Bu preprint tədqiqat ət/əzələ toxuması və süd nümunələrində çoxsaylı baytarlıq dərmanı qalıqlarını eyni analiz üsulu ilə yoxlamağı hədəfləyir. Tədqiqatçılar yüksək ayırdetməli kütlə spektrometriyasından istifadə edən LC-Q-Orbitrap əsaslı üsul hazırlayıb və 196 farmakoloji aktiv maddəni əhatə edən geniş skrininq paneli qurublar.

Tədqiqatda əvvəlcə dörd fərqli nümunə hazırlama üsulu müqayisə edilib. Ən uyğun yanaşma kimi asetonitril/su qarışığı və ardınca saf asetonitrillə aparılan ikiqat ekstraksiya seçilib. Daha sonra üsul Avropa İttifaqının 2021/808 nömrəli analitik metod validasiya meyarlarına əsasən əzələ və süd matrislərində qiymətləndirilib.

Nəticələrə görə üsul bir çox baytarlıq dərmanı qalığını həm keyfiyyət baxımından skrininq edə, həm də mühüm hissəsini kəmiyyətcə ölçə bilir. Lakin bəzi maddə qrupları — xüsusilə avermektinlər, bəzi beta-laktamlar, makrolidlər və ionofor antikoksidiallar — aşağı səviyyələrdə hələ də çətin analitlər olaraq qalır.

Baytarlıq dərmanları heyvandarlıqda xəstəliklərin müalicəsi, qarşısının alınması və bəzi istehsal proseslərinin idarə olunması üçün istifadə edilir. Lakin bu maddələrin yanlış, həddindən artıq və ya uyğun olmayan istifadəsi ət, süd və yumurta kimi heyvan mənşəli qidalarda qalıq buraxa bilər.

Qida təhlükəsizliyi baxımından əsas problem budur: Laboratoriyalar çox fərqli kimyəvi xüsusiyyətlərə malik yüzlərlə maddəni eyni anda etibarlı şəkildə necə yoxlaya bilər?

Bu asan problem deyil. Çünki baytarlıq dərmanları eyni tipdə deyil. Antibiotiklər, antiparazitarlar, sakitləşdiricilər, ağrıkəsicilər, antikoksidiallar və bir çox başqa qrup fərqli həllolma, polyarlıq, sabitlik və ionlaşma davranışı göstərir. Bir ekstraksiya üsulu bəzi maddələri çox yaxşı çıxardığı halda, digərlərini itirə bilər.

Bundan əlavə, qida matrisi də mürəkkəbdir. Süd yağ, protein, mineral və şəkər ehtiva edir. Ət/əzələ toxuması protein və lipid baxımından zəngindir. Bu komponentlər analiz zamanı siqnalları zəiflədə, yanlış müsbət nəticələr yarada və ya bəzi qalıqların aşkarlanmasını çətinləşdirə bilər.

Bu tədqiqatın əsas problemi budur:

Ət və süd kimi mürəkkəb qida matrislərində çoxsaylı baytarlıq dərmanı qalığını eyni üsulla həm geniş əhatəli, həm də etibarlı şəkildə aşkar etmək mümkündürmü?

Metod Nə Təklif Edir?

Tədqiqat LC-Q-Orbitrap HRMS adlı yüksək ayırdetməli kütlə spektrometriyası yanaşmasından istifadə edir.

Bu ifadəni sadələşdirək:

• LCmaye xromatoqrafiyasıdır. Nümunədəki komponentləri zaman üzrə ayırır.
• Q-Orbitrapyüksək ayırdetməli kütlə spektrometridir. Molekulları çox dəqiq kütlə ölçümü ilə tanıyır.
• HRMSyüksək ayırdetməli kütlə spektrometriyası deməkdir. Oxşar kütləyə malik komponentləri ayırd etməkdə klassik aşağı ayırdetməli yanaşmalara nisbətən üstünlük verə bilər.

Tədqiqatçılar 196 hədəf analit üçün skrininq üsulu qurublar. Bu analitlərə antibakterial maddələr, sulfonamidlər, tetrasiklinlər, kinolonlar, makrolidlər, benzimidazollar, avermektinlər, sakitləşdiricilər, antikoksidiallar və bəzi iltihabəleyhinə dərmanlar daxildir.

Nümunə hazırlığında dörd fərqli üsul müqayisə edilib. Məqsəd mümkün qədər çox maddəni qənaətbəxş geri qazanımla ekstraksiya etmək olub. Müqayisənin sonunda praktiklik, xərc, əhatə dairəsi və hazırlıq mərhələləri nəzərə alınaraq ikiqat ekstraksiya yanaşması seçilib.

Seçilən üsulun ümumi məntiqi belədir:

1. Nümunə hazırlanır.
2. Daxili standartlar və hədəf maddə qarışıqları ilə sınaqdan keçirilir.
3. Asetonitril/su qarışığı ilə ilk ekstraksiya aparılır.
4. Saf asetonitrillə ikinci ekstraksiya aparılır.
5. Ekstrakt qatılaşdırılır və uyğun həlledici ilə yenidən həll edilir.
6. LC-Q-Orbitrap cihazında analiz olunur.
7. Molekul ionu, saxlanma vaxtı və ən azı bir fraqment ionu məlumatı birlikdə qiymətləndirilərək skrininq aparılır.

Formullar Nəyi İzah Edir?

Bu tədqiqat sıx riyazi formullardan daha çox analitik performans göstəriciləri üzərində qurulub. Ən mühüm anlayışlar bunlardır:

1. Yanlış müsbət nisbəti

Yanlış müsbət, əslində qalıq olmayan nümunənin şübhəli kimi işarələnməsidir. Tədqiqatda spesifiklik qiymətləndirilərkən boş nümunələrdə siqnal yaranıb-yaranmadığı yoxlanılıb.

Sadə şəkildə:

Yanlış müsbət nisbəti = Şübhəli siqnal verən boş nümunələrin sayı / Ümumi boş nümunələrin sayı

Bu nisbət nə qədər aşağıdırsa, üsul bir o qədər seçici hesab olunur.

2. Yanlış mənfi nisbəti

Yanlış mənfi, əslində qalıq olan nümunənin üsul tərəfindən qaçırılmasıdır. Qida nəzarətində yanlış mənfi daha kritik ola bilər, çünki real qalıq gözdən qaça bilər.

Sadə şəkildə:

Yanlış mənfi nisbəti = Aşkarlanmayan əlavəli nümunələrin sayı / Ümumi əlavəli nümunələrin sayı

Tədqiqatda aşkarlama qabiliyyəti müəyyən edilərkən yanlış mənfi nisbətinin %5 və ya daha aşağı olduğu ən aşağı konsentrasiya səviyyəsi nəzərə alınıb.

3. CCβ

CCβ üsulun müəyyən maddəni etibarlı şəkildə aşkar edə bildiyi konsentrasiya səviyyəsini ifadə edir. Qida qalığı analizində bu anlayış vacibdir, çünki üsul yalnız “görürəm” deməklə kifayətlənmir; hansı səviyyədə etibarlı skrininq edə bildiyini də göstərməlidir.

4. Geri qazanım və dəqiqlik

Geri qazanım nümunəyə əlavə olunan maddənin analiz sonunda nə qədərinin ölçülə bildiyini göstərir. Çox aşağı geri qazanım maddənin ekstraksiya zamanı itirildiyini düşündürə bilər. Çox yüksək dəyərlər isə matris təsiri və ya siqnal pozuntusuna işarə edə bilər.

Dəqiqlik isə təkrar ölçmələrin bir-birinə nə qədər yaxın olduğunu göstərir. Bu tədqiqatda laboratoriyadaxili təkrarlanma CVR dəyəri ilə qiymətləndirilib.

Qrafik / Cədvəl / Sxemin Əsas Mesajı

Məqalədəki vizualların əsas mesajı belə ümumiləşdirilə bilər:

İlk qrafik dörd fərqli ekstraksiya üsulunun neçə analiti qəbul edilə bilən geri qazanım aralığında tuta bildiyini göstərir. Əsas mesaj budur: Saf asetonitrilə əsaslanan daha sadə üsul geniş əhatəli çoxqalıq analizi üçün kifayət deyil. Asetonitril/su qarışığı və EDTA ehtiva edən ikiqat ekstraksiya yanaşması daha geniş analit əhatəsi təqdim edir. Bəzi təmizləmə mərhələləri nəzəri olaraq matrisi azalda bilər; lakin bəzi analitlərin itirilməsinə də səbəb ola bilər.

Yanlış müsbətləri göstərən qrafik yalnız molekul ionu və saxlanma vaxtına baxmağın kifayət etmədiyini göstərir. Ən azı bir diaqnostik fraqment ionunun əlavə edilməsi yanlış müsbət riskini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldır. Bu, yüksək ayırdetməli cihazlarda belə tək siqnala güvənməyin kifayət etməyə biləcəyini göstərir.

CCβ qrafiki üsulun hansı maddələri hansı konsentrasiya səviyyəsində etibarlı şəkildə aşkar edə bildiyini ümumiləşdirir. Əsas mesaj: Maddələrin böyük hissəsi 5–10 µg/kg aralığında aşkarlana bilir; lakin bəzi çətin analitlərdə aşkarlama qabiliyyəti 50–100 µg/kg səviyyəsinə yüksələ bilər.

Validasiya xülasə qrafikləri geri qazanım və dəqiqlik baxımından üsulun bir çox analitdə qənaətbəxş performans göstərdiyini ortaya qoyur. Lakin bütün 196 maddə eyni uğurla ölçülmür. Bəziləri kəmiyyət ölçümünə uyğundur, bəziləri isə yalnız keyfiyyət skrininqi çərçivəsində qiymətləndirilir.

Real nümunə tətbiqini göstərən qrafik təhlil olunan nümunələrin böyük hissəsində baytarlıq dərmanı qalığı şübhəsinin yaranmadığını; şübhəli siqnalların isə daha çox əzələ/ət nümunələrində və xüsusilə quş əzələsində görüldüyünü göstərir. Süd nümunələrində bu tədqiqat çərçivəsində VMP qalığı aşkarlanmayıb. Lakin bu nəticə yalnız araşdırılan nümunə dəstinə aiddir.

Təcrübələr Necə Aparılıb?

Tədqiqat bir neçə əsas mərhələdən ibarətdir.

Birinci mərhələdə standart maddələr və daxili standartlar hazırlanıb. Hədəf panel 196 farmakoloji aktiv maddəni əhatə edəcək şəkildə qurulub.

İkinci mərhələdə dörd fərqli ekstraksiya üsulu donuz əzələ toxumasında müqayisə edilib. Nümunələr müəyyən səviyyədə hədəf analitlərlə zənginləşdirilib və hər üsulun maddələri nə qədər yaxşı çıxardığı ölçülüb.

Üçüncü mərhələdə seçilmiş ekstraksiya üsulu LC-Q-Orbitrap cihazı ilə birləşdirilib. Analizdə tam skrininq və məlumatdan asılı olmayan fraqmentasiya yanaşması istifadə olunub. Beləliklə, həm hədəf molekulun dəqiq kütləsi, həm də fraqmentasiya məlumatı toplanıb.

Dördüncü mərhələdə üsulun validasiyası aparılıb. Əzələ və süd üçün fərqli boş nümunələr istifadə olunub, müxtəlif əlavələmə səviyyələri sınaqdan keçirilib, yanlış müsbət, yanlış mənfi, aşkarlama qabiliyyəti, geri qazanım və dəqiqlik qiymətləndirilib.

Beşinci mərhələdə üsul peşəkarlıq sınaqlarında yoxlanılıb. Peşəkarlıq sınaqları laboratoriyanın metod performansını xarici nümunələrlə qiymətləndirməyə imkan verir. Bu tədqiqatda müxtəlif illərdə və müxtəlif təşkilatçılar tərəfindən təqdim olunan sınaq nümunələrindən istifadə olunub.

Son mərhələdə üsul real nümunələrə tətbiq edilib. Fransadakı rəsmi nəzarət və monitorinq planı çərçivəsində 144 əzələ/ət və 50 süd nümunəsi analiz edilib.

Nəticələr Nəyi Göstərir?

Tədqiqatın nəticələri bir neçə başlıq altında ümumiləşdirilə bilər.

Birincisi, yüksək ayırdetməli LC-Q-Orbitrap üsulu geniş əhatəli baytarlıq dərmanı qalığı skrininqi üçün güclü alətdir. Tək analiz yanaşması ilə müxtəlif dərman ailələrindən çoxsaylı maddə izlənə bilib.

İkincisi, nümunə hazırlama üsulu nəticələrdə həlledicidir. Dörd üsul arasında ən uyğun yanaşma asetonitril/su qarışığı və ardınca saf asetonitril istifadə edən ikiqat ekstraksiya üsulu olub. Bu üsul geniş analit əhatəsi və praktik laboratoriya istifadəsi baxımından daha tarazlı görünür.

Üçüncüsü, yüksək ayırdetməli kütlə ölçümü təkbaşına kifayət deyil. Yanlış müsbətləri azaltmaq üçün saxlanma vaxtı və molekul ionuna əlavə olaraq fraqment ionu məlumatının istifadə edilməsi vacibdir. Tədqiqat bu əlavə məlumatın spesifikliyi artırdığını göstərir.

Dördüncüsü, üsul bütün analitlərdə eyni performansı göstərmir. Bəzi avermektinlər, bəzi makrolidlər, beta-laktamlar və antikoksidiallar aşağı səviyyələrdə daha çətin aşkarlanıb. Bu, çox geniş əhatəli üsulların təbii məhdudiyyətidir: Əhatə genişləndikcə hər maddə üçün ideal şəraiti yaratmaq çətinləşir.

Beşincisi, üsul bir çox maddə üçün kəmiyyət ölçümü aparacaq performansa çatıb. Tədqiqatda 106 analit əzələ toxumasında, 115 analit isə süd matrisində kəmiyyətcə qiymətləndirilə bilən hesab edilib. Digərləri üçün üsul daha çox keyfiyyət skrininqi məqsədilə istifadə oluna bilər.

Altıncısı, peşəkarlıq sınaqları üsulun xarici qiymətləndirmədə ümumilikdə qənaətbəxş nəticə verdiyini göstərib. Bu, üsulun yalnız laboratoriyadaxili validasiya ilə deyil, real nəzarət sistemlərinə bənzər xarici sınaqlarla da yoxlanıldığını göstərir.

Yeddincisi, real nümunə tətbiqində analiz olunan 194 nümunənin böyük əksəriyyətində baytarlıq dərmanı qalığı aşkarlanmayıb. Şübhəli nümunələr daha çox əzələ/ət nümunələrində görülüb; süd nümunələrində isə bu tədqiqat çərçivəsində qalıq tapılmayıb. Lakin bu məlumat yalnız araşdırılan nümunələrin nəticəsi kimi şərh edilməlidir.

Bu Niyə Vacibdir?

Qida təhlükəsizliyi laboratoriyaları üçün ən kritik ehtiyaclardan biri çoxsaylı qalıqları sürətli, etibarlı və geniş əhatəli şəkildə yoxlaya bilməkdir. Hər maddə üçün ayrıca üsuldan istifadə etmək vaxt, xərc və iş yükü baxımından çətindir.

Bu tədqiqat yüksək ayırdetməli kütlə spektrometriyasının bu sahədəki üstünlüyünü göstərir. Q-Orbitrap kimi sistemlər yalnız əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir neçə maddəni deyil, geniş hədəf siyahısını yüksək kütlə dəqiqliyi ilə yoxlaya bilər. Bundan əlavə, məlumat qeydi uyğun aparılarsa gələcəkdə yeni ortaya çıxan maddələr üçün geriyə dönük analiz imkanı da yarana bilər.

Bu yanaşma rəsmi qida nəzarəti planlarında vacib ola bilər. Çünki heyvan mənşəli qidalarda qalıq monitorinqi yalnız “bir maddə varmı?” sualından ibarət deyil. Analitik üsul yanlış müsbətləri azaltmalı, yanlış mənfiləri məhdudlaşdırmalı, qanunvericilik hədlərinə uyğun aşkarlama qabiliyyəti təqdim etməli və real nümunələrdə tətbiq oluna bilməlidir.

Verianla oxucusu üçün bu məqalənin əhəmiyyəti bundadır: Qidanın təhlükəsizliyi yalnız istehsal mərhələsindəki qaydalardan deyil, bu qaydaları izləyə bilən analitik texnologiyaların gücündən də asılıdır. Müasir qida nəzarəti kimyəvi izləri çox aşağı səviyyələrdə və çox mürəkkəb matrislərdə oxuya bilən cihazlara əsaslanır.

Diqqət Edilməli Məqamlar

Bu məqalə rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiş preprintdir. Nəticələr müstəqil elmi qiymətləndirmə prosesindən sonra dəyişə bilər.

Tədqiqat sağlamlıq tövsiyəsi və ya istehlakçı risk qiymətləndirilməsi deyil. Məqsəd ət və süd nümunələrində baytarlıq dərmanı qalıqlarını yoxlamaq üçün istifadə olunan laboratoriya üsulunun performansını göstərməkdir.

Üsul 196 maddəni əhatə etsə də, bütün maddələrdə eyni performansı göstərməyib. Bəzi maddələr aşağı konsentrasiyalarda çətin aşkarlanıb və ya yalnız keyfiyyət skrininqi çərçivəsində qiymətləndirilə bilib.

Real nümunə tətbiqi 194 nümunə ilə məhdudlaşıb. Bu nəticələr ümumi qida bazarı barədə geniş və qəti nisbət kimi oxunmamalıdır.

Yüksək ayırdetməli kütlə spektrometriyası güclüdür; lakin mütəxəssis məlumat emalı, uyğun nümunə hazırlığı, düzgün validasiya və lazım gəldikdə təsdiqləyici analiz tələb edir.

Nəticə

Bu preprint tədqiqat ət və süd kimi heyvan mənşəli qidalarda baytarlıq dərmanı qalıqlarının geniş əhatəli skrininqi üçün LC-Q-Orbitrap əsaslı üsulun hazırlandığını və doğrulandığını göstərir.

Üsul 196 hədəf maddəni əhatə edir. Bunların mühüm hissəsini aşağı µg/kg səviyyələrində aşkarlaya bilir; 106 analiti əzələ toxumasında, 115 analiti isə süd matrisində kəmiyyətcə ölçə biləcək performans təqdim edir. Bununla yanaşı, bəzi çətin maddə qrupları hələ də optimallaşdırma tələb edir.

Tədqiqatın ən güclü mesajı budur: Müasir qida nəzarətində tək cihaz siqnalı ilə qərar vermək əvəzinə, molekul ionu, saxlanma vaxtı, fraqment ionu məlumatı, validasiya meyarları və xarici peşəkarlıq sınaqları birlikdə qiymətləndirilməlidir. Geniş əhatəli skrininq üsulları qida təhlükəsizliyi monitorinqində güclü alətlər ola bilər; lakin hər analit və hər matris üçün diqqətli validasiya şərtdir.

Mənbə və Metod Qeydi

Bu yazı ət/əzələ toxuması və süd nümunələrində 196 baytarlıq dərmanı qalığının LC-Q-Orbitrap HRMS ilə skrininqini təsvir edən rəyçi qiymətləndirməsindən keçməmiş preprint tədqiqatın sadələşdirilmiş Azərbaycan dilində şərhidir. Mətn sözbəsöz tərcümə deyil; tədqiqatın məqsədi, üsulu, validasiya məntiqi, qrafik və cədvəllərin əsas mesajı Verianla oxucusu üçün yenidən izah olunub.

Tədqiqat dörd fərqli ekstraksiya üsulunun müqayisəsi, seçilmiş ikiqat ekstraksiya yanaşmasının LC-Q-Orbitrap sistemi ilə birləşdirilməsi, EU 2021/808 meyarlarına əsasən validasiya, peşəkarlıq sınaqları və 194 real nümunə tətbiqi üzərində qurulub. Nəticələr laboratoriya üsulunun performansını göstərir; birbaşa istehlakçı sağlamlığı riski və ya ümumi bazar qalığı nisbəti kimi şərh edilməməlidir.