir. Yirmi yıllık izləmə boyunca Kawasaki grubunda yalnızca 7 juvenil idiopatik artrit, 3 dumantemik lupus eritematozus və 10 Henoch–Schönlein purpurası olayı kaydedilmiştir. Kontrol grubunda qarşılık gelen sayılar 8, 5 və 31’dir. Özellikle ilk yıllardaki yüksek tehlike nisbətları birkaç olaya dayandığı üçün inam aralıkları çox geniştir.

Türkiyə baxımından dəyərləndirmə: Tədqiqat, Türkiyədə Kawasaki xəstəlığı geçiren çocukların uzun müddətli revmatoloji nəticələrinın ulusal və ya çox merkezli sşəbəkəlık kayıtları üzərindən incelenmesi üçün tətbiq oluna bilən bir araşdırma modeli təqdim edir. Türkiyədə benzer bir analiz strukturlırken Kawasaki diaqnozsının doğruluğu, IVIG və kortikosteroid tedaviləri, koronar arter tutulumu, ailədə autoimmun xəstəlik anamnezi, sosioiqtisadi xüsusilər və revmatoloji diaqnozların uzman doğrulaması birlikte ele alınmalıdır. Tədqiqatın İsrail sşəbəkəlık dumantemi məlumatlarinden əldə edilən tehlike nisbətları Türkiyədəki çocuklara birbaşa aktarılamaz. Bulgular Türkiyədə rutin revmatologiya taraması başlatılması, tedavi protokolünün değiştirilmesi və ya Kawasaki xəstəlığının autoimmun xəstəliklara birbaşa neden olduğunun kabul edilmesi üçün yetərli değildir.

Araşdırmanın klinik kimi en dengeli mesajı, Kawasaki xəstəlığı öyküsü bulunan çocuklarda xüsusilə ilk on yıl üçünde oynaq şişməsi, kqəbuledici oynaq şəbəkəristilik, açıklanamayan səpki, tekrarlayan qızdırma, sidik değişiklikleri və ya dumantemik iltihab tapıntıları ortaya çıktığında revmatik xəstəlik olasılığının dəyərlendirilmesidir. Tədqiqat, belirti göstermeyen bütün çocuklara rutin laboratoriya və ya revmatologiya taraması uygulanmasını önermemektedir.

Araşdırmanın təməl sualsu nedir?

Kawasaki xəstəlığı, çoğunlukla kiçik çocuklarda görülen akut dumantemik bir damar iltihabıdır. Uzun dəhəmiyyət izləməin geleneksel odşəbəkəı koronar arter anevrizmaları və diğer qardiyak nəticələrdır. Bu tədqiqat isə fərqli bir sualya yönelmektedir: Kawasaki xəstəlığı geçiren çocuklarda bşəbəkəışıklık dumanteminin daha sonraxın yıllarda romatizmal və ya autoimmun xəstəliklara yatkınlık oluşturduğu düşünülebilir mi?

Tədqiqatçılar bu sualyu üç uşaqlıq dövrü xəstəlığı üzərindən araşdırmışdır:

• Juvenil idiopatik artrit: Çocukluk çşəbəkəında başlayan, müddətğen oynaq inflamasyonuyla seyreden xəstəlık grubu.
• Sistemik lupus eritematozus: Birden fazala organ dumantemini etgiləyebilən dumantemik autoimmun xəstəlik.
• Henoch–Schönlein purpurası: Tədqiqatın kullandığı adlandırmayla, kiçik damarları etgiləyen uşaqlıq dövrü vaskuliti.

Araşdırmanın amacı yalnız toplam olay sayistiliknı müqayisək değildir. Hastalıkların Kawasaki diaqnozsından sonraxın hangi zaman aralıklarında ortaya çıktığını və risk ilişkisinin yirmi yıla kadar sürüp sürmediğini müəyyən etmək də hədəflenmiştir.

Kohort nasıl yaradılmışdır?

Araşdırma, təxminən 4,7 milyon üyeye hizmet verdiği belirtilən Clalit Health Services elektron sşəbəkəlamlıq qeydlərinı kullanmıştır. Kawasaki xəstəlığı diaqnozsı alan və diaqnoz tarihinde 18 ypeyəndndan kiçik olan 2.126 çocuk araşdırma kohortuna alınmıştır.

Her Kawasaki xəstəsı üçün eyni çocuk nüfusundan beş nəzarət seçilmiştir. Eşleştirme ölçütleri:

• eyni cins,
• doğum tarixi baxınmından en fazala 30 günlük fark,
• eyni sşəbəkəlık kayıt dumantemi üçünde izlenme

kimi diaqnozmlanmıştır. Kontrollerin başlanğıc tarixi, eşleştirildikleri Kawasaki xəstəsının diaqnoz tarihi kimi müəyyən edilmişdir. Böylece her eşleştirilmiş grupta izləmə başlangıcının qarşılaştırılabilir olması hədəflənmişdir.

Toplam araşdırma nüfusu 12.756 çocuktan yaranmışdır:

Başlangıç xüsusiləri dengeli midir?

Sayfa 24’teki başlanğıc cədvəlsunda yalnızca yaş və cins sunulmuştur. İki grubun medyan ypeyənd 2,13 yıldır. Kawasaki grubunda çeyrekler arası aralık 1,19–3,89, nəzarət qrupunda 1,19–3,90 yıldır. Her iki grubun %62’si erkektir və bu iki değişken baxınmından anlamlı fark bulunmamıştır.

Yaş və cins dengesi uyğunlaşdırma tasarımından beklenen bir nəticətur. Bununla belə başlanğıc cədvəlsunda etnik mənşə, yerleşim bölgesi, sosioiqtisadi durum, səhiyyə xidməti istifadəsi, eşlik eden xəstəlıklar, Kawasaki xəstəlığının şiddeti, koronar arter tapıntıları və ya tətbiq edilən tedavilər bulunmamaktadır.

Takip dəhəmiyyəti nasıl diaqnozmlanmıştır?

Metinde Kawasaki diaqnozlarının və kohort məlumatlarinin 1 Ocak 2002 ilə 31 Aralık 2022 arasından elde edildiği belirtilmektedir. Yöntem bölümünde isə katılımcıların 31 Aralık 2024’e kadar izlendiği yazılmıştır. Bu iki tarih, olgu seçme dəhəmiyyəti ilə son izləmə kapanışını temsil ediyor olabilir; lakin özet bölümünde məlumat dəhəmiyyəti yalnızca 2002–2022 kimi sunulduğu üçün sürümde daha açık biçimde ayrıştırılmalıdır.

Sonuçlar Kawasaki diaqnozsından və ya nəzarət başlanğıc tarixinden sonraxın şu zaman pencerelerinde dəyərləndirilmişdir:

• 2 yıl,
• 5 yıl,
• 10 yıl,
• 15 yıl,
• 20 yıl.

Her çocuk yirmi yıl boyunca izlenmemiştir. Kaplan–Meier qrafiklerinin altındaki risk cədvəllarında izləmə müddəti uzadıkça dəyərlendiriləbilir kişi sayistilik azalmaktadır. Bu nedenle “20 yıllık tədqiqat”, bütün 12.756 çocuğun yirmi yıllık əskiksiz kaydı olduğu anlamına gelmemektedir.

Romatizmal xəstəlıklar nasıl belirlendi?

Juvenil idiopatik artrit, dumantemik lupus eritematozus və Henoch–Schönlein purpurası diaqnozları elektronik kayıtlardaki Beynəlxalq Xəstəliklər Təsnifatı kodlarıyla müəyyən edilmişdir. Gerektiğinde tibbi qeyd araşdırması strukturldığı qeyd edilmişdir.

Bununla belə tədqiqatda:

• istifadə edilən ICD kodlarının tam listesi,
• diaqnoznın kaç kez kaydedilmiş olması gerektiği,
• uzman hekim onayı gerekip gerekmediği,
• ilaç reçetesi və ya laboratoriya tapıntılarıyla doğrulama strukturlıp strukturlmadığı,
• hangi durumlarda ayrıntılı dosya incelemesine geçildiği

açıklanmamıştır. Bu əskiklik nəticə diaqnozmlarının bşəbəkəımsız tədqiqatçılar tarafından eyni biçimde yeniden kurulmasını güçleştirmektedir.

Önceden var olan revmatik xəstəliklər nasıl ele alındı?

Yöntem bölümünün bir kısmında başlanğıc tarixinden əvvəl romatizmal xəstəlığı bulunan çocukların araşdırmadan dışlandığı yazılmıştır. Başka bir cümlede isə başlanğıctan əvvəl belgelenen nəticələrin analizden çıqarıldığı, lakin çocukların tədqiqatdaki katılımının korunduğu belirtilmektedir.

Bu iki ifade birbirinden fərqli üsulleri diaqnozmlar:

• Birinci yaklpeyəndmda əvvəlden xəstəlığı olan çocuk tamamen kohorttan çıqarılır.
• İkinci yaklpeyəndmda çocuk kohortta tutulur, yalnız əvvəlden var olan xəstəlığı yeni olay kimi sayılmaz.

Hangi yaklpeyəndmın gerçekten uygulandığı son sürümde açıklığa kavuşturulmalıdır.

İnsidans sürəti ne anlama gelmektedir?

Tədqiqat, olay sayılarını yalnız grup böyüklüğüne bölmemiş; her grubun toplam gözlem müddətini şəxs-il kimi kullanmıştır. Hesaplama genel kimi şu biçimdedir:

\[ \text{İnsidans hızı} = \frac{\text{Yeni olay sayısı}} {\text{Toplam kişi-yıl}} \times 100.000 \]

Örneğin ilk iki yılda Kawasaki grubunda beş juvenil idiopatik artrit olayı 4.243 şəxs-il üçünde görülmüştür:

\[ \frac{5}{4.243}\times100.000 = 117{,}83 \]

Bu dəyər, eyni çocukların %117’sinin xəstəlandığı anlamına gelmez. Yüz bin şəxs-illık gözlem müddəti bpeyəndna tahmini olay sürətinı ifade eder.

Tehlike nisbəti nasıl yorumlanmalıdır?

Düzeltilmiş hazard nisbəti, izləmə ardıcıllıqsında henüz xəstəlık geliştirmemiş çocuklar arasında herhangi bir anda yeni diaqnoz alma sürətinın iki grup arasındaki nisbətidır. Tədqiqatdaki modeller anne və babada autoimmun xəstəlik öyküsüne görə düzeltilmiştir.

Örneğin iki yıllık juvenil idiopatik artrit üçün 11,27’lik nisbət, mutlak kimi çocukların 11 katının xəstəlandığını değil, modeldeki olay sürətinın Kawasaki grubunda nəzarət qrupuna görə tahmini kimi 11,27 kat olduğunu gösterir.

Olay sayistilik kiçik olduğunda hazard nisbəti yüksek görünse bilə tahminin kesinliği düşer. Bu durum etibarlılıq intervalının genişlemesiyle görülür. İki yıllık dumantemik lupus eritematozus sonucu 13,58’lik hazard nisbətina sahip olmasına rşəbəkəmen %95 etibarlılıq intervalı 1,41 ilə 130,58 arasındadır.

Juvenil idiopatik artrit nəticələri nelerdir?

Juvenil idiopatik artrit, tədqiqatdaki en tutarlı nəticətur. Risk tahmini izləmə müddəti uzadıkça 11,27’den 4,15’e geriləmekte, lakin her zaman noktasında etibarlılıq intervalı birin üzərində kalmaktadır.

Sayfa 21’deki Kaplan–Meier grafiğinde Kawasaki eğrisi ilk bir ila iki yıl üçünde nəzarət eğrisinden ayrılmakta və ayrım yirmi yıllık gözlem boyunca sürmektedir. Bununla belə eğrinin Kawasaki grubundaki basamakları yalnızca yedi olayı temsil etmektedir. Son yıllardaki üfüqi bölüm yeni olay görülmediğini, lakin eyni zamanda risk altında kalan çocuk sayistiliknın başlangıca görə aydın biçimde azaldığını göstərir.

Erken JIA olayları gerçekten Kawasaki xəstəlığının sonucu mudur?

Tədqiqatın müəlliflərı, ilk iki yıldaki yüksek nisbəti yalnız nedensel bir bşəbəkə şeklinde yorumlamamaktadır. Kawasaki xəstəlığının qızdırma, inflamasyon və kas-iskelet tapıntıları bazı dumantemik revmatik xəstəliklərın erken belirtiləriyle örtüşebilir.

Bu nedenle erken dəhəmiyyətde kaydedilən olayların bir kısmı:

• Kawasaki xəstəlığından sonra gelişen yeni bir xəstəlık,
• ilk başta Kawasaki kimi siniflandırılmış gelişmekte olan dumantemik JIA,
• başlanğıcta ayırt ediləmeyen və ya əskik belirtilərle seyreden revmatik xəstəlik

olabilir. Veri tabanı, dumantemik başlanğıclı JIA’yı diğer JIA alt türlerinden ayırmamıştır. Bu durum ilk iki yıllık hazard nisbətinın yalnızca nedensellik üzərindən yorumlanmasını engellemektedir.

Sistemik lupus eritematozus nəticələri nelerdir?

Kawasaki grubundaki üç lupus olayının tamamı ilk iki yıl üçünde kaydedilmiştir. Bu nedenle iki və beş yıllık tehlike nisbətları eynidır. Kontrol grubundaki olaylar isə daha çox ilərleyen izləmə dəhəmiyyətlerinde birikmiştir.

Sayfa 22’deki qrafik, Kawasaki eğrisinin çox erken yükseldiğini və daha sonra yirmi yıl boyunca üfüqi kaldığını göstərir. Kontrol eğrisi sonraxın yıllarda kademeli kimi yüksəlmişdir. Yirmi yılda iki grubun mutlak kümülatif nisbətları birbirine yaklpeyəndrken hazard nisbəti 2,73’e düşmüş və etibarlılıq intervalı biri içermiştir.

İlk yıllardaki ilişki yalnız üç Kawasaki olayı və bir nəzarət olayına dayanmaktadır. Bu nedenle 13,58 katlık tahminin 1,41–130,58 gibi son derece geniş bir etibarlılıq intervalı vardır.

Erken lupus diaqnozları nasıl açıklanabilir?

Yazarlar birkaç olasılık tartışmaktadır:

• Kawasaki xəstəlığının yoğun bşəbəkəışıklık aktivasyonu, yatkınlığı bulunan çocuklarda lupusu görünür hâle getirmiş olabilir.
• İlk xəstəlık cədvəlsu əskik və ya atipik lupus olduğu hâlde başlanğıcta Kawasaki kimi siniflandırılmış olabilir.
• Çok erken yaşta ortaya çıkan bazı vakalar monogenik lupus xüsusiləri tpeyəndyor olabilir.

Tədqiqat genetik test, immünolojik biomarker və ya ayrıntılı klinik dosya analiziyle bu olasılıkları birbirinden ayırmamıştır. Bu açıklamalar tartışma bölümündeki hipotezlerdir; araşdırmanın birbaşa test edilmiş tapıntıları değildir.

Henoch–Schönlein purpurası nəticələri nelerdir?

Henoch–Schönlein purpurası üçün anlamlı ilişki yalnız ilk iki yıllık dəhəmiyyətde görülmüştür. Beş yıl sonunda nəzarət qrupundaki olay sayistilik aydın biçimde artmış və etibarlılıq intervalı biri içermeye başlamışdır.

Sayfa 23’teki Kaplan–Meier grafiği Kawasaki grubunda erken olay birikimini göstərir. Kontrol eğrisi sonraxın beş ila on beş yıl üçünde Kawasaki eğrisine yaklaşmıştır. Yirmi yıllık düzəldilmiş hazard nisbəti 1,64 olmakla birlikte %95 etibarlılıq intervalı 0,80–3,34 və P dəyəri 0,178’dir.

Bu nedenle tədqiqat, Kawasaki xəstəlığından sonra yirmi yıl müddətn anlamlı bir Henoch–Schönlein purpurası risk artışı göstermemektedir. Desteklenen nəticə, ilk iki yıllık erken dəhəmiyyətde daha yüksek gözlenen olay sürətidır.

Üç xəstəlığın zaman örüntüsü nasıl fərqlilaşmıştır?

Bu fərqli örüntüler, bütün revmatik xəstəliklərın Kawasaki xəstəlığından sonra eyni mekanizmayla və eyni müddət boyunca arttığı biçimindeki bir yorumu destoynaqemektedir.

Mutlak risk ilə görəli risk neden birlikte okunmalıdır?

İki yıllık tehlike nisbətları 5 ilə 14 arasında değişmektedir. Lakin bu tahminler son derece düşük mutlak olay sayılarından əldə edilmişdir:

Özellikle lupus üçün tek bir ek olayın bulunması bilə nisbəti və etibarlılıq intervalını mühüm ölçüde değiştirebilir. Bu nedenle yüksek görəli nisbətlar, xəstəlıkların Kawasaki geçiren çocukların böyük bölümünde ortaya çıkacşəbəkəı anlamına gelmez.

Tədqiqatın öne sürdüğü biyolojik açıklamalar nelerdir?

Tartışma bölümünde Kawasaki xəstəlığı ilə revmatik xəstəliklər arasında bşəbəkə kurabiləcek birkaç olası yol ele alınmıştır:

• Th1, Th2 və Th17 bşəbəkəışıklık yanıtlarında dengesizlik,
• IL-1β, IL-6, IL-17, TNF-α və interferon-γ gibi inflamatuvar siqnaller,
• komplement dumantemi aktivasyonu,
• ITPKC, FCGR2A, CASP3 və BLK gibi bşəbəkəışıklık düzenleyici gen bölgeleri,
• mikrobiyal antigenlərle kendi teksturaları arasındaki molekulyar oxşarlıq,
• epitop yayılması,
• yoğun inflamasyon ardıcıllıqsında uykudaki autoreaktiv limfositlerin etkinleşmesi.

Bu mekanizmaların hiçbiri araşdırma kohortunda ölçülmemiştir. Çocuklardan sitokin, genetik varyant, autoantikor, bşəbəkəışıklık hüceyrəsi və ya biomarker məlumatsi toplanmamıştır. Mekanizma anlatımı, gözlenen epidemiyolojik ilişkiyi açıklamak üçün tartışılan biyolojik olasılıklardan oluşmaktadır.

Akut Kawasaki tedavisinin uzun müddətli riske etkisi incelendi mi?

Hayır. IVIG tətbiqsının zamanı və dozu, aspirin istifadəsi, ek kortikosteroid tedavisi və tedaviye müqavimət bilgiləri əskik olduğu üçün uzun müddətli romatizmal riskle ilişgiləndiriləmemiştir.

Koroner arter anevrizması və ya diğer koronar tutulma bilgiləri də yetərli düzeyde bulunmamaktadır. Bu nedenle tədqiqat:

• daha şəbəkəır Kawasaki xəstəlığının daha yüksek romatizmal risk oluşturduğunu,
• erken IVIG’nin bu riski azalttığını,
• kortikosteroid istifadəsinın koruyucu və ya zararlı olduğunu,
• koroner komplikasyonu olan çocukların fərqli izlenmesi gerektiğini

göstermemektedir.

Rutin revmatologiya taraması lazımlı midir?

Tədqiqatın kendi klinik yorumu, olay sayılarının rutin və protokollü revmatoloji taramayı destoynaqek üçün yetersiz olduğudur. Bulgular daha çox semptom farkındalığını destoynaqektedir.

Başka bir ifadeyle tədqiqat:

• belirtisi olmayan bütün çocuklara düzenli autoantikor testi,
• rutin revmatologiya polikliniği nəzarətü,
• periyodik görüntüleme,
• koruyucu immün baskılayıcı tedavi

önermemektedir. Böyle bir izləmə programının yararlı olup olmadığı lakin iləriye dönük araşdırmalarla belirlenebilir.

Tədqiqatın güclü yönleri nelerdir?

• Toplam 12.756 çocuğu kapsayan geniş bir sşəbəkəlık dumantemi kohortu istifadə edilmişdir.
• Kawasaki xəstələrının her biri eyni yaş və cinste beş nəzarətle eşleştirilmiştir.
• Kontroller eyni sşəbəkəlık hizmeti və elektronik kayıt dumantemi üçünden seçilmiştir.
• Başlangıç tarihi her eşleştirilmiş sette eyni biçimde diaqnozmlanmıştır.
• İki yıldan yirmi yıla kadar əvvəlden belirlenmiş zaman noktaları araşdırılmışdır.
• Olay sayıları, şəxs-illar, insidensiya sürətları, tehlike nisbətları, inam aralıkları və P dəyərləri birlikte məlumatlmiştir.
• Anne və babadaki autoimmun xəstəlik öyküsü modele dâhil edilmiştir.
• Her üç xəstəlık üçün Kaplan–Meier eğriləri və risk altında kalan kişi cədvəlları sunulmuştur.
• Yazarlar gözlemsel tasarımın nedensellik kanıtlamadığını açıkça kabul etmiştir.

Başlıca məhdudlıklar nelerdir?

Az sayıda olay: Yirmi yıl sonunda Kawasaki grubunda yalnızca 7 JIA, 3 SLE və 10 HSP olayı bulunmaktadır. Bu nedenle tahminler kiçik sayı değişikliklerine duyarlıdır.

Geniş inam aralıkları: Lupus üçün iki yıllık etibarlılıq intervalı 1,41–130,58’dir. Bu genişlik gerçek risk böyüklüğünün kesin kimi belirlerütubətediğini gösterir.

Gözlemsel tasarım: Gruplar arasında ölçülmeyen xüsusilər bulunabilir və nedensellik kurulamaz.

Sınırlı düzeltme: Cox modeli yalnız anne və babadaki autoimmun xəstəlik öyküsüne görə düzeltilmiştir. Sosyoekonomik durum, etnik mənşə, çevresel maruziyet, səhiyyə xidməti istifadəsi və diğer eşlik eden xəstəlıklar dâhil edilmemiştir.

Tanı sinifləndirməsı: Sonuçlar ICD kodlarına dayanmaktadır. Kod listesi və doğrulama ölçütleri sunulmamıştır.

Erken diaqnoz örtüşmesi: Kawasaki xəstəlığı ilə gelişmekte olan dumantemik JIA, lupus və ya vaskulit tapıntıları erken dəhəmiyyətde birbirine benzeyebilir.

JIA alt türlerinin ayrılmaması: Sistemik başlanğıclı JIA ilə diğer alt tipler ayrı analiz edilmemiştir.

Monogenik lupus dəyərləndirməsinin olmaması: Çok erken lupus olaylarının genetik xüsusiləri araşdırılmamışdır.

Tedavi və xəstəlık şiddeti məlumatlarinin əskikliği: IVIG, kortikosteroid, aspirin, müalicəyə müqavimət və koronar tutulma analiz ediləmemiştir.

Çoklu müqayisəlar: Üç xəstəlık, beş zaman noktası və çox sayıda hipotez test edilmiş; lakin çoxsaylı müqayisə düzeltmesi uygulanmamıştır. Bu durum tesadüfi anlamlı nəticə olasılığını artırabilir.

Model varsayımları: Cox modelinin proporsional hazardlar varsayımının sınandığı raporlanmamıştır.

Eşleştirme analizi: Eşleştirilmiş kümelerin modelde tabakalandırma və ya sşəbəkəlam standart xəta üsuluyle hesaba katılıp katılmadığı açıklanmamıştır.

Takip kaybı: Grafiklerde risk altında kalan kişi sayistilik yıllar üçünde aydın biçimde azalmaktadır. Kayıt dumanteminden ayrılma, tpeyəndnma və ya diğer senzura nedenlerinin dşəbəkəılımı məlumatlmemiştir.

Rekabet eden riskler: Ölüm və ya başka izləmə sonlandırıcı olaylar üçün ayrı bir rəqabət edən risk analizi raporlanmamıştır.

Tarih diaqnozmındaki qeyri-müəyyənlik: Kohort dəhəmiyyəti 2002–2022, son izləmə sonu 2024 kimi qeyd edilmişdir; bu ayrım özet və üsul arasında daha açık sunulmalıdır.

Önceden var olan xəstəlıkların ele alınması: Dışlama kriterleri ilə mətndeki “katılımı koruyarak sonucu dışlama” ifadesi birbiriyle tam uyumlu değildir.

Tədqiqatın desteklediği nəticələr

• Kawasaki öyküsü bulunan çocuklarda JIA diaqnozsı nəzarət qrupuna görə daha yüksek sürətda kaydedilmiştir.
• JIA ilişkisi iki yılda başlamış və yirmi yıllık dəyərləndirməde istatistiksel kimi anlamlı qalmışdır.
• SLE diaqnozları Kawasaki grubunda erken dəhəmiyyətde birikmiş və ilişki on yıla kadar anlamlı bulunmuştur.
• HSP üçün anlamlı artış ilk iki yıllık dəhəmiyyətle məhdud qalmışdır.
• Üç xəstəlığın zaman üçündeki risk örüntüleri birbirinden fərqlidır.
• Bulgular, Kawasaki sonrasında romatizmal belirtiləre qarşı klinik farkındalığın korunmasını destoynaqektedir.
• Daha böyük və iləriye dönük kohortlarda doğrulama lazımdır.

Tədqiqatın kanıtlamadığı nəticələr

• Kawasaki xəstəlığının JIA, SLE və ya HSP’ye birbaşa neden olduğu kanıtlanmamıştır.
• Kawasaki geçiren çocukların böyük bölümünde revmatik xəstəlik gelişeceği gösterilmemiştir.
• Rutin revmatologiya taramasının yararlı olduğu gösterilmemiştir.
• Belirti göstermeyen çocuklarda düzenli autoantikor və ya inflamasyon testi önerilmemektedir.
• IVIG, aspirin və ya kortikosteroid tedavisinin uzun müddətli romatizmal riski değiştirdiği gösterilmemiştir.
• Koroner arter tutulumu ilə revmatik xəstəlik arasında ilişki gösterilmemiştir.
• Önerilən bşəbəkəışıklık və genetik mekanizmalar bu kohortta ölçülmemiştir.
• İsrail’deki risk böyüklüklerinin Türkiyə və ya başka ülkelere eyni nisbətlarla aktarılabiləceği gösterilmemiştir.
• Yirmi yıllık SLE və HSP riski istatistiksel kimi anlamlı bulunmamıştır.
• Mevcut tapıntılar Kawasaki sonrası standart baxınm protokollerinin değiştirilmesi üçün yetərli değildir.

Tədqiqatın Yöntemi və Bulguları

Tədqiqat tasarımının teknik özeti

Yirmi yıllık son olay sayıları

Düzeltilmiş tehlike nisbətlarının zaman üçündeki özeti

* Tədqiqatın α = 0,05 eşiğine görə istatistiksel kimi anlamlı nəticə.

Sayfa 20’deki orman grafiği ne göstərir?

Sayfa 20’də olay sayıları, şəxs-illar, insidensiya sürətları, tehlike nisbətları, inam aralıkları və P dəyərləri tek cədvəlda bir araya getirilmiştir. Sşəbəkə taraftaki orman grafiğinde birin sşəbəkəında kalan tahminler Kawasaki grubundaki daha yüksek olay sürətinı göstərir.

Juvenil idiopatik artrit noktaları bütün zaman aralıklarında birin sşəbəkəında və inam aralıkları biri dışlamaktadır. Lupus noktaları ilk on yılda anlamlı, sonraxın dəhəmiyyətlerde belirsizdir. Henoch–Schönlein purpurasında yalnız ilk iki yıllık etibarlılıq intervalı biri dışlamaktadır.

Sayfa 21’deki JIA grafiğinin yorumu

Kawasaki grubundaki kümülatif JIA eğrisi ilk yıllarda sürətli biçimde yükselmekte, altıncı yıl çevresinde son basamşəbəkəına ulaşmakta və ardından üfüqi seyretmektedir. Kontrol eğrisi daha yavaş yükselmiş və sonraxın yıllarda yeni olaylar eklenmiştir.

Grafikte yirmi yıllık düzeltilmiş nisbət 4,15 kimi qeyd edilmişdir. Eğrilər arasındaki ayrım görünür olmakla birlikte mutlak şaquli fark yüzde birin çox altındadır. Bu görünüm, görəli risk artışının düşük mutlak olay sıklığıyla birlikte dəyərlendirilmesi gerektiğini göstərir.

Sayfa 22’deki SLE grafiğinin yorumu

Kawasaki grubundaki üç SLE olayı ilk yıl çevresinde meydana gelmiş və eğri daha sonra değişmemiştir. Kontrol grubunda olaylar daha geç yıllarda birikmiştir. Yirmi yıllık etibarlılıq intervalının 0,65–11,43 olması, Kawasaki grubundaki gerçek uzun müddətli riskin nəzarətdən aşşəbəkəı, benzer və ya daha yüksek olabiləceği yönündeki istatistiksel belirsizliği göstərir.

Sayfa 23’teki HSP grafiğinin yorumu

HSP eğrisi Kawasaki grubunda erken dəhəmiyyətde sürətla yükselirken nəzarət qrupundaki olayların böyük bölümü üç ila altı yıl arasında birikmiştir. Sonraki yıllarda eğrilər arasındaki fark azalmasa da hazard nisbətinın etibarlılıq intervalı biri içermektedir. Grafikteki yirmi yıllık AHR 1,64’tür və anlamlı değildir.

Sayfa 24’teki başlanğıc cədvəlsunun sınırı

Başlangıç cədvəlsu yalnız yaş və cinsi içermektedir. Bu iki özellik tam kimi dengelenmiş görünmektedir; lakin klinik və toplumsal diğer değişkenlerde denge olup olmadığı dəyərlendiriləmez. Eşleştirme tasarımının başaristilik yalnız iki değişkene görə göstərilmişdir.

İstatistiksel nəticələrin inamılirliği açistilikndan kritik noktalar

Yöntemsel kimi daha güclü bir sonraxın tədqiqat nasıl olmalıdır?

1. Kawasaki və revmatik xəstəlik diaqnozları uzman dosya incelemesiyle doğrulanmalıdır.
2. Kullanılan ICD kodları və doğrulama algoritmaları açıkça yayımlanmalıdır.
3. Sistemik başlanğıclı JIA diğer JIA alt türlerinden ayrılmalıdır.
4. Çok erken lupus olaylarında monogenik xəstəlık araştırılmalıdır.
5. IVIG zamanı, doz, müalicəyə müqavimət, kortikosteroid və aspirin istifadəsi kaydedilmelidir.
6. Koroner arter anevrizması və diğer Kawasaki şiddet göstəriciləri analize eklenmelidir.
7. Etnik köken, sosioiqtisadi durum və sşəbəkəlık hizmeti kullanım sıklığı gibi qarışdırıcılar dəyərlendirilmelidir.
8. Eşleştirilmiş kohort strukturu tabakalı Cox modeli və ya uygun sşəbəkəlam standart xətalarla ele alınmalıdır.
9. Orantılı tehlikeler varsayımı sınanmalı və zamanla değişen etgilər gerektiğinde modellenmelidir.
10. Çoklu müqayisəlar üçün əvvəlden belirlenmiş ana nəticə və ya istatistiksel düzeltme kullanılmalıdır.
11. Erken diaqnoz örtüşmesini azaltmak üçün ilk altı ay və ya ilk yıl dışlanarak həssaslıq analizi strukturlmalıdır.
12. Farklı ülkelerdeki bşəbəkəımsız kohortlarda nəticələr doğrulanmalıdır.
13. Bşəbəkəışıklık, autoantikor, sitokin və genetik biomarkerler eklenerek olası mekanizmalar birbaşa test edilmelidir.

Mənbə və Metod Qeydi

Tədqiqatın tam özgün adı:Long-Term Risk of Pediatric Rheumatic Disəases Following Kawasaki Disəase: 20-Year Cohort Study

Yazarlar və ardıcıllıqları: Rim Kasem Ali Sliman; Hilla Cohen; Dana Hadar; Mohammad Qasem Ali; Mohamad Hamad Saied.

Eş birinci müəllif və ya eş töhfə bilgisi: Tədqiqatda yer almamaktadır.

Sorumlu müəllif: Rim Kasem Ali Sliman.

Kurumsal keçidlar:

1. Technion – Israel Institute of Technology, İsrail.
2. Department of Pediatrics, Clalit Health Care Organization, Carmel Medical Center, Hayfa, İsrail.
3. Research Authority, Clalit Health Care Organization, Carmel Medical Center, Hayfa, İsrail.
4. Rambam Health Care Campus, Hayfa, İsrail.
5. Department of Pediatric Immunology and Infectious Disəases, Wilhelmina Children’s Hospital / University Medical Center Utrecht, Utrecht, Niderland.

Yazar-qurum eşleşmesi: Rim Kasem Ali Sliman, Technion və Carmel Medical Center; Hilla Cohen ilə Dana Hadar, Carmel Medical Center Research Authority; Mohammad Qasem Ali, Rambam Health Care Campus; Mohamad Hamad Saied, Technion, Carmel Medical Center və University Medical Center Utrecht keçidlarıyla göstərilmişdir.

SSRN kayıt numarası: 7193137.

DOI: 10.2139/ssrn.7193137.

Yayın tarihi: 1 Ağustos 2026.

Yayın platformau: SSRN.

Dergi: Kabul edilmiş və ya yayımlanmış hakemli bir jurnal bilgisi bulunmamaktadır.

Özgün nəşriyyat: Hakemli son nəşr bulunmadığı üçün doğrulanmış bir makale nəşriyyat yoktur. SSRN erken aşama araşdırma və preprint paylpeyəndm platformaudur.

Hakemlik durumu: Tədqiqat hakem dəyərləndirməsinden geçmemiş preprinttir.

Resmî mənbə keçidsı:SSRN rəsmi kayıt sayfası

Qaynaq türü: Elektronik sşəbəkəlık kayıtlarına dayalı, əhali əsaslı, retrospektiv və 1:5 uyğunlaşdırılmış kohort araşdırması.

Etik kurul: Carmel Medical Center Institutional Review Board / Helsinki Committee, onay numarası CMC-0070-24.

Bilgiləndirilmiş onam: Kimlikten arındırılmış retrospektiv sşəbəkəlık məlumatlari kullanıldığı üçün bireysel onam lazımlıliğinin etik komitə tarafından kaldırıldığı qeyd edilmişdir.

Fon desteği: Yazarlar tədqiqatın hazırlanması ardıcıllıqsında fon, hibe və ya başka bir destek alınmadığını bildirmiştir.

Çıqar çatışması: Yazarlar ilgili mali və ya mali olmayan maraqlar toqquşması bulunmadığını bildirmiştir.

Yazar töhfəları: Rim Kasem Ali Sliman və Mohamad Hamad Saied araşdırmayı kavramsallaştırmış və tasarlamış, ilk metni hazırlamış və tədqiqatı eleştirel biçimde gözden geçirmiştir. Hilla Cohen və Dana Hadar məlumat toplama araçlarını tasarlamış, məlumatlari toplamış, ilk analizleri yapmış və metni gözden geçirmiştir. Mohammad Qasem Ali ilk taslşəbəkəa töhfəda bulunmuş və metni bilimsel içerik açistilikndan dəyərlendirmiştir. Bütün müəlliflər son metni onaylamıştır.

Veri erişimi: Yüklenen sürümde açık məlumat deposu, analiz kodu və ya məlumat paylpeyəndm prosedürü belirtilmemiştir. Hasta düzeyindeki sşəbəkəlık kayıtları dosyada paylpeyəndlmamıştır.

İstatistiksel üsul: İnsidans sürətları 100.000 şəxs-il bpeyəndna hesaplanmış; zaman-aşamalı müqayisəlar Cox proporsional hazardlar reqressiyasıyla yürütülmüş və anne-baba autoimmun xəstəlik öyküsüne görə düzeltilmiştir. Çoklu müqayisə düzeltmesi strukturlmamıştır.

Bu Türkçe açıklama, yüklenen tədqiqatın 24 sayfası; sayfa 20’deki olay, şəxs-il, insidensiya və hazard nisbəti cədvəlsu; sayfa 21–23’teki JIA, SLE və HSP Kaplan–Meier qrafikleri; sayfa 24’teki başlanğıc xüsusiləri cədvəlsu; üsul, tartışma, məhdudlıklar və mənbəça incelenerek hazırlanmışdır. Bilimsel içerik tədqiqatın kendi məlumatlari, analizleri və müəlliflərın belirttiği yorumlarla sınırlandırılmıştır.

Dış mənbə nəzarətü yalnızca özgün başlığın, SSRN kayıt numarasının, yüklenme tarihinin, ilətişim müəllifının və preprint statüsünün bibliyoqrafik doğrulanması amacıyla istifadə edilmişdir. Tədqiqatda bulunmayan yeni klinik tapıntı və ya dış məlumat ana bilimsel anlatıma eklenmemiştir.

Tədqiqatın en mühüm yorum sınırı, böyük bir toplam kohorta rşəbəkəmen yalnızca az sayıda revmatik xəstəlik olayının gözlenmesidir. Bulgular romatizmal belirtiləre qarşı klinik farkındalığı destoynaqekte, lakin nedensellik, rutin tarama və ya tedavi değişikliği üçün yetərli kanıt oluşturmamaktadır.