Kəmiyyət elektroensefaloqrafiyası (quantitative electroencephalography, qEEG) baş dərisindən qeydə alınan EEG siqnallarını riyazi və statistik üsullarla tezlik zolaqları və elektrod nahiyələri üzrə kəmiyyətcə ifadə edən qeyri-invaziv neyrofizioloji ölçmə yanaşmasıdır. Bu kəsik və kəşfiyyat xarakterli tədqiqatda formal PTSD və ya başqa klinik psixiatrik/nevroloji diaqnozu bildirilməmiş 30 gənc yetkin arasında CTQ-SF əsasında “uşaqlıq travması yoxdur” və “ağır uşaqlıq travması” uç qruplarında gözlər açıq və gözlər bağlı istirahət qEEG nümunələri müqayisə edilmişdir. Yeddi tezlik zolağındakı yüksəkölçülü elektrod məlumatları ayrı-ayrılıqda Principal Component Analysis (PCA) ilə azaldılmış və əldə olunan komponentlərin iki qrup arasında fərqlənib-fərqlənmədiyi araşdırılmışdır.

Mənbə müəllifləri Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma zolaqlarında frontal, mərkəzi, temporal və parietal nahiyələri əhatə edən qrup fərqləri bildirmiş, ağır travma qrupunda bəzi nahiyələrdə Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma aktivliyinin daha yüksək, başqa bir Beta nümunəsinin isə daha aşağı olduğunu şərh etmişlər. Bununla belə, dərc olunmuş statistik cədvəllərdə mühüm hesabat qeyri-müəyyənliyi vardır: müstəqil seçmələr üçün t-testinin “Sig.” sütunundakı bir çox dəyər əvvəlki Levene dispersiya homogenliyi cədvəlindəki p dəyərlərini təkrarlayır və bəzi dəyərlər eyni sətirdə verilmiş t statistikası və df məlumatı ilə uyğun görünmür. Buna görə hansı PCA komponentlərinin müstəqil seçmələr t-testində həqiqətən statistik əhəmiyyətli olduğu dərc olunmuş cədvəldən etibarlı şəkildə yenidən təsdiqlənə bilmir.

Tədqiqatın daha ehtiyatlı elmi nəticəsi budur ki, klinik olmayan və kiçik gənc yetkin nümunəsində uşaqlıq travmasının uç qrupları istirahət qEEG-sində fərqli statistik komponent nümunələri göstərmiş ola bilər. Nəticələr səbəbiyyəti, travmanın müəyyən beyin dalğası nümunəsi yaratdığını, qEEG-nin uşaqlıq travmasını aşkar edə bildiyini və ya PTSD üçün diaqnostik vasitə olduğunu sübut etmir. Özünə-hesabatla travma təsnifatı, N=30 nümunə, %86,7 qadın üstünlüyü, çoxsaylı müqayisə düzəlişinin olmaması, Gamma normallıq problemi və nəzarət edilməyən cari stress/yuxu/narahatlıq kimi dəyişənlər səbəbindən nəticələrin kəşfiyyat xarakteri qorunmalıdır.

Tədqiqatın əsas problemi

Uşaqlıqda travmatik təcrübə bildirmək yetkinlikdə PTSD diaqnozu almaqla eyni şey deyil. Bu tədqiqat məhz bu fərqi mərkəzə qoymuşdur. Tədqiqatçılar formal PTSD diaqnozu olmayan gənc yetkinlərdə də uşaqlıq travması tarixçəsi ilə birlikdə istirahət zamanı beynin elektrik aktivliyində ölçülə bilən fərqlərin olub-olmadığını araşdırmışdır.

Tədqiqatın hipotezinə görə, CTQ-SF ilə ağır uşaqlıq travması qrupuna daxil edilən gənc yetkinlər, travma bildirməyən qrupdan istirahət qEEG-sindən əldə edilmiş neyron aktivlik komponentlərinə görə fərqlənəcək. Dizayn tək zaman nöqtəsində iki təbii qrupu müqayisə etdiyindən mümkün əlaqəni göstərə bilər, lakin travmanın sonradan müşahidə olunan qEEG nümunələrinə səbəb olduğunu müəyyən edə bilməz.

qEEG Bu Tədqiqatda Nəyi Ölçür?

qEEG bu tədqiqatda gözlər bağlı və gözlər açıq istirahət zamanı 10–20 elektrod sistemi ilə qeydə alınan baş dərisinin elektrik aktivliyini tezlik zolaqlarına görə kəmiyyətcə ifadə edir; tədqiqatçılar bu məlumatı ayrı-ayrı elektrodların klinik diaqnostikası üçün deyil, Delta, Theta, Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma zolaqlarındakı ortaq aktivlik nümunələrini müqayisə etmək üçün istifadə etmişlər.

qEEG ilə klinik diaqnoz eyni şey deyil

EEG baş dərisindəki elektrik potensialı dəyişikliklərini ölçür. qEEG isə bu siqnalı rəqəmsal xüsusiyyətlərə çevirərək müxtəlif tezlik zolaqlarının və baş dərisi nahiyələrinin müqayisəsini asanlaşdırır. Bir tezlik zolağının müəyyən nahiyələrdə daha yüksək və ya aşağı görünməsi təkbaşına müəyyən psixoloji vəziyyətin, travmanın və ya PTSD-nin mövcudluğunu göstərmir.

Mənbə tədqiqatında qEEG kəşfiyyat tədqiqat vasitəsi kimi istifadə edilmişdir. İştirakçılar formal PTSD diaqnozu qoyulmuş klinik nümunə deyil və tədqiqat diaqnostik həssaslıq, spesifiklik, ROC/AUC, müsbət prediktiv dəyər və ya mənfi prediktiv dəyər hesablamamışdır.

Elektrod yerləşimi

Mənbə beynəlxalq 10–20 sisteminə əsaslanan aşağıdakı 20 elektrod mövqeyini bildirir:

Fp1, Fp2, Fz, F3, F4, F7, F8, T3, T4, T5, T6, Cz, C3, C4, Pz, P3, P4, Oz, O1 və O2.

Bu yerləşim frontal, mərkəzi, temporal, parietal və oksipital baş dərisi nahiyələrindən istirahət aktivliyinin nümunələnməsinə imkan verir. Elektrod mövqeləri birbaşa tək bir kortikal struktura bərabər tutula bilməz; baş dərisi EEG-si həcm keçiriciliyi səbəbindən bir neçə neyron mənbənin birləşmiş elektrik təsirini əks etdirir.

Gözlər açıq və gözlər bağlı şəraitləri

İştirakçılardan nəzarət olunan mühitdə mümkün qədər hərəkətsiz və rahat qalmaları istənmişdir. İstirahət qeydləri iki şəraitdə əldə edilmişdir: gözlər bağlı (eyes-closed, EC) və gözlər açıq (eyes-open, EO). EC şəraiti vizual girişin azaldıldığı istirahət vəziyyətini, EO isə minimal vizual stimullaşdırmanın olduğu istirahət vəziyyətini təmsil edir.

Daha geniş qeyd protokolunda oxuma, dinləmə, xəyal qurma, yaddaşdan xatırlama və vizual diqqət tapşırıqları da olmuşdur. Lakin bu tapşırıq əsaslı məlumatlar yekun analizdən çıxarılmış və yalnız EC/EO istirahət qEEG-si istifadə edilmişdir.

Mənbənin bildirmədiyi qEEG təfərrüatları

Mənbə Trainer's Q proqramının TQ 8 versiyasını və 10–20 elektrod yerləşimini bildirir. Bunun əvəzində EEG cihazının/gücləndiricinin tam modeli, nümunələmə tezliyi, referens montajı, zolaq-keçirən filtr sərhədləri, notch filtr məlumatı, elektrod impedans meyarı, EC və EO qeydlərinin ayrıca dəqiq müddətləri və ətraflı artefakt rəddetmə/təmizləmə alqoritmi dərc olunmuş metodda göstərilməmişdir. Bu parametrlər qEEG tədqiqatlarının təkrarlana bilməsi üçün vacib olduğundan Verianla standart dəyərlər fərz edərək boşluqları doldurmur.

Uşaqlıq Travması Qrupları Necə Müəyyənləşdirildi?

Tədqiqatdakı “travma yoxdur” və “ağır travma” qrupları klinik müsahibə ilə qoyulmuş travma diaqnozları deyil, 28 maddəlik Childhood Trauma Questionnaire–Short Form (CTQ-SF) özünə-hesabat ballarının uç kateqoriyalarına əsasən yaradılmış tədqiqat qruplarıdır; ümumi CTQ-SF balı ≤36 olanlar “none”, ≥69 olanlar “severe” kateqoriyasına daxil edilmiş, aralıq şiddət qrupları qEEG müqayisəsinə daxil edilməmişdir.

CTQ-SF-nin ölçdüyü sahələr

• Emosional zorakılıq
• Fiziki zorakılıq
• Cinsi zorakılıq
• Emosional laqeydlik
• Fiziki laqeydlik

Hər maddə 1 ilə 5 arasında qiymətləndirilmişdir. Mənbədə daha yüksək bal daha yüksək uşaqlıq travması şiddəti kimi qəbul edilmişdir.

Minimallaşdırma və inkar alt şkalasında 1-dən yuxarı bal alan iştirakçılar travma bildirişində mümkün qərəzi azaltmaq məqsədilə analizdən çıxarılmışdır.

İştirakçı axını

Mənbənin 8-ci səhifəsindəki iştirakçı axın diaqramı tədqiqatın xüsusilə uç şiddət qruplarını seçdiyini aydın göstərir. Buna görə nəticələr “travma balı artdıqca qEEG xətti şəkildə dəyişir” nəticəsini sınaqdan keçirmir; aşağı və orta qruplar müqayisədən kənardadır.

Nümunənin demoqrafik quruluşu

Yaş, cinsiyyət, etnik mənsubiyyət, təhsil və peşə bölgüləri baxımından qruplar arasında mənbədə statistik əhəmiyyətli fərq bildirilməmişdir. Bununla belə, bütün nümunə cəmi 30 nəfərdir və qadınlar açıq şəkildə çoxluq təşkil edir.

Nəzəri çərçivə

Mənbə tədqiqatı müdafiə kaskadı modeli və polyvagal theory ilə konseptual şəkildə əlaqələndirir. Müdafiə kaskadı təhlükə qarşısında donma, qaçma, döyüşmə və daha irəli müdafiə vəziyyətləri kimi reaksiyaların ardıcıllığını təsvir edir; polyvagal theory isə təhlükəsizlik və təhlükə vəziyyətlərində avtonom sinir sistemi yollarına vurğu edən nəzəri çərçivədir.

Bu nəzəriyyələr mövcud tədqiqatda birbaşa eksperimental olaraq sınaqdan keçirilməmişdir. Avtonom sinir sistemi ölçümü, vaqal aktivlik, amigdala görüntülənməsi və ya təhlükə tapşırığı istifadə edilməmişdir. Buna görə qEEG nümunələrinin “freeze”, “shutdown”, hipervigilans və ya müəyyən avtonom yolları göstərdiyinə dair ifadələr mənbə müəlliflərinin müzakirə səviyyəsindəki mexanistik şərhləridir.

PCA Niyə İstifadə Edildi?

Principal Component Analysis (PCA) bu tədqiqatda çoxsaylı elektroddan və iki istirahət şəraitindən gələn yüksəkölçülü qEEG dəyişənlərini hər tezlik zolağında daha az sayda ortaq variasiya komponentinə endirmək üçün istifadə edilmişdir; əldə olunan komponentlər bioloji beyin dövrələri deyil, korrelyasiya göstərən qEEG dəyişənlərinin kəşfiyyat statistik xülasələridir.

Yeddi tezlik zolağı ayrı-ayrılıqda təhlil edildi

PCA aşağıdakı yeddi zolaq üçün ayrı-ayrılıqda aparılmışdır: Delta, Theta, Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma. Mənbə bu zolaqların adlarını verir, lakin hər zolağın Hz ilə aşağı və yuxarı sərhədlərini dərc olunmuş metod bölməsində göstərmir. Buna görə Verianla ümumi EEG ədəbiyyatındakı standart tezlik sərhədlərini mənbəyə əlavə etmir.

Təxminən %75 kumulyativ variasiya yanaşması

Tədqiqatçılar təxminən %75 kumulyativ izah olunan variasiyanı praktik məlumat azaltma bələdçisi kimi istifadə etmişlər. PCA komponentləri psixoloji və ya neyrofizioloji gizli strukturlar kimi deyil, yüksəkölçülü qEEG məlumatını sadələşdirən statistik birləşmələr kimi qiymətləndirilməlidir.

Yükləmə matrisi EC və EO qeydlərini eyni zolağın komponent strukturu daxilində göstərir. Mənbə təqdimatında mütləq yükü 0.40-dan aşağı qalan dəyərlər şərhin asanlaşdırılması üçün basdırılmışdır.

PCA komponent balı xam EEG gücü deyil

Qrup müqayisələrində istifadə olunan dəyərlər birbaşa mikrovolt, mikrovolt-kvadrat və ya başqa xam spektral güc vahidi deyil. Mənbə PCA-dan əvvəl məlumatların z-bal standartlaşdırılmasına əsaslandığını və müsbət/mənfi komponent ballarının standartlaşdırılmış ortalamanın iki istiqamətindəki sapmaları təmsil etdiyini bildirir.

Buna görə bir PCA komponentindəki müsbət qrup ortalamasını birbaşa “beyində bu qədər daha çox aktivlik” kimi şərh etmək düzgün deyil. Regional istiqamət şərhləri komponentin elektrod yükləmələri, EC/EO strukturu və komponent balının istiqaməti birlikdə nəzərə alınaraq aparılmalıdır.

Tədqiqatın Metodu və Nəticələri

Metod axını

1. 18–30 yaş aralığındakı potensial iştirakçılar rahat seçmə üsulu ilə sosial media, tələbə icmaları, e-poçt və kampus materialları vasitəsilə cəlb edilmişdir.
2. CTQ-SF ilə uşaqlıq travması özünə-hesabatı qiymətləndirilmişdir.
3. Aşağı və orta travma kateqoriyaları yekun uç-qrup müqayisəsindən çıxarılmışdır.
4. Minimallaşdırma/inkar balı >1 olan şəxslər çıxarılmışdır.
5. Formal nevroloji və ya psixiatrik pozuntu bildirmiş şəxslər xaricetmə meyarına daxil idi.
6. 15 travma yoxdur və 15 ağır travma iştirakçısı qEEG qeydini tamamlamışdır.
7. Gözlər bağlı və gözlər açıq istirahət qeydləri təhlil edilmişdir.
8. Yeddi tezlik zolağının hər birində ayrıca PCA aparılmışdır.
9. PCA komponent balları iki qrup arasında müstəqil seçmələr t-testləri ilə müqayisə edilmək üçün hesabatlandırılmışdır.
10. Q-Q qrafikləri və Levene testi ilə paylanma/homogenlik fərziyyələri qiymətləndirilmişdir.

Fərziyyə yoxlamaları

Q-Q qrafiklərinə görə Delta, Theta, Alpha, Low Beta, Beta və High Beta komponentləri iki qrupda təxminən normal paylanma göstərmiş, Gamma zolağında isə travma qrupunda aydın normallıq sapması olduğu bildirilmişdir. Mənbənin 15-ci səhifəsindəki Gamma Q-Q panelləri bu problemin vizual əsasını təşkil edir.

Mənbə fərziyyələri ödəməyən komponentlərdə nəticələrin ehtiyatla şərh edildiyini və qeyri-parametrik alternativlərin “considered” olduğunu bildirir; lakin hansı qeyri-parametrik testin tətbiq edildiyi və nəticəsi barədə ayrıca rəqəmsal cədvəl dərc edilməmişdir.

Cədvəl 6-dakı Statistik Uyğunsuzluq Nəticələrin Şərhini Necə Məhdudlaşdırır?

Cədvəl 6-nın “Sig.” sütunu bir çox sətirdə əvvəlki Levene cədvəlindəki dispersiya-homogenliyi p dəyərlərini təkrarladığından və bəzi sətirlərdə verilən t statistikası ilə df məlumatına uyğun görünmədiyindən, dərc olunmuş PDF-dən hansı PCA komponentlərinin müstəqil seçmələr t-testində həqiqətən əhəmiyyətli olduğunu etibarlı şəkildə yenidən təsdiqləmək mümkün deyil; buna görə mənbə müəlliflərinin zolaq və region şərhləri kəşfiyyat nəticələri kimi saxlanmalı, təsdiqlənmiş qEEG biomarkerləri kimi təqdim edilməməlidir.

Mənbə Cədvəl 6-da diqqət tələb edən sətirlər

Vacib: Bu cədvəl Verianla tərəfindən yenidən hesablanmış t-test cədvəli deyil. Yalnız dərc olunmuş Cədvəl 6-nın seçilmiş sətirlərini müstəqil tərtibatda görünən edir. “Sig.” dəyərləri mənbədə bu şəkildə yazılmışdır; Verianla onları təsdiqlənmiş iki tərəfli t-test p-dəyərləri kimi təsdiq etmir.

Mənbənin Cədvəl 5-i ilə müqayisədə Beta C1=0.016, Beta C3=0.029, High Beta C2=0.041 və Gamma C1=0.044 dəyərlərinin eyni komponentlərin Levene Sig. dəyərləri ilə tam üst-üstə düşməsi hesabat qeyri-müəyyənliyinin əsas səbəbidir.

Mənbə müəlliflərinin zolaq səviyyəli istiqamət şərhləri

Bu regional ifadələr hər elektrod üçün ayrıca xam güc t-testinin birbaşa nəticələri deyil. Onlar müəlliflərin PCA yükləmə strukturu, komponent balları və tezlik zolaqlarını birlikdə şərh etməsindən törəmişdir. Xüsusən PCA-da komponent işarəsinin riyazi istiqaməti və z-bal standartlaşdırılması səbəbindən “yüksək/aşağı” dilini xam EEG amplituduna birbaşa bərabərləşdirməkdən çəkinmək lazımdır.

Alpha şərhi

Mənbə travma qrupunda frontal, mərkəzi və parietal Alpha artımını inhibitor proseslər, diqqət filtri və koqnitiv kompensasiya ehtimalları ilə əlaqələndirir. Əvvəlki tədqiqatların bəzisi Alpha artımı, bəzisi isə Alpha azalması bildirdiyindən müəlliflər ədəbiyyatın birtərəfli olmadığını da qəbul edirlər.

Mövcud tədqiqat davranış inhibisiyasını, işçi yaddaşı və ya stimul filtrləmə performansını birbaşa ölçməmişdir. Buna görə “Alpha artımı bir başetmə mexanizmidir” ifadəsi ölçülmüş müstəqil nəticə deyil, müəlliflərin mümkün mexanizm şərhidir.

Low Beta şərhi

Müəlliflər frontal, mərkəzi və parietal nahiyələrdəki Low Beta nümunəsini diqqət, oyanıqlıq və sensorimotor nəzarət ədəbiyyatı ilə əlaqələndirir və bunu müdafiə kaskadındakı donma reaksiyası ilə konseptual olaraq müzakirə edirlər. Tədqiqatda reaksiya müddəti, motor hazırlıq və ya avtonom donma reaksiyası birbaşa ölçülməmişdir.

Beta şərhi

Mənbədə Beta üçün tək istiqamətli nəticə yoxdur. Bir PCA/regional nümunə frontal-mərkəzi-parietal sahələrdə daha aşağı, başqa bir nümunə isə frontal sahələrdə daha yüksək aktivlik kimi şərh olunur. Müəlliflər aşağı Beta nümunəsini koqnitiv emal və emosional tənzimləmə çətinliyi ilə; frontal Beta artımını isə artmış oyanıqlıq və diqqət/emosional emalla əlaqələndirirlər.

Bu iki fərqli istiqamət mənbənin “travması olan şəxslərdə Beta hər yerdə yüksəlir” və ya “Beta hər yerdə azalır” kimi vahid biomarker qaydasını dəstəkləmədiyini göstərir.

High Beta və Gamma şərhi

High Beta və Gamma üçün mənbə xüsusilə frontal və temporal elektrod qruplarında daha yüksək aktivlik şərh edir. Müzakirədə bu nümunələr hipervigilans, təhlükə qavrayışı və artmış oyanıqlıq anlayışları ilə əlaqələndirilmişdir.

Lakin iştirakçıların ani hipervigilans səviyyəsi, amigdala aktivliyi, simpatik aktivləşmə və ya təhlükə qavrayışı birbaşa ölçülməmişdir. Xüsusən Gamma zolağında travma qrupunun normal paylanma fərziyyəsi də ödənmədiyindən bu şərhlərin kəşfiyyat statusu daha da vacibdir.

Tədqiqatın dəstəklədiyi nəticələr

• CTQ-SF ilə müəyyən edilmiş iki uç uşaqlıq travması qrupunda istirahət qEEG-sindən əldə olunan PCA komponentlərinin paylanması eyni görünmür.
• Mənbə müəllifləri Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma zolaqlarını qrup fərqlərinin cəmləşdiyi zolaqlar kimi şərh etmişlər.
• Müəlliflərin regional şərhləri frontal, mərkəzi, temporal və parietal elektrodları əhatə edir.
• Delta və Theta zolaqları müzakirədə əsas ayırdedici nümunələr kimi önə çıxarılmamışdır.
• Gamma zolağında travma qrupunun normallıq fərziyyəsi ödənməmişdir.
• Bəzi Beta, High Beta və Gamma komponentlərində dispersiya homogenliyi fərziyyəsi ödənməmişdir.
• CTQ-SF və istirahət qEEG-sini birləşdirən uç-qrup dizaynı daha böyük təsdiqləmə tədqiqatlarında sınaqdan keçirilə bilən kəşfiyyat hipotezləri yaratmışdır.

Tədqiqatın dəstəkləmədiyi nəticələr

• Uşaqlıq travmasının bildirilən qEEG nümunələrinə səbəb olduğu göstərilməmişdir.
• qEEG-nin uşaqlıq travmasını diaqnostika edə bildiyi göstərilməmişdir.
• qEEG-nin PTSD üçün həssas və ya spesifik diaqnostik test olduğu göstərilməmişdir.
• Ağır travma qrupundakı iştirakçıların PTSD xəstəsi olduğu göstərilməmişdir.
• Alpha, Beta, High Beta və ya Gamma nümunələrinin travmaya spesifik olduğu göstərilməmişdir.
• Amigdala aktivliyi, vaqal aktivlik və ya simpatik aktivləşmə birbaşa ölçülməmişdir.
• Neurofeedback müalicəsinin bu nümunələri düzəltdiyi və ya klinik nəticələri yaxşılaşdırdığı sınaqdan keçirilməmişdir.
• Nəticələrin uşaqlara, yaşlı yetkinlərə, klinik PTSD nümunələrinə və ya fərqli coğrafi/demoqrafik populyasiyalara birbaşa ümumiləşdirilə bilməsi göstərilməmişdir.

Bu Tədqiqat qEEG-ni Uşaqlıq Travması və ya PTSD üçün Diaqnostik Vasitə Kimi Təsdiqləyirmi?

Xeyr. Tədqiqat yalnız kiçik və klinik olmayan iki CTQ-SF uç qrupunda kəşfiyyat qEEG komponent fərqlərini araşdırmışdır; diaqnostik istinad standartı, həssaslıq-spesifiklik analizi, müstəqil təsdiqləmə kohortu, ROC/AUC qiymətləndirilməsi və ya fərdi səviyyədə təsnifat modeli olmadığından qEEG uşaqlıq travması və ya PTSD üçün təsdiqlənmiş diaqnostik vasitə kimi qiymətləndirilə bilməz.

Əsas məhdudiyyətlər

Kiçik nümunə: Hər qrupda yalnız 15 nəfər vardır. Bu ölçü həm statistik gücü, həm də kənar dəyərlərin təsirinə qarşı dayanıqlığı məhdudlaşdırır.

Cinsiyyət balanssızlığı: Nümunənin 26/30-u qadındır. Qruplar daxilində cinsiyyət balansı eyni olsa da nəticələr cinsiyyət baxımından balanslaşdırılmış ümumi populyasiyanı təmsil etmir.

Rahat seçmə: İştirakçılar sosial media, tələbə icmaları, e-poçt və kampus kanalları vasitəsilə cəlb edilmişdir. Təsadüfi populyasiya seçməsi aparılmamışdır.

Özünə-hesabat travması: CTQ-SF keçmiş təcrübənin retrospektiv özünə-hesabatına əsaslanır. Xatırlama, minimallaşdırma, emosional vəziyyət və şərh fərqləri tam aradan qaldırıla bilməz.

Uç-qrup dizaynı: Aşağı və orta travma kateqoriyaları yekun qEEG müqayisəsindən çıxarılmışdır. Buna görə bütün şiddət spektrində doza–cavab əlaqəsi qiymətləndirilməmişdir.

Nəzarət edilməyən cari vəziyyət: Cari stress, narahatlıq, yuxu keyfiyyəti və digər fizioloji/həyat tərzi dəyişənləri sistematik şəkildə nəzarət edilməmişdir.

Çoxsaylı müqayisələr: Yeddi tezlik zolağında çoxsaylı PCA komponentləri müqayisə edilmiş, lakin bütün bu müqayisələri əhatə edən FDR, Bonferroni və ya oxşar çoxsaylı test düzəlişi bildirilməmişdir. Bu, Tip I xəta riskini artırır.

Gamma paylanması: Gamma zolağında travma qrupunun normallıq fərziyyəsi ödənməmişdir.

Dispersiya homogenliyi: Bəzi Beta, High Beta və Gamma komponentlərində Levene testi p<0.05-dir.

Statistik cədvəlin bütövlüyü: Cədvəl 6-dakı “Sig.” dəyərləri ilə Cədvəl 5 Levene dəyərləri arasında güclü təkrar vardır və bəzi t/df/Sig kombinasiyaları daxili baxımdan uyğun görünmür. Bu problem mənbənin bildirdiyi “əhəmiyyətli komponent” siyahısının yenidən təsdiqlənməsinə mane olur.

Metodoloji təkrarlana bilmə: EEG avadanlığı, sampling rate, filtrləmə, referensləmə, impedans, EC/EO-nun dəqiq müddətləri və ətraflı artefakt təmizlənməsi kimi kritik acquisition/preprocessing təfərrüatları dərc olunmuş mətndə çatışmır.

Mənbədaxili elektrod fərqi: Beta azalmasının son parietal mövqeyi müzakirə paraqraflarından birində P4, sonrakı ətraflı paraqrafda isə Pz kimi yazılmışdır.

Cədvəl nömrələnməsi problemi: Mətn “functional interpretation”ın Cədvəl 5-də olduğunu bildirsə də PDF-dəki Cədvəl 5 Levene testidir; qeyd olunan ayrıca funksional şərh cədvəli eyni nömrə ilə görünmür.

Gələcək tədqiqatlar üçün mənbə ilə dəstəklənən ehtiyaclar

Daha böyük və demoqrafik baxımdan balanslaşdırılmış nümunələr, travma tarixçəsini yalnız özünə-hesabata buraxmayan müsahibə əsaslı qiymətləndirmələr, cari stress və yuxu kimi potensial qarışdırıcıların ölçülməsi, ətraflı EEG acquisition/preprocessing hesabatı, əvvəlcədən müəyyən edilmiş hipotezlər, uyğun çoxsaylı müqayisə düzəlişləri və müstəqil təsdiqləmə nümunələri bu tədqiqat xəttinin etibarlılığını nəzərəçarpacaq dərəcədə artıracaqdır.

Mənbə və Metod Qeydi

Orijinal başlıq: Childhood Trauma and Brainwave Patterns: A qEEG Comparison Between Trauma-Affected and Non-Affected Individuals

Müəlliflər: Ivy Le Yi Ong; Amos En Zhe Lian; Boon Tao Chew.

Məsul müəllif: Ivy Le Yi Ong.

Qurum: Faculty of Social Sciences, Raffles University, Johor Bahru, Malaysia.

Jurnal: Psychiatry International.

Nəşriyyatçı: MDPI.

Biblioqrafik qeyd: Psychiatry International, 2026, 7(4), 161.

DOI: 10.3390/psychiatryint7040161

Nəşr tarixçəsi: Qəbul edilib 3 May 2026; reviziya 27 İyun 2026; qəbul 15 İyul 2026; nəşr 21 İyul 2026.

Mənbə növü: Klinik olmayan gənc yetkin nümunəsində kəsik, müşahidəvi, kəşfiyyat, qrup-müqayisəli qEEG tədqiqatı.

Rəyçi qiymətləndirməsi statusu: Dərc olunmuş version of record.

Nümunə: N=30; 15 travma yoxdur, 15 ağır uşaqlıq travması; 26 qadın, 4 kişi; yaş 18–29.

Travma qiymətləndirilməsi: Childhood Trauma Questionnaire–Short Form (CTQ-SF), 28 maddə; ümumi bal əsasında uç qrup seçimi və minimallaşdırma/inkar filtri.

qEEG şəraitləri: Nəzarət olunan mühit; gözlər bağlı və gözlər açıq istirahət qeydləri; 10–20 sistemində 20 elektrod mövqeyi.

qEEG proqramı: Trainer's Q, TQ 8.

Təhlil zolaqları: Delta, Theta, Alpha, Low Beta, Beta, High Beta və Gamma. Mənbə zolaqların Hz sərhədlərini bildirmir.

Ölçü azaltma: Hər tezlik zolağında ayrıca Principal Component Analysis; təxminən %75 kumulyativ variasiya hədəfi; 0.40-dan aşağı yükləmələr cədvəldə basdırılmışdır.

Qrup müqayisəsi: Mənbə müstəqil seçmələr t-testlərini bildirir; Q-Q qrafikləri və Levene testi fərziyyələrin yoxlanmasında istifadə edilmişdir.

Statistik proqram: IBM SPSS Statistics Version 26.

Statistik hesabat xəbərdarlığı: Cədvəl 6-dakı “Sig.” dəyərlərinin mühüm hissəsi Cədvəl 5-dəki Levene p dəyərləri ilə üst-üstə düşür və bəzi t/df/Sig kombinasiyaları daxili baxımdan uyğun görünmür. Buna görə Verianla Cədvəl 6-nın “Sig.” sütununu təsdiqlənmiş müstəqil seçmələr t-testi p-dəyərləri kimi qəbul etməmişdir.

Mənbədaxili cədvəl qeydi: Mətn PCA komponentlərinin funksional şərhinin Cədvəl 5-də verildiyini bildirir; dərc olunmuş Cədvəl 5 isə Levene dispersiya homogenliyi testidir.

Mənbədaxili elektrod qeydi: Beta azalması üçün müzakirənin bir hissəsində F3, C3, Cz, P3, P4; sonrakı ətraflı paraqrafda F3, C3, Cz, P3, Pz yazılmışdır. Verianla hansı son elektrodun doğru olduğunu təxmin etməmişdir.

Mənbədaxili rəqəmsal qeyd: Cədvəl 6, Beta komponent 2-də travma qrupunun SD dəyərini 10.112 kimi bildirir. Bu dəyər mənbədə bu şəkildə olduğundan 1.112 və ya başqa dəyərə səssizcə düzəldilməmişdir.

Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY). Verianla izahı orijinal məqalənin paraqraf, şəkil və cədvəl təqdimatını mexaniki şəkildə təkrar nəşr etmək əvəzinə elmi faktları, metodları və bildirilmiş nəticələri müstəqil tədris strukturunda yenidən izah edir.

Maliyyələşdirmə: Xarici maliyyələşdirmə alınmamışdır.

Etika: Raffles University Institutional Review Board; RU-REC2025-008; 24 İyun 2025.

Məlumatlandırılmış razılıq: Bütün iştirakçılardan alınmışdır.

Məlumatların əlçatanlığı: Məlumatlar etik və məxfilik səbəblərinə görə ictimaiyyətə açıq deyil; məsul müəllifdən tələb edilə biləcəyi bildirilmişdir.

Maraqların toqquşması: Müəlliflər maraqların toqquşması bildirməmişlər.

Müəllif töhfələri: Konseptuallaşdırma, metod, proqram təminatı və doğrulama Ivy Le Yi Ong və Boon Tao Chew; formal təhlil, araşdırma, resurslar, məlumatların kurasiyası və ilkin layihə Ivy Le Yi Ong; nəzərdən keçirmə/redaktə və vizuallaşdırma Boon Tao Chew ilə Amos En Zhe Lian; nəzarət Boon Tao Chew və Amos En Zhe Lian; layihənin idarə edilməsi Ivy Le Yi Ong tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Əsas şərh sərhədi: Tədqiqat CTQ-SF ilə yaradılmış iki uç travma qrupunda istirahət qEEG komponent nümunələrinin fərqli ola biləcəyinə dair kəşfiyyat məlumatı təqdim edir. Uşaqlıq travmasının bu qEEG nümunələrinə səbəb olduğunu, bu nümunələrin travmaya spesifik olduğunu və ya qEEG-nin PTSD/uşaqlıq travması üçün təsdiqlənmiş biomarker və ya diaqnostik vasitə olduğunu göstərmir.